به گزارش ثریا ذکر مصیبت اهل بیت علیهم السلام بویژه مصیبت‌هایی که در جریان فاجعه کربلا به دست مسلمان نماها و عوامل حکومت بنی امیه علیه امام حسین علیه السلام، اهل بیت آن حضرت و یارانش رقم خورد یکی از سفارشات مهم و مؤکد ائمه معصومین علیهم السلام است که طبق فرمایشات ایشان اجر عظیم و کم نظیر اخروی برای ذاکران و نوحه خوانان این دستگاه در نظر گرفته شده است.

از دیرباز تا کنون مداحان و ذاکران اهل بیت علیهم السلام به مناسبت‌های مختلفی اعم از ولادت‌ها و شهادت‌ها به ذکر سجایا و یا مصیبت‌هایی که توسط اشقیای امت پیامبر (ص) بر اهل بیت ایشان روا داشته شده می‌پرداختند و این منابر و تکایا بودند که بوسیله وعاظ و ذاکران در طول تاریخ - به صورت شفاهی - ناقل حوادث متعلق به خاندان پیامبر اکرم (ص) بودند و با شیوه‌های مختلف و گاه منحصر بفرد، تصویری ماندگار از آن زمان در اذهان مستمعین و پا منبری‌ها ترسیم و نقش می‌بستند.

اکنون نیز مداحان و ذاکران اهل بیت علیهم السلام به دلیل تمایل تعداد قابل توجهی از جوانان به شرکت در مراسم مذهبی و شنیدن صوت زیبا و یا سبک مداحی آنان نقش به سزایی در انتقال سیره پیامبر (ص) و معارف اهل بیت علیهم السلام به این قشر مهم از جامعه اسلامی ایفا می‌کنند. آنچه در شروع این مقال به آن پرداختیم درباره نقش مهم ذاکران و مداحان بود اما در ادامه قصد داریم نقدی بر یکی از سبک‌های روضه خوانی بپردازیم که متأسفانه توسط برخی مداحان و روضه خوانان به کار برده می‌شود اما توجه جدی به عواقب آن نمی‌شود.

ورود مداحان و روضه خوانان به توصیف مو به موی لحظه شهادت امام حسین (ع) به منظور اشک گرفتن از مستمعین کار ناپسندی است که این نوع مداحی را «روضه خوانی باز» و یا «مکشوف» می‌خوانند. این نوع روضه خوانی به دلیل انعکاس جزئیات دلخراش و تصویری آزاردهنده از لحظه شکست ظاهری یک امام معصوم و بازتاب نمودن نمای ضعف و نیز احتمال غلو و بزرگنمایی در وصف آن لحظه، ولو برای اثبات شقاوت و سنگدلی دشمنان اهل بیت علیهم السلام، مذموم و نکوهیده شناخته می‌شود.

این کار نه تنها خدمتی به قیام اباعبدالله الحسین (ع) نمی‌کند و پسندیده نیست بلکه موجب ناخرسندی اهل بیت علیهم السلام می‌شود، بنابر این وعاظ و مداحان باید حرمت امام حسین (ع) را بشناسند و رعایت کنند تا مبادا عمل ممدوح آنها به عمل مذموم تبدیل شود.

روضه مکشوف و باز در هر شرایطی دل آدم را سنگ می‌کند. مثل بعضی‌ها که به محض سوار شدن به ماشین و از روی عادت، ضبط را روشن کرده و روضه گوش می‌کنند. روضه شرایط و حضور قلب می‌خواهد تا فرد بنشیند، گوش کند و گریه کند. بنابر این همانگونه که ذاکر و مداح باید شرایط زمان و مکان روضه خوانی را درست تشخیص بدهد مستمع نیز باید آداب نشستن پای روضه امام حسین (ع) را بداند و آن را رعایت نماید.

روضه خوانی باید دارای خط قرمز باشد و آن فاصله گرفتن از غلوگویی ها در وصف معرکه و دوری از پرداختن به جزئیات لحظه شهادت امام حسین (ع) و نیز خودداری از بزرگنمایی دشمن ویا تاکید بر ضعف - در عده و عدد - یاران سید الشهدا علیه السلام باشد. خط قرمزی که همه ذاکران و مداحان باید پشت آن بایستند و بخاطر رعایت حرمت و شأن امام حسین علیه السلام پا را فراتر از آن نگذارند.

متأسفانه گاهی برخی مداحان آنقدر اتفاقات مربوط به قیام عاشورا و نحوه شهادت یاران امام حسین (ع) و به خصوص شخص حضرت و خانواده ایشان را پس از اسارت به طور واضح می‌گویند که کارشان به بی حرمتی می‌کشد.

از مرحوم حجت‌الاسلام سید مهدی طباطبایی در جایی مطلبی خواندم که می‌فرمود: «یک نکته بسیار مهم درباره روضه مکشوف خواندن این است که کسی که اصرار دارد این طور روضه بخواند، عزیز از دنیا نمی‌رود، بلکه دچار ذلت و خواری می‌شود. این نمونه را در زندگی‌ام دیده‌ام. شخصی بود که از بردن نامش معذورم، اما همیشه و بدون هیچ رعایت و ملاحظه‌ای درباره حال مجلس و شأن دستگاه اهل بیت (ع) روضه باز و مکشوف می‌خواند، در آخر عمر با ذلت و خواری از دنیا رفت».

مرحوم طباطبایی سپس می‌افزاید: «نکته مهم این است که آن واعظی که روضه باز می‌خواند آنقدر به فقر افتاد که یک روز به دیدن او رفتم، گریه می‌کرد و می‌گفت: من روضه باز (مکشوف) خواندم این اندازه به فقر افتادم. به دیگران بگو که بعضی روضه‌ها ممکن است مردم را بگریاند اما فقر می‌آورد و فرزندان را هم دور می‌کند.»

مرحوم طباطبایی همچنین می‌گوید: «یکی دیگر از دوستان به نام قوام لاری بود که صدای بلندی داشت. گاهی روضه‌ها را با کنایه می‌خواند و گاهی مطالبی را به طور واضح تعریف می‌کرد. می‌گفت: «شما انتظار دارید من روضه باز بخوانم تا گریه کنید، اما من خودم را پیش امام حسین (ع) ضایع نمی‌کنم و عزت و حرمتش را نگه می‌دارم.» اما اگر صدای گریه‌ها و ناله‌ها خیلی بلند می‌شد، باز می‌خواند اما باز هم احترام نگه می‌داشت. مثلاً در مورد حضرت زهرا (س) می‌گفت: «امام حسن (ع) دید که وقتی مادرش از زمین بلند شد، گوشواره روی زمین افتاده.» این نوع روضه باز می‌خواند و یا تعبیری می‌کرد که مادرش راه را گم کرد».

مرحوم حجت‌الاسلام سید مهدی طباطبایی که خود از واعظان و سخنرانان مشهور دوران خود به شمار می‌رفت در خصوص مداحانی که بجای خواندن روضه باز و مکشوف به خواندن روضه بسته اکتفا می‌کردند خاطره جالبی تعریف می‌کردند. مرحوم طباطبایی در این زمینه می‌گوید: «حاج شیخ مرتضی عیدگاهی مشهور به شهیدی از کسانی بود که روضه بسته با کنایه می‌خواند. من به خاطر ندارم در عمرش یک بار هم روضه باز و مکشوف خوانده باشد. خودش هم می‌گفت که: «نگفتم اسب را بر بدن‌ها....» بیشتر از این هم نمی‌گفت و جمله اش را تمام نمی‌کرد. چند باری هم خودم شاهد بودم که در روضه‌های حضرت سید الشهدا (ع) این طور می‌گفت که: «اگر آینه از دست تان بیفتد و دو تکه شود برمی دارید. اگر چهار قطعه شود باز هم می‌توانید بردارید. اما اگر آینه‌ای زیر سم اسب رفته باشد چه می‌کنید؟ جز این است که بوریا و حصیر بیاورید؟» همین روضه‌ها برای مردم کافی بود تا عظمت مصیبت را درک کنند».

در فاجعه کربلا و مصیبتی که بر امام حسین (ع) و اهل بیت آن حضرت وارد شد همین بس که امام حسن مجتبی علیه السلام در لحظه احتضار به برادرش امام حسین (ع) در خصوص روز عاشورا فرومود: «لا یوم کیومک یا اباعبدالله». به نظر می‌رسد هیچ سخنی گویاتر از فرمایش امام حسن مجتبی علیه السلام درباره شهادت امام حسین علیه السلام وجود ندارد، سخنی که از یک امام معصوم درباره معصوم دیگری در تاریخ به ثبت رسیده تا بزرگی و بی همتایی جنایتی که مدعیان پیروی از دین پیامبر اسلام در حق فرزند پیامبرشان نشان دهد. لذا با این توصیفی که امام حسن علیه السلام درباره روز عاشورا و شهادت امام حسین علیه السلام فرموده، می توان‌های های گریست بدون اینکه نیازی به شرح جزئیات و نحوه شهادت سید الشهدا از سوی مداحان اهل غلو باشد.

واقعه کربلا صحنه نمایش اوج قساوت قلب و شقاوت مردمانی بود که در ظاهر بر دین پیامبر اکرم (ص) بودند اما در عمل حاضر شدند فرزند ایشان را به فجیع‌ترین شکل ممکن به شهادت برسانند، اتفاقی که حتی اگر تنها به شهادت فوری امام حسین (ع) و بدون مصائب و حواشی دیگری رخ می‌داد، به تنهایی مصیبت عظیمی به شمار می‌رود و نیازی به افزودن خرافات و یا دروغ پردازی به منظور گریه گرفتن از مستمعین ندارد.

مرحوم آیت‌الله حق‌شناس معتقد بود روضه فی‌نفسه کارساز است و ارزش دارد، چه مخاطبان با آن گریه بکنند یا نکنند، لذا جا دارد مداحان و ذاکران همانگونه که تلاش می‌کنند به مستمعین و پا منبری‌ها فرهنگ عاشورای امام حسین (ع) را به شکل شایسته ای منتقل نمایند، خود نیز با رعایت خط قرمزها در همه جوانب مقتل خوانی، ادب لازم را در انعکاس حماسه حسینی بکار گیرند.

منبع: خبرگزاری مهر