به گزارش ثریا حسین افشین در مراسم رونمایی از سند راهبردی توسعه فرانچایز دانش‌بنیان، با اشاره به تحول اقتصاد دانش‌بنیان کشور طی یک دهه گذشته اظهار کرد: یک دهه پیش، مسئله اصلی ایجاد شرکت‌های دانش‌بنیان، حمایت از ایده‌ها و تبدیل دانش به محصول بود. امروز هزاران شرکت دانش‌بنیان در کشور فعالیت می‌کنند؛ شرکت‌هایی که بسیاری از آن‌ها فناوری دارند، محصول ساخته‌اند، بازار اولیه خود را پیدا کرده‌اند و توانمندی خود را به اثبات رسانده‌اند. بنابراین پرسش امروز دیگر فقط این نیست که چگونه فناوری خلق کنیم؛ پرسش اصلی این است که چگونه فناوری را بزرگ کنیم، چگونه آن را تکثیر کنیم و چگونه موفقیت یک شرکت را به یک ظرفیت ملی تبدیل کنیم.

وی با بیان این‌که این تحول صرفاً تغییر یک واژه نیست، بلکه تغییر در منطق اقتصاد دانش‌بنیان است، افزود: در مرحله نخست، مسئله جوانه‌زدن بود، اما امروز مسئله درخت‌شدن و بارورشدن است. ممکن است هزاران بذر جوانه بزنند، اما آنچه یک سرزمین را آباد می‌کند، تعداد جوانه‌ها نیست، بلکه باغی است که از آن‌ها ساخته می‌شود. امروز نیز نباید قدرت اقتصاد دانش‌بنیان را فقط با تعداد شرکت‌ها سنجید، بلکه توان رشد شرکت‌ها، سهم آن‌ها از اقتصاد، قدرت حضورشان در بازار و توان ایجاد اشتغال و ارزش افزوده اهمیت بیش‌تری دارد.

فناوری به‌تنهایی اقتصاد نمی‌سازد

افشین با اشاره به چالش‌های شرکت‌های دانش‌بنیان در مسیر توسعه گفت: بسیاری از شرکت‌های دانش‌بنیان دقیقاً در جایی متوقف می‌شوند که رشد واقعی باید از آنجا آغاز شود. این شرکت‌ها محصول دارند، اما شبکه فروش ندارند؛ فناوری دارند، اما سرمایه لازم برای توسعه را ندارند؛ مشتری اولیه دارند، اما نمی‌توانند وارد بازارهای بزرگ‌تر شوند. این شرکت‌ها در کمبود ایده متوقف نشده‌اند، بلکه در کمبود مدل توسعه متوقف شده‌اند. فناوری به‌تنهایی اقتصاد نمی‌سازد و زمانی به رشد اقتصادی تبدیل می‌شود که استاندارد، قابل انتقال، تکرارپذیر و مقیاس‌پذیر باشد.

رئیس بنیاد ملی نخبگان با اشاره به ضرورت فراهم‌کردن امکان برنامه‌ریزی بلندمدت برای شرکت‌های دانش‌بنیان اظهار کرد: شرکتی که تمام توان خود را صرف پرداخت حقوق، تأمین سرمایه در گردش و عبور از بحران‌های روزمره می‌کند، فرصت طراحی آینده، توسعه بازار و سرمایه‌گذاری بلندمدت را از دست می‌دهد. از این رو، اگر می‌خواهیم شرکت‌های دانش‌بنیان بزرگ شوند، نباید آن‌ها را وادار کنیم همه مسیرهایی را که پیش از آن‌ها پیموده شده، دوباره طی کنند.

وی افزود: امروز هر شرکت برای توسعه ناچار است خود شبکه فروش ایجاد کند، نیروی انسانی آموزش دهد، مدل تأمین مالی پیدا کند، بازار را بشناسد، استانداردهای عملیاتی طراحی کند و همه خطاهای گذشته را دوباره تجربه کند. این یعنی هر شرکت از نقطه صفر آغاز می‌کند، در حالی که زیست‌بومی که نتواند تجربه‌های خود را انباشته کند، محکوم به تکرار خطاست.

تجربه موفق باید از از محدوده یک شرکت فراتر برود 

افشین با بیان اینکه همان‌گونه که پیشرفت علم بر پایه ثبت دانش و انتقال تجربه شکل گرفته است، اقتصاد دانش‌بنیان نیز زمانی بالغ می‌شود که تجربه‌های موفق به مدلی قابل انتقال تبدیل شوند، گفت: تجربه موفق باید از ذهن یک مدیر، از محدوده یک شرکت و از جغرافیای یک استان فراتر رود و به الگویی استاندارد و قابل انتقال تبدیل شود.

وی در ادامه، فرانچایز دانش‌بنیان را یکی از مهم‌ترین ابزارهای تحقق این تحول دانست و تصریح کرد: مقصود از فرانچایز صرفاً اعطای نمایندگی یا ایجاد شعبه نیست. در مدل سنتی، یک بنگاه موفق برند، روش فروش، استاندارد خدمت، شیوه مدیریت و مدل کسب‌وکار خود را در اختیار دیگران قرار می‌دهد تا دریافت‌کننده امتیاز از یک تجربه آزموده‌شده بهره ببرد. آنچه منتقل می‌شود، فقط نام تجاری نیست، بلکه تجربه، اعتماد، استاندارد، روش و احتمال موفقیت است.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور ادامه داد: در اقتصاد دانش‌بنیان، این مفهوم می‌تواند بسیار گسترده‌تر باشد. یک شرکت می‌تواند فناوری، دانش فنی، روش تولید، الگوی ارائه خدمت، مدل درآمدی، نظام کنترل کیفیت و تجربه توسعه بازار خود را به مدلی استاندارد و قابل انتقال تبدیل کند. در این صورت، شرکت برای رشد مجبور نیست همه واحدهای تولیدی را خود ایجاد کند یا همه بازارها را مستقیماً اداره کند، بلکه می‌تواند فناوری و مدل خود را در اختیار مجموعه‌های دیگر قرار دهد و از محل انتقال دانش، آموزش، اعطای امتیاز و سهم فروش، ضمن کسب درآمد، مقیاس فعالیت خود را گسترش دهد.

قدرت اقتصادی نهفته در شرکت های دانش بنیان 

افشین با تأکید بر اینکه در این الگو شرکت دانش‌بنیان تنها تولیدکننده محصول نیست، بلکه تولیدکننده یک الگوی موفق توسعه است، خاطرنشان کرد: اگر فناوری در یک شرکت باقی بماند، ارزشمند است، اما زمانی که همان فناوری در ده‌ها نقطه کشور به کار گرفته شود، به قدرت اقتصادی تبدیل خواهد شد.

فرانچایز دانش‌بنیان تنها محدود به محصولات نیست

وی همچنین با اشاره به اینکه فرانچایز دانش‌بنیان تنها محدود به محصولات نیست، اظهار کرد: تجربه‌های موفق پارک‌های علم و فناوری، صندوق‌ها، شتاب‌دهنده‌ها و مراکز نوآوری نیز باید مستندسازی، استانداردسازی و در سایر نقاط کشور بازآفرینی شوند. ممکن است یک پارک علم و فناوری مدل موفقی در تأمین مالی شرکت‌ها ایجاد کرده باشد، یک صندوق روش مناسبی برای ارزیابی ریسک فناوری یافته باشد یا یک مرکز نوآوری الگوی مؤثری برای اتصال صنعت و دانشگاه طراحی کرده باشد. این تجربه‌ها نباید در همان مجموعه باقی بمانند.

معاون علمی رئیس‌جمهور تأکید کرد: تکثیر به معنای کپی‌برداری نیست. آنچه باید منتقل شود، ظاهر یک تجربه نیست، بلکه منطق موفقیت آن است و هر مدل باید متناسب با شرایط اقتصادی، صنعتی و انسانی هر منطقه بومی‌سازی شود. فرانچایز موفق، بازتولید هوشمندانه تجربه است.

یک فناوری موفق فقط یک محصول نیست، بلکه یک مسیر توسعه است

وی با طرح مفهوم «اقتصاد تکثیر» گفت: در چنین اقتصادی، ارزش فقط خلق نمی‌شود، بلکه قابلیت بازتولید پیدا می‌کند. یک شرکت موفق فقط یک بنگاه نیست، بلکه یک الگوست؛ یک فناوری موفق فقط یک محصول نیست، بلکه یک مسیر توسعه است و یک تجربه موفق نیز تنها خاطره یک مدیر نیست، بلکه سرمایه‌ای ملی به شمار می‌رود.

افشین با اشاره به تجربه اقتصادهای پیشرو جهان اظهار کرد: این کشورها تنها فناوری تولید نمی‌کنند، بلکه موفقیت را تکثیر می‌کنند، فناوری را به مدل تبدیل می‌کنند، سرمایه را به آن متصل می‌سازند، نیروی انسانی را آموزش می‌دهند و آن مدل را در بازارهای مختلف توسعه می‌دهند. مزیت اصلی آن‌ها فقط توان اختراع نیست، بلکه توان مقیاس‌سازی است.

باید از سیاست ایجاد شرکت به سیاست بزرگ‌کردن شرکت‌ها عبور کنیم

وی افزود: اگر می‌خواهیم اقتصاد دانش‌بنیان به پیشران رشد اقتصادی کشور تبدیل شود، باید از سیاست ایجاد شرکت به سیاست بزرگ‌کردن شرکت‌ها عبور کنیم. شرکتی که در مرحله تحقیق و توسعه قرار دارد، یک نوع حمایت می‌خواهد، اما شرکتی که محصول خود را اثبات کرده است، بیش از کمک بلاعوض، به بازار، سرمایه، شبکه توزیع، استاندارد، شریک محلی و مدل توسعه نیاز دارد.

معاون علمی رئیس‌جمهور با اشاره به ظرفیت‌های موجود در استان‌های مختلف کشور تصریح کرد: فرانچایز دانش‌بنیان می‌تواند فناوری را به سرمایه‌ها و ظرفیت‌های محلی متصل کند. امروز در بسیاری از استان‌ها سرمایه، نیروی انسانی، بازار و توان اجرایی وجود دارد، اما فناوری و مدل کسب‌وکار در دسترس نیست. در مقابل، شرکت‌هایی وجود دارند که فناوری دارند، اما توان توسعه جغرافیایی ندارند. فرانچایز می‌تواند این دو سوی جداافتاده را به یکدیگر متصل کرده و اقتصاد دانش‌بنیان را از تمرکز در چند شهر بزرگ خارج سازد.

فرانچایز، فقط شرکت را بزرگ نمی‌کند، بلکه آن را بالغ می‌کند

افشین در ادامه خاطرنشان کرد: البته هر فناوری و هر شرکتی آماده فرانچایزشدن نیست. پیش از تکثیر، باید فرآیندها استاندارد شوند، دانش مستند شود، کیفیت قابل کنترل باشد و مدل درآمدی شفاف شود. شرکتی که بتواند موفقیت خود را به روشی قابل انتقال تبدیل کند، از یک کسب‌وکار وابسته به فرد به سازمانی بالغ تبدیل شده است. بنابراین فرانچایز، فقط شرکت را بزرگ نمی‌کند، بلکه آن را بالغ می‌کند.

وی در پایان با تأکید بر اینکه اکنون زمان ساختن باغی از بذرهای کاشته‌شده در اقتصاد دانش‌بنیان است، گفت: اگر فناوری، تجربه و مدل‌های موفق تکثیر شوند، هزینه آزمون و خطا کاهش می‌یابد، شرکت‌های بیشتری امکان رشد پیدا می‌کنند و اقتصاد دانش‌بنیان از مجموعه‌ای از جزایر پراکنده به جریانی پیوسته و اثرگذار در اقتصاد ملی تبدیل خواهد شد.

آینده اقتصاد دانش‌بنیان ایران چگونه رقم می خورد؟ 

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور  تأکید کرد: آینده اقتصاد دانش‌بنیان ایران فقط در تعداد شرکت‌هایی که ایجاد می‌کنیم رقم نمی‌خورد، بلکه در تعداد شرکت‌هایی که می‌توانیم بزرگ کنیم، فناوری‌هایی که می‌توانیم در مقیاس ملی توسعه دهیم و تجربه‌هایی که می‌توانیم از یک استثنا به یک قاعده تبدیل کنیم، رقم خواهد خورد. مرحله آینده اقتصاد دانش‌بنیان ایران، مرحله «مقیاس» است و مأموریت ما دیگر فقط حمایت از خلق موفقیت نیست، بلکه باید سازوکاری برای تکثیر موفقیت بسازیم. فرانچایز دانش‌بنیان می‌تواند یکی از مهم‌ترین ابزارهای این گذار باشد؛ گذار از شرکت منفرد به شرکت‌هایی مقیاس‌پذیر و ابزاری برای آنکه فناوری از یک شرکت، تجربه از یک مدیر، نوآوری از یک جغرافیا و موفقیت از یک استثنا فراتر رود و به ظرفیتی برای رشد اقتصادی ملی تبدیل شود.