به گزارش ثریا حسین معصومی همدانی، استاد بازنشسته مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، در همایش «از شفا تا قانون» به بررسی جایگاه ریاضیات در منظومه فکری ابنسینا پرداخت. وی تأکید کرد که یکی از ویژگیهای برجسته ابنسینا، تلاش او برای گردآوری تمامی شاخههای فلسفه در قالب یک نظام یکپارچه و پدید آوردن نخستین دایرهالمعارف کامل فلسفی بوده است؛ امری که پیش از او در جهان یونانی و سنت اسلامی سابقه نداشت.
دکتر معصومی همدانی توضیح داد که ابنسینا، پیرو سنت ارسطویی، فلسفه را به دو بخش نظری و عملی تقسیم کرد. بخش نظری نیز شامل طبیعیات (فیزیک)، ریاضیات و الهیات (مابعدالطبیعه) میشد. این تقسیمبندی بر اساس نسبت موضوع با ماده صورت میگرفت: طبیعیات به موجودات مادی، ریاضیات به مفاهیم مجرد ذهنی با مصداق مادی، و الهیات به موجودات کاملاً غیرمادی میپرداخت.
این استاد فلسفه افزود: «گرچه فیلسوفانی چون کندی و فارابی پیش از ابنسینا به ریاضیات پرداخته بودند، اما آن را بخشی از نظام فلسفی خود نمیدانستند. ابنسینا اولین کسی بود که ریاضیات را به عنوان جزئی ضروری وارد فلسفه کرد.» این رویکرد، هم ریشه در علاقه شخصی او – که از کودکی با «حساب هندی» و «جبر و مقابله» و سپس «اصول اقلیدس» آشنا شده بود – و هم نیازهای علمی دورانش داشت.
معصومی همدانی اشاره کرد که ابنسینا در ابتدا اثر «المجموع» را بدون بخش ریاضیات نگاشت و این را نقص میدانست. اما بعدها در آثار مهم خود مانند «شفا»، «نجات» و «دانشنامه علایی»، با افزودن بخش ریاضیات در کنار طبیعیات و الهیات، این کمبود را جبران کرد و به تکمیل نظام فلسفی خود پرداخت.
به گفته وی، در کتاب «شفا»، مهمترین اثر ابنسینا، بخش ریاضیات حجم قابل توجهی، حتی بیشتر از الهیات، دارد و خلاصهای از آثار اقلیدس و نیکوماخوس را شامل میشود، هرچند نوآوریهای ریاضی خود ابنسینا در آن اندک است. در «نجات»، ابنسینا سه بخش منطق، طبیعیات و الهیات را نگاشت و شاگردش جوزجانی با افزودن رسائل ریاضی، آن را تکمیل کرد. این اتفاق در «دانشنامه علایی» نیز تکرار شد و جوزجانی بخشهای حساب و هندسه را از آثار پراکنده ابنسینا گردآوری و به کتاب افزود.
این پژوهشگر تأکید کرد که بخش ریاضیات در آثار ابنسینا، برخلاف منطق و الهیات، کمتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته و اغلب به صورت ناقص چاپ شده یا نادیده گرفته شده است. وی افزود: «در چاپ مصر کتاب شفا، بخش ریاضیات آشفته و در چاپ دوره ناصری حذف شده است.» هرچند ابنسینا در نوآوریهای ریاضی همتراز ابوریحان بیرونی یا ابنهیثم نیست، اما تلاش او برای ادغام ریاضیات در نظام فلسفی خود، گامی مهم در تاریخ تفکر اسلامی محسوب میشود.
دکتر معصومی همدانی در پایان ابراز امیدواری کرد که با پژوهشهای نوین، از جمله انتشار ویرایش انتقادی آثار ریاضی ابنسینا در آلمان، این جنبه کمتر شناختهشده از کارنامه علمی او، جایگاه واقعی خود را در تاریخ علم و فلسفه بازیابد و اهمیت ریاضیات در اندیشه این فیلسوف بزرگ بیش از پیش روشن شود.
منبع: مهر
«بچه مردم» به جشنواره زلین جمهوری چک میرود
«صبح روز چهلم» روی آنتن میرود؛ روایتی از جنگ رمضان
مستند «عروس لبنان» آماده نمایش شد
از تثبیت اجاره بهای سالنهای کنسرت چه خبر؟
رابرت دنیرو دوباره برای اسکورسیزی بازی میکند
توزیع ۳۰ هزار وعده غذایی میان زائران در حرم حضرت عباس(ع)
تمدید ثبت نام در مرحله دوم آزمون دکتری ۱۴۰۵ در دانشگاه علامه
آخرین مهلت پذیرش دکتری استادمحور بدون آزمون دردانشگاه علم و صنعت ایران
اینستاگرام، فیس بوک و واتساپ پولی میشوند؟
ساعت ۱۲ امشب آخرین فرصت ثبت نام در کنکور ۱۴۰۵
فیلم کوتاه «تامینا» روایت انسان های گرفتار انتخاب
فرماندهی رهبر شهید در بحرانها چگونه بود؟
از شروع «طوفان» با بازی کنت برانا تا اجرای نمایشی جدید در کاخ هنر
احیای موزه هنرهای معاصر اهواز با رویداد «سرزمین خورشید»
«آدابالحرب و الشجاعه»، نثری استوار از عشق به صلح و آیین جنگ
آزمون جایگزین دانشآموختگان پزشکی خارج از کشور برگزار شد
گوگلپلی و اپاستور در دسترس قرار گرفت
منع ثبت نام در کنکور ۱۴۰۵ برای ۳ گروه از داوطلبان
ظرفیت ۶۸۰ نفری برای فلوشیپ پزشکی
اعلام نتایج نهایی آزمون دستیاری فوق تخصصی پزشکی
توضیح وزیر علوم درباره حضوری شدن کلاسها و امتحانات دانشگاهها
کلاس های تحصیلات تکمیلی دانشگاه تهران حضوری شد
معرفی۱۳۶مؤسسه غیرمجاز اعزام دانشجو به مراجع قضایی
عید قربان؛ تجلی بندگی و عبور از تعلقات در مکتب ادیان ابراهیمی
به مناسبت عید قربان: حیات معنوی انسان بدون ایثار امکانپذیر نیست
برگزاری پویش یکماهه حفظ سوره فتح در آستانه ماه محرم
جشنواره تورنتو به استقبال «اودیسه» نولان میرود
کارگردان و عضو خانه تئاتر دچار حادثه شد
شکوه دعای امروز عرفه در مسجد مقدس جمکران
متن تشکر سید مجید موسوی از مهدی رسولی+عکس
پیرمرد بیرجرندی در اوج طوفان پرچم ایران را بر زمین نینداخت
«تیرانداز زبردست» با استقبال کودکان و نوجوانان به چاپ دوم رسید
تارا و رؤیای داشتن یک تلفن همراه شخصی
رمان «فرار از زنگ ورزش» برای نوجوانان منتشر شد
قصه گویی یک اسباببازی ارزان اما اثرگذار برای کودکان
ارسطوی پایتخت با یک سریال جدید به شبکه یک آمد
جناب خان و الیکا عبدالرزاقی به آنتن تلویزیون برگشتند
اسلامهراسی علیه زنان محجبه در اروپای سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است
عدالت و پیشرفت در نگاه شهید لاریجانی چگونه بود؟
بازتاب گسترده پیام رهبر انقلاب به مناسبت برگزاری حج در رسانههای بین المللی
شرایط تغییر مدرسه در مرداد و شهریور اعلام شد
درخواست رئیس جمهور: زمینه حضور اساتید برجسته برای انتقال آموزشهای نوین فراهم شود
آییننامه «توسعه مشارکتهای مردمی از طریق تشکیل هیئت امنا در مدارس دولتی» تصویب شد
آگهی/ خرید قسطی طلای آب شده تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان از وال گلد
این دعای عرفه را بخوانید تا ببینید چرا پدران ما قرنهاست حسین حسین (ع) میگویند
روزه گرفتن در روز عرفه چه حکمی دارد؟
توصیه آیت الله جوادی آملی برای انجام این عمل در روز عرفه
از ظهر تا غروب عرفه؛ این ساعتها را از دست ندهید
آمار ثبت نام در کنکور ۱۴۰۵ به حدود یک میلیون نفر رسید
جریمه چند میلیون دلاری و سنگین در انتظار گوگل در اروپا
رئیسجمهور مصوبه بازگشایی اینترنت بینالملل را ابلاغ کرد
صفحه اینترنت پرو از سایت همراه اول حذف شد+عکس
روایت وزیر ارتباطات از بازگشایی اینترنت
۵۰ برج فناوری احداث میشوند: ۳ دانشگاه پایلوت زیست بومی نوآوری میشود
«سعی صفا و مروه» در حج نماد چیست؟
افزایش پذیرش دانشجوی شهریهپرداز در دانشگاه تربیت مدرس
تائید ۱۲ رئیس دانشگاه و رئیس شهرک علمی صنعتی اصفهان
جزئیات برگزاری امتحانات و کلاسهای دانشگاه تربیت مدرس و علم و صنعت اعلام شد
کلاسهای دانشگاه شریف تا اطلاع ثانوی مجازی شد
کارمند گوگل در پی اعتراض به همکاری با رژیم صهیونیستی اخراج شد
مصوبات مهم جلسه ستاد فضای مجازی درباره وضعیت اینترنت اعلام شد
۱۷ هزار نسخه خطی کمنظیر و در معرض خطر دیجیتال سازی شد
«آدم با صدای بلند برای فرزندانش گریست» کتاب شد
کتابهایی خواندنی برای بچههای ایران
فروش فیلم جدید اصغر فرهادی در فرانسه چقدر است؟
اگر خرمشهر آزاد نشده بود چه اتفاقی میافتاد؟
پیام آیتالله نوری همدانی به مناسبت چهل و چهارمین سالگرد تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی
دیگر اثری از بخارهای قمر مشتری نیست
الهام پاوه نژاد برای سالروز آزادسازی خرمشهر نوشت+عکس
شما بودید که شرف را معنا کردید +عکس
محسن شریفیان به مدرسه میناب رفت+عکس
«مثلی لا یبایع مثله» شعار اربعین حسینی امسال شد
راهکارهای مدیریت اضطراب دانشآموزان در روزهای امتحان چگونه است؟
امتحانات نهایی دانشآموزان مجازی میشود؟
عملیات بیتالمقدس در ۲۰ کتاب درسی ثبت میشود
امام باقر (ع) احیاگر مرجعیت علمی اهل بیت و پیشگام مبارزه با تحریف دین
یک ماهواره جاسوسی در فضا شناسایی شد
تمدید مهلت ثبت مهمانی و نقل و انتقال دانشجویان تا ۸ خرداد
ارتقای خدمات خوابگاهی دانشگاه تهران همزمان با آغاز اسکان دانشجویان
تمهیدات جدید آموزشی در دانشگاه علم و صنعت اعلام شد
ارتقای خدمات خوابگاهی دانشگاه تهران همزمان با آغاز اسکان دانشجویان
جزئیات امتحانات و کلاسهای ترم دوم در چند دانشگاه کشور اعلام شد
آگهی/ خرید قسطی طلای آب شده تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان از وال گلد
تمهیدات جدید آموزشی در دانشگاه علم و صنعت اعلام شد
دیگر اثری از بخارهای قمر مشتری نیست
تمدید مهلت ثبت مهمانی و نقل و انتقال دانشجویان تا ۸ خرداد
الهام پاوه نژاد برای سالروز آزادسازی خرمشهر نوشت+عکس
شما بودید که شرف را معنا کردید +عکس
کلاسهای دانشگاه شریف تا اطلاع ثانوی مجازی شد
افزایش پذیرش دانشجوی شهریهپرداز در دانشگاه تربیت مدرس
یک ماهواره جاسوسی در فضا شناسایی شد
پیام آیتالله نوری همدانی به مناسبت چهل و چهارمین سالگرد تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی
محسن شریفیان به مدرسه میناب رفت+عکس
امتحانات نهایی دانشآموزان مجازی میشود؟
فروش فیلم جدید اصغر فرهادی در فرانسه چقدر است؟
«آدم با صدای بلند برای فرزندانش گریست» کتاب شد
«مثلی لا یبایع مثله» شعار اربعین حسینی امسال شد
عملیات بیتالمقدس در ۲۰ کتاب درسی ثبت میشود
کتابهایی خواندنی برای بچههای ایران
مصوبات مهم جلسه ستاد فضای مجازی درباره وضعیت اینترنت اعلام شد
راهکارهای مدیریت اضطراب دانشآموزان در روزهای امتحان چگونه است؟
۵۰ برج فناوری احداث میشوند: ۳ دانشگاه پایلوت زیست بومی نوآوری میشود
امام باقر (ع) احیاگر مرجعیت علمی اهل بیت و پیشگام مبارزه با تحریف دین
اعلام نتایج نهایی آزمون دستیاری فوق تخصصی پزشکی
اگر خرمشهر آزاد نشده بود چه اتفاقی میافتاد؟
روزه گرفتن در روز عرفه چه حکمی دارد؟
به مناسبت عید قربان: حیات معنوی انسان بدون ایثار امکانپذیر نیست
ظرفیت ۶۸۰ نفری برای فلوشیپ پزشکی
معرفی۱۳۶مؤسسه غیرمجاز اعزام دانشجو به مراجع قضایی
منع ثبت نام در کنکور ۱۴۰۵ برای ۳ گروه از داوطلبان
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.