به گزارش ثریا در مکتب حکمرانی امیرالمؤمنین علی (ع)، اقتصاد تنها ابزاری برای تأمین معیشت نیست، بلکه یکی از ارکان اصلی «امنیت ملی» و «استقلال سیاسی» در مواجهه با دشمنان خارجی است. امام در عهدنامه مالک اشتر، نظریهای پیشرو ارائه میدهند که در آن، پایداری در برابر دشمن مستقیماً به آبادانی سرزمین و رضایت اقتصادی تودهها گره خورده است. از منظر نهجالبلاغه، کشوری که دچار فقر و ویرانی باشد، لقمهای چرب برای طمعورزی دشمنان خواهد بود. این گزارش به واکاوی رابطه میان «عمران بلاد»، «نظام مالیاتی عادلانه» و «قدرت بازدارندگی» در برابر دشمن میپردازد.
عمران و آبادانی؛ مقدمه استراتژیک بر جمعآوری خراج
یکی از درخشانترین فرازهای عهدنامه مالک اشتر، اولویتبندی میان «توسعه زیرساختها» و «تأمین بودجه دولت» است. امام علی (ع) به مالک هشدار میدهند که تمرکز او باید بیش از آنکه بر جمعآوری مالیات (خراج) باشد، بر آبادانی زمین (عمارت) متمرکز گردد: «وَلْیَکُنْ نَظَرُکَ فِی عِمَارَةِ الْأَرْضِ أَبْلَغَ مِنْ نَظَرِکَ فِی اسْتِقْصَاءِ الْخَرَاجِ». دلیل این دستور، یک نکته امنیتی و استراتژیک است: خراج تنها در سایه آبادانی به دست میآید و کسی که بدون آبادانی به دنبال مالستاندن از مردم باشد، بلاد را ویران و بندگان خدا را هلاک میکند. از دیدگاه امام، حاکمی که اقتصاد جامعه را به بهانه هزینههای جنگی یا مخارج دولتی تضعیف کند، در واقع مرزهای خود را به روی دشمن گشوده است؛ زیرا سرزمین ویران، توانِ دفاع از خود را نخواهد داشت.
اقتصاد شفاف و مقاومتی و تابآوری جامعه در برابر فشارهای خارجی
در منطق نهجالبلاغه، قدرت دفاعی یک ملت وابسته به منابع مالی است که از خراج تأمین میشود (لَا قِوَامَ لَهُمْ إِلَّا بِمَا یُخْرِجُ اللَّهُ لَهُمْ مِنَ الْخَرَاجِ). اما امام بلافاصله تأکید میکنند که این زنجیره با «رضایت و توانمندی مردم» آغاز میشود. اگر حاکم در زمان سختی و بحرانهای اقتصادی به مردم تخفیف دهد و بار آنها را سبک کند، این اقدام را نباید «هزینه» بپندارد، بلکه این یک «ذخیره استراتژیک» (ذخراً) است. امام میفرمایند این مهربانی اقتصادی، در روز حادثه و در مواجهه با دشمن، به صورت «وفاداری» و «پایداری» مردم بازمیگردد: «إِنَّمَا یُؤْتَی خَرَابُ الْأَرْضِ مِنْ إِعْوَازِ أَهْلِهَا». اگر مردم ثروتمند و راضی باشند، در برابر محاصره و فشار دشمن، کمر خم نمیکنند و با تمام وجود از حاکمی که در سختیها یارشان بوده، دفاع میکنند.
رضایت عمومی؛ سد نفوذ در برابر فتنههای اقتصادی دشمن
دشمن در استراتژیهای نوین خود، «سفره مردم» را هدف قرار میدهد تا با ایجاد نارضایتی، پیوند میان امت و حاکمیت را بگسلد. امام علی (ع) با درک این واقعیت، به مالک گوشزد میکنند که ریشه خرابی زمین و فقر مردم، در «جمعآوری مال توسط حاکمان» و «ترس آنها از زوال قدرت» است. حاکمی که برای روز مبادای خود مال میاندوزد و به فکر معیشت توده نیست، ناخواسته سرباز دشمن در ایجاد شورشهای داخلی میشود. در مقابل، وقتی عدالت اقتصادی برقرار باشد و مردم اثرِ مالیات خود را در آبادانی شهرها و رفاه زندگی ببینند، به یک «قدرت نرم» تبدیل میشوند که هیچ تحریم و فشار خارجی نمیتواند آنها را علیه نظام اسلامی بشوراند. در واقع، رفاه عمومی در نهجالبلاغه، «پدافند غیرعامل» در برابر طمع دشمن است.
پیوند میان تولید داخلی و استقلال نظامی
قرآن کریم بر «اِعداد قوه» (آمادگی تمامعیار) تأکید دارد و امام علی (ع) این آمادگی را در گروی یک اقتصاد پویا میبینند. بازرگانان و صاحبان صنایع (التجار و ذوو الصناعات) در عهدنامه مالک به عنوان «منابع منفعت» و «پدیدآورندگان وسایل آسایش» معرفی شدهاند که از راههای دور و از بیابان و دریا، نیازهای جامعه را تأمین میکنند. امام تأکید دارند که باید از این اقشار حمایت شود تا چرخ تولید نایستد. وابستگی اقتصادی به دشمن، به معنای تسلیم شدن در برابر اراده سیاسی اوست. لذا، حمایت از تولید و تجارت داخلی در سیره علوی، نه تنها یک اقدام اقتصادی، بلکه حرکتی در جهت حفظ «استقلال و عزت» در برابر بیگانگان است.
عدل اقتصادی؛ خنثیکننده جذابیتهای دروغین دشمن
گاه دشمن با ارائه تصویری فریبنده از رفاه در نظامهای باطل، سعی در جذب نیرو از جبهه حق دارد. امام علی (ع) با تأکید بر تقسیم عادلانه ثروت و رسیدگی ویژه به طبقه محروم (الطبقة السفلی)، راه را بر این وسوسهها میبندند. وقتی در جامعه اسلامی، فقیرترین افراد احساس کنند که سهمی عادلانه از بیتالمال دارند و حاکم خود را شریک غمهایشان میبیند، دیگر تبلیغات دشمن بر آنها اثر نخواهد داشت. امام به مالک میفرمایند که هیچ عذری در پیشگاه خدا برای کوتاهی در حق محرومان پذیرفته نیست. این عدالت، بزرگترین پاسخی است که یک نظام میتواند به جنگ روانی و اقتصادی دشمن بدهد.
در اندیشه علوی، میان «نان مردم» و «امنیت مرزها» رابطهای مستقیم وجود دارد. حاکمی که به دنبال قدرت نظامی بدون پشتوانه اقتصادی و رضایت عمومی باشد، بر لبه پرتگاه حرکت میکند. صیانت از بلاد در برابر طمع دشمنان، از مسیر «تخفیف مالیاتی در زمان سختی»، «حمایت از تولیدکنندگان» و «اولویت دادن به عمران بر جمعآوری مال» میگذرد. این مدل از اقتصاد مقاومتی، نه تنها فقر را ریشهکن میکند، بلکه جامعه را به چنان سطحی از اقتدار و انسجام میرساند که دشمن حتی فکر تهاجم را به مخیله خود راه ندهد. رضایت عمومی محصول عدل اقتصادی است و این رضایت، همان دژ تسخیرناپذیری است که در نامه ۵۳، بارها بر آن به عنوان «ذخیره روز حادثه» تأکید شده است.
رشد استفاده از VPN در بعضی کشورهای اروپایی با قوانین جدید
انحصار قدرت و ثروت در الیگارشی اموی: از خلافت تا سلطنت
حجتالاسلام قمی: وحدت یعنی همبستگیِ آرا و سلایق متفاوت حول محور امام
راز زنده ماندن مؤمنان در برزخ تمسک به امام حق و ولی الله الاعظم است
اعلام مجموعههای امتحانی کنکور کارشناسی ارشد ۱۴۰۶
بازخوانی پنج فرمان راهبردی امام رضا (ع) در سلوک عاشورایی
فلسفه اسلامی و غفلت از «باید و نباید»های اجتماعی؛ یک شکاف تاریخی
اقتصاد فقط نان نیست؛ سلاح علی(ع) برای امنیت ملی و استقلال در برابر دشمنان
انتشار آثار میانرشتهای مسئلهمحور؛ اولویت جدید گروه سیاستپژوهی علوم انسانی
تغییر زمان آزمونهای کشوری و دانشگاهی به دلیل مراسم وداع و تشییع رهبر شهید
احیای اخلاق در زندگی فردی و اجتماعی با بازخوانی فلسفه عاشورا
بنی امیه چگونه به قدرت رسید؟/ تبارشناسی ۹۱ سال حکومت استبدادی
دعوت از عاشقان اهل بیت برای شرکت در طرح توسعه حرم امام حسین (ع)
منطقه زینبیه استانبول سیاهپوش محرم شد؛ آغاز برنامه های عزاداری
رئیس سازمان فضایی ایران خبر داد: بهکارگیری ظرفیتهای ویژه ماهوارهای در تشییع رهبر شهید انقلاب
زنگ میراث فرهنگی و موزه در مدارس نواخته میشود
معافیت برخی المپیادها از کنکور و همزمانی آزمونها؛ همچنان چالش اصلی دانشآموزان
قابل توجه دانش آموزان: برنامه جدید امتحانات نهایی اعلام شد+جدول
هشدار به مدارس غیردولتی؛ با هرگونه دریافت شهریه غیرقانونی برخورد میشود
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: اختیار پذیرش دانشجویان به دانشگاهها واگذار شود
حاج اکبر مولایی در اولین شب از ماه محرم آسمانی شد
روایت شیخ حسین انصاریان از سه حقی که خداوند بر انسانها نهاده است
تجمعات خیابانی و مراسم ویژه در میادین تهران برای عزاداری محرم
مصرفگرایی؛ پارادایم فرهنگی که تمام زندگی بشر را تسخیر کرد
شروع برنامه ملی «میناب ۱۵۶»؛ بورسیه تحصیلی برای دانشجویان مستعد کمبرخوردار
علی دایی به دیدار اکبر عبدی رفت+عکس
خروج هواپیماهای سوخترسان آمریکایی از فلسطین اشغالی پس از تفاهم با ایران
امیرحسین مدرس برنامه نغمههای حسینی را به مناسبت ماه محرم اجرا میکند
منوچهر هادی: درآوردن سکانس صدای رئیس جمهور در سریال ۴۸ ساعت وقت گرفت
دیوارنگاره میدان ولیعصر (عج) حال و هوای محرمی گرفت
نمایش تابوت عهد در تالار سایه به روی صحنه میرود
پانتهآ پناهیها در نمایش جدید صابر ابر به روی صحنه میرود
زمان تشییع پیکر بهروز رضوی اعلام شد
مساجد پایگاههایی برای شناسایی استعدادهای درخشان
به یاد کودکان میناب در جام جهانی فوتبال
اخلاص و پیامرسانی؛ کلید ماندگاری عاشورا
نگاهی به پیشینه تاریخی ایرانیان در عزاداری محرم
شبکههای اجتماعی برای زیر ۱۶ سالهها ممنوع شد
تمرکز بر امنیت سایبری و تابآوری شبکه در ایام تشییع رهبر شهید
دانشگاه علوم پزشکی تهران رتبه ۷۰۱ جهان را کسب کرد؛ همچنان صدرنشین دانشگاههای ایران
محقق ایرانی پمپ مینیاتوری برای نرم روباتها ابداع کرد
اندیشمندان مسلمان از شهدای کودک میناب میگویند
خبر خوش برای فناوران علوم شناختی؛ حمایت بدون سقف از طرحهای فناوری
دانشجویان میتوانند اعتراض به احکام انضباطی را به وزارت علوم بدهند
وزیر علوم: دانشجویان جدیدالورود احتمالاً از نیمسال دوم وارد دانشگاه میشوند
زمان برگزاری آزمون کارشناسی ارشد ناپیوسته ۱۴۰۵ جابهجا شد
خودروهای خودران بایدو با نام «AmiGo» مجوز فعالیت در شرق سوئیس گرفتند
رقابت سخت منطقهای برای جذب دانشجویان خارجی؛ هشدار دانشگاه امیرکبیر
امضای تفاهمنامه مشترک دانشگاههای صنعتی UT۵ برای تقویت همافزایی
تغییر زمان امتحانات دانشگاهها در ایام تشییع رهبر شهید انقلاب
تأثیر مثبت نمرات پایه یازدهم در کنکور ۱۴۰۵؛ سوابق دوازدهم همچنان ۶۰ درصد
طرح «حامی» برای جبران کاستیهای یادگیری دانشآموزان اجرا میشود
وام ودیعه مسکن دانشجویان علوم پزشکی برای شهر تهران افزایش یافت
شهید لاریجانی؛ الگویی که مصلحت جامعه را بر فرد مقدم میدانست
بحران صندلی خالی در دانشگاهها؛ هشدار درباره آینده نزدیک
رئیس دانشگاه جامع انقلاب اسلامی: روحیه دفاع مقدس را در علم و فناوری بازتولید کنیم
حذف آزمون جامع در راه است؟ برنامه تحول وزارت علوم برای مقاطع کارشناسی تا دکتری
سنت منطقی اسلامی چگونه پشتوانه مواجهه با منطق ریاضی است؟
جهان اسلام به این روحانی فرزانه و اهل ادب میبالد
بانو مجتهده امین نماد توانمندی زنان است
بازیگر معروف: صداپیشگان شایسته دریافت اسکار بازیگری هستند
اختتامیه پویش ملی وطن به روایت من برگزار شد
اهدای نامه سید مجید موسوی و انگشتر یادبود به فرزند شهید سید مصطفی میرغفاری
حرمهای کربلا در آستانه محرم سیاه پوش شدند
زمان تشییع رهبر شهید اعلام شد +جزئیات را اینجا بخوانید
هزینه ثبتنام جهش تحصیلی دانشآموزان اعلام شد
مجموعهکتاب «داستانهای غولی» درباره اهمیت آب به کودکان میآموزد
نگاهی به نقش توییتر در جنگ رسانهای دشمن در کتاب «توئیتری شدن سیاست»
تکرار سنت اهریمنی استکبار در عاشورای ۱۴۰۵ در حمله به یک منابع آب
طراح بازی «نجات دختران اپستین توسط بچههای میناب» از این بازی میگوید
درباره زندگی رازآمیز درختان در این کتاب بخوانید
هکرها پیامرسان دولتی فرانسه را هک کردند
رونمایی آستان مقدس علوی از پروژه نگارش نسخهای نفیس از نهجالبلاغه
اختراع کتی که هوا را به آب آشامیدنی تبدیل میکند
وزیر علوم: اساتید دانشگاه با امید و انگیزه در کلاس درس حاضر شوند
مقابله با موج محتوای غیرقانونی در بحرانها؛ بریتانیا شبکههای اجتماعی را ملزم به سازوکار ویژه کرد
شکایت جدید علیه OpenAI؛ ChatGPT نتوانست جلوی خودکشی کاربر را بگیرد
مأموریت دانشگاهها در برنامه «مهر» برای حل بحران آب، ناترازی انرژی و تورم
بازگشت ۴۵۰۰ دانشجوی دانشگاه شریف از امروز
تأکید رئیس مرکز هیئت امنا و ممیزه بر نقش کلیدی فناوری در دفاع ملی
افزایش سهمیه بومی در دستیاری دندانپزشکی؛ اعلام آخرین مهلت ثبتنام
مأموریت دانشگاهها در برنامه «مهر» برای حل بحران آب، ناترازی انرژی و تورم
وزیر علوم: دانشجویان جدیدالورود احتمالاً از نیمسال دوم وارد دانشگاه میشوند
اختتامیه پویش ملی وطن به روایت من برگزار شد
اپ ادیتس متا صاحب دستیار هوش مصنوعی می شود
امضای تفاهمنامه مشترک دانشگاههای صنعتی UT۵ برای تقویت همافزایی
تأکید رئیس مرکز هیئت امنا و ممیزه بر نقش کلیدی فناوری در دفاع ملی
تکرار سنت اهریمنی استکبار در عاشورای ۱۴۰۵ در حمله به یک منابع آب
حذف آزمون جامع در راه است؟ برنامه تحول وزارت علوم برای مقاطع کارشناسی تا دکتری
اهدای نامه سید مجید موسوی و انگشتر یادبود به فرزند شهید سید مصطفی میرغفاری
تاکید بر ارتقای کیفیت آموزش هُنر در مدارس
تبدیل شدن آئین تعویض پرچم امام حسین(ع) به رویدادی جهانی
بحران صندلی خالی در دانشگاهها؛ هشدار درباره آینده نزدیک
شهید لاریجانی؛ الگویی که مصلحت جامعه را بر فرد مقدم میدانست
رئیس دانشگاه جامع انقلاب اسلامی: روحیه دفاع مقدس را در علم و فناوری بازتولید کنیم
تغییر زمان امتحانات دانشگاهها در ایام تشییع رهبر شهید انقلاب
زمان برگزاری آزمون کارشناسی ارشد ناپیوسته ۱۴۰۵ جابهجا شد
بازگشت ۴۵۰۰ دانشجوی دانشگاه شریف از امروز
دانشجویان میتوانند اعتراض به احکام انضباطی را به وزارت علوم بدهند
مقابله با موج محتوای غیرقانونی در بحرانها؛ بریتانیا شبکههای اجتماعی را ملزم به سازوکار ویژه کرد
مجموعهکتاب «داستانهای غولی» درباره اهمیت آب به کودکان میآموزد
تأثیر مثبت نمرات پایه یازدهم در کنکور ۱۴۰۵؛ سوابق دوازدهم همچنان ۶۰ درصد
دانشگاه علوم پزشکی تهران رتبه ۷۰۱ جهان را کسب کرد؛ همچنان صدرنشین دانشگاههای ایران
زمان تشییع رهبر شهید اعلام شد +جزئیات را اینجا بخوانید
نگاهی به نقش توییتر در جنگ رسانهای دشمن در کتاب «توئیتری شدن سیاست»
خودروهای خودران بایدو با نام «AmiGo» مجوز فعالیت در شرق سوئیس گرفتند
رقابت سخت منطقهای برای جذب دانشجویان خارجی؛ هشدار دانشگاه امیرکبیر
آگهی/ از خرید کابل برق چه میدانید؟ راهنمایی که پیش از هر بازسازی باید بخوانید
ایلان ماسک نخستین تریلیونر دنیا میشود
توانمندسازی مدرسان آموزش خانواده با رویکرد جوانی جمعیت
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.