کد خبر: 160283
ف
چرا صادق هدایت سراغ رباعیات خیام رفت و آیا او را مصادره به مطلوب کرد؟
شاید سلیقه سخت و طنز تلخ و نارضایتی دائمی و سوال‌های همیشگی هدایت باعث این انتخاب بود، که از میان همه شُعرا به سراغ خیام برود و نگاه فلسفی و زبان پرسشگر او را دوست‌تر بدارد.

به گزارش ثریا -  صادق هدایت یکی از شناخته شده ترین نویسندگان ایرانی قرن بیستم است؛ او در ۲۸ بهمن سال ۱۲۸۱ در تهران به دنیا آمد. دو خواهر و دو برادر بزرگ‌تر و یک خواهر کوچک‌تر داشت و کوچک‌ترین پسر و عزیز کردۀ هدایت قلی‌خان اعتضادالملک، مورخ ادبی و رئیس دانشکدۀ افسری بود. او به عنوان یکی از پیشگامان داستان‌نویسی نوین ایران شناخته می‌شود.

صادق هدایت در هفت سالگی تحصیلات ابتدایی خود را _به همراه پسردایی و پسرعمویش خسرو و منوچهر هدایت_ در مدرسه علمیه آغاز کرد، دبیرستان را در دارالفنون و بعدتر مدرسه سن لویی خواند و تحت تأثیر ادبیات فرانسه و اندیشمندان غربی قرار گرفت و با کاروان دانش‌آموزان اعزامی به اروپا به بلژیک رفت تا در رشته‌های فنی و راه و ساختمان تحصیل کند. اما پس از تغییر رشته به معماری و تلاش فراوان، به پاریس نقل مکان کرد و چهار سال آنجا ماند، از نامه‌هایش بر می‌آید که همیشه ناراضی بود و از کم بودن پول و دست و پاگیر بودن قوانین و دیسیپلین حاکم می‌نالید؛ دست آخر درس را نیمه‌کاره رها کرد و علیرغم مخالفت خانواده، به ایران برگشت.

 

صادق هدایت (با لباس سفید) در جمع خواهر و برادرها و عموزاده‌هایش

خانواده اصرار کردند برگردد و طب یا مهندسی یا هرچه دوست دارد بخواند، اما پسرکِ سرکش دوست داشت تهران نمانَد و به یکی از شهرستان‌ها برود. به هر صورت در تهران ماند و مدتی در بانک ملی و مدتی در وزارت امور خارجه و چندی در شرکت سهامی کل ساختمان کار کرد. استعفا می‌داد و ناراضی بود و یک جا بند نمی‌شد، هیچ چیز برایش جالب نبود و انگار زود دلش را می‌زد. هیچ‌چیز به جز ادبیات!

هدایت از همان دوران کودکی و دوران مدرسه به ادبیات علاقه داشت. اگر از کتاب کوچک ولی جالب انسان و حیوان _که در سال ۱۳۰۳ پیش از سفر اروپا در تهران نوشته است_ بگذریم، نخستین اثر ادبی هدایت قطعه ناتمام مرگ است؛ که در سال ۱۳۰۵ درگان بلژیک نوشت. بعدها در سال ۱۳۰۶ در پاریس رسالۀ تمیز و تقریباً بی ایراد فواید گیاهخواری را نوشت، می‌دانیم که بیست سال آخر عمرش لب به گوشت نزده بود. نویسنده‌ای پرکار و بسیارخوان و همیشه ناراضی است که آثار مختلفی در دوران حیاتش نوشت.

 

عکس سلفی صادق هدایت در جوانی، که در پاریس از خودش در آینه گرفته است

صادق هدایت ناراضی از اوضاع اجتماعی و سیاسی و مأیوس از هر جنبش و بهبودی، با مختصر پولی از فروش کتاب‌هایش و با گرفتن مرخصی از دانشگاه تهران و به نام معالجه بیماری (به نوشته دکتر تقی رضوی پسیکوز مغزی) به آخرین سفر زندگی چهل و هشت ساله‌اش، به پاریس رفت. امیدوار بود در پاریس شرایطش مساعد باشد تا به کار نوشتن بپردازد، اما در نامه‌ای به برادرش نوشت که اوضاع باز هم جور نیست و گفت شاید به سوئیس برود. اما نرفت، در ۱۹ فروردین ۱۳۳۰ آثار منتشر نشده خود را سوزاند و با باز گذاشتن شیر گاز در حمام پانسیونی در کوچه شامپیونه بلوار سن میشل خودکشی کرد؛ دانشجویان ایرانی بدنش را در کنار خاکستر نوشته‌هایش پیدا کردند و چند روز بعد در گورستان پرلاشز به خاک سپرده شد. درباره صادق هدایت حرف و حدیث‌های بسیاری رواج دارد که به دلیل شیوه زیست و در نهایت مرگ او است که سبب شده بسیاری او را تا مقام یک قدیس بالا ببرند و بسیاری نیز او را تا حد تکفیر پایین بکشند. با همه این نقدها که برخی روا و برخی نارواست در این مقال قصد پرداختن به آن‌ها را نداریم بلکه می‌خواهیم به یکی از آثار هدایت بپردازیم که کمتر درباره‌اش حرف زده شده است.

هدایت و خیام

صادق هدایت در میان همه آثارش، کاری مهم انجام داد و به سراغ رباعیات خیام رفت. شاید سلیقه سخت و طنز تلخ و نارضایتی دائمی و سوال‌های همیشگی‌اش باعث این انتخاب بود، که از میان همه شعرا به سراغ خیام برود و نگاه فلسفی و زبان پرسشگر او را دوست‌تر بدارد.

هدایت در زمینه تصحیح و تحلیل رباعیات خیام کار مهمی انجام داده است. او در سال ۱۳۰۳ مقاله‌ای به نام مقدمه‌ای بر رباعیات خیام منتشر کرد و سپس در سال ۱۳۱۳ کتاب ترانه‌های خیام را به چاپ رساند. در این کتاب، هدایت تلاش کرده است تا رباعیاتی را که با اطمینان کامل به خیام نسبت داده می‌شوند، از میان رباعیاتی که به او منسوب شده‌اند، شناسایی کند. او ۱۴۳ رباعی را انتخاب کرد و در مورد ۳۵ رباعی تردید داشت، اما معتقد بود که اگر این رباعی‌ها از خود خیام نباشند، حتماً حاصل کار شاگردان یا مریدانی هستند که به تفکر و سبک خیام نزدیک بوده‌اند.

 

ترانه‌های خیام، با نقاشی آهو اثر صادق هدایت

امروز می‌دانیم که گاهی شعرایی گمنام برای اینکه اگر نامشان نمی‌ماند، لااقل شعرشان باقی بماند یا کسی جرأت تکفیر و تحقیرشان را پیدا نکند، شعرهایشان را به نام بزرگان شناخته شده می‌نوشتند؛ و به این ترتیب بسیاری غزل و رباعی و قطعات دیگر شعری به نام شعرای بزرگ داریم که به تشخیص نسخه‌شناسان و مصححان می‌دانیم از آنها نیست. او در این کار پژوهشی، رباعیاتی را که تردیدآمیز بودند با علامت ستاره مشخص کرد تا نشان دهد که نسبت دادن آنها به خیام با احتیاط صورت گرفته است. این کار او به عنوان یکی از نخستین تلاش‌های پژوهشی در ایران برای تصحیح رباعیات خیام شناخته می‌شود.

تصحیح رباعیات خیام پس از هدایت

تصحیح هدایت از خیام، به عنوان یکی از نخستین تلاش‌های پژوهشی در ایران برای تصحیح رباعیات خیام و الهام‌بخش بسیاری از محققان دیگر در این زمینه بوده است. انتشار کتاب ترانه‌های خیام توسط هدایت، توجه محققان فارسی‌زبان را به تصحیح اشعار خیام جلب کرد. هرچند تصحیح او از رباعیات خیام به عنوان یک استاندارد برای تصحیح‌های بعدی پذیرفته نشد، اما به عنوان یکی از نخستین تلاش‌های معتبر در ایران شناخته شد و الهام‌بخش بسیاری از محققان دیگر شد. چنانچه محمّدعلی فروغی پس از هدایت، یکی از نخستین کسانی بود که به تصحیح اشعار خیام پرداخت.

واکنش‌ها به تصحیح صادق هدایت از رباعیات خیام متنوع و گاهی انتقادی بوده است. بعضی معتقدند که هدایت خیام را به گونه‌ای برای خود مصادره به مطلوب کرده است. به این معنی که او خیام را به عنوان یک نهیلیست، شراب‌خوار، و ملحد معرفی کرده است، در حالی که این تصویر با تصور رایج از خیام متفاوت است. برخی از تحلیل‌های هدایت در مورد خیام به دلیل نژادپرستی و عرب‌ستیزی او انتقاد شده است. او خیام را به عنوان یکی از ایرانیان ضد عرب معرفی کرده است.

 

نوآوری و پیشگامی هدایت در کار تصحیح خیام و برانگیخته شدن و بیان انتقادات، بر ادبیات فارسی تأثیر گذاشت و بسیاری از نویسندگان و محققان را متوجه خیام نمود و به مطالعه و تحقیق در مورد خیام ترغیب کرد. ضمن اینکه در زمان هدایت، منابع دست‌اول محدود بود و او با استفاده از منابع موجود به تصحیح پرداخت. این محدودیت باعث شد که تصحیح‌های بعدی با استفاده از منابع جدیدتر و با رویکردی علمی‌تر و دقیق‌تر انجام شوند.

تفاوت‌های بین تصحیح صادق هدایت از رباعیات خیام و تصحیح‌های بعدی به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله شیوه انتخاب رباعیات، نگاه فلسفی و دسترسی به منابع. هدایت از منابع موجود در زمان خود استفاده کرد و با درک خود از خیام، رباعیاتی را انتخاب کرد. بر مفاهیم فلسفی نهیلیستی و انتقادی خیام تأکید کرد و رباعیاتی را انتخاب کرد که با این دیدگاه مطابقت داشت. او از میان همه رباعیات منسوب به خیام ۱۴۳ رباعی را انتخاب کرد. که از این تعداد، ۱۴ رباعی به عنوان «رباعی کلید» شناخته شدند.

در گام بعدی، محمدعلی فروغی رباعیاتی را انتخاب کرد که با اطمینان بیشتری به خیام نسبت داده می‌شوند. او با استفاده از منابع دست‌اول و معیارهای علمی و ادبی، به تصحیح رباعیات خیام پرداخت، فروغی با در نظر گرفتن یافته‌های جدیدتر و معیارهای علمی به تصحیح پرداخت. در تصحیح‌های بعدی هم بر مضامین مختلف رباعیات خیام بدون تمرکز خاص بر یک فلسفه خاص تأکید شد.

منبع : صادق هدایت


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

عکس روز ناسا از سیاره نپتون

واکنش آموزش و پرورش به خبر فوت سوگند صیادی

برگزیدگان رویداد «جوان سال» به مدرسه حکمرانی جوانان راه می‌یابند

تعطیلی مدارس آخرین راهکار مقابله با آلودگی هواست

نظارت بر تلاش شبانه‌روزی آماده‌سازی کتاب‌ درسی سال تحصیلی جدید

رکوردشکنی دانش‌آموزان ایرانی با ۲۴ طلای علمی در جنگ

قسمت جدید «ریحانه» با اجرای ژیلا صادقی امشب روی آنتن می‌رود

اژدهای افتخاری گوتبورگ جلوی پای سازندگان «ارزش احساسی» خوابید

ساخت مجموعه مستند ۱۴ قسمتی «طولانی ترین جنگ» با نگاهی به زندگی حاج قاسم

قصه فداکاری و عشق محض یک‌ مرد به همسرش در یک فیلم

رویداد ملی «ایران‌دخت» درباره توانمندی‌های زنان است

نکاتی جالب درباره تقسیم بندی‌های مختلف قرآن

کتاب «پس از پیامبر (ص)» منتشر شد

تصویری از موشک حاج قاسم با سر جنگی موشک خیبرشکن

ماجرای زندگی نویسنده مفاتیح الجنان برای نسلی که او را نمیشناسد

استاد گلشنی افق‌ بلند علوم تجربی و فیزیک را با ژرفای اندیشه فلسفی پیوند زد

زره مخصوص از فضانوردان در مقابل زباله‌های فضایی محافظت می‌کند

دکتر مهدی گلشنی، استاد ممتاز فیزیک دانشگاه شریف درگذشت

تربیت بیش از ۸۰ هزار دانش‌آموخته در دانشگاه صنعتی امیرکبیر

پذیرش مستقیم دستیاری از بین پزشکان عمومی نیمه دوم آذر اجرایی می‌شود

قابل توجه دانشجویان: فراخوان فرصت پژوهانه فولاد مبارکه برای دانشجویان منتشر شد

جشن استقبال از دانشجویان نوورود شریف ۲ آذرماه برگزار می‌شود+پوستر

یک ریاضیدان مسئله ۱۶۷ ساله ریاضی را با کمک هوش مصنوعی حل کرد

ایران و ترکیه در مسیر افزایش انتشار دی‌اکسیدکربن

ماموریت محرمانه نیروی فضایی آمریکا به مدار زمین انجام شد

ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان دانشگاه پیام نور از امروز آغاز می‌شود

واکنش رئیس دانشگاه تهران به مقاله نیویورک تامز درباره توجیه حمله به زیرساخت‌های آبی ایران

دامنه حمله‌های سایبری به اتحادیه اروپا رسید

اف بی آی و وزارت کشاورزی آمریکا جدیدترین قربانیان هکرها شدند

۳۰ درصد ظرفیت منتقل‌شده پزشکی و دندانپزشکی از پذیرش سال ۱۴۰۶ کسر می‌شود

نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل» منتشر شد

مجسمه‌هایی با پوششی از نقوش ایرانی به نیاوران آمدند

در دیدار آهنگساز ایتالیایی با مدیران بنیاد رودکی چه گذشت؟

طرح سینما کارت دانش‌آموزی اجرا می‌شود

ناهید شعشعانی، دوبلور پیشکسوت درگذشت

همراه با فیلم‌های آخر هفته تلویزیون؛ از «به وقت شام» تا «در بروژ»

از کتاب اختران تهران رونمایی شد

روایت تازه‌ای از جهان فکری و میراث فلسفی فارابی در هم اندیشی اساتید و پژوهشگران

انسان معاصر در عصر انفجار اطلاعات به حقیقت نزدیک‌تر شده است؟

پیشنهاد تشکیل شورای مستقل علوم پایه در دومین نشست هم‌اندیشی استادان

لزوم رفع فوری چالش‌های دانشجویان ایرانی در روسیه در دیدار رئیس سازمان امور دانشجویان و سفیر جمهوری اسلامی ایران

اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاه‌های علوم پزشکی +جدول

ارتقاء رتبه دانشگاه تربیت مدرس در نظام رتبه‌بندی جهانی گرین متریک

تصویری از احمد نجفی در اتاق گریم سریال سلمان فارسی

ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام می‌شود

۴۹۶ هزار و ۸۰۶ نفر در کنکور سراسری و دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ قبول شدند

تصویب ضوابط ایجاد دوره‌های تکمیلی تخصصی بالینی «فلوشیپ»

نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد

دانشگاه‌ها مجاز به کاهش واحدهای درسی مقطع کارشناسی شدند

کلید نهایی آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی ۱۴۰۵ اعلام شد

تاکید رئیس دانشگاه تهران بر نظارت روسای دانشکده‌ها بر پوشش دانشجویان

پیام‌نور از نیمه آذرماه به دانشجویان علوم پزشکی درس می‌دهد+جزئیات

آمازون و گوگل مالک ۳۰ درصد سهام آنتروپیک پس از عرضه اولیه می‌شوند

توسعه همکاری‌های علمی با کشورهای آفریقایی و جذب دانشجویان خارجی

نقش هوش مصنوعی در هدف قرار دادن مدرسه میناب به عنوان هدف نظامی

تأکید رئیس دانشگاه علمی‌کاربردی بر تشکیل انجمن دانش‌آموختگان

یک گام دیگر برای اصلاح ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی برداشته شد

مشوق‌های جدید فناورانه پیرو منویات رهبری؛ حمایت از پروژه‌های پرریسک

سیستم‌های زیرساختی آمریکا شکاف‌های رفع نشدنی دارند

ثبت رویداد از ایده تا کسب‌وکار دانشکده شریعتی در شبکه جهانی کارآفرینی

کپی کردن ریلزها در اینستاگرام ممنوع شد

درگذشت استاد پیشکسوت ریاضی دانشگاه صنعتی شریف

پاویون دانش‌بنیان‌ها در نمایشگاه توانمندی‌های صادراتی جمهوری اسلامی

نه قاطع انویدیا به استخدام دوباره هوانگ

تاکسی روباتیک گوگل از بزرگراه های آمریکا جمع شد

مایکروسافت با ۷ مدل جدید به جنگ اوپن ای آی و آنتروپیک رفت

نشست تخصصی دستگاه‌های پرتو ایکس در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد

ایالت اورگن جدیدترین شاکی اوپن ای آی شد

نتایج نهایی رشته‌های با آزمون دانشگاه آزاد در کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد

آغاز نخستین طرح سراسری نظرسنجی رضایت دانشجویان از اول آذرماه

تعمیر مبل استیل و راحتی در کرج؛ تفاوت خدمات و عوامل مؤثر بر هزینه

سرمایه‌گذاری در اتاق شیشه‌ای؛ چرا شفافیت، شاهرگ حیات پلتفرم‌های مالی دیجیتال است؟

تقدیر حجت الاسلام قمی از جانشین ستاد کل نیروهای مسلح

ششمین اجلاس مهدویت و انقلاب اسلامی فراخوان داد

تأسیس ۱۱ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت

خدمات دینی و آثار ماندگار آیت الله وحید خراسانی سرمایه‌ حوزه های علمیه

به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس

فرصت مجدد ثبت‌نام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی

کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی

دانشگاه‌ها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند

نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام می‌شود

«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه

حجت‌الاسلام خسروپناه خواستار کوچک‌سازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاه‌ها شد

انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی

تلگرام در عراق فیلتر شد

فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سه‌شنبه غیرحضوری شد

ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام می‌شود

حذف ۲ اپ کاربردی از موبایل‌های سامسونگ

چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی

دانشگاه‌ها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند

طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا می‌شود

به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس

فرصت مجدد ثبت‌نام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی

مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزش‌وپرورش واگذار شد

۳ پیش‌نیاز تحقق خیزش علمی جدید

بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند

کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی

خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت

آپارتمان‌های قم در زمان امام عسکری (ع)

اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس

واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی

گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد

آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانش‌بنیان

«مسلمانان در اتریش» کتاب شد

آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت می‌شود؟

پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل می‌شود

اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاه‌های علوم پزشکی +جدول

دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید

هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت

نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد