به گزارش ثریا نوگرایی در دنیای اسلام در همه جوانب زندگی مسلمانان بروز کرد. از جلوههای بروز آن میتوان به توجه جدی نسبت به منابع اسلامی و نگاهی نو به این منابع و اصولاً نهضت بازگشت به مبانی غنی اسلامی اشاره کرد. کتاب نهجالبلاغه که گردآوری بخشی از سخنان و مکاتبات امیرمؤمنان علی (ع) است، به دلیل داشتن مفاهیم و موضوعات، سیاسی منبعی برای حکمت اصول سیاسی اسلام است که توجه همگان را جلب کرده است. میرزای شیرازی و محمد عبده از پیشگامان توجه به نهجالبلاغه هستند. در انقلاب مشروطه نهجالبلاغه نقش جدی داشت و این نقش برجسته نهجالبلاغه را به وضوح میتوان در کتاب مهم تنبیهالامه و تنزیهالمله آیت الله نایینی مشاهده کرد. آیت الله مرتضی مطهری در کتاب نهضتهای اسلامی در صدسال اخیر در خصوص تأثیر نهجالبلاغه بر کتاب میرزای نایینی میگوید: انصاف این است که تفسیر دقیق، از توحید عملی، اجتماعی و سیاسی اسلام را هیچکس به خوبی علامه بزرگ و مجتهد سترگ، میرزا محمدحسین نایینی توأم با استدلالها و استشهادهای متقن، از قرآن و نهجالبلاغه، در کتاب ذیقیمت تنبیهالامه و تنزیهالمله بیان نکرده است.
توجه دوباره به نهجالبلاغه همزمان با آغاز نهضت اسلامی در اوایل دهه چهل شمسی است و با تأکید امام خمینی و تلاشهای متفکران و پژوهشگران و فعالان نهضت اسلامی نظیر آیت الله طالقانی، آیت الله خامنهای، شهید مطهری، محمدرضا حکیمی، محمدتقی شریعتی و علی شریعتی و… که در جنبش اسلامی ایران معاصر حضور جدی داشتند، از نهجالبلاغه در اخذ اصول حکمت سیاسی اسلام بهره برده شد.
نامه یازدهم نهجالبلاغه
و من وصیة له (علیه السلام) وَصّی بها جَیشاً بعثَه إلی العدوّ: فَإِذَا نَزَلْتُمْ بِعَدُوٍّ أَوْ نَزَلَ بِکُمْ فَلْیَکُنْ مُعَسْکَرُکُمْ فِی قُبُلِ الْأَشْرَافِ أَوْ سِفَاحِ الْجِبَالِ أَوْ أَثْنَاءِ الْأَنْهَارِ، کَیْمَا یَکُونَ لَکُمْ رِدْءاً وَ دُونَکُمْ مَرَدّاً، وَ لْتَکُنْ مُقَاتَلَتُکُمْ مِنْ وَجْهٍ وَاحِدٍ أَوِ اثْنَیْنِ، وَ اجْعَلُوا لَکُمْ رُقَبَاءَ فِی صَیَاصِی الْجِبَالِ وَ مَنَاکِبِ الْهِضَابِ، لِئَلَّا یَأْتِیَکُمُ الْعَدُوُّ مِنْ مَکَانِ مَخَافَةٍ أَوْ أَمْنٍ؛ وَ اعْلَمُوا أَنَّ مُقَدِّمَةَ الْقَوْمِ عُیُونُهُمْ وَ عُیُونَ الْمُقَدِّمَةِ طَلَائِعُهُمْ. وَ إِیَّاکُمْ وَ التَّفَرُّقَ، فَإِذَا نَزَلْتُمْ فَانْزِلُوا جَمِیعاً وَ إِذَا ارْتَحَلْتُمْ فَارْتَحِلُوا جَمِیعاً، وَ إِذَا غَشِیَکُمُ اللَّیْلُ فَاجْعَلُوا الرِّمَاحَ کِفَّةً، وَ لَا تَذُوقُوا النَّوْمَ إِلَّا غِرَاراً أَوْ مَضْمَضَةً.
هنگامی که به دشمن رسیدید یا دشمن به سراغ شما آمد، لشکرگاه خود را در جلوی تپهها یا دامنه کوهها یا کنار نهرها قرار دهید تا سبب حفاظت و ایمنی شما گردد و بهتر بتوانید از پیش رو به دفاع بپردازید و باید همواره پیکار شما با دشمن از یک سو یا دو سو باشد (نه بیشتر زیرا تعدّد جهات باعث تجزیه لشکر و تشتت قوا و آسیب پذیری آن میشود) مراقبان و دیدبانهایی بر قلّه کوهها و روی تپّه ها و بلندیها قرار دهید مبادا دشمن از جایی که محل خطر یا مورد اطمینان شماست ناگهان به شما حمله کند و بدانید مقدّمه لشکر چشمهای لشکرند، و چشمهای مقدّمه، پیشگامان و نیروی اطلاعاتی لشکرند.
از پراکندگی و تفرقه به شدّت بپرهیزید; بنابراین هنگامی که توقف کردید و پیاده شدید، همه با هم پیاده شوید و هرگاه کوچ کردید همه با هم کوچ کنید و هنگامی که پردههای تاریکی شب شما را پوشاند، نیزه داران را با نیزه به صورت دایرهای در اطراف لشکر قرار دهید (و لشکر در وسط آن استراحت کند) ولی خوابتان باید بسیار سبک و کوتاه باشد همچون شخصی که آب را جرعه جرعه می نوشد و یا مضمضه میکند.
ابن ابی الحدید پس از شرح لغات و اصطلاحات و آوردن شواهدی از گفتار شبیب خارجی و یکی از پادشاهان موضوع مختصر زیر را که خالی از لطف و جنبه تاریخی نیست آورده است.
هنگامی که قحطبه از خراسان با سپاهی که خالد بن برمک هم از ایشان بود حرکت کرد، روزی بر پشت بام خانهای در دهکده ای که فرود آمده بودند نشسته بودند و چاشت میخوردند. به صحرا نگریستند و گلههای آهو را دیدند که از صحرا آمدند و آن چنان نزدیک شدند که گویی وارد لشکرگاه گردیدند. خالد به قحطبه گفت: ای امیر میان مردم جار بزن که ای لشکر خدا سوار شوید، که دشمن به تو نزدیک شده است و هنوز عموم سپاهیان و یاران تو از زین بستن و لگام نهادن آسوده نشده با پشاهنگان سوار دشمن برمی خورند و آنان را خواهند دید.
قحطبه ترسان از جای خود برخاست ولی چیزی که او را بترساند ندید و گرد و خاکی مشاهده نکرد. به خالد گفت: این چه اندیشه است خالد گفت: ای امیر خود را با من سرگرم مدار و جار بزن، مگر این گلههای پراکنده جانوران وحشی را نمیبینی که از جایگاه خود گریخته و چندان به ما نزدیک شده اند که میخواهند خود را میان مردم بیندازند، این دلیل آن است که از پی آنها لشکری گران در حرکت است. گوید: به خدا سوگند هنوز از زین و لگام بستن فارغ نشده بودند که گرد و غبار را دیدند و به سلامت ماندند و اگر چنان آماده نمیشدند، همه لشکر درمانده میشد.
نامه یازدهم نهجالبلاغه بخشی از نامه ایشان به دو فرمانده لشکر خود، یعنی «زیاد بن نضر حارثی» و «شریح بن هانی» است که حضرت، ضمن حل مشکل آنان در فرماندهی لشکر و تاکید بر فرماندهی واحد لشکر و لزوم اطاعتپذیری از فرماندهی، نکاتی را هنگام مقابل به دشمنان به آنان یادآور میشود.
این نامه را پیش از سید رضی، نصر بن مزاحم در کتاب «نبرد صفین» آورده است. همچنین برخی از شارحان برجسته نهجالبلاغه مانند «ابنمیثم بحرانی» این نامه را به شکل کاملتر نقل کرده که بخش افزوده شده در این شرح، نکات قابل توجهی در علت صدور این نامه دارد.
حضرت در این نامه هشت دستور هنگام مقابله با دشمنان را بیان میکند که میتوان این فرمانها را به زبان امروزی و با نگاهی به نبردهای رسانهای به صورت زیر توضیح داد:
در زمانهای امروزی که توجه به جنگ رسانهای، حتی از پیروزی در نبردهای نظامی مهمتر است، بدون شک باید از سکوهایی استفاده کرد که امکان «دورخوردن» توسط دشمنان ممکن نباشد. طبیعی است که در این فضای رسانهای، اگر مطالبی در بیان نقاط ضعف دشمن یا پاسخ به دشمنان در بستر یا سکوی اینترنتی در اختیار دشمن قرار گیرد، امکان حذف آن به سادگی توسط دشمن فراهم میشود همانگونه که هماکنون برخی از شبکههای اجتماعی، هرگونه تصویر، صوت و فیلم مرتبط با ایران اسلامی یا شهدای مقاومت را حذف میکنند و در این فضا، امکان استفاده از این رسانه به سادگی فراهم نیست و فضا کاملاً در اختیار دشمن قرار میگیرد. توجه به سکوهای داخلی و تقویب زیرساختها، همچنین تلاش برای گسترش بینالمللی این سکوها میتواند بستر مناسب با این اقدامات دشمن در فضای مجازی باشد.
در فضای داخلی باید هماهنگی رسانهای برای مقابله متمرکز با دشمنان صورت بگیرد تا از ایجاد جبهههای متفاوت و تضعیف نیروهای فعال در فضای مجازی اجتناب شود: «وَ لْتَکُنْ مُقَاتَلَتُکُمْ مِنْ وَجْهٍ وَاحِدٍ أَوِ اثْنَیْنِ، و باید که جنگتان در یک سو باشد یا دو سو».
ایجاد فضای چندگانه داخلی و سرگرمسازی فعالان رسانهای و مجازی به موضوعات کماهمیت و بیاهمیت میتواند راهگشای ورود دشمن به زمینِ دل و ذهن افراد و تأثیرگذاری بر آنان باشد. حضور افراد آگاه با قابلیت تحلیل مناسب سیاسی و اجتماعی، برای بررسی وضعیت دشمن و ارائه تحلیلهای مناسب با تاکید بر موضوعات مهم، از موضوعاتی که از این بخش از فرمان امام علی (ع) میتوان درک کرد: «وَ اجْعَلُوا لَکُمْ رُقَبَاءَ فِی صَیَاصِی الْجِبَالِ وَ مَنَاکِبِ الْهِضَابِ، لِئَلَّا یَأْتِیَکُمُ الْعَدُوُّ مِنْ مَکَانِ مَخَافَةٍ أَوْ أَمْنٍ، وَ اعْلَمُوا أَنَّ مُقَدِّمَةَ الْقَوْمِ عُیُونُهُمْ وَ عُیُونَ الْمُقَدِّمَةِ طَلَائِعُهُمْ؛ و دیدهبانها را بر سر کوهها و تپهها بگمارید تا مبادا دشمن از جایی که میترسید یا خود را در امان میدانید، به ناگاه بر شما تاخت آورد. بدانید که مقدمه لشکر، همان چشمان لشکر است و چشمان، مقدمه طلایهداران هستند».
اما نکته بنیادین دیگر که بار دیگر مورد تاکید ایشان قرار میگیرد، توجه به اتحاد و دوری از تفرقه است، مروری به وقایع سالهای گذشته در نظام اسلامی نشان داد که دوری از اتحاد و اصرار بر تفرقه بدون توجه به رصد مناسب فضای اجتماعی و رسانهای، چه نتایجی را در برداشته است: «وَ إِیَّاکُمْ وَ التَّفَرُّقَ، از پراکندگی بپرهیزید».
اما نکته پایانی و نهایی این سخنان این است که تا زمانی که دشمن وجود دارد و اطمینانی از پیروزی نهایی بر او به دست نیامده است، نمیتوان از او غافل شد. پس نباید آرام گرفت و آسوده خوابید: «وَ لَا تَذُوقُوا النَّوْمَ إِلَّا غِرَاراً أَوْ مَضْمَضَةً. پس مزه خواب را نچشید، مگر کوتاه بخوابید یا چند لحظهای چشم بر هم گذارید (همانگونه که در مضمضه، آب را برای دقایقی در دهان میچرخانید).
عکس روز ناسا از سیاره نپتون
واکنش آموزش و پرورش به خبر فوت سوگند صیادی
برگزیدگان رویداد «جوان سال» به مدرسه حکمرانی جوانان راه مییابند
تعطیلی مدارس آخرین راهکار مقابله با آلودگی هواست
نظارت بر تلاش شبانهروزی آمادهسازی کتاب درسی سال تحصیلی جدید
رکوردشکنی دانشآموزان ایرانی با ۲۴ طلای علمی در جنگ
قسمت جدید «ریحانه» با اجرای ژیلا صادقی امشب روی آنتن میرود
اژدهای افتخاری گوتبورگ جلوی پای سازندگان «ارزش احساسی» خوابید
ساخت مجموعه مستند ۱۴ قسمتی «طولانی ترین جنگ» با نگاهی به زندگی حاج قاسم
قصه فداکاری و عشق محض یک مرد به همسرش در یک فیلم
رویداد ملی «ایراندخت» درباره توانمندیهای زنان است
نکاتی جالب درباره تقسیم بندیهای مختلف قرآن
کتاب «پس از پیامبر (ص)» منتشر شد
تصویری از موشک حاج قاسم با سر جنگی موشک خیبرشکن
ماجرای زندگی نویسنده مفاتیح الجنان برای نسلی که او را نمیشناسد
استاد گلشنی افق بلند علوم تجربی و فیزیک را با ژرفای اندیشه فلسفی پیوند زد
زره مخصوص از فضانوردان در مقابل زبالههای فضایی محافظت میکند
دکتر مهدی گلشنی، استاد ممتاز فیزیک دانشگاه شریف درگذشت
تربیت بیش از ۸۰ هزار دانشآموخته در دانشگاه صنعتی امیرکبیر
پذیرش مستقیم دستیاری از بین پزشکان عمومی نیمه دوم آذر اجرایی میشود
قابل توجه دانشجویان: فراخوان فرصت پژوهانه فولاد مبارکه برای دانشجویان منتشر شد
جشن استقبال از دانشجویان نوورود شریف ۲ آذرماه برگزار میشود+پوستر
یک ریاضیدان مسئله ۱۶۷ ساله ریاضی را با کمک هوش مصنوعی حل کرد
ایران و ترکیه در مسیر افزایش انتشار دیاکسیدکربن
ماموریت محرمانه نیروی فضایی آمریکا به مدار زمین انجام شد
ثبتنام پذیرفتهشدگان دانشگاه پیام نور از امروز آغاز میشود
واکنش رئیس دانشگاه تهران به مقاله نیویورک تامز درباره توجیه حمله به زیرساختهای آبی ایران
دامنه حملههای سایبری به اتحادیه اروپا رسید
اف بی آی و وزارت کشاورزی آمریکا جدیدترین قربانیان هکرها شدند
۳۰ درصد ظرفیت منتقلشده پزشکی و دندانپزشکی از پذیرش سال ۱۴۰۶ کسر میشود
نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل» منتشر شد
مجسمههایی با پوششی از نقوش ایرانی به نیاوران آمدند
در دیدار آهنگساز ایتالیایی با مدیران بنیاد رودکی چه گذشت؟
طرح سینما کارت دانشآموزی اجرا میشود
ناهید شعشعانی، دوبلور پیشکسوت درگذشت
همراه با فیلمهای آخر هفته تلویزیون؛ از «به وقت شام» تا «در بروژ»
از کتاب اختران تهران رونمایی شد
روایت تازهای از جهان فکری و میراث فلسفی فارابی در هم اندیشی اساتید و پژوهشگران
انسان معاصر در عصر انفجار اطلاعات به حقیقت نزدیکتر شده است؟
پیشنهاد تشکیل شورای مستقل علوم پایه در دومین نشست هماندیشی استادان
لزوم رفع فوری چالشهای دانشجویان ایرانی در روسیه در دیدار رئیس سازمان امور دانشجویان و سفیر جمهوری اسلامی ایران
اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاههای علوم پزشکی +جدول
ارتقاء رتبه دانشگاه تربیت مدرس در نظام رتبهبندی جهانی گرین متریک
تصویری از احمد نجفی در اتاق گریم سریال سلمان فارسی
ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام میشود
۴۹۶ هزار و ۸۰۶ نفر در کنکور سراسری و دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ قبول شدند
تصویب ضوابط ایجاد دورههای تکمیلی تخصصی بالینی «فلوشیپ»
نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد
دانشگاهها مجاز به کاهش واحدهای درسی مقطع کارشناسی شدند
کلید نهایی آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی ۱۴۰۵ اعلام شد
تاکید رئیس دانشگاه تهران بر نظارت روسای دانشکدهها بر پوشش دانشجویان
پیامنور از نیمه آذرماه به دانشجویان علوم پزشکی درس میدهد+جزئیات
آمازون و گوگل مالک ۳۰ درصد سهام آنتروپیک پس از عرضه اولیه میشوند
توسعه همکاریهای علمی با کشورهای آفریقایی و جذب دانشجویان خارجی
نقش هوش مصنوعی در هدف قرار دادن مدرسه میناب به عنوان هدف نظامی
تأکید رئیس دانشگاه علمیکاربردی بر تشکیل انجمن دانشآموختگان
یک گام دیگر برای اصلاح ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی برداشته شد
مشوقهای جدید فناورانه پیرو منویات رهبری؛ حمایت از پروژههای پرریسک
سیستمهای زیرساختی آمریکا شکافهای رفع نشدنی دارند
ثبت رویداد از ایده تا کسبوکار دانشکده شریعتی در شبکه جهانی کارآفرینی
کپی کردن ریلزها در اینستاگرام ممنوع شد
درگذشت استاد پیشکسوت ریاضی دانشگاه صنعتی شریف
پاویون دانشبنیانها در نمایشگاه توانمندیهای صادراتی جمهوری اسلامی
نه قاطع انویدیا به استخدام دوباره هوانگ
تاکسی روباتیک گوگل از بزرگراه های آمریکا جمع شد
مایکروسافت با ۷ مدل جدید به جنگ اوپن ای آی و آنتروپیک رفت
نشست تخصصی دستگاههای پرتو ایکس در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد
ایالت اورگن جدیدترین شاکی اوپن ای آی شد
نتایج نهایی رشتههای با آزمون دانشگاه آزاد در کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد
آغاز نخستین طرح سراسری نظرسنجی رضایت دانشجویان از اول آذرماه
تعمیر مبل استیل و راحتی در کرج؛ تفاوت خدمات و عوامل مؤثر بر هزینه
سرمایهگذاری در اتاق شیشهای؛ چرا شفافیت، شاهرگ حیات پلتفرمهای مالی دیجیتال است؟
تقدیر حجت الاسلام قمی از جانشین ستاد کل نیروهای مسلح
ششمین اجلاس مهدویت و انقلاب اسلامی فراخوان داد
تأسیس ۱۱ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت
خدمات دینی و آثار ماندگار آیت الله وحید خراسانی سرمایه حوزه های علمیه
به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس
فرصت مجدد ثبتنام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی
کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی
دانشگاهها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند
نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام میشود
حجتالاسلام خسروپناه خواستار کوچکسازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاهها شد
«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه
انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی
تلگرام در عراق فیلتر شد
فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سهشنبه غیرحضوری شد
ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام میشود
حذف ۲ اپ کاربردی از موبایلهای سامسونگ
چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی
دانشگاهها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند
طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا میشود
به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس
فرصت مجدد ثبتنام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی
مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزشوپرورش واگذار شد
۳ پیشنیاز تحقق خیزش علمی جدید
بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند
کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی
خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت
آپارتمانهای قم در زمان امام عسکری (ع)
اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس
واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی
گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد
آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانشبنیان
«مسلمانان در اتریش» کتاب شد
آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت میشود؟
پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل میشود
اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاههای علوم پزشکی +جدول
دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید
نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد
هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.