به گزارش ثریا بازنگری محتوای برخی کتاب‌های درسی در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶، با توجه به تحولات اخیر کشور و منطقه، به افزودن بخش‌هایی درباره جنگ‌های تحمیلی آمریکای جنایتکار و رژیم غاصب صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران و پیامدهای آن در حوزه‌های تاریخی، اجتماعی، سیاسی و امنیتی منجر شده است؛ تغییراتی که تلاش دارد رویدادهای معاصر را در امتداد تحولات تاریخی و با رویکردی تحلیلی برای دانش‌آموزان روایت کند.

«مطالعات اجتماعی» پایه نهم؛ پیوند تحولات معاصر با یادگیری تاریخی

در بازنگری جدید کتاب مطالعات اجتماعی پایه نهم، صفحات ۱۱۰ تا ۱۱۵ به تحولات اخیر ایران اختصاص یافته است. این بخش با محورهایی همچون استمرار ایستادگی ملت ایران، دخالت و دشمنی برخی قدرت‌های خارجی، استقلال و خوداتکایی و توان داخلی، مقابله با ایران نیرومند و مستقل و جنگ‌های تحمیلی اخیر، تلاش می‌کند دانش‌آموز را با ابعاد مختلف تحولات معاصر جهان ، منطقه و ایران آشنا کند.

در این بخش، ضمن اشاره به تداوم ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران پس از رحلت امام خمینی(ره) و آغاز رهبری حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، موضوعاتی همچون فشارها و تهدیدهای خارجی، تحریم‌های اقتصادی، توانمندی‌های علمی، صنعتی و دفاعی کشور و نقش مردم و نهادهای مختلف در عبور از بحران مورد توجه قرار گرفته است.

یکی از ویژگی‌های مهم محتوای جدید، طراحی فعالیت‌هایی برای تقویت توان تحلیل و ارتقاء تفکر تاریخی دانش‌آموزان است. در فعالیت صفحه ۱۱۱، دانش‌آموزان با بررسی نمونه‌هایی از دخالت خارجی از صفویه تا کنون ، واکنش جامعه ایران را تحلیل می‌کنند و با مراجعه به آموخته‌های پیشین خود، زمینه‌های تقابل نظامی ایرانیان با متجاوزان را در دوره‌های مختلف تاریخی بررسی می‌کنند.

در فعالیت دیگری در صفحه ۱۱۲، استفاده از نقشه منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا، زمینه‌ای برای تقویت مهارت نقشه‌خوانی و بررسی ارتباط میان جغرافیا، امنیت و استقلال کشورها فراهم کرده است. این فعالیت، دانش‌آموز را به مشاهده، تحلیل و نتیجه‌گیری درباره تحولات منطقه‌ای ، شیوۀ دخالت قدرت‌های خارجی در مناطق مختلف و مقاومت ملت‌ها در برابر آنها هدایت می‌کند.

«پرونده دارویی» نیز از دیگر فعالیت‌های افزوده‌شده در این بخش است که دانش‌آموزان را با یک مسئله واقعی در حوزه اقتصادی، علمی و بین‌المللی مواجه می‌کند. بررسی آثار تحریم‌ها و محدودیت‌های خارجی بر دسترسی به دارو، پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن، نقش تولید داخلی و توانمندی علمی کشور و دیدگاه‌های مختلف درباره این موضوع، از محورهای این فعالیت است؛ فعالیتی که بر پژوهش، جمع‌آوری اطلاعات، گفت‌وگو، کار گروهی و ارائه دیدگاه تأکید دارد.

«تاریخ معاصر ایران»؛ روایت یک فرایند تاریخی

در کتاب درسی تاریخ معاصر ایران پایه یازدهم نیز بازطراحی کتاب، رویکردی فراتر از ثبت مستقیم وقایع اخیر دارد. بر اساس ساختار جدید، اواخر درس ۲۴ و درس‌های ۲۵ و ۲۶ در امتداد یکدیگر قرار گرفته‌اند تا تحولات جمهوری اسلامی ایران پس از پایان جنگ تحمیلی، تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی و در نهایت رویارویی‌های مستقیم سال‌های اخیر در یک زنجیره تاریخی بررسی شود.

در این ساختار، روایت از پایان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، رحلت امام خمینی(ره) و آغاز دوره رهبری حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای آغاز شده و سپس آرمان‌ها و دستاوردهای جمهوری اسلامی ایران در حوزه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی، علمی و فناوری، دفاعی و امنیتی و منطقه‌ای مورد بررسی قرار می‌گیرد.

درس ۲۵ با طرح آرمان‌های استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی، زمینه ورود به مباحث مربوط به دستاوردها و ظرفیت‌های ایجادشده در دهه‌های پس از انقلاب را فراهم می‌کند. در ادامه، موضوعاتی همچون استقلال دفاعی، توسعه صنایع موشکی و پهپادی، پدافند هوایی و سامانه‌های شناسایی و دفاعی و همچنین تحولات علمی و فناوری مورد توجه قرار گرفته است.

در همین چارچوب، موضوع بیداری اسلامی و شکل‌گیری جبهه مقاومت نیز در پیوند با تحولات منطقه‌ای مطرح شده و در درس ۲۶، روند تحولات غرب آسیا، فلسطین، لبنان، عراق، سوریه و یمن و شکل‌گیری و گسترش جریان مقاومت مورد بررسی قرار گرفته است.

جمهوری اسلامی ایران پس از جنگ تحمیلی هشت ساله در جهان جدید

درس ۲۶ با عنوان «جمهوری اسلامی ایران پس از جنگ تحمیلی هشت ساله در جهان جدید»، تحولات ایران را در بستر دگرگونی‌های نظام بین‌الملل و منطقه غرب آسیا دنبال می‌کند. در بخش‌های پایانی این درس، تحولات سال‌های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴، جنگ غزه، گسترش درگیری‌های منطقه‌ای، حملات و پاسخ‌های متقابل و در نهایت جنگ دوازده‌روزه و جنگ رمضان در امتداد یکدیگر روایت شده‌اند.

در این روایت، جنگ‌های اخیر به‌عنوان رویدادهایی منفصل و بدون پیشینه تاریخی ارائه نشده‌اند؛ بلکه تلاش شده است دانش‌آموز پیش از مواجهه با این رویدادها، با زمینه‌های تاریخی، سیاسی، منطقه‌ای و بین‌المللی شکل‌گیری آنها آشنا شود. در واقع، ساختار جدید کتاب می‌کوشد میان تحولات چند دهه اخیر و رویدادهای معاصر ارتباط برقرار کند و زمینه فهم بهتر مسائل روز را فراهم آورد.

حرکت از حفظ وقایع به سوی تحلیل و پژوهش

وجه مشترک تغییرات ایجاد شده در این دو کتاب درسی، توجه بیشتر به یادگیری تحلیلی و مسئله‌ محور است. در کتاب درسی مطالعات اجتماعی پایه نهم، فعالیت‌های مبتنی بر داده‌های تاریخی، نقشه و پرونده پژوهشی، دانش‌آموز را به تحلیل، مقایسه، گفتگو و بررسی منابع دعوت می‌کند و در کتاب تاریخ معاصر نیز تلاش شده است روابط میان رویدادهای تاریخی و زمینه‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و منطقه‌ای آنها برای دانش‌آموز روشن شود.

بر این اساس، تغییرات محتوایی کتاب‌های درسی صرفاً به افزودن چند صفحه درباره وقایع جدید محدود نشده است؛ بلکه تلاش شده است رویدادهای معاصر در بستر تاریخی خود قرار گیرند و دانش‌آموز بتواند ارتباط میان گذشته، تحولات چند دهه اخیر و مسائل روز جامعه را بهتر درک کند.

این رویکرد در امتداد تلاش سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی برای به‌روزرسانی محتوای کتاب‌های درسی متناسب با نیازهای روز جامعه و تقویت مهارت‌های تحلیل، پژوهش و فهم مسائل واقعی در فرایند یادگیری دنبال شده است.

منبع: مهر