وجودشناسی در مکتب ابن عربی و سنجش آن با قرآن و روایات منتشر شد

انتشارات دلیل ما کتاب «وجود شناسی در مکتب ابن عربی و سنجش آن با قرآن و روایات» اثر ابراهیم حنیف نیا را در ۲۱۶ صفحه و بهای ۷۵ هزار تومان منتشر کرد. وجود شناسی و تبیین مراحل عالم هستی، پیشینه‌ای دیرینه در تاریخ تفکر اسلامی دارد و هماره مورد توجه انسان در حوزه معرفت شناسی بوده است. هر یک از مشرب‌های فکری بشری در این رابطه، طرحی در انداخته و مطابق با دستگاه معرفت شناسانه خود، نظام خاصی را تعریف کرده‌اند. در مکتب محی الدین عربی، الگویی معین از مراحل و مراتب وجود، در دو قوس نزولی و صعودی مطرح است که موجودات را ظهور و تجلیات وجود واحد می‌داند؛ و با عنوان مشخص «وحدت شخصیه وجود» از آن یاد می شود. حنیف نیا در این کتاب کوشیده است نظام هستی شناسانه ابن عربی را معرفی و سپس آن را معیار آیات قرآن و روایات معصومین علیهم السلام مورد مقایسه و سنجش قرار دهد. نظریه وحدت وجود از اساسی‌ترین آموزه‌های تصوف و عرفان اسلامی‌ است. از نگاه عارفان مسلمان، موجود حقیقی تنها خداست و مخلوقات، ظهورات و شئونات آن موجود حقیقی هستند. این اندیشه از همان دوره نخست شکل‌گیری عرفان اسلامی ‌مطرح بوده و با ظهور ابن‌عربی از تبیین‌های دقیق‌تری برخوردار شد و و بن‌مایه اصلی نظام عرفانی وی را تشکیل داد. این نظریه از همان ابتدا مورد نقد عموم فقهای شیعه و همچنین برخی از فیلسوفان و متفکران شد. به عنوان مثال مقدس اردبیلی در «حدیقه الشیعه» نوشته است: «و علت تداوم این طایفه در کفر و طغیان این است که اینان چون کتب فلاسفه را مطالعه کردند و بر قول افلاطون قبطی و پیروانش اطلاع یافتند، در نهایت گمراهی قول اینان را اختیار کردند و برای آن که کسی گمان نبرد که اینان سارقان مطالب فلاسفه و عقاید مفتضح و فاسد آنانند، ظاهر آن را عوض کرده و در پوششی دیگر نام آن را وحدت وجود نهادند و چون از معنای این عبارت از آنها سئوال می‌شود از باب نیرنگ و خدعه می‌گویند: این معنا قابل بیان نبوده و زبان نمی تواند آن را به تقریر در آورد و تنها با ریاضات و مجاهدتها و در خدمت کملین از مشایخ طریقت قابل فهم است. اینان مردم احمق را با این حرف‌های خود حیران کرده و عمر سفیهان را در فهم و تاویل آنها ضایع کردند و این کفر بزرگ را با تاویلات گوناگون توجیه کردند... و اما آنچه افلاطون قبطی و پیروان او گفته‌اند و این گروه در آن تصرف کرده و آن را وحدت وجود نام نهادند، این است که علت اول هستی را از ذات خویش آفرید پس هر موجودی هم خالق است و هم مخلوق. خداوند آنان را خوار گرداند.» به عبارتی وحدت وجود تصورش راحت است ولی تصدیقش محال است، چون تصدیقش محال است خیال می‌کنند تصورش سخت است. عمده مخالفان وحدت وجود اعتقاد دارند که چون توحید از آموزه‌های دین مبین اسلام است و وحدانیت خدا با توحید اثبات می‌شود (کما اینکه ائمه معصومین به این کار پرداخته‌اند) بنابراین نباید اعتقادی به نظریه‌هایی چون وحدت وجود داشت که در کنه خود معنای درستی ندارند و با آموزه‌های قرآن و کلام و اخبار ائمه نمی‌خواند.

چرا رویکرد تفسیری ابن‌عربی ره به خطا می‌برد؟

ابن‌عربی در روش خود مبنی بر تفسیر قرآن کریم، از نظریه وحدت وجود تاثیر ژرفی پذیرفته است و در مواردی، آیات قرآن را بر این پایه تفسیر کرده و حتی گاهی از مدلول آیه خارج می‌شود.

تفسیر قطعه‌ای از فتوحات مکیه درباره ترک صبر/ صبر و ترک شکوی

دیدن مقام صبر و دیدن خود و دیدن اینکه من در مقام صبر مقیم هستم خود حجابی است برای ندیدن سرچشمه صبر و ندیدن سرچشمه به نحوی که مقید به تعینی نیست و این لب عرفان است.

نگاهی به دیدگاه ابن عربی به تقویم ایرانی

ابن عربی برخلاف مسلمانان خارج از ایران، به تقویم ایرانی توجه خاصی داشت. در حالی که مسلمین خارج از ایران به تقویم قمری اکتفا می‌کردند، وی تقویم شمسی را مورد بررسی قرار داده و تاویل‌های عرفانی چندی را با آن تطبیق داده است.

راه ابن عربی مشاهده است نه نگارش/ ساختار گلشن راز

ساحتی که ابن عربی در آن قدم نهاده، ساحت تحریر و نگارش نیست. وی از سر اضطرار، ناگفتنی‌ها را گفته است. آن جا که ابن عربی قدم نهاده، مقام مشاهده و دیدن است، نه نگارش و نوشتن.

افسوس که علم الاسماء ابن عربی را درنیافتند/تاریخ؛ تجلی اسماء الهی

محمد رجبی عنوان کرد: در هر دوره ای از تاریخ اسمی از اسماء الهی ظهور و غلبه دارد که می توان بر اساس آن، تاریخ آن دوره را نوشت و هگل سعی کرده این کار را انجام دهد.

فلسفه هنر در عرفان ابن عربی

ابن عربی معتقد است سراسر عالم و تمام‏ موجوداتی که در عالم وجود دارند، مظهر و مجلای آن حقیقت‏ هستی، هستند، یعنی حقیقت هستی، تنزل یافته و فرود آمده و در اشیاء و موجودات عالم ظهور کرده است.

اکثر منتقدین ابن عربی صلاحیت داوری ندارند

استاد دانشگاه فردوسی مشهد گفت: وحدت وجود ابن عربی می گوید نه اینکه ما چیزی غیر از خدا نمی بینیم، بلکه اصلاً چیزی غیر از خدا وجود ندارد که دیده شود یا دیده نشود.

توسط نشر معارف؛

کتاب «غایت‌شناسی اخلاق فلسفی و اخلاق عرفانی» منتشر شد

کتاب «غایت شناسی اخلاق فلسفی و اخلاق عرفانی؛ مقایسه آراء ابن سینا و ابن عربی» به قلم دکتر محمدرسول روزبه و به همت نشر معارف منتشر شد.

در یک گفتگو مورد بحث قرار گرفت؛

میراث فلسفی شیخ شهاب‌الدین سهروردی

حسین سید عرب، پژوهشگر فلسفه اسلامی گفت: طرح سهروردی در ورای قدرت سیاسی صورت گرفت. حتی قدرت سیاسی در مراحلی، علیه اندیشه فلسفی کوشید. فرهنگ، مولد فلسفه اسلامی است.

انسان‌شناسی دینی در آثار ابن عربی؛

چالش «الانسان الکامل» در عرفان آندلسی ـ اسلامی

اصولاً «معنای انسان کامل در متون اسلامی به دو وجه قابل بررسی است، یکی بحث خلیفة‌الله و دیگر در امر عبدالله (گاهاً آن را مافوق خلیفه می‌دانند)؛ هر دو به ظاهر یک ریشۀ مشترک دارند، اما نوع پردازش و استفادۀ قرآن حکیم از دو مفهوم فوق کاملاً به دلیل و برهان نقلی و عقلی است.