به گزارش ثریا «تخصص» نه تنها یک مهارت فنی، بلکه یک ارزش اخلاقی و ستون فقرات تصمیمسازی باید باشد. در جوامعی که این مدل را پیروی کنند، مرزهای میان «اظهارنظر شخصی» و «تحلیل کارشناسی» به وضوح ترسیم شده است. اما در زیستبوم متضاد با آن، پدیده نگرانکنندهای تحت عنوان «دموکراتیزه شدن تخصص» به معنای منفی آن شکل گرفته است؛ وضعیتی که در آن هر فرد به خود اجازه میدهد در پیچیدهترین مسائل اقتصادی، پزشکی، حقوقی و فنی، حکمی قطعی صادر کند.
نخستین لایه این بحران، ریشه در سوءبرداشت از مفهوم دسترسی به اطلاعات دارد. با گسترش شبکههای اجتماعی و دسترسی همگانی به قطعات پراکندهی دانش، نوعی «توهم تخصص» در لایههای مختلف جامعه شکل گرفته است. فرد با خواندن چند مطلب کوتاه یا تماشای چند ویدئوی تقطیع شده، تصور میکند به عمق یک مطلب پی برده است.
این «دانش فستفودی» منجر به حذف فرآیند دشوار یادگیری و تأمل شده است. در حالی که تخصص واقعی محصول سالها استمرار، شاگردی و تجربه است، «همهچیزدانان جدید» ترجیح میدهند با تکیه بر اطلاعات سطحی، دربارهی مسائل کلانی چون سیاستهای پولی یا اپیدمیولوژی بیماریها اظهارنظر کنند. این وضعیت، لایه نخبگانی را منزوی کرده است؛ چرا که کلام دقیق و پیچیدهی متخصص، در هیاهوی پاسخهای ساده و عوامپسند شنیده نمیشود.
این مساله نه تنها مساله ای آکادمیک و دانشگاهی است که در حوزه های علمی دینی نیز امکان وقوع دارد.چنانکه آیت الله ابوالقاسم علیدوست درباره چالش های فقه مسائل نوپدید چندی پیش گفت:« اگر فقیه بخواهد وارد شود، باید شرایطی را رعایت کند؛ اولاً درحد گسترده از کارشناس فن استفاده کند، اینکه در ویکی پدیا مقاله ای بخواند یا یکی از شاگردان و همکارانش مقاله ای را در اختیار او قرار دهند کفایت نمی کند. حتی درس های خارج باید مشترک با یک کارشناس فن برگزار شود. »
سایش اعتبار «روپوشهای سفید» و «صندلیهای دانشگاه»
تخصصگریزی تنها یک پدیده فرهنگی فردی نیست، بلکه ریشه در سایش اعتبار نهادهای علمی دارد. وقتی سیاستگذاریهای کلان با برچسب «کارشناسی» منجر به نتایج نامطلوب و نادرست میشوند (مانند طرحهای نافرجام اقتصادی)، جامعه نسبت به اصل مفهوم «تخصص» بدبین میشود.
این «بحران اعتماد» باعث می شود که مردم به جای اعتماد به نهادهای رسمی و دانشگاهی، به سمت مراجع غیررسمی، شبهعلم و حتی تئوریهای توطئه سوق پیدا کنند. وقتی مرز میان «علم» و «سوداگری» یا «علم» و «سیاست» مخدوش شود، نخستین قربانی، تخصص اصیل است. در چنین فضایی، یک «اینفلوئنسر» یک بازیگر سلبریتی یا مداح سلبریتی در فضای مجازی ممکن است بیش از یک «استاد تمام دانشگاه» بر افکار عمومی و حتی تصمیمات خرد مردم تأثیر بگذارد.
مسئله مدیریت «غیرمتخصصان» بر «متخصصان»
در لایهی مدیریتی، بحران تخصصگریزی خود را،در مدلی نشان می دهد که مدیرانی با دانش عمومی و سطحی، برای متخصصانی با دانش عمیق و جزیی تصمیمگیری میکنند. این پارادایم، منجر به شکلگیری نگاه «تکنسینی» به تخصص می شود.
در این نگاه، متخصص نه به عنوان «مشاور استراتژیک»، بلکه به عنوان مجری دستورات مدیر دیده میشود. وقتی یک مهندس، پزشک یا حقوقدان ناچار باشد دانش خود را با میل غیراصولی بالادستی تطبیق دهد، تخصص او عملاً خنثی میگردد.
تخصصگریزی در فضای قطبیشدهی اجتماعی تشدید میشود. در این وضعیت، اعتبار یک تحلیل علمی نه بر اساس «متدولوژی» و «دادهها»، بلکه بر اساس سودمندی سیاسی آن سنجیده میشود. اگر متخصص سخنی بگوید که با علایق یک طیف خاص همخوانی نداشته باشد، به سرعت با برچسبهای مختلف ترور شخصیت میشود.
این سیاستزدگی دانش، شجاعت ابراز نظر را از نخبگان میگیرد. متخصصان ترجیح میدهند در حوزهی عمومی سکوت کنند تا از ترکشهای توهین و قضاوتهای ناعادلانه در امان بمانند. سکوت نخبگان، فضا را برای جولان عوام زدگی علمی باز میکند؛ یعنی کسانی که با زبان توده سخن میگویند و راهکارهای ساده اما غلط برای مسائل پیچیده ارائه میدهند.
نادیده گرفتن تخصص، یک بحث تئوریک نیست؛ بلکه هزینههای ملموس و میلیاردی بر کشور تحمیل میکند. توسعه یعنی «حداکثر بهرهوری از منابع محدود»، و این امر جز با سپردن کار به کاردان ممکن نیست. وقتی در چیدمان اولویتهای ملی، تخصص در رتبههای پایین قرار گیرد، جامعه مدام مجبور است هزینهی «آزمون و خطاهای تکراری» را بپردازد. فرار مغزها نیز در واقع فرار «تخصص» از محیطی است که در آن، دانش ارزش واقعی اش را ندارد.
برای عبور از بحران تخصصگریزی، نیازمند یک چرخش فرهنگی و ساختاری هستیم. به نحوی که انجمنهای علمی و صنفی باید قدرت نظارتی و مشورتی واقعی پیدا کنند و نظر آنها در پروژههای ملی، فصلالخطاب باشد. جامعه باید بیاموزد که میان «اطلاعات خام» و «تحلیل تخصصی» تمایز قائل شود و به هر ادعایی در فضای مجازی بها ندهد و متخصصان نیز باید با حفظ استقلال فکری و پرهیز از ورود به بازیهای سیاسی، اعتبار از دست رفتهی تخصص را بازگردانند.قدرت واقعی یک کشور، در سلسلهمراتب دانایی آن نهفته است. احترام به تخصص، نه یک انتخاب مدیریتی، بلکه یک «ضرورت تمدنی» برای بقا در جهان پیچیدهی امروز است.
زائران با سامانه هوشمند «هم موکب» دغدغه اسکان ندارند
راهاندازی «بازوی طریق» سامانه هوشمند خدمات به زائران اربعین
مطالبه بزرگ امت اسلام در اربعین امسال خونخواهی قائد شهید است
مفاهیم نهجالبلاغه را در پیادهروی اربعین ترویج کنیم
چه افرادی بدون آنکه به کربلا بروند زائر اباعبدالله هستند؟
مایک لی بازنشسته میشود؛ بیماری نمیگذارد فیلم بسازم
خنیاگران خیام با «مهرگان» آمدند؛ شنیدن ظرافتهای موسیقی خراسان
«خورشید اربعین» در رادیو ورزش؛ همراهی با زائران در حماسه استقامت
آییننامه جامع حمایت از دانشجویان توانخواه نهایی شد
سهم دانشجو از نرخ غذای دانشجویی مشخص شد
پیش ثبتنام ۸۱۰ هزار دانشآموز پایه هفتم
آموزش و پرورش با ۱۰۰ موکب، آماده خدمترسانی به زائران اربعین است
روایت زائرانی که اربعین را از شرق ایران آغاز میکنند در کتاب «شاه است حسین»
پرچمهایی در پیاده روی اربعین که هنوز خون را به یاد دارند
تصویر کمتر دیده شده از آیتالله سیدمجتبی خامنهای در نماز جمعه نصر
چالشهای عکاسی طبیعت چیست؟ سید صابر امامی پاسخ میدهد
جزئیات شرکت در آزمون های دانشنامه و گواهینامه فوق تخصصی پزشکی تعیین شد
اصغر خلیلی مدیریت مجموعه تئاتر شهر را بر عهده گرفت
آلبوم جدید خواننده پاپ در راه است
اودیسه نولان در ایکس لو رفت؛ ایلان ماسک در برابر نولان
جزئیات آزمونهای دانشنامه و گواهینامه تخصصی پزشکی را اینجا بخوانید
اجرای نزدیک به ۱۵ پروژه ملی در وزارت علوم پس از جنگ
۱۳۰ هزار فعالیت انجمنهای علمی دانشجویی در کشور ثبت شدند
دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر مسیر شغلی خود را طراحی میکنند
مدیر ارشد اوپن ای آی به این شبکه اجتماعی معتاد شده بود
متا تحقیق درباره خطرات اینستاگرام برای نوجوانان را نادیده گرفت
پرتاب ۵ هزار ماهواره آمازون برای بهبود کیفیت اینترنت در جهان
تسهیلات ویژه دانشگاه آزاد برای اربعین امسال/ استقرار مواکب در ۵ مرز کشور
ثبت نام جذب دانشآموختگان دکتری در دانشگاهها آغاز شد؛ ۲ شرط اصلی برای ورود
مشاور شورای آموزش پزشکی: ۲ متخلف آزمون دستیاری به مقامات قضایی تحویل داده شدند
«مردم نمایی» روایتی دیگر از ماجرای نیما تکیدو
حاج حسین ملک داراییهای فناپذیر را به میراثی تمدنی تبدیل کرد
پناهیان: بزرگترین تشییعهای تاریخ مربوط به امامین انقلاب است
جستجوی حقیقت در مهآلودگی ابطالپذیری پوپر/سطحینگری در علوم انسانی
جزئیات برگزاری مصاحبه مجازی متأخرین دکتری ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد اعلام شد
قیمت سامسونگ گلکسی و زد فولد گران می شود
خبر مصوبه شورای عالی فضای مجازی برای برخورد با بلاگرها تکذیب شد
رشد استقبال از آزمون دستیاری در سالهای اخیر
تصویری از تابوت استاد مرحوم اکبر عبدی
پارادوکس در وقف، سودجویی ناشر و موزّع
فانتزی که به شاهنامه تکیه زده است/ احیای حماسه در ادبیات فانتزی ایران
رمان دینی باید افراد معاند و خاکستری را هم پای کتاب بنشاند
بعد از انفجار پیجرها، زندگی چگونه ادامه پیدا کرد؟
حافظه مکتوب ایران چگونه زنده میماند؟
بزرگداشت شیخ صفیالدین اردبیلی در فضای مجازی
صفحه رسمی سفارت آلمان در تهران شایعات تخلیه کارکنان این نمایندگی دیپلماتیک را تکذیب کرد
تصویری از برخاستن ستون دود در اربیل عراق
رهبر شهید بیش از حوزویان با نخبگان دانشگاهی دیدار داشتند
ترامپ انتقام جریمه گوگل را از اروپا می گیرد
خونخواهی رهبر شهید ادامه یک مطالبه تاریخی است؛ انتقام با بیشترین ضربه
اعلام دستمزد طراحان صحنه و لباس تئاتر در سال ۱۴۰۵
خالق فیلم معروف «ماسک» از دنیا رفت؛ جیم کری از همکاری با وی تشکر کرد
خداحافظ آقای عبدی؛ دلمان برایتان تنگ میشود
اعزام ۴۷۴ معلم برگزیده به مدارس خارج از کشور
وزیر آموزش و پرورش: کنکور به موقع برگزار میشود
کشف آنزیمی که میتواند پیری را معکوس کند
چت جی پی تی در سراسر جهان مختل شد
ثبت نام دانش آموختگان خارج از کشور در آزمون پیش کارورزی پزشکی آغاز شد
کلید اولیه آزمون دستیاری پزشکی امروز منتشر میشود
اتحادیه اروپا گوگل را ۸۹۰ میلیون یورو جریمه کرد
سیزدهمین پرتاب استارشیپ موفقیت آمیز بود
رویداد «معماری نوین حکمرانی علم و فناوری کشور» آغاز بکار کرد
آغاز همکاری مشترک برای تدوین سند ملی صلاحیت حرفهای ICT
۳۵۰ پرونده دانشگاه پیامنور در دیوان عدالت اداری بررسی شد
ضرورت تدوین استانداردهای تازه برای خدمات پزشکی پیشرفته
تصمیمگیری درباره حضوری شدن دوره کارشناسی با شورای عالی امنیت ملی است
عزای عمومی برای مردی که خاطره مشترک میلیونها ایرانی بود
مرحله غیرمتمرکز المپیاد علمی دانشجویی کشور برگزار شد
آغاز حضوری سال تحصیلی جدید/آمادگی دانشگاهها برای سناریوهای مختلف
معیارهای جدید همترازی رشتههای دانشگاهی برای استخدام ابلاغ شد
پشتیبانی دکترتو تهران چگونه است؟
رقابت ۱۷ هزار داوطلب در پنجاه و سومین دوره آزمون دستیاری پزشکی آغاز شد
تصویری از ابابیل ۳ در آسمان کویت
امنیت ایران با صلح تحمیلی معامله پذیر نیست
فروش بدون کارمزد خودرو در استانهای درگیر جنگ
کشف یک مولکول ناشناخته روی قمر زحل و پلوتو که دانشمندان توضیحی برای آن ندارند
جزئیات ترم تابستانی دانشگاه خوارزمی اعلام شد
دانشگاه صنعتی امیرکبیر در جایگاه سوم رتبه بندی بنیاد ملی نخبگان
تفاهم دانشگاه شهید بهشتی با بانک برای پرداخت تسهیلات مسکن
فرانسه شبکههای اجتماعی را برای کودکان ممنوع میکند
رشد استقبال از آزمون دستیاری در سالهای اخیر
رهبر شهید بیش از حوزویان با نخبگان دانشگاهی دیدار داشتند
کلید اولیه آزمون دستیاری پزشکی امروز منتشر میشود
ثبت نام دانش آموختگان خارج از کشور در آزمون پیش کارورزی پزشکی آغاز شد
جزئیات برگزاری مصاحبه مجازی متأخرین دکتری ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد اعلام شد
تصویری از برخاستن ستون دود در اربیل عراق
اعزام ۴۷۴ معلم برگزیده به مدارس خارج از کشور
قیمت سامسونگ گلکسی و زد فولد گران می شود
فانتزی که به شاهنامه تکیه زده است/ احیای حماسه در ادبیات فانتزی ایران
صفحه رسمی سفارت آلمان در تهران شایعات تخلیه کارکنان این نمایندگی دیپلماتیک را تکذیب کرد
کشف آنزیمی که میتواند پیری را معکوس کند
بعد از انفجار پیجرها، زندگی چگونه ادامه پیدا کرد؟
حافظه مکتوب ایران چگونه زنده میماند؟
رمان دینی باید افراد معاند و خاکستری را هم پای کتاب بنشاند
پارادوکس در وقف، سودجویی ناشر و موزّع
اعلام دستمزد طراحان صحنه و لباس تئاتر در سال ۱۴۰۵
خبر مصوبه شورای عالی فضای مجازی برای برخورد با بلاگرها تکذیب شد
رویداد «معماری نوین حکمرانی علم و فناوری کشور» آغاز بکار کرد
ترامپ انتقام جریمه گوگل را از اروپا می گیرد
چت جی پی تی در سراسر جهان مختل شد
بزرگداشت شیخ صفیالدین اردبیلی در فضای مجازی
وزیر آموزش و پرورش: کنکور به موقع برگزار میشود
خداحافظ آقای عبدی؛ دلمان برایتان تنگ میشود
مشاور شورای آموزش پزشکی: ۲ متخلف آزمون دستیاری به مقامات قضایی تحویل داده شدند
ثبت نام جذب دانشآموختگان دکتری در دانشگاهها آغاز شد؛ ۲ شرط اصلی برای ورود
خالق فیلم معروف «ماسک» از دنیا رفت؛ جیم کری از همکاری با وی تشکر کرد
خونخواهی رهبر شهید ادامه یک مطالبه تاریخی است؛ انتقام با بیشترین ضربه
۱۳۰ هزار فعالیت انجمنهای علمی دانشجویی در کشور ثبت شدند
عزای عمومی برای مردی که خاطره مشترک میلیونها ایرانی بود
اصغر خلیلی مدیریت مجموعه تئاتر شهر را بر عهده گرفت
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.