به گزارش ثریا عدل در نگاه شیعه دوازدهامامی تنها یک صفت اخلاقی یا فرعی از صفات خداوند نیست، بلکه نقشی بنیادین در فهم صحیح توحید، معاد، نبوت و مسئولیت انسان دارد.
درست است که در تقسیمبندی علمیِ صفات الهی، عدل در شمار «صفات فعل» قرار میگیرد، اما جایگاه ویژه آن سبب شده که از سایر صفات جدا شود و بهصورت مستقل در اصول اعتقادی شیعه مطرح گردد.
علت اصلی این مسئله به اختلافی عمیق در تاریخ اندیشه اسلامی بازمیگردد. از قرن نخست و دوم هجری، میان متکلمان مسلمان درباره افعال خداوند نزاع جدی شکل گرفت.
گروهی که بعدها به «اشاعره» مشهور شدند، معتقد بودند افعال خدا را نمیتوان با معیار عقل و مفاهیمی مانند عدل و ظلم سنجید؛ از نگاه آنان هر کاری که خدا انجام دهد، عین عدالت است، حتی اگر به ظاهر با عقل و وجدان انسانی ناسازگار باشد.
بر اساس این دیدگاه، خداوند میتواند نیکوکار را مجازات و گناهکار را پاداش دهد و عقل انسان هیچ راهی برای داوری در اینباره ندارد.
در مقابل، شیعه امامیه و نیز معتزله ــ که به «عدلیه» شناخته شدند ــ بر این باور بودند که خداوند حکیم و عادل است و انجام کار قبیح، ظلم، یا بیحکمت از او محال است.
به اعتقاد آنان، عقل انسان میتواند در حدّ خود، حسن و قبح بسیاری از افعال را درک کند؛ نه به این معنا که عقل بر خدا حکم میراند، بلکه بدین معنا که ذات کامل الهی با ظلم و قبح سازگار نیست.
بر این اساس، مجازات بیگناهان، تکلیف به امر غیرقابل انجام، یا نقض وعدههای الهی با عدالت و حکمت خداوند ناسازگار است.
همین اختلاف اساسی باعث شد مسئله عدل به یکی از مرزهای اعتقادی مهم میان شیعه و اشاعره تبدیل شود و برای جلوگیری از خلط این دو دیدگاه، عدل بهصورت مستقل در شمار اصول اعتقادی شیعه قرار گیرد. از این رو، عدل در کنار امامت، از ویژگیهای شاخص مذهب شیعه امامیه شناخته شد.
از سوی دیگر، بسیاری از صفات فعل خداوند در حقیقت به عدل بازمیگردند.
صفاتی مانند حکمت، رحمت، رزاقیت و حاکمیت الهی، همگی جلوههایی از عدالت به معنای گسترده آن هستند؛ یعنی «قرار گرفتن هر چیز در جای شایسته خود». حتی اعتقاد به معاد و باور به «مالک یومالدین» بودن خداوند، ریشه در عدالت الهی دارد، زیرا اگر عدل نباشد، پاداش و کیفر اخروی معنا نخواهد داشت.
علاوه بر این، عدل تنها یک باور نظری نیست، بلکه تأثیرات گستردهای در اخلاق فردی و نظام اجتماعی دارد. باور به عدالت خداوند، انسان را به عدالتورزی، مسئولیتپذیری، نفی ظلم و پذیرش اختیار و پاسخگویی سوق میدهد.
به همین دلیل، عدل پلی است میان اعتقاد، اخلاق و اجتماع و بازتاب آن فراتر از یک بحث صرفاً کلامی است.
در نهایت باید توجه داشت که از نظر دقیق کلامی، اصول دینِ اسلام به معنای عام، شامل توحید، نبوت و معاد است؛ اما در مکتب شیعه امامیه، عدل و امامت به دلیل نقش تعیینکنندهشان در مرزبندی اعتقادی و پیامدهای گسترده فکری و اجتماعی، به عنوان اصول مذهب مطرح شدهاند.
از همین رو، تأکید ویژه بر عدل نه یک افزوده بیدلیل، بلکه پاسخی عقلانی و تاریخی به یکی از بنیادیترین پرسشهای اعتقادی درباره خداوند و افعال اوست.
منبع: حوزه
نگاهی به الهیات و اخلاق جنگ و صلح از منظر اسلام و مسیحیت در همایشی بین المللی
ورود بیش از سه میلیون زائر خارجی به عراق از اول محرم
موشک اسپیس ایکس با ماه تصادف میکند
انتخاب واحد دانشگاه آزاد اسلامی از تاریخ ۲۴ مرداد آغاز میشود
کاهش ۵۰ درصدی خوردگی تجهیزات نیروگاهی با فناوری نانوحباب
توسعه دیپلماسی فناوری ایران و اتیوپی با محوریت صادرات دانشبنیان
مهلت ثبتنام آزمونهای علوم پزشکی تا ۲۰ شهریور تمدید شد
کلید اولیه آزمون ارتقای دستیاری منتشر شد/ مشارکت ۹۶ درصدی دستیاران
عدم امکان ثبت درخواست صدور دانشنامه در تعطیلات تابستانی پیام نور
سهروردی به صراحت خود را احیاکننده «حکمت خسروانی ایرانی» قلمداد می کرد
بیعت زنان با زینب کبری؛ آغازِ احیای تمدنِ مهدوی به دستِ زن
تأکید اوقاف بر تسهیل فرآیندها برای توسعه پروژههای مذهبی و درمانی
شب شهدای میناب در اربعین/ پدر دو شهید: من از کربلا به کربلا آمدم
رئیس دانشگاه الزهرا کربلا: نهضت حسینی مرزهای طایفهای را شکست داد
چسب زیستی الهامگرفته از صدف حسگرهای پوشیدنی را مقاومتر کرد
نگاهی به سه قسمت ابتدایی یک سریال؛ وقتی همه کوریم!
اربعین ۱۴۰۵ با دو شعار مشترک امت اسلامی برگزار میشود
گوگلپلی ابزارهای تأیید سن را برای توسعهدهندگان گسترش میدهد
اسپیس ایکس ماهواره جاسوسی به مدار زمین برد
اربعین زیر پوشش ارتباطی/ از رومینگ تا اینترنت رایگان در مسیر زائران
محدودیت آموزش مجازی برای دانشجویان خارجی رفع میشود
ایران عضو سازمان جهانی همکاری هوش مصنوعی شد
تصویری از کلاهک خیبرشکن و فتاح سوار بر بوستر حاج قاسم
درخواست برای تفکیک زمان پذیرش رشتههای بدون آزمون
زائران با سامانه هوشمند «هم موکب» دغدغه اسکان ندارند
راهاندازی «بازوی طریق» سامانه هوشمند خدمات به زائران اربعین
مطالبه بزرگ امت اسلام در اربعین امسال خونخواهی قائد شهید است
مفاهیم نهجالبلاغه را در پیادهروی اربعین ترویج کنیم
چه افرادی بدون آنکه به کربلا بروند زائر اباعبدالله هستند؟
مایک لی بازنشسته میشود؛ بیماری نمیگذارد فیلم بسازم
خنیاگران خیام با «مهرگان» آمدند؛ شنیدن ظرافتهای موسیقی خراسان
«خورشید اربعین» در رادیو ورزش؛ همراهی با زائران در حماسه استقامت
آییننامه جامع حمایت از دانشجویان توانخواه نهایی شد
سهم دانشجو از نرخ غذای دانشجویی مشخص شد
پیش ثبتنام ۸۱۰ هزار دانشآموز پایه هفتم
آموزش و پرورش با ۱۰۰ موکب، آماده خدمترسانی به زائران اربعین است
روایت زائرانی که اربعین را از شرق ایران آغاز میکنند در کتاب «شاه است حسین»
پرچمهایی در پیاده روی اربعین که هنوز خون را به یاد دارند
تصویر کمتر دیده شده از آیتالله سیدمجتبی خامنهای در نماز جمعه نصر
چالشهای عکاسی طبیعت چیست؟ سید صابر امامی پاسخ میدهد
جزئیات شرکت در آزمون های دانشنامه و گواهینامه فوق تخصصی پزشکی تعیین شد
اصغر خلیلی مدیریت مجموعه تئاتر شهر را بر عهده گرفت
آلبوم جدید خواننده پاپ در راه است
اودیسه نولان در ایکس لو رفت؛ ایلان ماسک در برابر نولان
جزئیات آزمونهای دانشنامه و گواهینامه تخصصی پزشکی را اینجا بخوانید
اجرای نزدیک به ۱۵ پروژه ملی در وزارت علوم پس از جنگ
۱۳۰ هزار فعالیت انجمنهای علمی دانشجویی در کشور ثبت شدند
دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر مسیر شغلی خود را طراحی میکنند
مدیر ارشد اوپن ای آی به این شبکه اجتماعی معتاد شده بود
متا تحقیق درباره خطرات اینستاگرام برای نوجوانان را نادیده گرفت
پرتاب ۵ هزار ماهواره آمازون برای بهبود کیفیت اینترنت در جهان
تسهیلات ویژه دانشگاه آزاد برای اربعین امسال/ استقرار مواکب در ۵ مرز کشور
ثبت نام جذب دانشآموختگان دکتری در دانشگاهها آغاز شد؛ ۲ شرط اصلی برای ورود
مشاور شورای آموزش پزشکی: ۲ متخلف آزمون دستیاری به مقامات قضایی تحویل داده شدند
«مردم نمایی» روایتی دیگر از ماجرای نیما تکیدو
حاج حسین ملک داراییهای فناپذیر را به میراثی تمدنی تبدیل کرد
پناهیان: بزرگترین تشییعهای تاریخ مربوط به امامین انقلاب است
جستجوی حقیقت در مهآلودگی ابطالپذیری پوپر/سطحینگری در علوم انسانی
جزئیات برگزاری مصاحبه مجازی متأخرین دکتری ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد اعلام شد
قیمت سامسونگ گلکسی و زد فولد گران می شود
خبر مصوبه شورای عالی فضای مجازی برای برخورد با بلاگرها تکذیب شد
رشد استقبال از آزمون دستیاری در سالهای اخیر
تصویری از تابوت استاد مرحوم اکبر عبدی
پارادوکس در وقف، سودجویی ناشر و موزّع
فانتزی که به شاهنامه تکیه زده است/ احیای حماسه در ادبیات فانتزی ایران
رمان دینی باید افراد معاند و خاکستری را هم پای کتاب بنشاند
بعد از انفجار پیجرها، زندگی چگونه ادامه پیدا کرد؟
حافظه مکتوب ایران چگونه زنده میماند؟
بزرگداشت شیخ صفیالدین اردبیلی در فضای مجازی
صفحه رسمی سفارت آلمان در تهران شایعات تخلیه کارکنان این نمایندگی دیپلماتیک را تکذیب کرد
تصویری از برخاستن ستون دود در اربیل عراق
رهبر شهید بیش از حوزویان با نخبگان دانشگاهی دیدار داشتند
ترامپ انتقام جریمه گوگل را از اروپا می گیرد
خونخواهی رهبر شهید ادامه یک مطالبه تاریخی است؛ انتقام با بیشترین ضربه
اعلام دستمزد طراحان صحنه و لباس تئاتر در سال ۱۴۰۵
خالق فیلم معروف «ماسک» از دنیا رفت؛ جیم کری از همکاری با وی تشکر کرد
خداحافظ آقای عبدی؛ دلمان برایتان تنگ میشود
اعزام ۴۷۴ معلم برگزیده به مدارس خارج از کشور
وزیر آموزش و پرورش: کنکور به موقع برگزار میشود
کشف آنزیمی که میتواند پیری را معکوس کند
رشد استقبال از آزمون دستیاری در سالهای اخیر
ثبت نام جذب دانشآموختگان دکتری در دانشگاهها آغاز شد؛ ۲ شرط اصلی برای ورود
آییننامه جامع حمایت از دانشجویان توانخواه نهایی شد
جزئیات برگزاری مصاحبه مجازی متأخرین دکتری ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد اعلام شد
مشاور شورای آموزش پزشکی: ۲ متخلف آزمون دستیاری به مقامات قضایی تحویل داده شدند
قیمت سامسونگ گلکسی و زد فولد گران می شود
اصغر خلیلی مدیریت مجموعه تئاتر شهر را بر عهده گرفت
تسهیلات ویژه دانشگاه آزاد برای اربعین امسال/ استقرار مواکب در ۵ مرز کشور
اودیسه نولان در ایکس لو رفت؛ ایلان ماسک در برابر نولان
پیش ثبتنام ۸۱۰ هزار دانشآموز پایه هفتم
روایت زائرانی که اربعین را از شرق ایران آغاز میکنند در کتاب «شاه است حسین»
تصویر کمتر دیده شده از آیتالله سیدمجتبی خامنهای در نماز جمعه نصر
آموزش و پرورش با ۱۰۰ موکب، آماده خدمترسانی به زائران اربعین است
خبر مصوبه شورای عالی فضای مجازی برای برخورد با بلاگرها تکذیب شد
اجرای نزدیک به ۱۵ پروژه ملی در وزارت علوم پس از جنگ
چالشهای عکاسی طبیعت چیست؟ سید صابر امامی پاسخ میدهد
۱۳۰ هزار فعالیت انجمنهای علمی دانشجویی در کشور ثبت شدند
متا تحقیق درباره خطرات اینستاگرام برای نوجوانان را نادیده گرفت
مدیر ارشد اوپن ای آی به این شبکه اجتماعی معتاد شده بود
درخواست برای تفکیک زمان پذیرش رشتههای بدون آزمون
پرتاب ۵ هزار ماهواره آمازون برای بهبود کیفیت اینترنت در جهان
جزئیات شرکت در آزمون های دانشنامه و گواهینامه فوق تخصصی پزشکی تعیین شد
آلبوم جدید خواننده پاپ در راه است
پرچمهایی در پیاده روی اربعین که هنوز خون را به یاد دارند
جزئیات آزمونهای دانشنامه و گواهینامه تخصصی پزشکی را اینجا بخوانید
دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر مسیر شغلی خود را طراحی میکنند
تصویری از کلاهک خیبرشکن و فتاح سوار بر بوستر حاج قاسم
سهم دانشجو از نرخ غذای دانشجویی مشخص شد
تصویری از تابوت استاد مرحوم اکبر عبدی
مطالبه بزرگ امت اسلام در اربعین امسال خونخواهی قائد شهید است
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.