مقوله جامعیت دین، کمال دین، خاتمیت دین و … مفاهیم متفاوت اما در هم تنیده ای هستند که اتخاذ موضع در هر کدام از آنها در دیگر مباحث نیز تأثیر میگذارد. برخی خاتمیت دین را مستلزم کمال دین میدانند. بدین بیان که اگر امکان نزول دین کاملتری وجود داشت بر پروردگار عالم لازم میآمد که به منظور هدایت بندگان آن را به دست مردم برساند. از طرف دیگر کمال دین را مستلزم جامعیت و گستردگی قلمرو آن دانسته و دین محدود و مقید را به دلیل ناتوانی در هدایت برخی ساحات زندگی ناکارآمد میدانند، اما سؤالی که در اینجا مطرح میشود آن است که شمول این جامعیت تا به کجاست؟ آیا این گستردگی تا بدان جاست که بیان شود لازم است قواعد فهم دین را هم خود دین عرضه کند؟ یا آنکه قواعد فهم دین امری برون دینی بوده که دین توانایی عرضه آن را ندارد؟
تبیین محل نزاع
از گذشته فقهای بزرگ اسلام برای فهم متون مقدس (قرآن و روایت) قواعدی مطرح کرده اند؛ قواعدی که در برخی موارد خود محل نزاع بوده و موافقان و مخالفانی داشته است. برای نمونه قواعد علم رجال؛ قواعد علم اصول همچون مباحث مرتبط با الفاظ (میزان حجیت ظهورات؛ معنای امر و نهی و …) میزان حجیت خبر واحد؛ قواعد مرتبط با تعادل و تراجیح و رفع تعارض؛ مباحث مرتبط با ظهورات قرآن و جمع میان قرآن و روایت؛ تقسیمات حکم به ارشادی-مولوی؛ حقیقیه-خارجیه و… از جمله این قواعد اند.
مجموعه این قواعد مذکور و دهها قاعده دیگر نحوه فهم شما از دین را شکل میدهند. حال سوال آنجاست که میزان اعتبار و حجیت این قواعد تا به کجاست؟ آیا چنانچه مستند به قرآن و روایت باشند معتبر بوده اند و یا اعتبار آنها از عقل ابتدائا سرچشمه میگیرد؟ این قواعد را باید از کجا استخراج کرد؟ عقل مستقل بشری و یا خود متون دینی؟
بررسی اقوال موجود
الف: بنا بر قول اول کمال و جامعیت دین مستلزم آن است که قواعد فهم خود را هم ارائه دهد. عرضه این قواعد با عقل مستقل بشری موجب کج فهمی در دین شده و اندیشههای مارا بر دین تحمیل میکند؛ پس برای فهم صحیح از دین لازم است که خود را از هرگونه پیش فرض خالی ساخته و قواعد فهم دین را هم از خود دین فرابگیرید تا دچار تحمیل مواضع خود بر دین نشوید. برای نمونه استاد صادقی تهرانی با تقریر یک دوره اصول فقه قرآنی در خصوص این مبحث میفرمایند: «اگر اصولی پدید آوردیم که قرآنی بود و به سنت قطعیه تکیه داشت پذیرفتنی خواهد بود، اما اصولی که پایههای آن اقوال متضاد علماست و هر گوشه از آن محلی از اجتماع دهها قول متناقض است قابل قبول نیست… جز اصول نورانی قرآن و سنت قطعیه- اعم از لفظی و معنایی- باید همه را کنار گذاشت.»
این رویکرد برای اثبات مدعای خود به روایاتی نیز تمسک جسته اند: از جمله آنها آیات مرتبط با اکمال دین از جمله الیوم اکملت لکم دینکم بوده بدین بیان که کمال دین مستلزم در برگیری قواعد فهم دین در دین است. از طرف دیگر طبق آیات فراوان دیگر؛ تبیین دین برعهده رسول و طبق عقاید مسلم شیعه بعد از ایشان بر عهده امامان بر حق جانشین ایشان است در نتیجه بر عهده اهل بیت است که قواعد فهم دین را هم برای ما بیان نمایند.
ب: طبق این رویکرد قواعد فهم دین امری درون دینی نبوده، بلکه لازم است که با عقل مستقل کشف شود و اگر روایتی نیز در این خصوص ذکر شده ارشاد به حکم عقل است. این امر صدمهای نه به جامعیت دین وارد کرده و نه به کمال آن چرا که جامعیت و کمال دین چنان گسترده نبوده که دربرگیرنده قواعد فهم دین شود.
این رویکرد نیز برای اثبات مدعای خود ادلهای عرضه کرده است: مهمترین دلیل این رویکرد پیش آمدن دور است. به عبارت دیگر چنانچه معتقد بر آن باشیم که دین باید متکفل بیان قواعد فهم خود باشد دور پیش میآید، بدین بیان که خود همان روایاتی که شامل بیان قواعد فهم دین اند باید با قواعدی فهم شوند. حداقل با مباحث الفاظ لازم است محتوای آن مورد فهم قرار گیرد و با قواعد علم رجال لازم است سند اتصال آن به اهل بیت بررسی شود. در نتیجه عقلا امکان ندارد که دین متکفل بیان قواعد فهم خود باشید.
منبع: خبرگزاری مهر
نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل» منتشر شد
مجسمههایی با پوششی از نقوش ایرانی به نیاوران آمدند
در دیدار آهنگساز ایتالیایی با مدیران بنیاد رودکی چه گذشت؟
طرح سینما کارت دانشآموزی اجرا میشود
ناهید شعشعانی، دوبلور پیشکسوت درگذشت
همراه با فیلمهای آخر هفته تلویزیون؛ از «به وقت شام» تا «در بروژ»
از کتاب اختران تهران رونمایی شد
روایت تازهای از جهان فکری و میراث فلسفی فارابی در هم اندیشی اساتید و پژوهشگران
انسان معاصر در عصر انفجار اطلاعات به حقیقت نزدیکتر شده است؟
پیشنهاد تشکیل شورای مستقل علوم پایه در دومین نشست هماندیشی استادان
لزوم رفع فوری چالشهای دانشجویان ایرانی در روسیه در دیدار رئیس سازمان امور دانشجویان و سفیر جمهوری اسلامی ایران
اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاههای علوم پزشکی +جدول
ارتقاء رتبه دانشگاه تربیت مدرس در نظام رتبهبندی جهانی گرین متریک
تصویری از احمد نجفی در اتاق گریم سریال سلمان فارسی
ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام میشود
۴۹۶ هزار و ۸۰۶ نفر در کنکور سراسری و دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ قبول شدند
تصویب ضوابط ایجاد دورههای تکمیلی تخصصی بالینی «فلوشیپ»
نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد
دانشگاهها مجاز به کاهش واحدهای درسی مقطع کارشناسی شدند
کلید نهایی آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی ۱۴۰۵ اعلام شد
تاکید رئیس دانشگاه تهران بر نظارت روسای دانشکدهها بر پوشش دانشجویان
پیامنور از نیمه آذرماه به دانشجویان علوم پزشکی درس میدهد+جزئیات
آمازون و گوگل مالک ۳۰ درصد سهام آنتروپیک پس از عرضه اولیه میشوند
توسعه همکاریهای علمی با کشورهای آفریقایی و جذب دانشجویان خارجی
نقش هوش مصنوعی در هدف قرار دادن مدرسه میناب به عنوان هدف نظامی
تأکید رئیس دانشگاه علمیکاربردی بر تشکیل انجمن دانشآموختگان
یک گام دیگر برای اصلاح ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی برداشته شد
مشوقهای جدید فناورانه پیرو منویات رهبری؛ حمایت از پروژههای پرریسک
سیستمهای زیرساختی آمریکا شکافهای رفع نشدنی دارند
ثبت رویداد از ایده تا کسبوکار دانشکده شریعتی در شبکه جهانی کارآفرینی
کپی کردن ریلزها در اینستاگرام ممنوع شد
درگذشت استاد پیشکسوت ریاضی دانشگاه صنعتی شریف
پاویون دانشبنیانها در نمایشگاه توانمندیهای صادراتی جمهوری اسلامی
نه قاطع انویدیا به استخدام دوباره هوانگ
تاکسی روباتیک گوگل از بزرگراه های آمریکا جمع شد
مایکروسافت با ۷ مدل جدید به جنگ اوپن ای آی و آنتروپیک رفت
نشست تخصصی دستگاههای پرتو ایکس در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد
ایالت اورگن جدیدترین شاکی اوپن ای آی شد
نتایج نهایی رشتههای با آزمون دانشگاه آزاد در کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد
آغاز نخستین طرح سراسری نظرسنجی رضایت دانشجویان از اول آذرماه
تعمیر مبل استیل و راحتی در کرج؛ تفاوت خدمات و عوامل مؤثر بر هزینه
سرمایهگذاری در اتاق شیشهای؛ چرا شفافیت، شاهرگ حیات پلتفرمهای مالی دیجیتال است؟
تقدیر حجت الاسلام قمی از جانشین ستاد کل نیروهای مسلح
ششمین اجلاس مهدویت و انقلاب اسلامی فراخوان داد
تأسیس ۱۱ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت
خدمات دینی و آثار ماندگار آیت الله وحید خراسانی سرمایه حوزه های علمیه
به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس
فرصت مجدد ثبتنام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی
کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی
دانشگاهها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند
حجتالاسلام خسروپناه خواستار کوچکسازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاهها شد
طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا میشود
«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه
واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی
گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد
انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی
تلگرام در عراق فیلتر شد
حذف ۲ اپ کاربردی از موبایلهای سامسونگ
چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی
بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند
فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سهشنبه غیرحضوری شد
مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزشوپرورش واگذار شد
نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام میشود
۳ پیشنیاز تحقق خیزش علمی جدید
خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت
آپارتمانهای قم در زمان امام عسکری (ع)
اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس
آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت میشود؟
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل میشود
هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت
آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانشبنیان
دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید
حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت
امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟
آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه
قرائتی: مسجد را اسیر هزینههای سنگین و تجملگرایی نکنید
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال
حجتالاسلام خسروپناه خواستار کوچکسازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاهها شد
هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت
نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام میشود
انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی
«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه
سرویسهای مایکروسافت احیا شدند
فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هستهای
هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد
تلگرام در عراق فیلتر شد
حذف ۲ اپ کاربردی از موبایلهای سامسونگ
فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سهشنبه غیرحضوری شد
درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوریهای پیشرفته بریکس؛ کسب ۹ مدال
چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی
به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس
رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بینالمللی
دانشگاهها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند
فرصت مجدد ثبتنام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی
طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا میشود
مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزشوپرورش واگذار شد
۳ پیشنیاز تحقق خیزش علمی جدید
اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس
آپارتمانهای قم در زمان امام عسکری (ع)
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.