به گزارش ثریا انقلاب مشروطیت، یکی از مهمترین و پیچیدهترین رخدادهای تاریخ ایران، صرفاً یک اعتراض سیاسی نبود، بلکه حاصل تلاقی مجموعهای از تحولات فکری، اجتماعی و اقتصادی بود که جامعه ایرانی را به نقطهای بیبازگشت رساند. این انقلاب نه از یک جرقه، که از یک فرآیند طولانیمدت از نارضایتیها، تلاشهای اصلاحطلبانه ناکام، و مواجهه با دنیای مدرن غربی ریشه گرفت.
آیت الله آخوند ملامحمدکاظم خراسانی، مشهور به «آخوند خراسانی»، نه تنها یکی از بزرگترین فقیهان و اصولیان تاریخ تشیع و صاحب اثر جاویدان «کفایة الاصول» است، بلکه به حق باید او را معمار معنوی و رهبر عالیقدر جنبش مشروطیت ایران در نجف دانست. نقش ایشان در تاریخ معاصر ایران، فراتر از یک مرجع تقلید سنتی، به مثابه نظریهپردازی بود که توانست میان آموزههای کهن فقهی و ضرورتهای دنیای مدرن، پیوندی وثیق برقرار کند. بر اساس متون معتبر تاریخی، اندیشه سیاسی آخوند خراسانی بر پایهی نفی استبداد، پاسداشت حقوق مردم و تلاش برای اجرای «عدالت ممکن» در عصر غیبت استوار بود.
آخوند خراسانی در دورانی به حمایت از مشروطه برخاست که ایران میان دو لبهی قیچی استبداد داخلی و استعمار خارجی در حال خرد شدن بود. از دیدگاه ایشان، نظام مشروطه، اگرچه لزوماً همان حکومت آرمانی و معصومانه امام زمان (عج) نیست، اما در عصر غیبت، «قدر متیقن» و بهترین راهکار برای مهار قدرت خودسرانه سلاطین و جلوگیری از تضییع حقوق عمومی است.
ایشان حکومت را در عصر غیبت ذاتاً «غصبی» میدانست، اما میان «غصب عادلانه» (مشروطه) و «غصب جابرانه» (استبداد) تفاوت قائل بود. در نگاه او، مشروطیت به معنای «لجام کردن سلطان» و جلوگیری از تعدیات غیرمشروع متصدیان امور بود.
یکی از درخشانترین بخشهای اندیشه سیاسی آخوند، دیدگاه ایشان درباره «حق مردم» و «حاکمیت ملی» است. در حالی که پیش از آن، مردم تنها «رعیت» و ملک طلق شاه محسوب میشدند، آخوند با کشف مفهوم «مابهالاشتراک» یا همان مخرج مشترک میان آحاد ملت، برابری سیاسی را تبیین کرد.
ایشان معتقد بود که امور عمومی و «نوعیه» جامعه که از آن به «امور حسبیه» تعبیر میشود، در عصر غیبت متعلق به «جمهور ملت» و ثقات مؤمنین است. این تحول نظری بزرگ، حق تعیین سرنوشت را از انحصار دربار و دیگران خارج کرده و به عموم مردم واگذار میکرد تا از طریق نمایندگان خود در مجلس شورای ملی، بر مجرای قانون نظارت کنند.
رهبری عملی آخوند در دوران مشروطه با صدور فتاوا و تلگرافهای سرنوشتساز تبلور یافت. تلگراف مشهوری که ایشان به همراه آیتالله حاجی تهرانی و آیتالله حاجی شیخ مازندرانی صادر کردند، نمونهای بارز از قاطعیت دینی در حمایت از آزادیهای سیاسی است. ایشان در این پیام خطاب به صاحبمنصبان، نظامیان و عشایر ایران، صراحتاً اعلام کردند که «همگی بدانند که همراهی با مخالفین اساس مشروطیت هر که باشد، ولو با تعرض بر مسلمانان حامیان این اساس قویم، محاربه با امام عصر عجل الله فرجه است باید تحرز و ابداً بر ضد مشروطیت اقدام ننمایند.». این تشبیه فعالیت سیاسی مشروطهخواهی به جهاد در رکاب امام معصوم، لرزه بر اندام استبداد شاه قاجار انداخت و مشروعیت دینی سلطنت مطلقه را به کلی از بین برد.
آخوند خراسانی در رساله «علاج امراض مهلکه» و اندرزنامههای خود به شاه، ریشه فقر، وابستگی به اجانب و عقبماندگی کشور را در «استبداد» میدید. او مشروطه را راهی برای نجات از یوغ استعمار و تحصیل اتحاد میان دولت و ملت میدانست؛ اتحادی که در آن پادشاه نه یک دیکتاتور، بلکه به مثابه پدر ملت و مجری قانون باشد. از نظر ایشان، آزادی نه به معنای بیبندوباری یا خروج از شریعت، بلکه به معنای «عدم مقهوریت ملت در تحت تحکمات خودسرانه سلطنت» بود.
آخوند خراسانی با تکیه بر مبانی استوار اصولی، توانست ثابت کند که دین نه تنها با حاکمیت قانون و رای مردم تعارضی ندارد، بلکه حافظ بقای اسلام در برابر تهاجمات خارجی و فساد داخلی است.
ایشان با تقریب دیدگاههای فقهی به اصول مردم سالاری، زمینهساز شکوفایی اندیشههایی شد که بعدها در آثار شاگردانش چون آیت الله میرزای نائینی در کتاب «تنبیه الامه و تنزیه المله» تبلور یافت. آخوند تا آخرین لحظات عمر، حتی زمانی که قصد داشت برای مقابله با اشغالگران روسی شخصاً به ایران عزیمت کند، بر این باور استوار ماند که حفظ «بیضه اسلام» در گروی استقرار عدالت، نفی استبداد و مشارکت آگاهانه مردم در اداره امور کشور است. میراث او، قرائتی مردمسالارانه از فقه شیعی است که هنوز هم پس از گذشت بیش از یک قرن، راهگشای پژوهشهای حقوقی و سیاسی است.
آموزش ۶۵ هزار آموزگار ابتدایی برای استفاده از ظرفیت بازی و ورزش
وزیر آموزش و پرورش: دریافت هرگونه وجه هنگام ثبتنام در مدارس دولتی ممنوع است
برنامههای «زیست عفیفانه» از مهر در مدارس اجرا میشود
انتظار معاونت علمی از CVCها برای سرمایهگذاری در ۷هزار شرکت نوپا
کارنامه نهایی و دفترچه انتخاب رشته آزمون دستیاری منتشر شد
آلمان موشک و ۵ ماهواره به مدار زمین فرستاد
ظرفیت ۶ هزارنفری دستیاری پزشکی ۱۴۰۵؛ تعیین ظرفیت تعهد مناطق محروم
تحریم علم، رفتار علمی نیست؛ باید به دنبال مسیرهای جایگزین برای انتشار آثار محققان بود
بازنمایی قدرت نرم ایران در شرایط پساجنگ و جایزه جهانی دیپلماسی
آیا اصرار بر تفاوتهای فقهی، آب به آسیاب دشمنان وحدت اسلامی میریزد؟
انتظار، منطق دینی آمادگی تاریخی برای آینده موعود
«تحول تاریخی مفهوم فلسفه» با تقدیر از پرویز ضیاءشهابی رونمایی میشود
نگاهی به حکمرانی فضای مجازی در ایران از منظر تحلیل نهادی تنظیمگری
نظر قرآن درباره مسئولیت اجتماعی برای میانجیگری بین اختلاف زوجین
در همایش ادیان سن پترزبورگ چه گذشت؟ تاکید ایران بر مقاومت
حل موضوع حجاب با «مسئلهمندی مشترک»؛ مردم را درگیر مسئله وحدت کنیم
خود بنده فرهنگ درخشان تو آمد؛ آن قوم که از روی طمع، بنده تو را خواست
فروش «رویای نیمهشب» ۱۰۰ درصد افزایش یافت
نرگس آبیار: سینما را خودآموز یاد گرفتم
بزرگداشت جین فوندا در ونیز؛ از ترامپ بیزارم!
رونمایی از تندیس اکبر عبدی؛ هنرمندی که به خاطرهای ملی تبدیل شد
تصاویری از موشک بالستیک جهاد که در جریان یکی از موجهای عملیات نصر-۲ شلیک شده بود
نگاهی به انیمیشن «سفینه نجات»؛ وقتی تعزیه با ابرقهرمانی فضایی گره میخورد
آغاز ثبت نام بیستمین آزمون سراسری قرآن و عترت
افشای هک وب سایت آلمانی توسط هوش مصنوعی اوپن ای آی
انتخاب رشته داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد تمدید شد
سال تحصیلی جدید دانشگاه صنعتی امیرکبیر از ۲۸ شهریور آغاز میشود
ظرفیت ۱۴۶ هزار نفری پذیرش در کنکور ارشد ۱۴۰۵
جان مالکوویچ در ونیز تشویق شد؛ هجوم «اسب وحشی نهم» به اسکار
دانشمندی که جواب سوالهایش را از آسمان میخواست
ادامه حاشیههای «آرش» و نوید؛ کیت بلانشت «الکترا» شد
کلونی در جشنواره فیلم ونیز درخشید و با شیر طلا به ترامپ تاخت
جدال دوباره ساترا و ارشاد؛ «داش آکل» وارد میشود
موشک ایرانی موضوع نخستین شماره کتابمجله "آورد"
فراخوانی برای جمع آوری «ایدههای برتر قرآنی»
موانع استجابت دعا چیست؟ طلب مغفرت برای کافران مستجاب نمیشود
مدیر اسلامی با مهندسی انسجام، سلایق را به وحدت عمل در میآورد
تصویری از نماز بر پیکر شهدای عروسی کوهستک سیریک
خوانش هجرتی تاریخی توسط یک زن در سپهر فرهنگی ایران
آغاز ثبت نام دهمین دوره تخصصی صحیفه سجادیه
مداحان کشور برای نوجوانان کلاس مداحی برگزار میکنند
هنر صاحب جواهر ایستادن میان قالب نص و روح تشریع در فقاهت بود
منشور کوروش بدون حتی یک رای مخالف و اصلاحیه در یونسکو ثبت شد
ورود هوش مصنوعی به موضوعات قرآنی و پژوهشهای حدیثی و دینی
پایبندی پل شریدر به هوش مصنوعی؛ فیلم بعدی با AI ساخته میشود
یوسف حاتمی کیا: ۶سال گفتند این فیلم مصلحت نیست؛ مردمی که از غم نان با جان قمار میکنند
واکاوی رابطه هنر و سرمایه در ریبون
دلاور تنگستانی که حماسه بی پایان غیرت در خلیج فارس را زنده کرد
تابآوری کودکان در جنگ را با داستان افزایش دهیم
برگزاری بزرگداشت ابوریحان بیرونی از سوی فلاسفه و اساتید
از نگاه امیرالمومنین(ع) راه مهار طمع انسان به قدرت و ثروت چگونه است؟
برگزاری آزمونهای تافل و GRE رسماً در ایران متوقف شد
اعلام جزئیات مرحله شفاهی آزمونهای دانشنامه تخصصی و فوق تخصصی پزشکی
ایران پرچمدار المپیاد فناوری نانو در سطح جهانی
محکومیت اقدام غیرقانونی آمریکا علیه متقاضیان آزمونهای بینالمللی
ارزش از کدنویسی به فهم مسئله منتقل میشود
ثبت نام آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵ آغاز شد/ اعلام جزئیات آزمون
واکنش وزیر علوم به تحریمهای علمی آمریکا
مهلت انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ تمدید شد
ویژه برنامههای هفته وحدت در تجمعات شبانه
افتتاح دفاتر مشاوره وقف در سراسر کشور
برگزاری رویداد رحمه للعالمین در باغ کتاب
دانشجویان خارجی جشنواره هنر و رسانه عهد همزیستی را برگزار میکنند
وقف بر پایه ایثار، نوعدوستی و دوراندیشی استوار است
آغاز انتخاب رشته داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد سال ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد
شرکت های فناوری خواستار افزایش دفاع سایبری در مقابل حملات هوش مصنوعی
نوار نانویی ۳ داروی مسکن را در کمتر از ۲ ثانیه آزاد میکند
قدرتمندترین موشک اروپا به پرواز درآمد
تاکید علمای مسلمان بر عملی کردن وحدت و ایستادگی در مقابل دشمن مشترک
نزاع حجاب، از ابتدا نزاع بر سر قدرت زن بود
البرز زیر بار کمبود مدرسه؛ مهاجرت چالش بزرگ مدارس البرز
توانمند سازی و گذار از الفبا رویکرد جدید سواد آموزی استان سمنان
جزئیات بورسیه تحصیلی صنعت و مشاغل در پذیرش کارشناسی ارشد ۱۴۰۵
غرامت ۱۸ میلیارد دلاری متا برای فرار از شکایت ایالتهای آمریکا
واکنش دانشگاه صنعتی خواجه نصیر به کناره گیری رئیس آن
نفوذ هکرهای چینی به ناسا و سنای آمریکا ردیابی شد
موبایلهای آینده چگونه تغییر میکنند؟
از خیالپردازی سرامیک تاشاعرانگی کاغذ در ماه هنر؛ تکثرِ بودن در پایتخت
محمد اصفهانی در دومین شب از «روایت رحمت» روی صحنه میرود
در طبیعت چه خبر است؟ یک مجموعه خواندنی برای کودکان
ثبت نام آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵ آغاز شد/ اعلام جزئیات آزمون
محکومیت اقدام غیرقانونی آمریکا علیه متقاضیان آزمونهای بینالمللی
واکنش وزیر علوم به تحریمهای علمی آمریکا
اعلام جزئیات مرحله شفاهی آزمونهای دانشنامه تخصصی و فوق تخصصی پزشکی
مهلت انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ تمدید شد
برگزاری آزمونهای تافل و GRE رسماً در ایران متوقف شد
برگزاری بزرگداشت ابوریحان بیرونی از سوی فلاسفه و اساتید
تابآوری کودکان در جنگ را با داستان افزایش دهیم
ایران پرچمدار المپیاد فناوری نانو در سطح جهانی
از نگاه امیرالمومنین(ع) راه مهار طمع انسان به قدرت و ثروت چگونه است؟
ارزش از کدنویسی به فهم مسئله منتقل میشود
یوسف حاتمی کیا: ۶سال گفتند این فیلم مصلحت نیست؛ مردمی که از غم نان با جان قمار میکنند
دلاور تنگستانی که حماسه بی پایان غیرت در خلیج فارس را زنده کرد
منشور کوروش بدون حتی یک رای مخالف و اصلاحیه در یونسکو ثبت شد
ورود هوش مصنوعی به موضوعات قرآنی و پژوهشهای حدیثی و دینی
هنر صاحب جواهر ایستادن میان قالب نص و روح تشریع در فقاهت بود
خوانش هجرتی تاریخی توسط یک زن در سپهر فرهنگی ایران
آغاز ثبت نام دهمین دوره تخصصی صحیفه سجادیه
سال تحصیلی جدید دانشگاه صنعتی امیرکبیر از ۲۸ شهریور آغاز میشود
ظرفیت ۱۴۶ هزار نفری پذیرش در کنکور ارشد ۱۴۰۵
واکاوی رابطه هنر و سرمایه در ریبون
پایبندی پل شریدر به هوش مصنوعی؛ فیلم بعدی با AI ساخته میشود
مداحان کشور برای نوجوانان کلاس مداحی برگزار میکنند
انتخاب رشته داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد تمدید شد
ادامه حاشیههای «آرش» و نوید؛ کیت بلانشت «الکترا» شد
مدیر اسلامی با مهندسی انسجام، سلایق را به وحدت عمل در میآورد
فراخوانی برای جمع آوری «ایدههای برتر قرآنی»
جدال دوباره ساترا و ارشاد؛ «داش آکل» وارد میشود
تحریم علم، رفتار علمی نیست؛ باید به دنبال مسیرهای جایگزین برای انتشار آثار محققان بود
دانشمندی که جواب سوالهایش را از آسمان میخواست
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.