به گزارش ثریا سعید حبیبا در مراسم سومین جایزه ملی ثریا با تبریک به دست‌اندرکاران برگزاری سومین جشنواره ملی ثریا و قدردانی از دانشگاه علم و صنعت برای میزبانی این رویداد، اظهار کرد: آینده آموزش عالی ایران، جایگاه علمی کشور در نظام بین‌المللی و ظرفیت توسعه روابط پایدار با ملت‌ها و کشورهای جهان، ارتباط مستقیمی با دیپلماسی علمی دارد.

وی با طرح این پرسش که چگونه می‌توان ظرفیت‌های علمی و دانشگاهی ایران را به مزیتی مؤثر در عرصه بین‌المللی تبدیل کرد، افزود: پاسخ به این پرسش صرفاً در معرفی دانشگاه‌ها یا تبلیغات بین‌المللی خلاصه نمی‌شود، بلکه به سیاست‌گذاری، اصلاحات نهادی، تسهیلات اجرایی و ابتکارات جدید در حوزه بین‌المللی‌سازی آموزش عالی نیاز دارد تا مسیر ورود، تحصیل و ماندگاری دانشجویان بین‌المللی در ایران روشن‌تر، آسان‌تر و رقابتی‌تر شود.

رئیس سازمان امور دانشجویان با اشاره به اقدامات این سازمان در دوره اخیر و در چارچوب مأموریت‌های خود و برنامه هفتم پیشرفت، گفت: این اقدامات با هدف تسهیل جذب دانشجویان بین‌المللی و رفع موانع پیش روی دانشگاه‌ها و متقاضیان خارجی دنبال شده و می‌توان آنها را در سه رویکرد مکمل شامل تقویت دیپلماسی علمی، حرکت به سوی مرجعیت علمی و بهره‌گیری از موج‌های جدید بین‌المللی‌سازی آموزش عالی تبیین کرد.

راه‌اندازی سامانه جامع امور دانشجویان بین‌الملل

حبیبا با تأکید بر ضرورت تسهیل فرایندهای اداری برای دانشجویان خارجی اظهار کرد: یکی از اقدامات مهم انجام‌شده، راه‌اندازی سامانه جامع امور دانشجویان بین‌الملل موسوم به «ادب» است که فرایند راه‌اندازی آن از اواسط سال گذشته آغاز شد و با وجود چالش‌های فنی مربوط به اینترنت، اکنون به مرحله تکمیل رسیده است. همه دانشگاه‌ها از این سامانه برای فرایندهای مربوط به جذب و پذیرش دانشجویان بین‌المللی استفاده می‌کنند.

وی مستثنا شدن دانشجویان بین‌المللی از محدودیت‌های مناطق ممنوعه را از دیگر اقدامات زیرساختی برشمرد و افزود: این اقدام با هماهنگی دستگاه‌های ذی‌ربط انجام شده و امکان تحصیل، اقامت و تردد این دانشجویان در مناطق مختلف کشور را فراهم کرده است. به این ترتیب، ظرفیت جغرافیایی جذب دانشجو از شهرهای خاص فراتر می‌رود و دانشگاه‌های سراسر ایران می‌توانند از این فرصت بهره‌مند شوند.

معاون وزیر علوم همچنین با اشاره به تغییر رویکرد در صدور اقامت تحصیلی دانشجویان بین‌المللی گفت: در گذشته تمدید سالانه اقامت موجب مراجعات مکرر، مکاتبات اداری و صرف وقت دانشجویان و دانشگاه‌ها می‌شد، اما اکنون دانشجو می‌تواند متناسب با طول دوره تحصیلی خود اقامت دریافت کند و با اطمینان بیشتری بر تحصیل و فعالیت علمی متمرکز شود.

وی ادامه داد: با درج مهر ورود که امکان خروج و مراجعت مکرر را فراهم می‌کند، محدودیت‌های پیشین در رفت‌وآمد دانشجویان بین‌المللی نیز کاهش یافته است. این موضوع به‌ویژه برای دانشجویان کشورهای همسایه که ممکن است هم‌زمان با تحصیل مسئولیت‌های خانوادگی داشته باشند، اهمیت دارد.

حبیبا درباره ادامه تحصیل دانشجویان بین دو مقطع تحصیلی نیز اظهار کرد: با استفاده از ظرفیت منطقه آزاد کیش و هماهنگی دستگاه‌های ذی‌ربط، تمهیداتی پیش‌بینی شده است تا دانشجویان در فاصله میان دو مقطع تحصیلی، در چارچوب ضوابط مربوط، ناچار به خروج فیزیکی از کشور نباشند. این اقدام می‌تواند از وقفه‌های طولانی میان مقاطع تحصیلی جلوگیری کند و مسیر ادامه تحصیل در دانشگاه‌های ایران را هموارتر سازد.

فراهم شدن امکان دریافت شهریه دانشجویان خارجی به ارز

رئیس سازمان امور دانشجویان با اشاره به مشکلات دانشگاه‌ها در افتتاح حساب ارزی و دریافت شهریه دانشجویان خارجی به ارز، گفت: این وضعیت می‌توانست دانشجویان را وارد فرایندهای غیررسمی تبدیل ارز کند و شفافیت مبادلات مالی را کاهش دهد.سازمان امور دانشجویان پیگیری‌های لازم را از مسیرهای مختلف دنبال کرده و خوشبختانه با مساعدت ویژه، مصوبه هیئت دولت و همکاری بانک مرکزی و خزانه‌داری کشور، مشکل حساب ارزی دانشگاه‌ها و مجوز دریافت شهریه به ارز و تبدیل ارز به ریال بر اساس نرخ توافقی و در زمان دلخواه دانشگاه برطرف شده است.

حبیبا ساماندهی مؤسسات جذب دانشجویان بین‌المللی را از دیگر موضوعات مهم دانست و اظهار کرد: امید است با حل مشکلات حساب ارزی و دریافت شهریه به ارز، کارگزاران غیرمجاز، دلالان دانشجویی و واسطه‌ها از فرایند جذب دانشجوی بین‌المللی حذف شوند و دانشگاه‌ها بتوانند در محیطی امن، سالم و اطمینان‌بخش، رسالت خود را در تربیت سفیران علمی و فرهنگی در سطح جهان انجام دهند.

وی تأکید کرد: اهمیت این اقدامات زیرساختی صرفاً به جنبه‌های اداری آنها محدود نمی‌شود، بلکه پیام روشنی برای دانشجویان بین‌المللی دارد؛ اینکه ایران در حال حرکت به سوی نظامی منسجم‌تر و تسهیلگرتر برای حضور دانشجویان خارجی است.

صدور مجوز آموزش به زبان انگلیسی و عربی برای ۳۰ دانشگاه

معاون وزیر علوم در ادامه با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیت‌های جدید بین‌المللی‌سازی آموزش عالی گفت: یکی از مؤلفه‌های مهم در جذب دانشجوی خارجی، توانایی دانشگاه‌ها در ارائه برنامه‌های آموزشی متناسب با نیازهای متنوع دانشجویان جهان، به‌ویژه از منظر کارآفرینی و حضور در بازار کار رقابتی منطقه و جهان است.

وی با اشاره به رقابت کشورهایی مانند ترکیه، هند، مالزی و کره جنوبی در جذب دانشجویان بین‌المللی افزود: دانشگاه‌های ایران نیز باید بتوانند ظرفیت علمی خود را به شکلی قابل دسترس برای مخاطبان بین‌المللی عرضه کنند تا دانشجویان بتوانند علاوه بر کشور خود، در بازار کار منطقه و جهان جایگاه مناسبی به دست آورند.

حبیبا تصریح کرد: در همین راستا، مجوز آموزش به زبان‌های بین‌المللی، از جمله انگلیسی یا عربی، برای ۳۰ دانشگاه بزرگ، برتر و ممتاز کشور صادر شده است. این اقدام امکان معرفی و عرضه گسترده‌تر برنامه‌های آموزشی دانشگاه‌ها را به متقاضیان کشورهای مختلف فراهم می‌کند و ظرفیت بازاریابی بین‌المللی آنها را افزایش می‌دهد.

وی با تأکید بر اینکه آموزش به زبان‌های بین‌المللی به معنای نادیده گرفتن زبان فارسی نیست، اظهار کرد: زبان فارسی و میراث علمی و فرهنگی آن یکی از مزیت‌های فرهنگی و تمدنی ایران است. رویکرد ما باید بر ایجاد تعادل میان تسهیل دسترسی دانشجویان بین‌المللی به برنامه‌های دانشگاهی از طریق آموزش به زبان دوم و تقویت جایگاه زبان فارسی به‌عنوان زبان علم، فرهنگ و تعاملات تمدنی استوار باشد.

برگزاری آزمون متمرکز بسندگی زبان فارسی

رئیس سازمان امور دانشجویان با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای استانداردسازی آموزش و سنجش زبان فارسی گفت: تدوین و اجرای آزمون متمرکز بسندگی زبان فارسی با عنوان «پارسیک»، گامی اساسی در این زمینه است. نخستین دوره این آزمون در بهمن ۱۴۰۴ برگزار شد و دومین دوره آن نیز قرار است در اوایل آبان‌ماه برگزار شود.

وی جذب دانشجویان ممتاز و مستعد بین‌المللی را یکی دیگر از ابزارهای مهم توسعه دیپلماسی علمی دانست و افزود: یک دانشجوی ممتاز می‌تواند حلقه ارتباطی میان دانشگاه‌ها، پژوهشگران و جوامع مختلف باشد و حتی در آینده به بهبود و ارتقای روابط میان دو کشور کمک کند.

حبیبا ادامه داد: سازمان امور دانشجویان تدوین آیین‌نامه‌ای ویژه برای جذب استعدادهای ممتاز و درخشان بین‌المللی را دنبال کرده است. بر اساس این چارچوب، دانشگاه‌های برتر کشور می‌توانند متناسب با ظرفیت‌های اختصاص‌یافته، نسبت به جذب دانشجویان ممتاز از کشورهای مختلف اقدام کنند.

وی با بیان اینکه بورسیه تحصیلی صرفاً حمایت آموزشی نیست، تصریح کرد: بورسیه ابزاری برای شناسایی استعدادها، ایجاد پیوندهای پایدار علمی و گسترش شبکه ارتباطی دانشگاه‌های ایران در سطح بین‌المللی است. اگر بتوانیم استعدادهای ممتاز را جذب کنیم، تجربه تحصیلی باکیفیتی در اختیار آنان قرار دهیم و زمینه ارتباط مستمرشان را با دانشگاه‌ها و پژوهشگران ایرانی فراهم سازیم، در واقع بر دیپلماسی علمی کشور سرمایه‌گذاری بلندمدت کرده‌ایم.

معاون وزیر علوم خاطرنشان کرد: در این مسیر، کیفیت آموزش، اعتبار مدارک، ارتباطات پژوهشی و تجربه دانشجو از محیط دانشگاهی، عواملی تعیین‌کننده خواهند بود.

امکان جذب دانشجوی بین‌المللی به‌صورت کاملاً مجازی در ۶ دانشگاه

حبیبا با اشاره به تحولات جهانی در حوزه آموزش الکترونیکی گفت: بین‌المللی‌سازی آموزش عالی دیگر صرفاً به جابه‌جایی فیزیکی دانشجویان از یک کشور به کشور دیگر محدود نیست. آموزش الکترونیکی، دوره‌های مجازی و فناوری‌های نوین فرصت‌های تازه‌ای برای دسترسی به مخاطبان بین‌المللی فراهم کرده‌اند و به کشورها اجازه می‌دهند بدون اتکا به حضور فیزیکی دانشجو، ظرفیت علمی دانشگاه‌های خود را در سطح فرامرزی عرضه کنند.

وی افزود: تاکنون به ۶ دانشگاه بزرگ کشور بر اساس مجوزهای صادرشده از سوی مراجع ذی‌ربط، امکان جذب دانشجوی بین‌المللی در دوره‌های کاملاً الکترونیکی داده شده است. علاوه بر این، پرونده نزدیک به ۶۰ دانشگاه بزرگ کشور برای بررسی امکان ورود به این عرصه در دست بررسی است تا دانشگاه‌هایی که شرایط لازم را احراز می‌کنند، بتوانند به‌صورت کاملاً مجازی و الکترونیکی دانشجوی بین‌المللی جذب کنند.

رئیس سازمان امور دانشجویان تأکید کرد: توسعه آموزش مجازی مستلزم توجه جدی به کیفیت آموزش، اعتباربخشی، پشتیبانی دانشجویان و تناسب برنامه‌های آموزشی با نیازهای مخاطبان بین‌المللی است. هدف صرفاً استفاده از ابزارهای دیجیتال نیست، بلکه باید از این ابزارها برای توسعه دسترسی به آموزش باکیفیت و افزایش حضور علمی دانشگاه‌های ایران در عرصه جهانی بهره برد.

اتصال دانشجویان بین‌المللی به اکوسیستم فناوری کشور

حبیبا با اشاره به ضرورت پیوند دانشجویان بین‌المللی با حوزه فناوری و کارآفرینی اظهار کرد: هدف از جذب دانشجوی بین‌المللی صرفاً نگه‌داشتن او در کلاس درس و محیط دانشگاه نیست. دانشجویان خارجی نیز مانند دانشجویان داخلی باید بتوانند ثمره تحصیلات خود را در قالب ایده‌های فناورانه و نوآورانه در بازار کار به نمایش بگذارند.

وی افزود: دانشجویان بین‌المللی باید بتوانند به ارکان اکوسیستم فناوری کشور متصل شوند تا برای کارآفرینی در جامعه و حضور در بازار رقابتی آینده آمادگی پیدا کنند. خوشبختانه با همکاری معاونت فناوری وزارت علوم، مسیر ورود دانشجویان بین‌المللی به پارک‌های علم و فناوری هموار شده است.

مرجعیت علمی با افزایش تعداد دانشجویان خارجی به‌تنهایی محقق نمی‌شود

معاون وزیر علوم در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت تقویت جایگاه دانشگاه‌های ایران در شبکه جهانی علم و دانش گفت: مرجعیت علمی صرفاً با افزایش تعداد دانشجویان خارجی حاصل نمی‌شود، بلکه این هدف به کیفیت آموزش، اعتبار علمی دانشگاه‌ها، توان پژوهشی، ارتباطات بین‌المللی و توانایی کشور در جذب و پرورش استعدادهای برتر وابسته است.

وی تصریح کرد: تسهیل اقامت، کاهش بروکراسی، فراهم کردن امکان پرداخت شهریه به ارز، توسعه آموزش به زبان دوم، استانداردسازی آموزش زبان فارسی، ساماندهی بورسیه‌ها و گسترش آموزش مجازی، اجزای مکمل یک مسیر بزرگ‌تر هستند. این اقدامات به کاهش موانع حضور دانشجویان بین‌المللی و عرضه بهتر ظرفیت علمی کشور کمک می‌کنند، اما تداوم و اثربخشی آنها به همکاری دانشگاه‌ها، دستگاه‌های اجرایی و سیاست‌گذاران آموزش عالی وابسته است.

حبیبا با بیان اینکه باید از نگاه صرفاً اجرایی و اداری به جذب دانشجوی خارجی عبور کرد، افزود: جذب دانشجوی بین‌المللی باید با دیپلماسی علمی، توسعه همکاری‌های پژوهشی، معرفی ظرفیت‌های دانشگاهی و ارتقای جایگاه ایران در نظام جهانی دانش پیوند بخورد. در چنین نگاهی، هر دانشجوی بین‌المللی می‌تواند فرصتی برای شکل‌گیری ارتباطی پایدار میان ایران و جهان باشد؛ ارتباطی که ارزش آن فراتر از دوران تحصیل و حتی فراتر از روابط رسمی میان دانشگاه‌هاست.

هدف جذب دانشجوی بین‌المللی صرفاً منافع اقتصادی نیست

رئیس سازمان امور دانشجویان در ادامه با اشاره به اهمیت جذب دانشجوی بین‌المللی گفت: تقریباً هیچ‌کس در اهمیت این موضوع تردید ندارد؛ از امکان پر کردن صندلی‌های خالی دانشگاه‌ها گرفته تا دستاوردهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و بین‌المللی و نیز کمک به شکستن تحریم‌ها و دیوارهایی که به‌صورت ظالمانه برای محدود کردن ایران ایجاد شده‌اند.

وی تأکید کرد: هدف وزارت علوم صرفاً جذب دانشجوی بین‌المللی برای کسب منافع اقتصادی نیست، بلکه تبدیل ظرفیت علمی ایران به پیوندهای پایدار علمی، فرهنگی و انسانی با جهان است.

حبیبا سه مسیر اصلی برای موفقیت در این عرصه برشمرد و گفت: نخست، تسهیل فرایندها برای دانشجویان و دانشگاه‌هاست که وزارت علوم و سازمان امور دانشجویان در این زمینه تلاش می‌کنند، هرچند هنوز موانع زیادی وجود دارد که باید برطرف شود. دوم، ارتقای کیفیت و اعتبار علمی آموزش عالی است که مسئولیت آن بر عهده دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی قرار دارد. در این زمینه، ظرفیت‌های مهمی از جمله دوره‌های کوتاه‌مدت مهارت‌محور وجود دارد که باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد. سوم، بهره‌گیری هوشمندانه از ظرفیت‌های جدید بین‌المللی‌سازی است که همکاری همه دستگاه‌ها و نهادهای اجرایی، به‌ویژه وزارت امور خارجه، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و نهادهای فعال در دیپلماسی علمی را می‌طلبد.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد که با همکاری دانشگاه‌ها و دستگاه‌های مسئول، بین‌المللی شدن آموزش عالی ایران با انسجام بیشتر، کیفیت بهتر و نگاه آینده‌نگر دنبال شود.

رئیس سازمان امور دانشجویان خاطرنشان کرد: چشم‌انداز کشور باید دانشگاه‌هایی باشد که نه‌تنها در داخل، بلکه در منطقه و جهان نیز به‌عنوان مقاصدی معتبر برای آموزش، پژوهش، توسعه فناوری و پرورش استعدادهای علمی شناخته شوند. هر دانشجوی بین‌المللی که در دانشگاه‌های ایران تحصیل می‌کند، می‌تواند زمینه‌ساز ارتباطی علمی و فرهنگی پایدار باشد؛ هر همکاری پژوهشی فرصتی برای گسترش تعاملات علمی است و هر دانش‌آموخته‌ای که با تجربه‌ای مثبت از دانشگاه ایرانی به کشور خود بازمی‌گردد، می‌تواند بخشی از شبکه ارتباطی ایران با جهان باشد.

حبیبا در پایان تأکید کرد: جذب دانشجوی بین‌المللی، دیپلماسی علمی و مرجعیت علمی نباید سه هدف جداگانه تلقی شوند، بلکه باید سه ضلع یک راهبرد ملی برای ارتقای جایگاه علمی ایران در جهان باشند.

منبع: مهر