به گزارش ثریا «تهران کنارت» فیلم خوش‌رنگ و لعابی است که می‌خواهد درباره روابط جوانان حرف بزند، از مهم‌ترین ویژگی های فیلم، تصویر شیکی است که از شهر تهران ارائه می‌کند. اهمیت این موضوع اینجاست که سال‌هاست بحث برانگیزترین فیلم های سینمای ایران آثاری از سعید روستایی، محمد کارت، کاظم دانشی و دیگر کارگردانان جوان گرفتار بازنمایی مداوم فقر، فلاکت، حاشیه‌نشینی و بحران‌های اجتماعی شده است و طبیعتا شهر تهران را هم در نماهایی چرک یا حداقل معمولی تصویر کرده است.

در چنین فضایی، دیدن تهرانِ مدرن، پرتحرک و فروشگاه های خرید خوش آب و رنگ «تهران کنارت» می‌تواند تازگی و ذوق زدگی داشته باشد. فیلم از این منظر تلاش می‌کند تصویری متفاوت از زندگی شهری ارائه دهد؛ تصویری که اخیرا هم رسول صدر عاملی با «قایق سواری در تهران» سعی کرد بر جذابیت های شهری تهران دست بگذارد و آن هم با اقبال در جشنواره فیلم فجر مواجه شد.

نمایش آنچه که می دانستیم!

با این حال حرف فیلم «تهران کنارت» رابطه و مناسبات نسل جوان است؛ نسلی که دچار سرگشتگی است، مناسباتش به عمق نمی رود، روابطش پایدار نیست و به راحتی قید رابطه ها را می زند. اینها البته نکاتی است که مخاطب اتفاقا با یک شناخت جزئی نسبت به طیفی از این نسل می داند. اما فیلم تلاشی برای واکاوی این فضا و دانسته های فرضی مخاطب ندارد. حتما قرار نیست سینما آسیب شناسی کند و مثل یک روان شناس بیاید و معضلات را تئوریزه کند. از سینما اما انتظار می رود موقعیت هایش را به درستی دراماتیزه کند. فیلم اینجا به جای آنکه رابطه شخصیت های فیلم یعنی پاشا و لیلی با بازی علی شادمان و آناهیتا افشار را برای مخاطب بشناساند، صرفاً آن را تماشا می‌کند. مخاطب را از همان ابتدا وارد جهان یک دختر و پسر جوان می‌کند؛ جهانی که در آن همه چیز سبک، بی‌دغدغه و سرخوشانه به نظر می‌رسد. در نهایت هم چیزی برای کشف کردن در اختیار مخاطب قرار نمی‌دهد. قصه و فیلمنامه ای ندارد و صرفا موقعیت هایی را برای مخاطب تعریف می کند که شاید اگر همین موقعیت را کارگردان به صورت خطی و مستقیم روایت می کرد مخاطب درگیر نمی شد و صرفا اثری حوصله سر بر را شاهد بودیم. انتخاب روایت غیرخطی و فلاش بک های متعدد توانسته کششی برای فیلم باشد و البته گاهی ساختار را هم دچار پراکندگی کرده است.

«تهران کنارت» اساسا بنایی برای قصه گویی ندارد

رابطه مرکزی فیلم فاقد عمق و ریشه است، شخصیت‌ها نه گذشته مشخصی دارند، نه جهان ذهنی قابل تشخیصی و نه حتی مجموعه‌ای از خواسته‌ها و دغدغه‌ها که بتوان آنها را به عنوان شخصیت های فیلم درک کرد. تکلیف رابطه مشخص نیست و اگرچه که همه اینها را می توان در قشری از نسل جوان امروز دید با این حال وقتی این رابطه قرار است روی پرده سینما برود باید بتواند تصویری بیشتر از آنچه در رابطه روتین امروز به اصطلاح تین‌ایجرها دیده می شود، عرضه کند. این همان نقطه‌ای است که «تهران کنارت» از بخش مهمی از جریان امروز سینمای جهان عقب می‌ماند. سینمایی که حتی اگر قرار است سراغ رابطه برود، تلاش می‌کند به لایه‌های پنهان شخصیت‌ها نفوذ کند و خود رابطه صرفا سوژه نیست بلکه دریچه‌ای است برای فهم آدم‌ها، زخم‌های گذشته و پیچیدگی‌های روانی انسان.

فیلم «دراما» محصول ۲۰۲۶ مثلا از نمونه هایی است که چنین نگاهی دارد. در خلال یک رابطه و در فضای یک کمدی سیاه قرار است به تماشای قضاوت آدم ها از یکدیگر بنشینیم. فرایندی که از شروع رابطه تا فروپاشی و دوباره احیای (حتی سرخوشانه) رابطه را نمایش می دهد تا آن را به اتفاقی هدفمند تبدیل کند.

هرچند فیلم «تهران کنارت» اساسا بنایی برای قصه گویی ندارد اما ترجیح می‌دهد در همان سطح باقی بماند. مخاطب گاه با لیلی و پاشا، دیوانگی هایشان، شیطنت ها و مدل ارتباط شان همراه می‌شود و حتی در برخی موقعیت‌ها از هم‌نشینی‌شان لذت می‌برد، اما فیلم فرصتی نمی دهد که مخاطب به عمقی فراتر از این رابطه سرخوشانه راه یابد. فیلم اگرچه در توصیف وضعیت بخشی از جوانان جامعه موفق‌ عمل می کند اما همین قشر را هم می توانست با یک کاوش روان‌شناختی، عمیق تر تماشا کند. از این حیث فیلم از نوعی خلا در شخصیت پردازی رنج می برد.

فروش با فرمول توقیف و ممیزی

فیلم البته امتیازهایی هم دارد. در بخش بازیگری، آناهیتا افشار نقش‌آفرینی‌ موفقی نسبت به کارنامه اش از خود ارائه می‌دهد و این توانمندی را دارد که به شخصیتی که فیلمنامه جزئیات چندانی از او در اختیار مخاطب نگذاشته، جان ببخشد. علی شادمان نیز بازی روان و درستی دارد و بازی هر ۲ از برگ برنده های فیلم است. به ویژه که چهره هایی مثل علی مصفا تنها در نقش هایی خیلی خیلی کوتاه ظاهر شده اند که حضورشان دلیل دراماتیکی هم ندارد و بار فیلم روی همین ۲ بازیگر اصلی است.

نکته قابل تأمل دیگر، نسبت فروش فیلم با کیفیت و میزان رضایت مخاطبان است. «تهران کنارت» در کمتر از یک ماه اخیر بیش از ۳۰ میلیارد فروش داشته که رقمی قابل توجه است. این فیلم بعد از «آنتیک» رتبه دوم فروش را دارد. هرچند فیلم هایی مثل «آنتیک» اساسا محل بحث هم قرار نمی گیرند، به اکران در می آیند و می روند و تکلیف مخاطب هم از کیفیت اثر مشخص است و انتظاری از فیلم ندارد. به قول منتقد معروف «ماقبل نقد» محسوب می شوند.

از این منظر «تهران کنارت» که محل چالش و نقدهای فراوان قرار گرفته شاید همین بدیهیات اولیه فیلم را داراست که می توانید از آن به مثابه یک اثر سینمایی حرف بزنید. با این حال بخش زیادی از توفیق فیلم در فروش، به همین حواشی مربوط به توقیف، ممیزی و کشمکش‌های پیرامون اکران مربوط می شود. تیزرها و ویدئوهایی که می تواند مخاطب را به سینما بکشاند و کنجکاوی او را برانگیزاند اما نگاهی به یکی از سایت های سینمایی که نظر چند صد نفر از مخاطبان را هم ثبت کرده است، نشان می دهد در کنار طرفداران فیلم، نظرات بیشتری در نقد فیلم و نارضایتی از آن نوشته شده است.

علی بهراد کارگردان فیلم، پیش از این در «تصور» نشان داده است که قابلیت دارد جهان سینمایی خود را در فیلمش بسازد و قرار نیست از مناسبات کلیشه یا حتی گیشه سینمای ایران پیروی کند. با این حال فیلم «تهران کنارت» برخلاف «تصور» از ضعف‌های فیلمنامه و ضعف های ساختاری زیادی رنج می‌برد.