به گزارش ثریا نوجوانان در جهان امروز، با پدیدههای مختلفی رو به رو هستند و با توجه به اینکه نوجوانی آغاز یک مسیر طولانی در زندگی انسانها است، ضرورت دارد که هدایت درست و منطقی و البته علمی در قبال آنها اجرایی شود. در حقیقت، اگر نوجوانِ امروز هدایت و راهنمایی درست نگیرد، امکان اینکه در جهان دیجیتال گم شود و با چالشهای عدیدهای رو به رو گردد، بسیار زیاد است.
در این میان، یکی از موضوعاتی که در جهان امروز بسیار مهم است این مسئله میباشد که نوجوان در خانواده و جامعه، کرامت و احترام لازم را ببیند و در کنار افراد و نهادهایی که دلسوز وی هستند، آینده خود را ترسیم کند. از این رو، واکاوی راههای کرامت بخشی به نوجوانان با تکیه بر منابع اسلامی، یکی از الزامات کنونی در حوزه تربیت کودکان و نوجوانان است. در این چهارچوب، در گفتگو با هادی زینی ملکآباد، استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه معارف دینی، به واکاوی ابعاد مختلف مساله مذکور پرداختهایم که در ادامه حاصل آن را میخوانید:
منظور از «کرامتبخشی به نوجوان» در ادبیات دینی چیست و چرا تا این اندازه اهمیت دارد؟
کرامت در نگاه اسلامی، اساس تربیت انسان است. خداوند در قرآن کریم میفرماید: «وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ» (اسراء: ۷۰). یعنی همه انسانها ذاتاً دارای کرامتاند، چون مخلوق خداوند هستند و در وجودشان استعداد رشد و قرب الهی نهفته است. وقتی از کرامتبخشی به نوجوان سخن میگوئیم، در واقع به معنای شناخت، حفظ و تقویت شأن انسانی او است.
نوجوان در دورهای از زندگی است که میان کودکی و بزرگسالی در حال گذر است. هم نیاز به حمایت و هم میل به استقلال دارد. اگر در این مرحله با بیاحترامی، تحقیر یا نادیدهگرفتن مواجه شود، احساس ارزشمندیاش آسیب میبیند. در منابع اسلامی، پیامبر اکرم (ص) و ائمه (ع) همواره نوجوانان را با احترام و محبت مورد خطاب قرار میدادند. همین رفتار، یکی از رازهای موفقیت تربیتی آنان بود.
چه اصولی از قرآن و سیره اهلبیت (ع) برای کرامتبخشی به نوجوانان میتوان استخراج کرد؟
اصول متعددی در منابع اسلامی وجود دارد، اما میتوان ۵ اصل محوری را بیان کرد:
اول، اصل احترام به شخصیت انسانی. در روایت است که پیامبر اکرم (ص) در جمع اصحاب، به نوجوانان اجازه اظهار نظر میدادند و گاهی حتی نظر آنان را میپذیرفتند. این یعنی احترام به عقل و رأی نوجوان. در خانواده نیز باید به نوجوان فرصت تصمیمگیری و مشارکت داد، نه اینکه او را کودک فرض کرد.
دوم، اصل محبت و رأفت. در سیره پیامبر و امام علی (ع) محبت زیربنای تربیت است. امام صادق (ع) فرمودند: «فرزندت را دوست بدار تا او نیز تو را دوست بدارد.» نوجوان وقتی احساس عشق و امنیت کند، حرفشنو و مسئولیتپذیر میشود.
سوم، اصل تکریم در گفتار. قرآن در آیهی ۲۳ سورهی اسرا به ما میآموزد حتی با والدین سالخورده با کلمات کریمانه سخن بگوییم. طبیعتاً در تربیت نوجوان نیز باید از کلام نرم، محترمانه و غیر تحقیرآمیز استفاده کرد. لحن خشن، زمینهی طغیان و بیاعتمادی را فراهم میکند.
چهارم، اصل استقلال تدریجی. اسلام به نوجوان بهعنوان فردی در حال بلوغ فکری مینگرد. باید به او اجازه داد تا در محدودههای مشخص، مسئولیت بپذیرد. حضرت علی (ع) در نامهای به فرزندش امام حسن (ع) او را «فرزند دلبند و نور چشم» خطاب میکند اما در ادامه با زبانی خردمندانه توصیههای عمیق زندگی به او میآموزد. یعنی محبت همراه با واگذاری مسئولیت مورد تاکید است.
پنجم، اصل گفتگو و اقناع. قرآن بارها از روش «جدال احسن» سخن گفته است. یعنی گفتگو با منطق، ادب و احترام. در تربیت نوجوان نیز، گفتگوی صمیمانه و منطقی جایگزین مؤثر تذکر و اجبار است.
در جامعه امروز که نوجوانان با فضای مجازی و فرهنگ جهانی روبهرو هستند، چگونه میتوان این اصول را عملی کرد؟
ما باید بپذیریم که نوجوان امروز در دنیایی متفاوت از نسلهای پیشین زندگی میکند. دسترسی او به اطلاعات و الگوهای رفتاری بسیار گسترده است. در چنین فضایی، اگر خانواده یا مدرسه صرفاً بر نصیحت یا دستور تکیه کند، نتیجهای معکوس خواهد گرفت. کرامتبخشی به نوجوان در دنیای امروز به معنای احترام به آگاهی و حق انتخاب اوست. یعنی مربی یا والدین بهجای تحمیل، با نوجوان گفتگو کنند و ارزشهای اسلامی را برایش قابلفهم و جذاب سازند. در فضای مجازی نیز باید الگوهای دینی را با زبانی تازه ارائه کرد. محتوای تصویری، داستانی و تعاملی در این زمینه بسیار مؤثر است.
به نظر شما، ریشههای بیتوجهی به کرامت نوجوان در برخی محیطهای تربیتی چیست؟
یکی از دلایل اصلی، فقدان آموزش مهارت ارتباطی برای والدین و مربیان است. بسیاری از پدر و مادرها نیت خیر دارند، اما نمیدانند چگونه باید با نوجوان برخورد کنند. گاهی محبت را با سهلانگاری یا کنترل را با خشونت اشتباه میگیرند.
از سوی دیگر، بخشی از نظام آموزشی ما هنوز بر پایهی نظم خشک و سلسلهمراتبی استوار است. یعنی معلم میگوید و دانشآموز باید بپذیرد. در حالیکه در تربیت اسلامی، احترام متقابل و محبت پایه آموزش است. پیامبر (ص) میفرمایند: «من برای تکمیل مکارم اخلاق مبعوث شدم.» یعنی حتی تعلیم علم و دین نیز باید در چارچوب اخلاق و کرامت انسانی انجام شود.
خانوادهها چگونه میتوانند حس کرامت و ارزشمندی را در فرزندان نوجوان خود تقویت کنند؟
چهار گام عملی را میتوان پیشنهاد کرد: نخست، شنیدن بدون قضاوت. بگذارید نوجوان بدون ترس حرف بزند. وقتی احساس کند قضاوت نمیشود، راحتتر درد دل میکند. قرآن میفرماید: «فَبَشِّرْ عِبَادِی الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ» (زمر: ۱۸). گوش دادن مقدمه هدایت است.
دیگر بیان احترامآمیز تفاوت نظر یعنی اگر با رفتار یا عقیده نوجوان مخالف هستیم، نباید او را تخریب کنیم. میتوان گفت: «من نگاهت را میفهمم، اما تجربهام چیز دیگری میگوید.» این جمله، احترام را حفظ میکند و گفتگو را ادامهدار میسازد.
سومین گام مسئولیت دادن در خانواده است. وقتی نوجوان حس کند نقش مؤثری در خانواده دارد (مثلاً مسئول خرید، برنامهریزی یا کمک به برادر کوچکتر) احساس ارزشمندیاش بالا میرود.
چهارمین گام قدردانی از تلاش نه فقط نتیجه است. در روایات داریم که خداوند نیت نیک را پاداش میدهد حتی اگر به نتیجه نرسد. این آموزه را میتوان در خانواده نیز اجرا کرد: تشویق به تلاش، نه صرفاً موفقیت.
برخی والدین نگراناند که احترام بیش از حد به نوجوان باعث لجبازی یا بیانضباطی شود. آیا این نگرانی درست است؟
اگر کرامت را با تساهل اشتباه بگیریم، بله، چنین خطری هست. اما کرامت با بیقیدی تفاوت دارد. کرامت یعنی احترام همراه با مرز. نوجوان باید بداند که عزیز و محترم است، اما در چهارچوبی مشخص زندگی میکند. در اسلام، محبت و قاطعیت در کنار هم معنا دارند. امام علی (ع) میفرمایند: "بنده دیگری مباش، زیرا خدا تو را آزاد آفریده است." آزادی و مسئولیت دو روی یک سکهاند. پس والدین و مربیان باید با گفتگوی محترمانه و تعیین حدود روشن، به نوجوان بیاموزند که احترام متقابل است، نه یکطرفه.
نقش نهادهای اجتماعی و رسانهها در کرامتبخشی به نوجوانان چیست؟
رسانهها و نهادهای فرهنگی نقش بسیار تعیینکنندهای دارند. وقتی نوجوان در رسانهها تحقیر میشود یا تصویر او صرفاً با نافرمانی و بیمسئولیتی گره میخورد، حس کرامتش آسیب میبیند. برعکس، اگر رسانهها موفقیت، خلاقیت و معنویت نوجوانان را برجسته کنند، نوجوان درمییابد که در جامعه ارزش دارد.
در قرآن آمده: «فَذَکِّرْ إِنَّ الذِّکْرَی تَنفَعُ الْمُؤْمِنِینَ» (ذاریات: ۵۵) یادآوری خیر و نیکی، انسان را رشد میدهد. رسانهها باید یادآور کرامت باشند نه تضعیفکننده آن.
در حوزه آموزش دینی، چگونه میتوان مفهوم کرامت را به زبان نسل نوجوان بیان کرد؟
باید از روشهای غیرمستقیم استفاده کرد؛ یعنی بهجای گفتن “خودت را تحقیر نکن”، با داستان، فیلم کوتاه، شعر یا تجربه جمعی نشان داد که انسان نزد خدا عزیز است. برای مثال، ماجرای نوجوانانی مانند قاسم بنالحسن (ع) یا حضرت علیاکبر (ع) بهترین نمونههای کرامت جوان در منابع دینی هستند؛ جوانانی که هم با ادب و هم با عزت در مسیر حق ایستادند. وقتی نوجوان این داستانها را بشنود و حس کند که دین به او احترام میگذارد، ایمانش عمیقتر میشود.
اگر بخواهیم خلاصه کنیم، مهمترین تفاوت تربیت کرامتمحور با تربیت دستوری چیست؟
در تربیت دستوری، محور «کنترل» است. یعنی مربی میگوید چه باید کرد و چه نباید کرد. اما در تربیت کرامتمحور، محور «رشد درونی» است. هدف آن است که نوجوان خودش احساس کند انسان ارزشمندی است و بنابراین تصمیم بگیرد درست رفتار کند. در واقع، تربیت دستوری اطاعت میآورد، اما تربیت کرامتمحور تعهد و مسئولیتپذیری ایجاد میکند و این دقیقاً همان چیزی است که جامعه امروز به آن نیاز دارد.
منبع: مهر
از کتاب اختران تهران رونمایی شد
روایت تازهای از جهان فکری و میراث فلسفی فارابی در هم اندیشی اساتید و پژوهشگران
انسان معاصر در عصر انفجار اطلاعات به حقیقت نزدیکتر شده است؟
پیشنهاد تشکیل شورای مستقل علوم پایه در دومین نشست هماندیشی استادان
لزوم رفع فوری چالشهای دانشجویان ایرانی در روسیه در دیدار رئیس سازمان امور دانشجویان و سفیر جمهوری اسلامی ایران
اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاههای علوم پزشکی +جدول
ارتقاء رتبه دانشگاه تربیت مدرس در نظام رتبهبندی جهانی گرین متریک
تصویری از احمد نجفی در اتاق گریم سریال سلمان فارسی
ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام میشود
۴۹۶ هزار و ۸۰۶ نفر در کنکور سراسری و دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ قبول شدند
تصویب ضوابط ایجاد دورههای تکمیلی تخصصی بالینی «فلوشیپ»
نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد
دانشگاهها مجاز به کاهش واحدهای درسی مقطع کارشناسی شدند
کلید نهایی آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی ۱۴۰۵ اعلام شد
تاکید رئیس دانشگاه تهران بر نظارت روسای دانشکدهها بر پوشش دانشجویان
پیامنور از نیمه آذرماه به دانشجویان علوم پزشکی درس میدهد+جزئیات
آمازون و گوگل مالک ۳۰ درصد سهام آنتروپیک پس از عرضه اولیه میشوند
توسعه همکاریهای علمی با کشورهای آفریقایی و جذب دانشجویان خارجی
نقش هوش مصنوعی در هدف قرار دادن مدرسه میناب به عنوان هدف نظامی
تأکید رئیس دانشگاه علمیکاربردی بر تشکیل انجمن دانشآموختگان
یک گام دیگر برای اصلاح ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی برداشته شد
مشوقهای جدید فناورانه پیرو منویات رهبری؛ حمایت از پروژههای پرریسک
سیستمهای زیرساختی آمریکا شکافهای رفع نشدنی دارند
ثبت رویداد از ایده تا کسبوکار دانشکده شریعتی در شبکه جهانی کارآفرینی
کپی کردن ریلزها در اینستاگرام ممنوع شد
درگذشت استاد پیشکسوت ریاضی دانشگاه صنعتی شریف
پاویون دانشبنیانها در نمایشگاه توانمندیهای صادراتی جمهوری اسلامی
نه قاطع انویدیا به استخدام دوباره هوانگ
تاکسی روباتیک گوگل از بزرگراه های آمریکا جمع شد
مایکروسافت با ۷ مدل جدید به جنگ اوپن ای آی و آنتروپیک رفت
نشست تخصصی دستگاههای پرتو ایکس در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد
ایالت اورگن جدیدترین شاکی اوپن ای آی شد
نتایج نهایی رشتههای با آزمون دانشگاه آزاد در کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد
آغاز نخستین طرح سراسری نظرسنجی رضایت دانشجویان از اول آذرماه
تعمیر مبل استیل و راحتی در کرج؛ تفاوت خدمات و عوامل مؤثر بر هزینه
سرمایهگذاری در اتاق شیشهای؛ چرا شفافیت، شاهرگ حیات پلتفرمهای مالی دیجیتال است؟
تقدیر حجت الاسلام قمی از جانشین ستاد کل نیروهای مسلح
ششمین اجلاس مهدویت و انقلاب اسلامی فراخوان داد
تأسیس ۱۱ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت
خدمات دینی و آثار ماندگار آیت الله وحید خراسانی سرمایه حوزه های علمیه
به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس
فرصت مجدد ثبتنام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی
کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی
دانشگاهها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند
حجتالاسلام خسروپناه خواستار کوچکسازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاهها شد
طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا میشود
«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه
واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی
گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد
انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی
تلگرام در عراق فیلتر شد
حذف ۲ اپ کاربردی از موبایلهای سامسونگ
چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی
بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند
فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سهشنبه غیرحضوری شد
مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزشوپرورش واگذار شد
نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام میشود
۳ پیشنیاز تحقق خیزش علمی جدید
خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت
آپارتمانهای قم در زمان امام عسکری (ع)
اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس
آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت میشود؟
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل میشود
هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت
آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانشبنیان
دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید
حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت
امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟
آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه
قرائتی: مسجد را اسیر هزینههای سنگین و تجملگرایی نکنید
وقتی بدقولی از یک رفتار شخصی به مسئلهای اجتماعی تبدیل میشود
«مسلمانان در اتریش» کتاب شد
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
سرویسهای مایکروسافت احیا شدند
درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوریهای پیشرفته بریکس؛ کسب ۹ مدال
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال
حجتالاسلام خسروپناه خواستار کوچکسازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاهها شد
هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت
انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی
«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه
نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام میشود
فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هستهای
سرویسهای مایکروسافت احیا شدند
حذف ۲ اپ کاربردی از موبایلهای سامسونگ
تلگرام در عراق فیلتر شد
فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سهشنبه غیرحضوری شد
چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی
درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوریهای پیشرفته بریکس؛ کسب ۹ مدال
هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد
به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس
رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بینالمللی
دانشگاهها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند
فرصت مجدد ثبتنام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی
طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا میشود
مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزشوپرورش واگذار شد
۳ پیشنیاز تحقق خیزش علمی جدید
اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس
آپارتمانهای قم در زمان امام عسکری (ع)
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.