به گزارش ثریا کتاب «توئیتری شدن سیاست» نوشته محمد رهبری که در سال 1403 از سوی انتشارات «اگر» منتشر شده، اثری پژوهشی و تحلیلی برگرفته از رساله دکترای مؤلف است.
این کتاب با نگاهی جامعه‌شناسانه و ارتباطی، یکی از مهم‌ترین تحولات سیاست معاصر ایران یعنی تأثیر شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر سابق) بر فرهنگ سیاسی، کنشگری عمومی و رفتار نخبگان را زیر ذره‌بین می‌برد. رهبری در این کتاب می‌کوشد نشان دهد چگونه پلتفرمی که روزگاری قرار بود میدان گفت‌وگو باشد، اکنون به یکی از تعیین‌کننده‌ترین بازیگران فضای سیاسی ایران تبدیل شده است؛ آن‌هم نه الزاماً از مسیر گفت‌وگو، بلکه گاه از رهگذر نزاع، قطبی‌سازی و رادیکالیسم. در روزگاری که سیاست بیش از هر زمان دیگری از پشت تریبون‌های رسمی فاصله گرفته و به صفحه‌نمایش تلفن‌های همراه منتقل شده، پرسش اصلی کتاب «توئیتری شدن سیاست» از همین نقطه آغاز می‌شود: وقتی سیاست به زبان توئیت سخن بگوید، چه چیزی در ذات آن تغییر می‌کند؟ آیا شبکه‌های اجتماعی دموکراسی را تعمیق می‌کنند یا برعکس، میدان را برای هیجان، پوپولیسم و دشمن‌پنداری بازتر می‌سازند؟ محمد رهبری در پاسخ به این پرسش‌ها، از موضعی صرفاً نظری سخن نمی‌گوید.
کتاب حاصل پژوهشی مفصل و مبتنی بر داده است که ریشه در تجربه زیسته نویسنده از رصد مستمر فضای توئیتر فارسی، به‌ویژه از سال ۱۳۹۶ به این سو، دارد. او با ترکیب نظریه‌های کلاسیک ارتباطات و تحلیل‌های داده‌محور، تصویری از سیاست ایرانی در عصر پلتفرم‌ها ترسیم می‌کند؛ تصویری که در آن، شبکه‌های اجتماعی صرفاً ابزار انتقال پیام نیستند، بلکه خود به شکل‌دهندگان فرهنگ سیاسی بدل شده‌اند.
یک تناقض بزرگ!
یکی از مهم‌ترین نقاط قوت کتاب، ورود هوشمندانه آن به یک تناقض بزرگ است. نویسنده معتقد است اگر بنا بر نظریه‌های ارتباطی، از جمله دیدگاه یورگن هابرماس، گسترش گفت‌وگو در فضای عمومی می‌تواند به تعمیق دموکراسی و تقویت مدارا بینجامد، چرا تجربه زیسته کاربران توئیتر در ایران اغلب خلاف این را نشان می‌دهد؟ چرا فضایی که باید محل شنیدن صدای دیگری باشد، تا این اندازه به میدان نبردهای لفظی و حذف نمادین تبدیل شده است؟
رهبری برای پاسخ به این پرسش، مفهوم «قبیله‌های دیجیتال» را مطرح می‌کند. در جهان توئیتر، کاربران اغلب در خوشه‌های بسته‌ای گرد می‌آیند که بیش از آن‌که اهل گفت‌وگو باشند، در پی تأیید یکدیگرند. در این ساختار، مرز میان «خودی-دیگری» یا «ما-آن‌ها» پررنگ‌تر می‌شود، گفت‌وگو جای خود را به تخاصم می‌دهد و هرچه سخن تندتر، طعنه‌آمیزتر یا رادیکال‌تر باشد، بیشتر دیده می‌شود. الگوریتم‌ها نیز به‌جای آرام‌کردن فضا، بر شدت این منازعه می‌افزایند؛ زیرا خشم، بیشتر از تعقل دیده می‌شود.
تقلیل امر سیاسی به شعار
اما اهمیت کتاب صرفاً در توصیف این وضعیت نیست، بلکه در فهم تأثیرات اجتماعی و سیاسی آن است. رهبری یادآور می‌شود که هرچند تنها درصد اندکی از ایرانیان در توئیتر حضور دارند، اما وزن اجتماعی این کاربران، به‌ویژه در میان دانشجویان، فعالان رسانه‌ای و نخبگان سیاسی، بسیار فراتر از تعدادشان است. در واقع، توئیتر فارسی را نمی‌توان صرفاً با معیار جمعیت سنجید؛ این فضا، محل شکل‌گیری گفتمان‌ها، جهت‌دهی به اخبار و حتی اثرگذاری غیرمستقیم بر سیاست‌گذاری‌هاست.
کتاب به‌درستی نشان می‌دهد که چگونه محدودیت‌های فنی این پلتفرم، خود بر کیفیت سیاست‌ورزی اثر می‌گذارد. جهان ۲۸۰ کاراکتری، مجال چندانی برای توضیح، پیچیدگی و زمینه‌سازی باقی نمی‌گذارد. نتیجه آن است که سیاست نیز به سمت گزاره‌های کوتاه، هیجانی، قاطع و گاه عوام‌گرایانه حرکت می‌کند. در چنین فضایی، نه استدلال‌های طولانی مجال بروز می‌یابند و نه مواضع میانه‌روانه چندان خریدار دارند. آنچه بیشتر دست‌به‌دست می‌شود، خشم است و آنچه بیشتر لایک می‌گیرد، اغلب تندترین صداهاست.
تهدیدها و فرصت‌های توییتر
با توضیحات فوق می‌توان گفت «توئیتری شدن سیاست» کتابی است درباره تغییر شکل قدرت، تغییر الگوی کنشگری و دگرگونی شیوه‌های فهم سیاست در عصر دیجیتال. رهبری نشان می‌دهد که چگونه فردگراییِ ناشی از فضای شبکه‌ای، کنش جمعی را تضعیف می‌کند و به‌جای سازمان‌یافتگی سیاسی، نوعی احساس اثرگذاری فردی اما پراکنده را تقویت می‌سازد؛ احساسی که گاه بیش از آن‌که به تغییر اجتماعی بینجامد، به فرسودگی روانی و بدبینی عمومی منجر می‌شود. با این حال، کتاب در دام بدبینی مطلق نیز نمی‌افتد. یکی از وجوه قابل‌تأمل اثر، توجه به دوگانه «تهدید و فرصت» است.
توئیتر همزمان می‌تواند رسانه‌ای برای شکستن انحصار اطلاع‌رسانی باشد و بستری برای تقویت افراط‌گرایی. جهانی که در آن یک کاربر عادی می‌تواند صدایی جهانی پیدا کند، همان جهانی است که در آن موج‌های خشم نیز به‌سرعت تکثیر می‌شوند. شاید مهم‌ترین فضیلت کتاب «توئیتری شدن سیاست»، این باشد که به‌جای قضاوت‌های ساده‌انگارانه، خواننده را به تأمل وامی‌دارد؛ همچنین نه شیفته‌وار از تکنولوژی دفاع می‌کند و نه آن را منشأ تمام بحران‌ها می‌داند. کتاب این سوال اساسی را در ذهن مخاطب ایجاد می‌کند که وقتی سیاست، زبان شبکه‌های اجتماعی را وام می‌گیرد، جامعه به‌طور همزمان چه چیزی به دست می‌آورد و چه چیزی را از دست می‌دهد؟ پاسخ این پرسش خصوصا در روزگاری که بسیاری از جدال‌های سیاسی، پیش از خیابان و پارلمان، در صفحه تلفن‌های همراه آغاز می‌شوند، اهمیت ویژه‌تری یافته است.
دست نوشته دانشجویان در بیعت با رهبر انقلاب
امکان تحصیل دانش آموزان ایرانی خارج از کشور فراهم است
اعلام لبیک شورای عالی انقلاب فرهنگی به رهنمودهای رهبر معظم انقلاب
ثبت نام بیش از ۳۰ هزار نفر در آزمون دکتری نیمه‌متمرکز سال ۱۴۰۶
اطلاعات تازه درباره سهمیه‌ها و تسهیلات آزمون دکتری نیمه متمرکز سال ۱۴۰۶
علیرضا استادی: جسارت بازی درنقش تاریخی را پیدا کردم
دست رد ۳ جشنواره بر فیلم جدید پل شریدر؛ «مبانی فلسفه» پسندیده نشد
رونمایی از «هزاردستان» نخستین انیمیشن «دست‌ساز» جهان
نمایشگاه «رد خط» به نیاوران رسید
بسیج دانش‌آموزی در بیش از نیمی از مدارس کشور حضور دارد
نقش سوره‌های کوتاه در آشنایی کودکان با قرآن
افزایش سرانه های آموزشی در استان تهران/ ساخت مدرسه به تنهایی کافی نیست
کودکان البرزی مأموریت نیمه‌تمام شهید ماکان نصیری را ادامه می‌دهند
تصادف تریلی با سرویس مدرسه در اردکان؛ یک دانش‌آموز جان باخت
کاظمی: نظام سنجش آموزش‌وپرورش نیازمند تحول اساسی است
اسامی برگزیدگان مرحله نهایی سی‌ویکمین المپیاد علمی دانشجویی اعلام شد
هشدار افتا درباره قطع دسترسی به دامنه‌های خارجی؛ لزوم مهاجرت به ir
چت جی پی تی بیمار مبتلا به صرع را به سرپیچی از دستور پزشکان تشویق کرد
متا برای معتاد کردن نوجوانان به دادگاه می رود
یک انفجار کیهانی ۲۷ روزه در فضا کشف شد
اپل دو دستگاه جدید معرفی کرد +قیمت
جاسوسی شرکت اسرائیلی از کاربران استارلینک فاش شد
خدا از رگ گردن به ما نزدیک‌تر است؛ پس چرا باید عبادت کنیم؟
آیت الله رشاد: بیانیه رهبر معظم انقلاب، محرک تاریخی پیشرفت علمی کشور است
آیا دینداری مانع پیشرفت می‌شود؟
حجت‌الاسلام قمی: جنگ واقعی بر سر «تحریف واقعیت» در ذهن مردم است
نیاز انقلاب به شخصیت‌هایی چون آیت الله مهدوی‌کنی بیشتر احساس می‌شود
نتایج انتخاب رشته آزمون کارشناسی رشته‌های علوم پزشکی آزاد اعلام شد
نتایج نهایی پذیرش در آزمون کاردانی به کارشناسی سال ۱۴۰۵ اعلام شد
کارت آزمون کارشناسی ارشد علوم پزشکی منتشر شد
ثبت ۱ میلیارد تراکنش در جنگ ۴۰ روزه
واکنش به آسیب کابل‌های اینترنت در تنگه هرمز
تبدیل جیوه به طلا محقق شد
برای نخستین بار: ترمیم دی‌ان‌ای در بدن امید تازه برای درمان یک بیماری ژنتیکی نادر
آغاز ثبت‌نام آزمون دکتری از ۳ آبان: برگزاری آزمون در بهمن ماه
تمدید مهلت ثبت‌نام در سومین جشنواره ملی نشان نیکوکاری
برگزاری یادنامه شهید علی لاریجانی به همراه رونمایی کتابی از او
پناهیان: توجه به ادبیات روایی در مسیر تحول فرهنگی ضروری است
بازیگر «هک‌ها» از فلسطین دفاع کرد؛ پرداخت مالیات برای تامین نسل‌کشی
سینمای کوتاه در محاصره کلیشه‌هاست؛ از فقر ایده تا چالش میزبانی!
طرح یک سریال عاشقانه برای شبکه نمایش خانگی؛ تکرار «پوست شیر» طبیعی است
کمال تبریزی: فیلمسازان جوان از تقلید فاصله بگیرند
جزئیات کنسرت تازه مجید انتظامی اعلام شد؛ شنیدن ملودی‌های خاطره‌انگیز
وقتی «قطع رابطه» سفارشی می‌شود؛ چرا تولید اثر هنری با ریسک همراه است؟
مرثیه‌ای که هنوز با صدای دلتنگی حضرت زینب(س) شنیده می‌شود
انقلابی‌تر بودن با فحش رکیک‌تر ثابت نمی‌شود؛ هنر ماندگار حضرت زهرا(س)
روایت «حماسه فاطمی» و دفاع حضرت زهرا(س) از امامت
اسامی معرفی شدگان چندبرابر ظرفیت آزمون دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ اعلام شد
سخنگوی وزارت آموزش و پرورش: وجود ۴۰۰ مدرسه در کشور با یک دانش‌آموز
چرا خانواده‌های پرجمعیت بابت انتخابشان تحقیر می‌شوند؟
خطرناک‌ترین شکل انحراف دینی از دیدگاه حضرت علی(ع)
رویا نونهالی با یک سریال جدید به تلویزیون برمی‌گردد
شاهرخ فروتنیان مهمان یازدهمین قسمت برنامه «هم‌کلام» است.
فصل دوم «بهار شیراز» به آنتن می‌رسد؛ سریالی درباره دغدغه مردم معمولی
پشتیبانی سینمایی‌ها از نویسنده حامی فلسطین؛ بریتانیا تغییر مسیر دهد
آغاز ثبت‌نام بدون آزمون استعدادهای درخشان کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد
امکان قفل کردن محتوا در «چت‌جی‌پی‌تی» فراهم شد
هوش مصنوعی متا اطلاعات کاربران را فاش کرد
انتخاب رشته ۱۲۴ هزار نفر در پذیرش صرفاً بر اساس سوابق تحصیلی سال ۱۴۰۵
حجت الاسلام علوی تهرانی: تکریم حضرت زهرا (س) راه رسیدن به توحید است
«تقاطع خیابان روزولت»؛ روایت تاریخ شفاهی رایزن اقتصادی آمریکا در ایران
ساعت ۲۴ امشب آخرین فرصت ثبت‌نام در پذیرش رشته‌های بدون کنکور سال ۱۴۰۵
دانشگاه‌های ایران به روی دختران جمهوری آذربایجان باز است
آغاز ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان کارشناسی ارشد دانشگاه تهران از فردا
هشدار مشاور وزیر علوم درباره سایه جنگ و شکاف اجتماعی
کتیبه‌پوشی زیبای حرم علوی در عزای شهادت حضرت زهرا(س)
تأسیس ۸ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت
چه برنامه‌های تربیتی آموزشی روی کودکان و نوجوانان اثرگذار است؟
آیا جوان امروز کمتر تلاش می‌کند؟
هوش مصنوعی مایکروسافت در تشخیص بیماری دو برابر پزشک دقت دارد
وب سایت‌های دولتی پس از کشف شکاف امنیتی در خاموشی فرو رفتند
کشف نوع جدیدی از افسردگی که زنان را بیشتر گرفتار می‌کند
ادامه اختلال در چت جی‌پی‌تی در میان کاربران ایرانی
روباتی که روی دست چاقو کشید
شیخ طوسی هزار سال پیش درباره اعجاز و تحریف قرآن چه می‌گفت؟
کاظمی: ۱۱ هزار کلاس درس سال گذشته هوشمند سازی شد
خانواده در محاصره اندیشه‌های غربی؛ فقه اسلامی چه پاسخی دارد؟
مستند برنده اسکار در جشنواره مقاومت حضور دارد؛ اکران فیلم در میادین
«گربه سگ؛ نتانیاهو و ترامپ» طرح جدید شجاعی طباطبایی شد
روایتی از ۴ زن در اسارت؛ «سلول» تقابل امید و ناامیدی است
اسامی معرفی شدگان چندبرابر ظرفیت آزمون دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ اعلام شد
نتایج نهایی پذیرش در آزمون کاردانی به کارشناسی سال ۱۴۰۵ اعلام شد
انتخاب رشته ۱۲۴ هزار نفر در پذیرش صرفاً بر اساس سوابق تحصیلی سال ۱۴۰۵
آغاز ثبت‌نام بدون آزمون استعدادهای درخشان کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد
آغاز ثبت‌نام آزمون دکتری از ۳ آبان: برگزاری آزمون در بهمن ماه
کارت آزمون کارشناسی ارشد علوم پزشکی منتشر شد
تبدیل جیوه به طلا محقق شد
امکان قفل کردن محتوا در «چت‌جی‌پی‌تی» فراهم شد
برای نخستین بار: ترمیم دی‌ان‌ای در بدن امید تازه برای درمان یک بیماری ژنتیکی نادر
هوش مصنوعی متا اطلاعات کاربران را فاش کرد
سینمای کوتاه در محاصره کلیشه‌هاست؛ از فقر ایده تا چالش میزبانی!
ادامه اختلال در چت جی‌پی‌تی در میان کاربران ایرانی
فصل دوم «بهار شیراز» به آنتن می‌رسد؛ سریالی درباره دغدغه مردم معمولی
رویا نونهالی با یک سریال جدید به تلویزیون برمی‌گردد
طرح یک سریال عاشقانه برای شبکه نمایش خانگی؛ تکرار «پوست شیر» طبیعی است
انقلابی‌تر بودن با فحش رکیک‌تر ثابت نمی‌شود؛ هنر ماندگار حضرت زهرا(س)
جزئیات کنسرت تازه مجید انتظامی اعلام شد؛ شنیدن ملودی‌های خاطره‌انگیز
خطرناک‌ترین شکل انحراف دینی از دیدگاه حضرت علی(ع)
چرا خانواده‌های پرجمعیت بابت انتخابشان تحقیر می‌شوند؟
واکنش به آسیب کابل‌های اینترنت در تنگه هرمز
سخنگوی وزارت آموزش و پرورش: وجود ۴۰۰ مدرسه در کشور با یک دانش‌آموز
پناهیان: توجه به ادبیات روایی در مسیر تحول فرهنگی ضروری است
شاهرخ فروتنیان مهمان یازدهمین قسمت برنامه «هم‌کلام» است.
بازیگر «هک‌ها» از فلسطین دفاع کرد؛ پرداخت مالیات برای تامین نسل‌کشی
برگزاری یادنامه شهید علی لاریجانی به همراه رونمایی کتابی از او
پشتیبانی سینمایی‌ها از نویسنده حامی فلسطین؛ بریتانیا تغییر مسیر دهد
کشف نوع جدیدی از افسردگی که زنان را بیشتر گرفتار می‌کند
نتایج انتخاب رشته آزمون کارشناسی رشته‌های علوم پزشکی آزاد اعلام شد
ثبت نام بیش از ۳۰ هزار نفر در آزمون دکتری نیمه‌متمرکز سال ۱۴۰۶
ثبت ۱ میلیارد تراکنش در جنگ ۴۰ روزه
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.