به گزارش ثریا در دورانی که پیچیدگیهای فکری و شبهات اعتقادی، ذهن بسیاری از جویندگان حقیقت را به چالش کشیده، پرسش از چیستی جهان پس از مرگ همواره از بنیادیترین دغدغههای اندیشمندان و عموم مردم بوده است. برای واکاوی و بررسی دقیق این موضوع، با حجتالاسلام والمسلمین رضا پوراسماعیل کارشناس پاسخگویی به شبهات دینی، به گفتوگو نشستهایم که اینک تقدیم حضورتان میگردد.
با سپاس فراوان از این فرصت ارزشمندی که در اختیار خبرگزاری رسمی حوزه نهادید.
پرسش این است: آیا بعد از رفتن به جهان آخرت، انسانهای دیگری جایگزین ما خواهد شد؟
و در روز قیامت بعد از رسیدگی به حساب انسانها، آیا کار خدا هم تمام میشود؟
بسمالله الرحمن الرحیم
از دو منظر میتوان به این مسئله توجه کرد:
از منظر عقلی، هر دو حالت ممکن است.
عقل محال نمیداند که آفرینش دیگری همزمان با قیامت یا پس از آن پس از آنکه حساب و کتاب انسانها انجام شد وجود داشته باشد. حتی در همین زمان نیز ممکن است در مکان دیگری از عالم، یا در مراتب دیگری از هستی، موجودات و مخلوقاتی باشند که مثلاً مانند انسان دارای اختیار باشند یا ویژگی هایی مشابه ویژگیهای انسان را دارا باشند.
از نظر عقلی، این امر محال نیست؛ اما از سوی دیگر، از نظر عقلی محال نیست که موجودات دیگری نیز نباشند؛ یعنی استحاله ای ندارد که پس از رسیدن این آفرینش انسان به مرحلۀ قیامت و حساب و کتاب و بهشت و جهنم، آفرینش دیگری وجود نداشته باشد.
اما از نظر آنچه در متون دینی به ما رسیده است، در آیات قرآن آیه ای که تصریح به این مسئله داشته باشد یعنی آن را اثبات یا نفی کند وجود ندارد. تنها در ذیل آیۀ پانزده سورۀ مبارکۀ جن، در مورد کسانی که خلقت دوباره پس از مرگ را بعید میشمردند، از «خلق جدید» سخن به میان آمده است.
بنابراین بر اساس روایتی از امام باقر (علیه السلام) در تفسیر آیۀ یادشده، منظور از «خلق جدید» این است که خداوند پس از رسیدن این مخلوقات به قیامت و قرارگیری در بهشت و دوزخ، موجوداتی مشابه آنان میآفریند که آنان نیز دارای جنس نر و ماده بوده و خدا را عبادت میکنند، ولی در زمینی غیر از این زمین یا زیر آسمانی غیر از این آسمان زندگی میکنند. سپس حضرت فرمودند:
«خداوند هزاران عالم و هزاران آدم آفریده است و اینطور نیست که عالم فقط منحصر به همین عالم باشد و شما تنها انسانها باشید.»
روایات دیگری نیز وجود دارد که به وجود انسانهای مختلف، نسلهای گوناگون یا عوالم متعدد اشاره میکنند.
پس میتوان گفت تنها مؤید برای وجود موجوداتی شبیه انسان پس از بهشت و جهنم، همین دسته از روایات است.
با این حال، از مجموع این روایات نمیتوان به حدی از قطع و اطمینان رسید که بتوان با اطمینان کامل گفت چنین مخلوقات یا عوالمی قطعاً وجود خواهند داشت. اما همانطور که پیشتر بیان شد، اساساً نمیتوان این احتمال را لغو شمرد، چرا که عقل، وجود چنین آفرینشی را محال نمیداند.
بنابراین در پاسخ به بخش دوم پرسش که میپرسد: «اگر چنین آفرینشی نباشد، خداوند چه میکند؟ آیا بیکار میشود؟»
باید گفت این پرسش ناشی از یک تصور نادرست است.
ما در اینجا ناخواسته آفرینش خداوند را شبیه پروژههای انسانی تصور میکنیم؛ مثلاً مانند انسانی که طرحی میریزد، آن را میسازد، ابعادش را شکل میدهد، مدتی آن را اداره و استفاده میکند و پس از به ثمر نشستن، رهایش میکند و به کار دیگری مشغول میشود. این ویژگیِ انسان است، نه خدا.
اما در مورد خداوند، چنین تصوری صحیح نیست. اینگونه نیست که خداوند فقط این عالم را آفریده باشد، نظمش داده، اسباب هدایت را فراهم کرده باشد و سپس، وقتی انسانها به قیامت رسیدند و به بهشت و جهنم رفتند، کار خدا تمام شود و بهشتیان در بهشت و جهنمیان در جهنم رها شوند. این یک برداشت سطحی و عرفی است که با نگاه دقیق دینی و فلسفی سازگاری ندارد.
آفرینش خداوند دفعی و یکباره نیست، بلکه امری پایدار و مستمر است. موجودات پس از قیامت نیز از بین نمیروند و همواره فیض وجود را به صورت «آنٌ بِآن» از خدا دریافت میکنند. افزون بر این، بر اساس آیات، روایات و دلایل عقلی، حتی انسانها در بهشت و جهنم نیز به حرکت تکاملی خود ادامه میدهند و در آنجا نیز تحول و تغییر در ایشان جریان دارد.
تدبیر و ربوبیت خداوند تنها از یک مرحله به مرحلهای دیگر منتقل میشود، اما هرگز متوقف نمیشود. فعل و فیض الهی همیشه جاری است و هیچگاه قطع نمیگردد. حتی اگر آفرینش جدیدی از موجوداتی شبیه انسان در عالم ماده رخ ندهد، جریان ربوبیت و تدبیر الهی پایان نمیپذیرد.
با در نظر گرفتن این نکات، روشن میشود که کل این شبهه و پرسش، از یک فهم نادرست از «فعل الهی»، «خلقت الهی» و «ربوبیت الهی» سرچشمه گرفته است. اگر ما این مفاهیم را به درستی درک کنیم، اساساً چنین پرسشی به ذهن خطور نخواهد کرد.
حالا ممکن است این پرسش مطرح شود که چرا در آیات قرآن به این مسئله به طور روشن و قطعی پاسخ داده نشده است؟
پاسخ این است که قرآن کتاب هدایت است و آنچه برای هدایت انسان لازم بوده، در آن بیان شده. دانستن یا ندانستن این موضوع که آیا پس از بهشت و جهنم، انسانهایی مشابه ما خواهند آمد یا نه، تأثیری در مسیر هدایت ما ندارد. آنچه مهم است این است که من بدانم هدفم از آفرینش چیست، چگونه باید عمل کنم، و چگونه میتوانم به سعادت و کمال نهایی برسم.
قرآن نیامده تا پاسخگوی تمام مجهولات بشر باشد؛ بلکه آمده تا آنچه را که بشر برای هدایت و رسیدن به کمال نیاز دارد، در اختیارش قرار دهد. دانستن چنین جزئیاتی ــ هرچند ممکن است جالب باشد در رسیدن به هدف اصلی زندگی، یعنی قرب به خدا و سعادت ابدی، هیچ تأثیری ندارد.
منبع: حوزه
آموزش تدبر در قرآن ویژه کارکنان دولت اجرایی میشود
تابلوی ۶۰۰ ساله تایلندی، سند تاریخی پیشینه آئینهای حسینی
بشارت امام صادق (ع) به پیرمرد ۱۰۰ ساله؛ کلید رستگاری در دنیا و آخرت
انتقاد از یک بازیگر و کمدین برای حضور در مراسم ترامپ؛ با فاشیستها عکس نگیر!
مجموعه کامل فیلمهای استنلی کوبریک در یک بسته خاص عرضه میشود
تاثیر حرف مردم بر سرنوشت یک دختر؛ ایده «مرجان» از کجا پیدا شد؟
مدارک مورد پذیرش برای آزمون دکتری تخصصی و پژوهشی اعلام شد
دانشگاه آزاد شرایط امتحانات پایانترم دانشجویان ارشد و دکتری در شهر محل سکونت را اعلام کرد
مخاطب از دیدن این سریال تکراری خسته نمیشود؛ جادوی «مختارنامه» چیست؟
مجریان تراز زبان فارسی معرفی شدند؛ پدافند زبانی با اجرا!
این ۳ کارگردان معروف برای تشییع رهبر شهید مستند میسازند
توییت جدید محمدباقر قالیباف با انتشار صحنه سیو بیرانوند+عکس
از گاندی تا کارلایل، همه مرید حسین (ع)
ماشین ثروتاندوزی امویان؛ از باندبازی تا احیای هدایای نوروزی
همانگونه که جسم به روزی مادی نیاز دارد، روح نیز به معرفت محتاج است
آیا ماجرای ازدواج حضرت قاسم (ع) در کربلا صحت دارد؟
«حسینیه بهشت»، پیوند خانههای شهدا با خیمههای عاشورا
مهلت ثبتنام در کاروان قرآنی اعزامی به اربعین تا ۵ تیرماه
عکس | جایزه بهترین بازیکن دیدار در دستان علی بیرو
گوشوارههایی که تاریخ فراموششان نکرد
چمران هنوز زنده است
یک فهرست متفاوت از بهترینهای سال ۲۰۲۶ در نیمه راه؛ مستقلها پیشتازند
آمادگی دانشگاه پیام نور برای میزبانی از آزمونهای سایر دانشگاهها
امتحانات پایانترم تحصیلات تکمیلی دانشگاه آزاد حضوری شد
مذاکره با دستگاهها برای توسعه صادرات محصولات فریلنسرها
زمان مصاحبههای آزمون دکتری سال ۱۴۰۵ تغییر کرد
تمدید مهلت ارسال مقالات سومین همایش هیئت و آیینهای مذهبی
زمان برگزاری آزمون زبان انگلیسی تولیمو تغییر کرد
سیره عملی میرزا جواد آقا ملکی تبریزی، مبتنی بر اصل «شکستن منیت» بود
افتتاح مسجد السلام در امارات با ظرفیت ۴ هزار نمازگزار
بنیامیه، نخستین و وحشتناکترین «خصولتی» تاریخ اسلام
بذر انحراف مجاهدین از سال۴۴ کاشته شد/نقش ساواک و زندان در تعمیق انحراف
شیخ حسین انصاریان: چشمی که بر حسین (ع) گریه کند در قیامت گریان نیست
افبیآی شهر کامل با بیمارستان، هتل و نیروگاه ساخت تا حملات سایبری را تمرین کند
بررسی ظرفیتهای هوش مصنوعی برای ارتقای خدمات زائران در نشست مشترک معاونت علمی و آستان قدس رضوی
ممنوع شدن هوش مصنوعی برای دانش آموزان ابتدایی نروژی
ناسا یک رصدخانه فضایی را در میانه زمین و آسمان به ارتفاع بالاتر میبرد
مصوبات جدید فرصتهای تحقیقاتی خارج از کشور دکتری ابلاغ شد
زنان بیشترین داوطلبان آزمون سمپاد/ نتایج اوایل مرداد اعلام میشود
سریال جدید «سرخدار» در راه آنتن: عمار تفتی به تلویزیون بازگشت
کشف نشانههای اولیه افسردگی در چشم کودکان
دانشمند ایرانی: مغز ما برای این همه خبر بد طراحی نشده است
تنش در ایستگاه فضایی بالا گرفت: ناسا از فضانوردانش خواست پناه بگیرند
محققان هشدار دادند: ایجاد نقاط داغ آلودگی در تنگه هرمز به دلیل ترافیک دریایی
یکی از این ستارههای دوقلو یک سیاره فراخورشیدی را بلعیده است
میلیاردرهای حوزه فناوری راز جوانی ابدی را کشف کردهاند؟
تصویری از یکی از شهدای کوچک امروز لبنان
وزیر آموزش و پرورش: بهرهبرداری از ۲۰۰ تا ۲۵۰ کلاس درس جدید در خراسان رضوی
معاون تربیتبدنی و سلامت: یک میلیون دانشآموز سفیر ایمنی و کمکهای اولیه شدند
۵۰۰ هزار دانشآموز زیر چتر کارت نشاط قرار گرفتند
آزمون مدارس سمپاد و نمونه دولتی با بیش از نیم میلیون داوطلب برگزار شد
پرداخت حقوق فرهنگیان بدون تاخیر انجام میشود
قصهای خواندنی برای کودکان: وقتی روباه جنگل را بههم ریخت
حسن طهرانیمقدم پدر موشکی ایران چگونه با نمیشودها مبارزه کرد؟
از بچههای میناب تا ناوچه دنا و انستیتو همه در مستندهای جدید جنگی
مهرانه مهین ترابی پس از ۲۳ سال دوری از تئاتر به صحنه باز میگردد
سریالهای جدید برای پخش دوبله شدند
مادران برای کوچکترین شهید کربلا لالایی خواندند
راز زنده ماندن مومنان در برزخ؛ هدایت، مشروط به ولایت است
روایت حدادعادل از ویژگیهای آیت الله مجتبی خامنهای
ماجرای خواندنی دیدار دکتر شریعتی و علامه جعفری
حجت الاسلام پناهیان: شفافیت نامه اخیر رهبری نشانه قدرت جمهوری اسلامی است
تمدید مهلت پذیرش دانشجویان بینالمللی در دانشگاه علامه طباطبائی
قابلیت جدید واتساپ: پیام متنی یکبار قابل مشاهده به واتساپ میآید
شرکت اپل از گران شدن محصولات خود خبر داد
ساماندهی برنامههای هوش مصنوعی با محوریت تولید داخلی
هشدار وزیر علوم: هوش مصنوعی بدون اخلاق، پیشرفتهترین ابزار ظلم میشود
دادگاه در دهلی نو درخواست بازگشایی تلگرام را رد کرد
رشد استفاده از VPN در بعضی کشورهای اروپایی با قوانین جدید
انحصار قدرت و ثروت در الیگارشی اموی: از خلافت تا سلطنت
حجتالاسلام قمی: وحدت یعنی همبستگیِ آرا و سلایق متفاوت حول محور امام
راز زنده ماندن مؤمنان در برزخ تمسک به امام حق و ولی الله الاعظم است
اعلام مجموعههای امتحانی کنکور کارشناسی ارشد ۱۴۰۶
بازخوانی پنج فرمان راهبردی امام رضا (ع) در سلوک عاشورایی
فلسفه اسلامی و غفلت از «باید و نباید»های اجتماعی؛ یک شکاف تاریخی
اقتصاد فقط نان نیست؛ سلاح علی(ع) برای امنیت ملی و استقلال در برابر دشمنان
انتشار آثار میانرشتهای مسئلهمحور؛ اولویت جدید گروه سیاستپژوهی علوم انسانی
تغییر زمان آزمونهای کشوری و دانشگاهی به دلیل مراسم وداع و تشییع رهبر شهید
احیای اخلاق در زندگی فردی و اجتماعی با بازخوانی فلسفه عاشورا
بنی امیه چگونه به قدرت رسید؟/ تبارشناسی ۹۱ سال حکومت استبدادی
تغییر زمان آزمونهای کشوری و دانشگاهی به دلیل مراسم وداع و تشییع رهبر شهید
اعلام مجموعههای امتحانی کنکور کارشناسی ارشد ۱۴۰۶
انتشار آثار میانرشتهای مسئلهمحور؛ اولویت جدید گروه سیاستپژوهی علوم انسانی
مصوبات جدید فرصتهای تحقیقاتی خارج از کشور دکتری ابلاغ شد
هشدار وزیر علوم: هوش مصنوعی بدون اخلاق، پیشرفتهترین ابزار ظلم میشود
راز زنده ماندن مؤمنان در برزخ تمسک به امام حق و ولی الله الاعظم است
حجتالاسلام قمی: وحدت یعنی همبستگیِ آرا و سلایق متفاوت حول محور امام
رشد استفاده از VPN در بعضی کشورهای اروپایی با قوانین جدید
دادگاه در دهلی نو درخواست بازگشایی تلگرام را رد کرد
دانشمند ایرانی: مغز ما برای این همه خبر بد طراحی نشده است
کشف نشانههای اولیه افسردگی در چشم کودکان
آمادگی دانشگاه پیام نور برای میزبانی از آزمونهای سایر دانشگاهها
بازخوانی پنج فرمان راهبردی امام رضا (ع) در سلوک عاشورایی
روایت حدادعادل از ویژگیهای آیت الله مجتبی خامنهای
تنش در ایستگاه فضایی بالا گرفت: ناسا از فضانوردانش خواست پناه بگیرند
انحصار قدرت و ثروت در الیگارشی اموی: از خلافت تا سلطنت
فلسفه اسلامی و غفلت از «باید و نباید»های اجتماعی؛ یک شکاف تاریخی
حجت الاسلام پناهیان: شفافیت نامه اخیر رهبری نشانه قدرت جمهوری اسلامی است
ماجرای خواندنی دیدار دکتر شریعتی و علامه جعفری
اقتصاد فقط نان نیست؛ سلاح علی(ع) برای امنیت ملی و استقلال در برابر دشمنان
ممنوع شدن هوش مصنوعی برای دانش آموزان ابتدایی نروژی
زمان برگزاری آزمون زبان انگلیسی تولیمو تغییر کرد
امتحانات پایانترم تحصیلات تکمیلی دانشگاه آزاد حضوری شد
سریالهای جدید برای پخش دوبله شدند
پرداخت حقوق فرهنگیان بدون تاخیر انجام میشود
آزمون مدارس سمپاد و نمونه دولتی با بیش از نیم میلیون داوطلب برگزار شد
زمان مصاحبههای آزمون دکتری سال ۱۴۰۵ تغییر کرد
شرکت اپل از گران شدن محصولات خود خبر داد
مادران برای کوچکترین شهید کربلا لالایی خواندند
حسن طهرانیمقدم پدر موشکی ایران چگونه با نمیشودها مبارزه کرد؟
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.