به گزارش ثریا امروزه شبیه سازی انسان یکی از موضوعات مهم و چالشهای دانش بشری از نظر علمی، اخلاقی و حقوقی میباشد.
سؤالی که در ابتدا به نظر میرسد اینکه: آیا شبیه سازی انسان دخالت در کار خداست و آفرینش محسوب میشود؟ آیا تولد انسانها به روشی غیر از طریق معمول جنسی، خلق بشر توسط بشر محسوب میشود، یا از مقولاتی مانند اختراع هواپیما و تولید الکتریسیته است؟
یکی از دلایل مخالفت با شبیه سازی و تحریم آن، این است که مخالفین معتقدند شبیه سازی انسان دخالت در کار خداست و آفرینش محسوب میشود.. این مخالفت ها در همه ادیان الهی وجود دارد. پاپ ژانپل دوم درباره کسانی که در پی شبیهسازی انسان هستند، میگوید: آنان از سر تکبر، این باور را در سر دارند که پروژه آنها از پروژه خالق برای بشریت بهتر است و این یعنی خود را خدا پنداشتن و از حدود انسانی و محدوده مجاز بیرون رفتن.
شاید این واکنش کلیسای کاتولیک نسبت به دیدگاه افرادی نظیر ویلیام مائستری بود که در مورد شبیهسازی میگوید: ما تلاش میکنیم تا از طریق این تکنولوژی، خدا شویم و این وسوسه همیشگی بوده تا فقط خودمان را جای خدا بگذاریم.
موضوع شبیهسازی در مذاهب اسلامی نیز با اعتراضاتی مواجه شده است. فقهای اهل سنت که به تحریم شبیهسازی فتوا دادهاند، همگی بر این باورند که شبیهسازی مصداق خلق نیست.
مطابق با بیانیه نهایی مجمع الفقه الاسلامی، صراحتاً بیان شده است: «مخفی نماند که این عملیات و مانند آن، خلق یا جزئی از خلق به شمار نمیرود. خداوند عزوجل میفرماید: أَمْ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَکاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ قُلِ اللَّهُ خالِقُ کُلِّ شَیْ ءٍ وَ هُوَ الْواحِدُ الْقَهَّارُ (رعد، ۱۶)» (مجمع الفقه، ۱۴۱۸، ص ۳۶۹).
تعریف و سازوکار شبیهسازی انسان
در تعریف عام و اجمالی، شبیهسازی انسان فرآیندی است که طی آن، مجموعه ژنهای انسان توسط متخصصین و با بهرهگیری از فناوریهای نوین این عرصه، مهندسی و برنامهریزی میشوند. اما از منظر تخصصی و علمی، شبیهسازی انسانی فرآیندی به مراتب پیچیدهتر است که سازوکار آن به شرح زیر است:
۱. سلول جنسی (تخم یا تخمک ).
۲. سلول سوماتیک (بافتی) از یک عضو بدن انسان.
۳. فرآیند تخلیه هستهای و جایگزینی آن در هستهای دیگر.
به منظور تولید یک موجود انسانی همسان، ابتدا سلول تخمک از یک فرد مونث اخذ شده و نقشه ژنتیکی (DNA) آن استخراج میگردد. سپس یک سلول سوماتیک (بافتی) از فرد دیگر (نظیر سلولهای استخوانی، پوستی، مغزی، عصبی و غیره) گرفته شده و نقشه ژنتیکی آن نیز تخلیه میشود.
در ادامه، DNA سلول سوماتیک با استفاده از روشهای شیمیایی و الکتریکی به درون سلول تخمک فاقد DNA اصلی وارد میگردد. هر سلول از بافتهای بدن انسان، حاوی تمامی اطلاعات ژنتیکی بدن است، اما صرفاً اطلاعات مربوط به بافت خود در آن فعال و قابل بیان است. در حالی که در سلول تخمک، تمامی اطلاعات ژنتیکی بدن به صورت فعال و بالقوه موجود است. بدین ترتیب، پس از جایگزینی نقشه ژنتیکی سلول سوماتیک در هسته تخلیهشده سلول تخمک، تمامی اطلاعات ژنتیکی فعال شده و از قابلیتهای سلول تخمک (به استثنای DNA اصلی آن) بهرهبرداری میشود.
سپس این سلول مهندسیشده به رحم فرد اهداکننده تخمک منتقل شده و مراحل تکامل طبیعی خود را طی میکند و منجر به تولید موجودی انسانی میشود که از نظر ساختار، نقشه و اطلاعات ژنتیکی کاملاً مشابه فرد اهداکننده DNA است.
در همین چارچوب، رئوف کمال، پژوهشگر حوزه تدبر در قرآن، در مقالهای به بررسی این موضوع از منظر آیات و روایات پرداخته است که در ادامه به آن میپردازیم:
دلیل برای مباح بودن عمل شبیه سازی انسان را میتوان بر اساس برخی آیات قرآن مورد بررسی قرار داد. به عبارتی اگر شبیهسازی را در چارچوب قدرت الهی ببینیم، میتوان گفت که این فناوری نیز در راستای اراده و قوانین الهی است، زیرا هیچ خلقتی بیرون از قدرت خداوند انجام نمیشود.
۱. خداوند آفرینش را از طرق مختلف ممکن ساخته است: سوره یس، آیه ۸۲: إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَیْئًا أَن یَقُولَ لَهُ کُن فَیَکُونُ فرمان او چنین است که چون چیزی را اراده کند، تنها به آن میگوید: «باش»، پس موجود میشود.این آیه نشان میدهد که هر نوع خلقتی در نهایت تحت اراده الهی قرار دارد. اگر بشر توانسته به فناوری شبیهسازی دست یابد، این نیز نوعی اذن و مشیت الهی است.
۲. تنوع در شیوههای خلقت در قرآن: در قرآن روشهای مختلفی برای خلقت انسان ذکر شده است ۱. خلقت آدم از خاک، بدون اینکه پدر و مادر داشته باشد - سوره حج، آیه ۵ ۲. خلقت از نفس واحد مانند حوّا از آدم - سوره نساء، آیه ۱ ۳. خلقت از نطفه (مقاربت جنسی) - سوره انسان، آیه ۲ ۴. خلقت بدون پدر (حضرت عیسی) - سوره آلعمران، آیه ۵۹ از این تنوع میتوان نتیجه گرفت که راههای مختلفی برای خلقت وجود دارد و خلقت محدود به یک روش خاص نیست. اگر شبیهسازی نیز روشی برای خلق انسان باشد، میتوان آن را در چارچوب قدرت الهی دید.
۳. شبیهسازی بهعنوان مظهر قوانین خلقت الهی: سوره انبیا، آیه ۳۰: و َجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ کُلَّ شَیْءٍ حَیٍّ و هر چیزی را از آب زنده نمودیم.این آیه نشان میدهد که حیات دارای اصول و قوانینی است که خداوند در جهان قرار داده است. شبیهسازی نیز نوعی استفاده از این قوانین برای ایجاد حیات است، نه یک خلق مستقل از خداوند.
۴. جان بخشیدن به هر چه که خداوند اراده نماید: سوره سجده، آیه ۹: ثُمَّ سَوَّاهُ وَنَفَخَ فِیهِ مِن رُّوحِهِ سپس او را موزون ساخت و از روح خویش در او دمید.
اگر انسانی از طریق شبیهسازی به وجود بیاید و زندگی کند، این نشاندهنده آن است که خداوند اراده کرده که این فرد دارای حیات و روح باشد. در غیر این صورت، اصولاً چنین انسانی امکان زندگی پیدا نمیکند.با این دیدگاه، شبیهسازی نه به معنای مقابله با خلقت خداوند است و نه خارج از اراده الهی. بلکه بشر با بهرهگیری از استعدادهایی که خدا به او داده، از قوانین خلقت برای ایجاد یک نسخه جدید از حیات استفاده میکند.
بنا بر اصل اباحه در احکام شرعی هر چیزی ذاتاً مباح است مگر اینکه دلیل قطعی بر حرمت آن وجود داشته باشد. این اصل در فقه اسلامی پذیرفته شده و میتوان آن را به بحث شبیهسازی هم تعمیم داد:
۱. استعداد خلقت به اراده خداوند وابسته است نکته مهمی که هیچ چیزی بدون اراده الهی به وجود نمیآید. این تفکر با آیات متعددی همخوانی دارد، از جمله: سوره فاطر، آیه ۴۳: و َلَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِیلًا و هرگز برای سنت خدا تغییری نخواهی یافت. اگر انسان توانسته به فناوری شبیهسازی دست یابد، این نشاندهنده آن است که خداوند این امکان را در نظام خلقت قرار داده و آن را ممنوع نکرده است.
۲. قاعده اباحه و اصل عدم تحریم: در قرآن، تنها برخی چیزها صراحتاً ممنوع یا حرام اعلام شدهاند، مانند: خوردن گوشت مردار، خون و گوشت خوک سوره بقره: ۱۷۳ ربا خواری سوره آلعمران: ۱۳۰ ظلم و فساد سوره بقره: ۲۰۵ اما در مورد شبیهسازی هیچ آیهای که صریحاً آن را حرام بداند وجود ندارد. بنابراین، طبق اصل اباحه، این عمل ذاتاً جائزاست. مگر اینکه دلیل قطعی بر حرمت آن بیابیم.
۳. آفرینش در چارچوب قدرت خداوند است، نه خارج از آن: حتی اگر انسان با فناوری شبیهسازی موجودی را ایجاد کند، باز هم این یک خلق مستقل نیست، بلکه استفاده از قوانینی است که خداوند در طبیعت قرار داده.سوره تغابن، آیه ۳: خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَصَوَّرَکُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَکُمْ آسمانها و زمین را به حق آفرید و شما را صورتگری کرد، پس چه نیکو صورتگری است. این نشان میدهد که هر گونه خلقت، حتی اگر از طریق فناوری باشد، در نهایت بر پایه قوانین الهی است.
این دیدگاه منطقی و منطبق با اصول قرآنی است. چرا که معتقد است: اگر خداوند امکان شبیهسازی را در نظام خلقت قرار داده، پس این کار خارج از اراده او نیست، چیزی که در قرآن صراحتاً حرام نشده، مباح است و شبیهسازی مقابله یا تعارضی با خلقت خداوندی ندارد، بلکه استفاده از قوانین اوست.
منبع: مهر
آموزش تدبر در قرآن ویژه کارکنان دولت اجرایی میشود
تابلوی ۶۰۰ ساله تایلندی، سند تاریخی پیشینه آئینهای حسینی
بشارت امام صادق (ع) به پیرمرد ۱۰۰ ساله؛ کلید رستگاری در دنیا و آخرت
انتقاد از یک بازیگر و کمدین برای حضور در مراسم ترامپ؛ با فاشیستها عکس نگیر!
مجموعه کامل فیلمهای استنلی کوبریک در یک بسته خاص عرضه میشود
تاثیر حرف مردم بر سرنوشت یک دختر؛ ایده «مرجان» از کجا پیدا شد؟
مدارک مورد پذیرش برای آزمون دکتری تخصصی و پژوهشی اعلام شد
دانشگاه آزاد شرایط امتحانات پایانترم دانشجویان ارشد و دکتری در شهر محل سکونت را اعلام کرد
مخاطب از دیدن این سریال تکراری خسته نمیشود؛ جادوی «مختارنامه» چیست؟
مجریان تراز زبان فارسی معرفی شدند؛ پدافند زبانی با اجرا!
این ۳ کارگردان معروف برای تشییع رهبر شهید مستند میسازند
توییت جدید محمدباقر قالیباف با انتشار صحنه سیو بیرانوند+عکس
از گاندی تا کارلایل، همه مرید حسین (ع)
ماشین ثروتاندوزی امویان؛ از باندبازی تا احیای هدایای نوروزی
همانگونه که جسم به روزی مادی نیاز دارد، روح نیز به معرفت محتاج است
آیا ماجرای ازدواج حضرت قاسم (ع) در کربلا صحت دارد؟
«حسینیه بهشت»، پیوند خانههای شهدا با خیمههای عاشورا
مهلت ثبتنام در کاروان قرآنی اعزامی به اربعین تا ۵ تیرماه
عکس | جایزه بهترین بازیکن دیدار در دستان علی بیرو
گوشوارههایی که تاریخ فراموششان نکرد
چمران هنوز زنده است
یک فهرست متفاوت از بهترینهای سال ۲۰۲۶ در نیمه راه؛ مستقلها پیشتازند
آمادگی دانشگاه پیام نور برای میزبانی از آزمونهای سایر دانشگاهها
امتحانات پایانترم تحصیلات تکمیلی دانشگاه آزاد حضوری شد
مذاکره با دستگاهها برای توسعه صادرات محصولات فریلنسرها
زمان مصاحبههای آزمون دکتری سال ۱۴۰۵ تغییر کرد
تمدید مهلت ارسال مقالات سومین همایش هیئت و آیینهای مذهبی
زمان برگزاری آزمون زبان انگلیسی تولیمو تغییر کرد
سیره عملی میرزا جواد آقا ملکی تبریزی، مبتنی بر اصل «شکستن منیت» بود
افتتاح مسجد السلام در امارات با ظرفیت ۴ هزار نمازگزار
بنیامیه، نخستین و وحشتناکترین «خصولتی» تاریخ اسلام
بذر انحراف مجاهدین از سال۴۴ کاشته شد/نقش ساواک و زندان در تعمیق انحراف
شیخ حسین انصاریان: چشمی که بر حسین (ع) گریه کند در قیامت گریان نیست
افبیآی شهر کامل با بیمارستان، هتل و نیروگاه ساخت تا حملات سایبری را تمرین کند
بررسی ظرفیتهای هوش مصنوعی برای ارتقای خدمات زائران در نشست مشترک معاونت علمی و آستان قدس رضوی
ممنوع شدن هوش مصنوعی برای دانش آموزان ابتدایی نروژی
ناسا یک رصدخانه فضایی را در میانه زمین و آسمان به ارتفاع بالاتر میبرد
مصوبات جدید فرصتهای تحقیقاتی خارج از کشور دکتری ابلاغ شد
زنان بیشترین داوطلبان آزمون سمپاد/ نتایج اوایل مرداد اعلام میشود
سریال جدید «سرخدار» در راه آنتن: عمار تفتی به تلویزیون بازگشت
کشف نشانههای اولیه افسردگی در چشم کودکان
دانشمند ایرانی: مغز ما برای این همه خبر بد طراحی نشده است
تنش در ایستگاه فضایی بالا گرفت: ناسا از فضانوردانش خواست پناه بگیرند
محققان هشدار دادند: ایجاد نقاط داغ آلودگی در تنگه هرمز به دلیل ترافیک دریایی
یکی از این ستارههای دوقلو یک سیاره فراخورشیدی را بلعیده است
میلیاردرهای حوزه فناوری راز جوانی ابدی را کشف کردهاند؟
تصویری از یکی از شهدای کوچک امروز لبنان
وزیر آموزش و پرورش: بهرهبرداری از ۲۰۰ تا ۲۵۰ کلاس درس جدید در خراسان رضوی
معاون تربیتبدنی و سلامت: یک میلیون دانشآموز سفیر ایمنی و کمکهای اولیه شدند
۵۰۰ هزار دانشآموز زیر چتر کارت نشاط قرار گرفتند
آزمون مدارس سمپاد و نمونه دولتی با بیش از نیم میلیون داوطلب برگزار شد
پرداخت حقوق فرهنگیان بدون تاخیر انجام میشود
قصهای خواندنی برای کودکان: وقتی روباه جنگل را بههم ریخت
حسن طهرانیمقدم پدر موشکی ایران چگونه با نمیشودها مبارزه کرد؟
از بچههای میناب تا ناوچه دنا و انستیتو همه در مستندهای جدید جنگی
مهرانه مهین ترابی پس از ۲۳ سال دوری از تئاتر به صحنه باز میگردد
سریالهای جدید برای پخش دوبله شدند
مادران برای کوچکترین شهید کربلا لالایی خواندند
راز زنده ماندن مومنان در برزخ؛ هدایت، مشروط به ولایت است
روایت حدادعادل از ویژگیهای آیت الله مجتبی خامنهای
ماجرای خواندنی دیدار دکتر شریعتی و علامه جعفری
حجت الاسلام پناهیان: شفافیت نامه اخیر رهبری نشانه قدرت جمهوری اسلامی است
تمدید مهلت پذیرش دانشجویان بینالمللی در دانشگاه علامه طباطبائی
قابلیت جدید واتساپ: پیام متنی یکبار قابل مشاهده به واتساپ میآید
شرکت اپل از گران شدن محصولات خود خبر داد
ساماندهی برنامههای هوش مصنوعی با محوریت تولید داخلی
هشدار وزیر علوم: هوش مصنوعی بدون اخلاق، پیشرفتهترین ابزار ظلم میشود
دادگاه در دهلی نو درخواست بازگشایی تلگرام را رد کرد
رشد استفاده از VPN در بعضی کشورهای اروپایی با قوانین جدید
انحصار قدرت و ثروت در الیگارشی اموی: از خلافت تا سلطنت
حجتالاسلام قمی: وحدت یعنی همبستگیِ آرا و سلایق متفاوت حول محور امام
راز زنده ماندن مؤمنان در برزخ تمسک به امام حق و ولی الله الاعظم است
اعلام مجموعههای امتحانی کنکور کارشناسی ارشد ۱۴۰۶
بازخوانی پنج فرمان راهبردی امام رضا (ع) در سلوک عاشورایی
فلسفه اسلامی و غفلت از «باید و نباید»های اجتماعی؛ یک شکاف تاریخی
اقتصاد فقط نان نیست؛ سلاح علی(ع) برای امنیت ملی و استقلال در برابر دشمنان
انتشار آثار میانرشتهای مسئلهمحور؛ اولویت جدید گروه سیاستپژوهی علوم انسانی
تغییر زمان آزمونهای کشوری و دانشگاهی به دلیل مراسم وداع و تشییع رهبر شهید
احیای اخلاق در زندگی فردی و اجتماعی با بازخوانی فلسفه عاشورا
بنی امیه چگونه به قدرت رسید؟/ تبارشناسی ۹۱ سال حکومت استبدادی
مصوبات جدید فرصتهای تحقیقاتی خارج از کشور دکتری ابلاغ شد
هشدار وزیر علوم: هوش مصنوعی بدون اخلاق، پیشرفتهترین ابزار ظلم میشود
آمادگی دانشگاه پیام نور برای میزبانی از آزمونهای سایر دانشگاهها
دانشمند ایرانی: مغز ما برای این همه خبر بد طراحی نشده است
رشد استفاده از VPN در بعضی کشورهای اروپایی با قوانین جدید
دادگاه در دهلی نو درخواست بازگشایی تلگرام را رد کرد
امتحانات پایانترم تحصیلات تکمیلی دانشگاه آزاد حضوری شد
کشف نشانههای اولیه افسردگی در چشم کودکان
زمان مصاحبههای آزمون دکتری سال ۱۴۰۵ تغییر کرد
روایت حدادعادل از ویژگیهای آیت الله مجتبی خامنهای
تنش در ایستگاه فضایی بالا گرفت: ناسا از فضانوردانش خواست پناه بگیرند
حجت الاسلام پناهیان: شفافیت نامه اخیر رهبری نشانه قدرت جمهوری اسلامی است
ماجرای خواندنی دیدار دکتر شریعتی و علامه جعفری
زمان برگزاری آزمون زبان انگلیسی تولیمو تغییر کرد
حسن طهرانیمقدم پدر موشکی ایران چگونه با نمیشودها مبارزه کرد؟
آزمون مدارس سمپاد و نمونه دولتی با بیش از نیم میلیون داوطلب برگزار شد
سریال جدید «سرخدار» در راه آنتن: عمار تفتی به تلویزیون بازگشت
ممنوع شدن هوش مصنوعی برای دانش آموزان ابتدایی نروژی
افبیآی شهر کامل با بیمارستان، هتل و نیروگاه ساخت تا حملات سایبری را تمرین کند
مادران برای کوچکترین شهید کربلا لالایی خواندند
سریالهای جدید برای پخش دوبله شدند
پرداخت حقوق فرهنگیان بدون تاخیر انجام میشود
چمران هنوز زنده است
مدارک مورد پذیرش برای آزمون دکتری تخصصی و پژوهشی اعلام شد
شرکت اپل از گران شدن محصولات خود خبر داد
راز زنده ماندن مومنان در برزخ؛ هدایت، مشروط به ولایت است
همانگونه که جسم به روزی مادی نیاز دارد، روح نیز به معرفت محتاج است
یکی از این ستارههای دوقلو یک سیاره فراخورشیدی را بلعیده است
زنان بیشترین داوطلبان آزمون سمپاد/ نتایج اوایل مرداد اعلام میشود
ساماندهی برنامههای هوش مصنوعی با محوریت تولید داخلی
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.