به گزارش ثریا چاپ دوم کتاب «فلسفه اشراق؛ داوری‌ها، شناخت شناسی و نظام نوری» اثر محمد ذبیحی از سوی سازمان سمت با تغییراتی نسبت به چاپ اول، در ۳۶۱ صفحه و شمارگان ۲۰۰ نسخه و قیمت ۵۸ هزار تومان منتشر شد.

«فلسفه اشراق؛ داوری‌ها، شناخت‌شناسی و نظام نوری» تبیین مبانی اساسی نظام فلسفه اشراق است که می‌تواند در دوره دکتری فلسفه غرب، دوره دکتری فلسفه تطبیقی، دوره کارشناسی ارشد فلسفه غرب و دوره‌های کارشناسی و کارشناسی ارشد فلسفه اسلامی به عنوان یکی از منابع اصلی درس فلسفه اشراق استفاده شود. علاوه بر جامعه دانشگاهی، دیگر علاقه‌مندان به فلسفه اسلامی نیز می‌توانند از این کتاب بهره‌مند شوند.

نویسنده در ابتدای این اثرآورده است: «(در این کتاب) سخن از درستی یا نادرستی آراء تأثیرگذار شیخ اشراق نیست، بلکه مقصود تأکید و اذعان به این واقعیت است که فلسفه اشراقی، دو نظام سترگ فلسفی قبل و بعد از خود را با چالش و رویش روبه‏‌رو ساخته است، با اعتراف به این حقیقت این پرسش رخ می‏‌نماید که آیا نظام فلسفی با این اهمیت که حلقه اتصال فلسفه مشائی و صدرایی به شمار می‌آید و تأثیرات سلبی و ایجابی بر دو دستگاه فلسفی داشته، آنچنان که سزاوار آن است، گزارش، تحلیل و شناخت درستی از آن به جوامع علمی و فلسفی عرضه شده است یا نه؟ اینکه در مباحث رایج فلسفی گفته، شنیده و نوشته می‏‌شود که شیخ اشراق طرفدار اصالت ماهیت، تشکیک در ماهیت، منکر هیولی و…‬ است، آیا آراء وی، بدون هیچ اما و اگر این چنین است، به بیان روشن‏‌تر در خصوص آرائی که هریک از آنها تقابل جدی با فلسفه مشائی و متعالیه دارند تا چه اندازه ارزیابی دقیقی با استناد به عبارات و کلمات شیخ اشراق انجام گرفته است؟»

ذبیحی در جایی دیگر هدف از نگارش این کتاب را چنین توصیف می‌کند: «به هر روی به نظر می‌‏رسد با بازخوانی جدی و کنار هم قراردادن عبارات و جملات شیخ اشراق می‏‌توان افق‏‌های تازه‌‏ای در عرصه مسائل فلسفی مورد نزاع گشود و شاید بتوان ادعا کرد که در صورت تحقیقات گسترده و بررسی همه اطراف مسائل مورد نزاع بتوان برای بسیاری از مجادلات پردامنه و گهگاه کم‏‌فایده به نقاطی مشترک و پایانی وفاق‬ ‏آمیز دست یافت.»

نویسنده در ادامه در پیشگفتار بعد از تعاریفی که از فلسفه ارائه می‌کند به بحث فلسفه اسلامی می‌پردازد و می‌نویسد: «در مقابل دیدگاه ارائه شده درباره شناخت فلسفی، طرفداران ایده‏ای که فلسفه را همراه با پسوند اسلامی می‏دانند بر این باورند که مقصود از عقل به عنوان یکی از منابع شناخت، عقل بسیط نیست بلکه در عقل، معنایی ارزشی و شهودی اشراب شده است «در حقیقت ما یک عقل بسیط داریم و یک عقل منور به نور شهود، حکمت اشراق می‏‌گوید: درست است که ما استدلال عقلی می‏‌کنیم ولی استدلال عقلی باید با عقلی صورت پذیرد که منور است به نور شهود، یعنی صاحب این عقل باید مراتب شهود حقایق هستی را تا یک حد نصابی پشت سر گذاشته باشد و چیزهایی را از آن عالم دیده و شهود کرده باشد.»

او در ادامه نیز آورده است: «پیامد طبیعی توسعه در منابع شناخت و تفاوت‏‬ گذاری ارزشی بین شناخت عقلی حصولی و شناخت وجودی وصولی به طور اجتناب‏‬ ناپذیر، توسعه در غایت فلسفه را در پی دارد، غایت در فلسفه بدون پسوند، تنها کشف واقعیات خردپذیر است یعنی اموری که عقل نسبت به رد و قبول آن توانایی دارد، اما غایت در فلسفه مضاف به قید اسلامی با تأثیری که مضاف از مضاف‬ ‏الیه می‏‌پذیرد، اثبات واقعیات خردپذیر و واقعیات خردگریز است، به عنوان مثال، معاد جسمانی که عقل بحثی بشری توان رد و اثبات آن را ندارد در فلسفه اسلامی شخص مستدل، با سود جستن از کشف و شهود و نقل صریح و مسلم، واقعیاتی را که ورای طور عقل عادی بسیط است اثبات می‏‌کند.

بر‬ اساس آنچه گفته شد بین این نوع نگاه به فلسفه با آنچه در تعریف مشهور از فلسفه ارائه شده تفاوت بسیار است، در فلسفه منبع و روش شناخت، عقلی است آن هم به میزان توان بشری، ولی در فلسفه اسلامی منابع شناخت عقل، وحی و کشف و شهود است، عامل شناسا در تعریف فلسفه بدون قید جز حقیقت انسان به عنوان یک موجود اندیشمند چیز دیگری نیست لیکن در فلسفه اسلامی مقصود انسانی است که در پرتو آموزه‏‌های دینی، عقل او منور به نور شهود و نفس وی ملهم به الهام قدسی شده باشد و قادر بر دریافت‌‏هایی فراتر از عقل عادی بسیط است.»

در جایی دیگر تاکید می‌کند: «این ادعا سخنی درست و تا حدودی خدشه‬ ‏ناپذیر است که هیچ اندیشه‏‌ای برکنار از موقعیت‌‏های محیطی، فکری و پیرامونی خود نیست و رهایی اندیشه‌‏ها از ایده‏‌ها و الزامات پرشمار درونی و بیرونی امری به غایت دشوار است، لیکن بسیار روشن است که از پذیرش صددرصدی این بیان، لازم می‌‏آید که دیدگاه ارائه شده نیز مخدوش گردد، زیرا اگر مقصود این باشد که مطلقاً هیچ فردی و هیچ حکمی، به طور کلی، امکان رهایی از شاکله اصلی خود را ندارد، گفتار یادشده هم چون نظریه‌‏ای صادر شده از شاکله اصلی است، نمی‌‏توان به درستی و تطابق آن با واقع اعتماد کرد و پیامد پذیرش این سخن این است که انسان در مواجهه با هر شنیده و دیده‏ای، اخطاری جدی فراروی او قرار گیرد که آنچه می‏‌شنود یا می‏‌بیند چون آمیزه‌‏ای از تأثیرات محیطی و الزامات بیرونی است مطابقت آن با واقع محل تردید است.»

در جایی دیگر می‌نویسد: «هنر فیلسوف که او را از دیگران متمایز می‏سازد، این است که با همه داشته‌‏های دینی و آموزه‏‌های محیطی، در هنگام ارائه قیاس و برهان خود را از قید آنها آزاد کند و مبنای او برای حکم کردن و داوری، عقل قیاسی باشد و نه چیز دیگر و چنانچه عقل او از اصطیاد و رصد کردن قضیه‌‏ای عاجز شود، به کشف و الهام پناه نمی‌‏برد چون آن را فلسفه‏‬ ورزی نمی‌‏داند و همچنین از قرآن و روایت بدون استدلال عقلی استمداد نمی‏‌جوید، چون در این صورت این تعبد است نه تفلسف، بر این اساس فیلسوف واقعی کسی است که هنگام ارائه برهان از موقعیت‏‌های تحمیل شده بر او رها شده باشد.»

کتاب پس از یک مقدمه با عنوان کتاب حاضر و یک پیشگفتار به شیخ اشراق پرداخته و در ادامه درآمدی بر داوری‌های حکمت‌الاشراق را در پی دارد. بعد از این موارد به فصل سوم از گفتار سوم؛ بخش نخست کتاب حکمت الاشراق می‌رسد و در ادامه پس از ارائه ده داوری به گفتار اول از بخش دوم کتاب حکمت‌لاشراق که خود شامل مباحث، نظام فلسفی نوری و درآمدی بر اثبات و ذات و صفات است ختم می‌شود.

منبع: سازمان سمت