به گزارش ثریا عدل در نگاه شیعه دوازدهامامی تنها یک صفت اخلاقی یا فرعی از صفات خداوند نیست، بلکه نقشی بنیادین در فهم صحیح توحید، معاد، نبوت و مسئولیت انسان دارد.
درست است که در تقسیمبندی علمیِ صفات الهی، عدل در شمار «صفات فعل» قرار میگیرد، اما جایگاه ویژه آن سبب شده که از سایر صفات جدا شود و بهصورت مستقل در اصول اعتقادی شیعه مطرح گردد.
علت اصلی این مسئله به اختلافی عمیق در تاریخ اندیشه اسلامی بازمیگردد. از قرن نخست و دوم هجری، میان متکلمان مسلمان درباره افعال خداوند نزاع جدی شکل گرفت.
گروهی که بعدها به «اشاعره» مشهور شدند، معتقد بودند افعال خدا را نمیتوان با معیار عقل و مفاهیمی مانند عدل و ظلم سنجید؛ از نگاه آنان هر کاری که خدا انجام دهد، عین عدالت است، حتی اگر به ظاهر با عقل و وجدان انسانی ناسازگار باشد.
بر اساس این دیدگاه، خداوند میتواند نیکوکار را مجازات و گناهکار را پاداش دهد و عقل انسان هیچ راهی برای داوری در اینباره ندارد.
در مقابل، شیعه امامیه و نیز معتزله ــ که به «عدلیه» شناخته شدند ــ بر این باور بودند که خداوند حکیم و عادل است و انجام کار قبیح، ظلم، یا بیحکمت از او محال است.
به اعتقاد آنان، عقل انسان میتواند در حدّ خود، حسن و قبح بسیاری از افعال را درک کند؛ نه به این معنا که عقل بر خدا حکم میراند، بلکه بدین معنا که ذات کامل الهی با ظلم و قبح سازگار نیست.
بر این اساس، مجازات بیگناهان، تکلیف به امر غیرقابل انجام، یا نقض وعدههای الهی با عدالت و حکمت خداوند ناسازگار است.
همین اختلاف اساسی باعث شد مسئله عدل به یکی از مرزهای اعتقادی مهم میان شیعه و اشاعره تبدیل شود و برای جلوگیری از خلط این دو دیدگاه، عدل بهصورت مستقل در شمار اصول اعتقادی شیعه قرار گیرد. از این رو، عدل در کنار امامت، از ویژگیهای شاخص مذهب شیعه امامیه شناخته شد.
از سوی دیگر، بسیاری از صفات فعل خداوند در حقیقت به عدل بازمیگردند.
صفاتی مانند حکمت، رحمت، رزاقیت و حاکمیت الهی، همگی جلوههایی از عدالت به معنای گسترده آن هستند؛ یعنی «قرار گرفتن هر چیز در جای شایسته خود». حتی اعتقاد به معاد و باور به «مالک یومالدین» بودن خداوند، ریشه در عدالت الهی دارد، زیرا اگر عدل نباشد، پاداش و کیفر اخروی معنا نخواهد داشت.
علاوه بر این، عدل تنها یک باور نظری نیست، بلکه تأثیرات گستردهای در اخلاق فردی و نظام اجتماعی دارد. باور به عدالت خداوند، انسان را به عدالتورزی، مسئولیتپذیری، نفی ظلم و پذیرش اختیار و پاسخگویی سوق میدهد.
به همین دلیل، عدل پلی است میان اعتقاد، اخلاق و اجتماع و بازتاب آن فراتر از یک بحث صرفاً کلامی است.
در نهایت باید توجه داشت که از نظر دقیق کلامی، اصول دینِ اسلام به معنای عام، شامل توحید، نبوت و معاد است؛ اما در مکتب شیعه امامیه، عدل و امامت به دلیل نقش تعیینکنندهشان در مرزبندی اعتقادی و پیامدهای گسترده فکری و اجتماعی، به عنوان اصول مذهب مطرح شدهاند.
از همین رو، تأکید ویژه بر عدل نه یک افزوده بیدلیل، بلکه پاسخی عقلانی و تاریخی به یکی از بنیادیترین پرسشهای اعتقادی درباره خداوند و افعال اوست.
منبع: حوزه
از خرید کابل برق چه میدانید؟ راهنمایی که پیش از هر بازسازی باید بخوانید
اقتدار دفاعی ایران، ایدهای نو در بازیهای رومیزی
۳۵ ثانیه، ۷۲۰ هزار گلوله در لامرد/ جنایتی که روایت نشد
آئین اختتامیه روایت علوی برگزار شد
بازیهای تیم ملی فوتبال ایران در سینماها پخش میشود
معرفی چهار آلبوم موسیقی تازه وارد در فضای مجازی
روایت جواد موگویی از یک جنایت جنگی: حادثه لامرد در سایه روایتهای اشتباه رسانهای گم شد
جزئیات برنامههای محرمی اوقاف در قالب طرح سوگواره بصیرت عاشورایی اعلام شد
دقت در نسبت با خاستگاه علوم انسانی بسیار مهم است
پویش «ایران در پناه قرآن» تا پایان خرداد تمدید شد
برگزاری نمایشگاه معماری حرمین شریفین در مکه مکرمه
حمایت آیت الله رشاد از بازسازی و ساخت مجدد کنیسه آسیب دیده در جنگ
آیا در جنگ هرکاری مجاز است؟ نگاهی به اخلاق در میدان نبرد
تأثیر سوابق پایه یازدهم در کنکور ۱۴۰۵ مثبت شد / ۶ درس نهایی برای کنکور
راز حذف زمینههای فلسفی «یوگا» در نسخه مدرن
آذینبندی و شادیهای عمومی باید به عنوان مدخل معرفت باشد
فرایند محدودیت در اینترنت شفاف میشود؛ ماجرای اینترنت پرو و خط سفید چه بود؟
۷۸ درصد ترافیک اینترنت به حالت قبل و اول دی ماه بازگشت
آغاز ثبت نام آزمون کاردانی به کارشناسی از ۲۴ خرداد ماه
مصوبه افزایش حقوق اعضای هیئت علمی لغو نشده است
تداوم فعالیت علمی دانشگاه شهید بهشتی با وجود آسیب در جنگ
ضیافت نور در آسمان خرداد؛ دیدار دو سیاره منظومه شمسی در آسمان ایران
نسخه جدید چتجیپیتی؛ از تولید عکس تا رزرو سفر در یک پنجره
مهلت دفاع از پایان نامه دستیاران پزشکی تا پایان آذر ۱۴۰۵ تمدید شد
حضوری شدن برخی امتحانات دانشگاه علم و صنعت در مقطع کارشناسی
ایران در جمع ۶ کشور دارای توان ساخت تجهیزات پیشرفته کرایوژنیک
چرا نقش استادان دانشگاه فراتر از کلاس درس است؟
انویدیا با غولهای فناوری کره جنوبی قرارداد بست
هوش مصنوعی زلزله یاب شد
ثبتنام خودکار ۸۵ درصد دانشآموزان ابتدایی در استان سمنان
فعالیت ۳۷ هزار سفیر سلامت دانشآموزی
هفته بینالمللی قرآن در کربلا افتتاح شد
چرا روابط فیلم «تهران کنارت» در سطح ماند؟
ولایت فقیه یک هویت تمدنی و تاریخی برای ملت ایران است
تأکید رئیس جهاددانشگاهی بر رفع موانع دیوانسالاری و بازگشت به شورای عالی انقلاب فرهنگی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: دستورات لازم برای حضور فعالتر جهاد دانشگاهی صادر میشود
دومین فراخوان تربیت مجاهد فرهنگی توسط نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاهها
دستگاههای اجرایی ملزم به استفاده از پیامرسانهای بومی شدند
طرح جدید دانشکده مدیریت شریف برای جذب دانشجوی دکتری با مزایای بینظیر
پیش ثبتنام الکامپ ۲۹ آغاز شد
امکان ادامه تحصیل مجدد در پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی برای دانشآموختگان فراهم شد
اجماع شورای عالی انقلاب فرهنگی بر تأثیر قطعی سوابق تحصیلی یازدهم و دوازدهم در کنکور ۱۴۰۵
جزئیات احکام انضباطی دانشجویان در ایمیل معاون دانشجویی دانشگاه شریف به اساتید
امتحانات دانشگاه علمی کاربردی غیرحضوری شد
امام در اصول فقه به «عرف عقلایی» اهمیت میداد
خبرنگاران ایرانی از دریافت ویزا برای پوشش جام جهانی محروم شدند
موقوفات چطور به حل مشکلات اقتصادی ورود کردهاند؟
زندگی امام موسی کاظم (ع) تابلویی تمامعیار از مدیریت بحران و کادرسازی دینی است
بازیگر معروف ایرانی نقش ترامپ را بازی میکند+عکس
بیوک میرزایی: محبت مردم بزرگترین سرمایه یک هنرمند است
متن جدید امیرحسین قیاسی در حمایت از ایران و در واکنش به جنگ
آیتالله مبلغی: نخستین ثمره استقامت، گشایش راهها و شکستن بنبستهاست
ثبت نام ۲ هزار هیئت جدید در سامانه عطر سیب/ رویکرد نمایشگاه امسال خانواده محور است
خدمترسانی موکب ها به زائران عید غدیر در نجف اشرف
روایتی از بزرگترین وقف درمانی تهران در کتاب «میراث فرمانفرما»
آخرین حضور و غیاب کودکان شهید میناب با حضور پرویز پرستویی
بازیگر معروف فیلم پدرخوانده ترامپ را ظالم و فاسد خواند
روایت الگوی خانواده موفق در «زندگی زیباست» رادیو معارف
آنچه سیاهچالهای عباسی درباره امام کاظم(ع) پنهان نکردند
چرا روایت ماکان نصیری از صدها گزارش خبری اثرگذارتر شد؟
کتاب صمود روایتی از دردی که از دور فهمیده نمیشود
امکان ارسال مستقیم جستجو به هوش مصنوعی در گوگل فراهم میشود
ترس اروپا از خاموشی دیجیتال شدت گرفت
قائم مقام دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی منصوب شد
حمایت جدی دانشگاه آزاد از دانشجویان دکتری؛ دستورالعمل پژوهشی نیمسال ۱۴۰۴۲ آمد
خط فارسی، مرجعیت علمی ایران را منطقهای میکند
وزارت آموزش و پرورش اعلام برنامه امتحانات نهایی را تکذیب کرد
رویکرد تحولی سمپاد از تربیت دانشآموز موفق به سوی پرورش انسان اثرگذار
هوش مصنوعی افکار رئیس جمهور چین را ترویج میکند
شورای عالی انقلاب فرهنگی: تغییری در تأثیر قطعی معدل کنکور امسال نداریم
تعلل دولت در اجرای طرح ترمیم حقوق، شکاف بیاعتمادی را گسترش داد
نمایهشدن سه مجله دانشگاه تهران در کتابخانه دیجیتال آلمان
مصاحبه دکتری دانشگاه علامه طباطبائی از فردا آغاز میشود
یک روز جابجایی در برنامه امتحانات دانشگاه صنعتی شریف
اقتباسی عروسکی از رمان «اسب جنگی» به روی صحنه رفت
مساله وطن در صدای علیرضا قربانی و نجابتِ اندوه در آهنگ جدید او
بزرگترین وداع قرن برای امام امت/ بدرقهای به وسعت ایران
جناب خان و هومن به آنتن تلویزیون برگشتند
کتاب برای رهبر شهید ابزار ساخت انسان و جامعه بود
پیکر آیتالله العظمی محمد اسحاق فیاض در کاظمین و کربلا تشییع شد
امکان ادامه تحصیل مجدد در پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی برای دانشآموختگان فراهم شد
جزئیات ثبت نام آزمون دستیاری دندانپزشکی را اینجا بخوانید
آغاز کلاسهای حضوری دانشگاه صنعتی شریف از ۲۳ خرداد
بررسی وضعیت اشتغال بیش از ۴۰۹ هزار دانشآموخته/ علوم پزشکی در صدر اشتغال
هوش مصنوعی افکار رئیس جمهور چین را ترویج میکند
حمایت جدی دانشگاه آزاد از دانشجویان دکتری؛ دستورالعمل پژوهشی نیمسال ۱۴۰۴۲ آمد
کتاب صمود روایتی از دردی که از دور فهمیده نمیشود
حجتالاسلام محمد قمی: نهضت خمینی همچنان ادامه دارد
ترس اروپا از خاموشی دیجیتال شدت گرفت
طرح جدید دانشکده مدیریت شریف برای جذب دانشجوی دکتری با مزایای بینظیر
بیوک میرزایی: محبت مردم بزرگترین سرمایه یک هنرمند است
دومین فراخوان تربیت مجاهد فرهنگی توسط نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاهها
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: دستورات لازم برای حضور فعالتر جهاد دانشگاهی صادر میشود
امکان ارسال مستقیم جستجو به هوش مصنوعی در گوگل فراهم میشود
قائم مقام دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی منصوب شد
مساله وطن در صدای علیرضا قربانی و نجابتِ اندوه در آهنگ جدید او
بزرگترین وداع قرن برای امام امت/ بدرقهای به وسعت ایران
شورای عالی انقلاب فرهنگی: تغییری در تأثیر قطعی معدل کنکور امسال نداریم
خط فارسی، مرجعیت علمی ایران را منطقهای میکند
چرا روایت ماکان نصیری از صدها گزارش خبری اثرگذارتر شد؟
سه انفجار خورشیدی در یک شبانهروز رخ داد
امتحانات دانشگاه علمی کاربردی غیرحضوری شد
اجماع شورای عالی انقلاب فرهنگی بر تأثیر قطعی سوابق تحصیلی یازدهم و دوازدهم در کنکور ۱۴۰۵
درک پیام غدیر؛ امامت، ستون فقرات حفظ اسلام در جامعه
ممیزیهای فراوان کلینیک رویا صدای بازیگران را در آورد
رویکرد تحولی سمپاد از تربیت دانشآموز موفق به سوی پرورش انسان اثرگذار
اقتباسی عروسکی از رمان «اسب جنگی» به روی صحنه رفت
روایت الگوی خانواده موفق در «زندگی زیباست» رادیو معارف
متن جدید امیرحسین قیاسی در حمایت از ایران و در واکنش به جنگ
امام در اصول فقه به «عرف عقلایی» اهمیت میداد
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.