کد خبر: 174933
ف
نکاتی جالب درباره تقسیم بندی‌های مختلف قرآن
حسن حکیم‌باشی با تشریح پیشینه تقسیم‌بندی قرآن، از تفاوت‌های جزء، حزب و رکوع تا شیوه‌های مختلف صفحه‌بندی مصاحف، به نکات کمترشناخته‌شده‌ای درباره تاریخ تنظیم و مقطع‌بندی قرآن پرداخت.

به گزارش ثریا حسن حکیم‌باشی در جلسه بیست‌وپنجم مدرسه حکمت و حرکت، با موضوع «پاراگراف‌بندی قرآن کریم در المعجم المعیاری»، به بررسی پیشینه تقسیم‌بندی قرآن و اهمیت مقطع‌گزینی آیات پرداخت و اظهار کرد: در مباحث علوم قرآنی که موضوعاتی همچون تاریخ وحی و نزول، قرائات، تاریخ نگارش و خط مصحف، تعلیم و تعلم قرآن و دیگر مسائل مرتبط را در بر می‌گیرد، موضوع پاراگراف‌بندی یا مقطع‌گزینی قرآن سهم بسیار اندکی دارد؛ از این رو، پژوهش در این زمینه برای افرادی همچون دکتر محمود روحانی دشواری‌های فراوانی دارد.

وی با اشاره به تقسیم‌بندی‌های مختلف قرآن در نسخه‌های گوناگون افزود: چاپ‌های متعدد قرآن در نسخه‌های تک‌برگی و نسخه‌هایی با ۶۰، ۱۲۰، ۲۴۰، ۳۰۰، ۳۶۵ و حتی ۱۲۵۰ صفحه، هر یک با هدف خاصی انجام شده است. همچنین قرآن عثمان طه که امروزه در ۶۰۰ صفحه عرضه می‌شود، ابتکار شخص وی نبوده و پیش از او نیز افراد دیگری به این شیوه از تنظیم قرآن پرداخته‌اند.

پیشینه تقسیم‌بندی قرآن و پیدایش رکوعات

حکیم‌باشی با بیان اینکه شمارش و آمارگیری آیات قرآن از سال‌های آغازین با اهداف مختلفی انجام شده است، گفت: افزون بر تقسیم‌بندی قرآن به آیه و سوره، تقسیماتی همچون جزء، حزب، ربع، رکوع، ورد، ثمن، منزل، قیراط و نقزه نیز در دوره‌های مختلف معمول بوده است که برخی از آنها حرف‌محور، برخی کلمه‌محور و برخی دیگر مفهوم‌محور بوده‌اند.

این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: جزء بر اساس شمارش حروف قرآن که حدود ۳۲۲ هزار حرف است و تقسیم آن به سی بخش شکل گرفته است. حزب نیز بر مبنای شمارش کلمات قرآن، که بین ۷۰ تا ۷۵ هزار کلمه برآورد شده، پدید آمده و ربع نیز یک‌چهارم حزب است که همچنان در نسخه‌های رایج قرآن مشاهده می‌شود.

وی با اشاره به تفاوت رواج تقسیم‌بندی‌های حزب و ربع با رکوع توضیح داد: برخلاف حزب و ربع که در غرب جهان اسلام و به‌ویژه شمال آفریقا رواج دارند، تقسیم‌بندی رکوع بیشتر به شرق جهان اسلام مربوط است. فقره‌بندی رکوعات، مفهومی است و در برخی نسخه‌ها، به‌ویژه نسخه‌های چاپ شبه‌قاره، با علامت «ع» مشخص می‌شود.

حکیم‌باشی با تأکید بر اهمیت این نوع مقطع‌بندی در مطالعات قرآنی تصریح کرد: رکوعات در کشف ارتباطات بینامتنی قرآن و تناسب مفهومی آیات هر سوره نقش قابل توجهی دارند و این مسئله به‌خصوص در حوزه تفسیر اهمیت پیدا می‌کند. همچنین این تقسیم‌بندی در تعیین وعده‌های مختلف تلاوت شخصی، قرائت مجلسی، کتابت و تدریس کاربرد دارد.

وی درباره منشأ پیدایش تقسیم‌بندی رکوعات نیز گفت: در این زمینه اختلاف‌نظر وجود دارد. یکی از مباحث مطرح این است که آیا در نمازهای واجب یا مستحب، پس از قرائت سوره حمد باید یک سوره کامل خوانده شود یا می‌توان بخشی از سوره را که آیات آن از ارتباط مفهومی برخوردارند، قرائت کرد. در همین چارچوب، ۶۲۳۶ آیه قرآن را به ۵۲۰ تا ۵۸۰ رکوع تقسیم کرده‌اند.

تقسیم قرآن به ۵۵۸ رکوع در پژوهش دکتر روحانی

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به پژوهش دکتر محمود روحانی در زمینه پاراگراف‌بندی مفهومی قرآن اظهار کرد: دکتر روحانی با آگاهی از نظر اجماعی مفسران مبنی بر توقیفی نبودن پاراگراف‌بندی مفهومی قرآن و همچنین با توجه به اینکه پژوهش گسترده‌ای در این زمینه انجام نشده بود، وارد این عرصه شد و مبنای پژوهش خود را تقسیم قرآن به ۵۵۸ رکوع قرار داد.

وی افزود: دکتر روحانی سوره فاتحةالکتاب و ۳۵ سوره پایانی قرآن را هر کدام دارای یک رکوع در نظر گرفته و به همین دلیل این ۳۶ سوره را در بررسی‌ها و مقایسه‌های خود لحاظ نکرده است.

حکیم‌باشی با اشاره به کتاب «المعجم المعیاری فی تفصیل مقاطع سور القرآن الکریم» بیان کرد: نویسنده در این اثر بر پاراگراف‌بندی مفهومی قرآن تأکید دارد و در مقدمه‌ای ۲۷۰ صفحه‌ای، روش پژوهش خود را در ۱۱ مرحله و با ارائه ۳۸ جدول تشریح کرده است.

وی با اشاره به گستردگی مطالعات انجام‌شده برای تدوین این اثر گفت: دکتر روحانی با اذعان به ویژگی خاص اسلوب، نظم و زبان قرآن و رازگونگی آن با وجود همه پژوهش‌های صورت‌گرفته، برای تحقیق در این زمینه حدود ۲۰۰ منبع و مأخذ قرآنی، از تفسیر مقاتل بن سلیمان تا نرم‌افزارهای امروزی را بررسی کرده است. وی حتی نمازهای تراویح یک ماه رمضان در مسجدالحرام را شنیده و نتایج مطالعات خود را با یکدیگر سنجیده است.

حکیم‌باشی در پایان با ارزشمند دانستن این اثر سه‌جلدی خاطرنشان کرد: این کتاب تا ده‌ها و بلکه صدها سال آینده فواید نوپیدایی خواهد داشت و استفاده‌های گسترده‌ای از آن صورت خواهد گرفت. دکتر محمود روحانی آگاهانه در مسیری گام نهاد که پیش از این کمتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته بود.

منبع: مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

نکاتی جالب درباره تقسیم بندی‌های مختلف قرآن

کتاب «پس از پیامبر (ص)» منتشر شد

تصویری از موشک حاج قاسم با سر جنگی موشک خیبرشکن

ماجرای زندگی نویسنده مفاتیح الجنان برای نسلی که او را نمیشناسد

استاد گلشنی افق‌ بلند علوم تجربی و فیزیک را با ژرفای اندیشه فلسفی پیوند زد

زره مخصوص از فضانوردان در مقابل زباله‌های فضایی محافظت می‌کند

دکتر مهدی گلشنی، استاد ممتاز فیزیک دانشگاه شریف درگذشت

تربیت بیش از ۸۰ هزار دانش‌آموخته در دانشگاه صنعتی امیرکبیر

پذیرش مستقیم دستیاری از بین پزشکان عمومی نیمه دوم آذر اجرایی می‌شود

قابل توجه دانشجویان: فراخوان فرصت پژوهانه فولاد مبارکه برای دانشجویان منتشر شد

جشن استقبال از دانشجویان نوورود شریف ۲ آذرماه برگزار می‌شود+پوستر

یک ریاضیدان مسئله ۱۶۷ ساله ریاضی را با کمک هوش مصنوعی حل کرد

ایران و ترکیه در مسیر افزایش انتشار دی‌اکسیدکربن

ماموریت محرمانه نیروی فضایی آمریکا به مدار زمین انجام شد

ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان دانشگاه پیام نور از امروز آغاز می‌شود

واکنش رئیس دانشگاه تهران به مقاله نیویورک تامز درباره توجیه حمله به زیرساخت‌های آبی ایران

دامنه حمله‌های سایبری به اتحادیه اروپا رسید

اف بی آی و وزارت کشاورزی آمریکا جدیدترین قربانیان هکرها شدند

۳۰ درصد ظرفیت منتقل‌شده پزشکی و دندانپزشکی از پذیرش سال ۱۴۰۶ کسر می‌شود

نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل» منتشر شد

مجسمه‌هایی با پوششی از نقوش ایرانی به نیاوران آمدند

در دیدار آهنگساز ایتالیایی با مدیران بنیاد رودکی چه گذشت؟

طرح سینما کارت دانش‌آموزی اجرا می‌شود

ناهید شعشعانی، دوبلور پیشکسوت درگذشت

همراه با فیلم‌های آخر هفته تلویزیون؛ از «به وقت شام» تا «در بروژ»

از کتاب اختران تهران رونمایی شد

روایت تازه‌ای از جهان فکری و میراث فلسفی فارابی در هم اندیشی اساتید و پژوهشگران

انسان معاصر در عصر انفجار اطلاعات به حقیقت نزدیک‌تر شده است؟

پیشنهاد تشکیل شورای مستقل علوم پایه در دومین نشست هم‌اندیشی استادان

لزوم رفع فوری چالش‌های دانشجویان ایرانی در روسیه در دیدار رئیس سازمان امور دانشجویان و سفیر جمهوری اسلامی ایران

اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاه‌های علوم پزشکی +جدول

ارتقاء رتبه دانشگاه تربیت مدرس در نظام رتبه‌بندی جهانی گرین متریک

تصویری از احمد نجفی در اتاق گریم سریال سلمان فارسی

ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام می‌شود

۴۹۶ هزار و ۸۰۶ نفر در کنکور سراسری و دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ قبول شدند

تصویب ضوابط ایجاد دوره‌های تکمیلی تخصصی بالینی «فلوشیپ»

نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد

دانشگاه‌ها مجاز به کاهش واحدهای درسی مقطع کارشناسی شدند

کلید نهایی آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی ۱۴۰۵ اعلام شد

تاکید رئیس دانشگاه تهران بر نظارت روسای دانشکده‌ها بر پوشش دانشجویان

پیام‌نور از نیمه آذرماه به دانشجویان علوم پزشکی درس می‌دهد+جزئیات

آمازون و گوگل مالک ۳۰ درصد سهام آنتروپیک پس از عرضه اولیه می‌شوند

توسعه همکاری‌های علمی با کشورهای آفریقایی و جذب دانشجویان خارجی

نقش هوش مصنوعی در هدف قرار دادن مدرسه میناب به عنوان هدف نظامی

تأکید رئیس دانشگاه علمی‌کاربردی بر تشکیل انجمن دانش‌آموختگان

یک گام دیگر برای اصلاح ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی برداشته شد

مشوق‌های جدید فناورانه پیرو منویات رهبری؛ حمایت از پروژه‌های پرریسک

سیستم‌های زیرساختی آمریکا شکاف‌های رفع نشدنی دارند

ثبت رویداد از ایده تا کسب‌وکار دانشکده شریعتی در شبکه جهانی کارآفرینی

کپی کردن ریلزها در اینستاگرام ممنوع شد

درگذشت استاد پیشکسوت ریاضی دانشگاه صنعتی شریف

پاویون دانش‌بنیان‌ها در نمایشگاه توانمندی‌های صادراتی جمهوری اسلامی

نه قاطع انویدیا به استخدام دوباره هوانگ

تاکسی روباتیک گوگل از بزرگراه های آمریکا جمع شد

مایکروسافت با ۷ مدل جدید به جنگ اوپن ای آی و آنتروپیک رفت

نشست تخصصی دستگاه‌های پرتو ایکس در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد

ایالت اورگن جدیدترین شاکی اوپن ای آی شد

نتایج نهایی رشته‌های با آزمون دانشگاه آزاد در کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد

آغاز نخستین طرح سراسری نظرسنجی رضایت دانشجویان از اول آذرماه

تعمیر مبل استیل و راحتی در کرج؛ تفاوت خدمات و عوامل مؤثر بر هزینه

سرمایه‌گذاری در اتاق شیشه‌ای؛ چرا شفافیت، شاهرگ حیات پلتفرم‌های مالی دیجیتال است؟

تقدیر حجت الاسلام قمی از جانشین ستاد کل نیروهای مسلح

ششمین اجلاس مهدویت و انقلاب اسلامی فراخوان داد

تأسیس ۱۱ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت

خدمات دینی و آثار ماندگار آیت الله وحید خراسانی سرمایه‌ حوزه های علمیه

به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس

فرصت مجدد ثبت‌نام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی

کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی

دانشگاه‌ها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند

حجت‌الاسلام خسروپناه خواستار کوچک‌سازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاه‌ها شد

طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا می‌شود

«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه

واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی

گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد

انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی

تلگرام در عراق فیلتر شد

حذف ۲ اپ کاربردی از موبایل‌های سامسونگ

چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی

بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند

فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سه‌شنبه غیرحضوری شد

انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری

مهلت ثبت‌نام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد

فهرست دانشگاه‌های خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد

نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام می‌شود

حجت‌الاسلام خسروپناه خواستار کوچک‌سازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاه‌ها شد

انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی

«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه

تلگرام در عراق فیلتر شد

فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سه‌شنبه غیرحضوری شد

دانشگاه‌ها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند

حذف ۲ اپ کاربردی از موبایل‌های سامسونگ

چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی

طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا می‌شود

به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس

مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزش‌وپرورش واگذار شد

فرصت مجدد ثبت‌نام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی

۳ پیش‌نیاز تحقق خیزش علمی جدید

کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی

آپارتمان‌های قم در زمان امام عسکری (ع)

واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی

بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند

گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد

خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت

اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس

آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانش‌بنیان

پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل می‌شود

ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام می‌شود

آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت می‌شود؟

«مسلمانان در اتریش» کتاب شد