به گزارش ثریا کتاب «توئیتری شدن سیاست» نوشته محمد رهبری که در سال 1403 از سوی انتشارات «اگر» منتشر شده، اثری پژوهشی و تحلیلی برگرفته از رساله دکترای مؤلف است.
این کتاب با نگاهی جامعهشناسانه و ارتباطی، یکی از مهمترین تحولات سیاست معاصر ایران یعنی تأثیر شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر سابق) بر فرهنگ سیاسی، کنشگری عمومی و رفتار نخبگان را زیر ذرهبین میبرد. رهبری در این کتاب میکوشد نشان دهد چگونه پلتفرمی که روزگاری قرار بود میدان گفتوگو باشد، اکنون به یکی از تعیینکنندهترین بازیگران فضای سیاسی ایران تبدیل شده است؛ آنهم نه الزاماً از مسیر گفتوگو، بلکه گاه از رهگذر نزاع، قطبیسازی و رادیکالیسم. در روزگاری که سیاست بیش از هر زمان دیگری از پشت تریبونهای رسمی فاصله گرفته و به صفحهنمایش تلفنهای همراه منتقل شده، پرسش اصلی کتاب «توئیتری شدن سیاست» از همین نقطه آغاز میشود: وقتی سیاست به زبان توئیت سخن بگوید، چه چیزی در ذات آن تغییر میکند؟ آیا شبکههای اجتماعی دموکراسی را تعمیق میکنند یا برعکس، میدان را برای هیجان، پوپولیسم و دشمنپنداری بازتر میسازند؟ محمد رهبری در پاسخ به این پرسشها، از موضعی صرفاً نظری سخن نمیگوید.
کتاب حاصل پژوهشی مفصل و مبتنی بر داده است که ریشه در تجربه زیسته نویسنده از رصد مستمر فضای توئیتر فارسی، بهویژه از سال ۱۳۹۶ به این سو، دارد. او با ترکیب نظریههای کلاسیک ارتباطات و تحلیلهای دادهمحور، تصویری از سیاست ایرانی در عصر پلتفرمها ترسیم میکند؛ تصویری که در آن، شبکههای اجتماعی صرفاً ابزار انتقال پیام نیستند، بلکه خود به شکلدهندگان فرهنگ سیاسی بدل شدهاند.
یک تناقض بزرگ!
یکی از مهمترین نقاط قوت کتاب، ورود هوشمندانه آن به یک تناقض بزرگ است. نویسنده معتقد است اگر بنا بر نظریههای ارتباطی، از جمله دیدگاه یورگن هابرماس، گسترش گفتوگو در فضای عمومی میتواند به تعمیق دموکراسی و تقویت مدارا بینجامد، چرا تجربه زیسته کاربران توئیتر در ایران اغلب خلاف این را نشان میدهد؟ چرا فضایی که باید محل شنیدن صدای دیگری باشد، تا این اندازه به میدان نبردهای لفظی و حذف نمادین تبدیل شده است؟
رهبری برای پاسخ به این پرسش، مفهوم «قبیلههای دیجیتال» را مطرح میکند. در جهان توئیتر، کاربران اغلب در خوشههای بستهای گرد میآیند که بیش از آنکه اهل گفتوگو باشند، در پی تأیید یکدیگرند. در این ساختار، مرز میان «خودی-دیگری» یا «ما-آنها» پررنگتر میشود، گفتوگو جای خود را به تخاصم میدهد و هرچه سخن تندتر، طعنهآمیزتر یا رادیکالتر باشد، بیشتر دیده میشود. الگوریتمها نیز بهجای آرامکردن فضا، بر شدت این منازعه میافزایند؛ زیرا خشم، بیشتر از تعقل دیده میشود.
تقلیل امر سیاسی به شعار
اما اهمیت کتاب صرفاً در توصیف این وضعیت نیست، بلکه در فهم تأثیرات اجتماعی و سیاسی آن است. رهبری یادآور میشود که هرچند تنها درصد اندکی از ایرانیان در توئیتر حضور دارند، اما وزن اجتماعی این کاربران، بهویژه در میان دانشجویان، فعالان رسانهای و نخبگان سیاسی، بسیار فراتر از تعدادشان است. در واقع، توئیتر فارسی را نمیتوان صرفاً با معیار جمعیت سنجید؛ این فضا، محل شکلگیری گفتمانها، جهتدهی به اخبار و حتی اثرگذاری غیرمستقیم بر سیاستگذاریهاست.
کتاب بهدرستی نشان میدهد که چگونه محدودیتهای فنی این پلتفرم، خود بر کیفیت سیاستورزی اثر میگذارد. جهان ۲۸۰ کاراکتری، مجال چندانی برای توضیح، پیچیدگی و زمینهسازی باقی نمیگذارد. نتیجه آن است که سیاست نیز به سمت گزارههای کوتاه، هیجانی، قاطع و گاه عوامگرایانه حرکت میکند. در چنین فضایی، نه استدلالهای طولانی مجال بروز مییابند و نه مواضع میانهروانه چندان خریدار دارند. آنچه بیشتر دستبهدست میشود، خشم است و آنچه بیشتر لایک میگیرد، اغلب تندترین صداهاست.
تهدیدها و فرصتهای توییتر
با توضیحات فوق میتوان گفت «توئیتری شدن سیاست» کتابی است درباره تغییر شکل قدرت، تغییر الگوی کنشگری و دگرگونی شیوههای فهم سیاست در عصر دیجیتال. رهبری نشان میدهد که چگونه فردگراییِ ناشی از فضای شبکهای، کنش جمعی را تضعیف میکند و بهجای سازمانیافتگی سیاسی، نوعی احساس اثرگذاری فردی اما پراکنده را تقویت میسازد؛ احساسی که گاه بیش از آنکه به تغییر اجتماعی بینجامد، به فرسودگی روانی و بدبینی عمومی منجر میشود. با این حال، کتاب در دام بدبینی مطلق نیز نمیافتد. یکی از وجوه قابلتأمل اثر، توجه به دوگانه «تهدید و فرصت» است.
توئیتر همزمان میتواند رسانهای برای شکستن انحصار اطلاعرسانی باشد و بستری برای تقویت افراطگرایی. جهانی که در آن یک کاربر عادی میتواند صدایی جهانی پیدا کند، همان جهانی است که در آن موجهای خشم نیز بهسرعت تکثیر میشوند. شاید مهمترین فضیلت کتاب «توئیتری شدن سیاست»، این باشد که بهجای قضاوتهای سادهانگارانه، خواننده را به تأمل وامیدارد؛ همچنین نه شیفتهوار از تکنولوژی دفاع میکند و نه آن را منشأ تمام بحرانها میداند. کتاب این سوال اساسی را در ذهن مخاطب ایجاد میکند که وقتی سیاست، زبان شبکههای اجتماعی را وام میگیرد، جامعه بهطور همزمان چه چیزی به دست میآورد و چه چیزی را از دست میدهد؟ پاسخ این پرسش خصوصا در روزگاری که بسیاری از جدالهای سیاسی، پیش از خیابان و پارلمان، در صفحه تلفنهای همراه آغاز میشوند، اهمیت ویژهتری یافته است.
آموزش ۶۵ هزار آموزگار ابتدایی برای استفاده از ظرفیت بازی و ورزش
وزیر آموزش و پرورش: دریافت هرگونه وجه هنگام ثبتنام در مدارس دولتی ممنوع است
برنامههای «زیست عفیفانه» از مهر در مدارس اجرا میشود
انتظار معاونت علمی از CVCها برای سرمایهگذاری در ۷هزار شرکت نوپا
کارنامه نهایی و دفترچه انتخاب رشته آزمون دستیاری منتشر شد
آلمان موشک و ۵ ماهواره به مدار زمین فرستاد
ظرفیت ۶ هزارنفری دستیاری پزشکی ۱۴۰۵؛ تعیین ظرفیت تعهد مناطق محروم
تحریم علم، رفتار علمی نیست؛ باید به دنبال مسیرهای جایگزین برای انتشار آثار محققان بود
بازنمایی قدرت نرم ایران در شرایط پساجنگ و جایزه جهانی دیپلماسی
آیا اصرار بر تفاوتهای فقهی، آب به آسیاب دشمنان وحدت اسلامی میریزد؟
انتظار، منطق دینی آمادگی تاریخی برای آینده موعود
«تحول تاریخی مفهوم فلسفه» با تقدیر از پرویز ضیاءشهابی رونمایی میشود
نگاهی به حکمرانی فضای مجازی در ایران از منظر تحلیل نهادی تنظیمگری
نظر قرآن درباره مسئولیت اجتماعی برای میانجیگری بین اختلاف زوجین
در همایش ادیان سن پترزبورگ چه گذشت؟ تاکید ایران بر مقاومت
حل موضوع حجاب با «مسئلهمندی مشترک»؛ مردم را درگیر مسئله وحدت کنیم
خود بنده فرهنگ درخشان تو آمد؛ آن قوم که از روی طمع، بنده تو را خواست
فروش «رویای نیمهشب» ۱۰۰ درصد افزایش یافت
نرگس آبیار: سینما را خودآموز یاد گرفتم
بزرگداشت جین فوندا در ونیز؛ از ترامپ بیزارم!
رونمایی از تندیس اکبر عبدی؛ هنرمندی که به خاطرهای ملی تبدیل شد
تصاویری از موشک بالستیک جهاد که در جریان یکی از موجهای عملیات نصر-۲ شلیک شده بود
نگاهی به انیمیشن «سفینه نجات»؛ وقتی تعزیه با ابرقهرمانی فضایی گره میخورد
آغاز ثبت نام بیستمین آزمون سراسری قرآن و عترت
افشای هک وب سایت آلمانی توسط هوش مصنوعی اوپن ای آی
انتخاب رشته داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد تمدید شد
سال تحصیلی جدید دانشگاه صنعتی امیرکبیر از ۲۸ شهریور آغاز میشود
ظرفیت ۱۴۶ هزار نفری پذیرش در کنکور ارشد ۱۴۰۵
جان مالکوویچ در ونیز تشویق شد؛ هجوم «اسب وحشی نهم» به اسکار
دانشمندی که جواب سوالهایش را از آسمان میخواست
ادامه حاشیههای «آرش» و نوید؛ کیت بلانشت «الکترا» شد
کلونی در جشنواره فیلم ونیز درخشید و با شیر طلا به ترامپ تاخت
جدال دوباره ساترا و ارشاد؛ «داش آکل» وارد میشود
موشک ایرانی موضوع نخستین شماره کتابمجله "آورد"
فراخوانی برای جمع آوری «ایدههای برتر قرآنی»
موانع استجابت دعا چیست؟ طلب مغفرت برای کافران مستجاب نمیشود
مدیر اسلامی با مهندسی انسجام، سلایق را به وحدت عمل در میآورد
تصویری از نماز بر پیکر شهدای عروسی کوهستک سیریک
خوانش هجرتی تاریخی توسط یک زن در سپهر فرهنگی ایران
آغاز ثبت نام دهمین دوره تخصصی صحیفه سجادیه
مداحان کشور برای نوجوانان کلاس مداحی برگزار میکنند
هنر صاحب جواهر ایستادن میان قالب نص و روح تشریع در فقاهت بود
منشور کوروش بدون حتی یک رای مخالف و اصلاحیه در یونسکو ثبت شد
ورود هوش مصنوعی به موضوعات قرآنی و پژوهشهای حدیثی و دینی
پایبندی پل شریدر به هوش مصنوعی؛ فیلم بعدی با AI ساخته میشود
یوسف حاتمی کیا: ۶سال گفتند این فیلم مصلحت نیست؛ مردمی که از غم نان با جان قمار میکنند
واکاوی رابطه هنر و سرمایه در ریبون
دلاور تنگستانی که حماسه بی پایان غیرت در خلیج فارس را زنده کرد
تابآوری کودکان در جنگ را با داستان افزایش دهیم
برگزاری بزرگداشت ابوریحان بیرونی از سوی فلاسفه و اساتید
از نگاه امیرالمومنین(ع) راه مهار طمع انسان به قدرت و ثروت چگونه است؟
برگزاری آزمونهای تافل و GRE رسماً در ایران متوقف شد
اعلام جزئیات مرحله شفاهی آزمونهای دانشنامه تخصصی و فوق تخصصی پزشکی
ایران پرچمدار المپیاد فناوری نانو در سطح جهانی
محکومیت اقدام غیرقانونی آمریکا علیه متقاضیان آزمونهای بینالمللی
ارزش از کدنویسی به فهم مسئله منتقل میشود
ثبت نام آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵ آغاز شد/ اعلام جزئیات آزمون
واکنش وزیر علوم به تحریمهای علمی آمریکا
مهلت انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ تمدید شد
ویژه برنامههای هفته وحدت در تجمعات شبانه
افتتاح دفاتر مشاوره وقف در سراسر کشور
برگزاری رویداد رحمه للعالمین در باغ کتاب
دانشجویان خارجی جشنواره هنر و رسانه عهد همزیستی را برگزار میکنند
وقف بر پایه ایثار، نوعدوستی و دوراندیشی استوار است
آغاز انتخاب رشته داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد سال ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد
شرکت های فناوری خواستار افزایش دفاع سایبری در مقابل حملات هوش مصنوعی
نوار نانویی ۳ داروی مسکن را در کمتر از ۲ ثانیه آزاد میکند
قدرتمندترین موشک اروپا به پرواز درآمد
تاکید علمای مسلمان بر عملی کردن وحدت و ایستادگی در مقابل دشمن مشترک
نزاع حجاب، از ابتدا نزاع بر سر قدرت زن بود
البرز زیر بار کمبود مدرسه؛ مهاجرت چالش بزرگ مدارس البرز
توانمند سازی و گذار از الفبا رویکرد جدید سواد آموزی استان سمنان
جزئیات بورسیه تحصیلی صنعت و مشاغل در پذیرش کارشناسی ارشد ۱۴۰۵
غرامت ۱۸ میلیارد دلاری متا برای فرار از شکایت ایالتهای آمریکا
واکنش دانشگاه صنعتی خواجه نصیر به کناره گیری رئیس آن
نفوذ هکرهای چینی به ناسا و سنای آمریکا ردیابی شد
موبایلهای آینده چگونه تغییر میکنند؟
از خیالپردازی سرامیک تاشاعرانگی کاغذ در ماه هنر؛ تکثرِ بودن در پایتخت
محمد اصفهانی در دومین شب از «روایت رحمت» روی صحنه میرود
در طبیعت چه خبر است؟ یک مجموعه خواندنی برای کودکان
ثبت نام آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵ آغاز شد/ اعلام جزئیات آزمون
محکومیت اقدام غیرقانونی آمریکا علیه متقاضیان آزمونهای بینالمللی
واکنش وزیر علوم به تحریمهای علمی آمریکا
اعلام جزئیات مرحله شفاهی آزمونهای دانشنامه تخصصی و فوق تخصصی پزشکی
مهلت انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ تمدید شد
برگزاری آزمونهای تافل و GRE رسماً در ایران متوقف شد
برگزاری بزرگداشت ابوریحان بیرونی از سوی فلاسفه و اساتید
تابآوری کودکان در جنگ را با داستان افزایش دهیم
ایران پرچمدار المپیاد فناوری نانو در سطح جهانی
از نگاه امیرالمومنین(ع) راه مهار طمع انسان به قدرت و ثروت چگونه است؟
ارزش از کدنویسی به فهم مسئله منتقل میشود
یوسف حاتمی کیا: ۶سال گفتند این فیلم مصلحت نیست؛ مردمی که از غم نان با جان قمار میکنند
دلاور تنگستانی که حماسه بی پایان غیرت در خلیج فارس را زنده کرد
منشور کوروش بدون حتی یک رای مخالف و اصلاحیه در یونسکو ثبت شد
ورود هوش مصنوعی به موضوعات قرآنی و پژوهشهای حدیثی و دینی
خوانش هجرتی تاریخی توسط یک زن در سپهر فرهنگی ایران
هنر صاحب جواهر ایستادن میان قالب نص و روح تشریع در فقاهت بود
آغاز ثبت نام دهمین دوره تخصصی صحیفه سجادیه
واکاوی رابطه هنر و سرمایه در ریبون
پایبندی پل شریدر به هوش مصنوعی؛ فیلم بعدی با AI ساخته میشود
مداحان کشور برای نوجوانان کلاس مداحی برگزار میکنند
سال تحصیلی جدید دانشگاه صنعتی امیرکبیر از ۲۸ شهریور آغاز میشود
ظرفیت ۱۴۶ هزار نفری پذیرش در کنکور ارشد ۱۴۰۵
مدیر اسلامی با مهندسی انسجام، سلایق را به وحدت عمل در میآورد
فراخوانی برای جمع آوری «ایدههای برتر قرآنی»
ادامه حاشیههای «آرش» و نوید؛ کیت بلانشت «الکترا» شد
دانشمندی که جواب سوالهایش را از آسمان میخواست
تصویری از نماز بر پیکر شهدای عروسی کوهستک سیریک
جدال دوباره ساترا و ارشاد؛ «داش آکل» وارد میشود
کلونی در جشنواره فیلم ونیز درخشید و با شیر طلا به ترامپ تاخت
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.