کد خبر: 2043
ف
یادداشت عبدالحسین خسروپناه؛
تفاوت دین ایدئولوژیک وایدئولوژی دینی
منظور از «دین ایدئولوژیک» منحصرکردن دین در اندیشه­ های نظام ­مند­ این ­جهانی و منظور از «ایدئولوژی دینی»، چارچوب معرفتی نظام ­مندی است که از منابع اسلامی به­ دست آمده است.
به گزارش شبکه علمی ثریا،‌ متن پیش رو یادداشتی است از عبدالحسین خسروپناه، مدیر موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه بحثی در خصوص «اسلام و ایدئولوژی» که در ادامه از نظر می گذرد؛
۱) برای واژه «ایدئولوژی»، معانی مختلفی از سوی مخالفان و موافقان ذکر شده است که بر طبق معنای دسته اول (ایدئولوژی یعنی مجموعه اندیشه­ های کاذب و یا مرامنامه دنیایی)، هیچ سنخیتی بین دین اسلام و ایدئولوژی برقرار نیست. دین اسلام، بدین معنا، ایدئولوژیک‌بردار نیست؛ ولی به معنای دوم، ایدئولوژی‌بردار است. «ایدئولوژی» به معنای دوم، چارچوب معرفتی نظام‌مندی است که از منابع اسلامی به­دست آمده و مشتمل بر بایدها و نبایدها است. اسلام ناب محمدی(ص) بدین معنا، ایدئولوژی بردار است.
۲) بین «دین ایدئولوژیک» و«ایدئولوژی دینی» فرق است، زیرا مراد از اولی منحصرکردن دین در اندیشه­ های نظام ­مند­ این ­جهانی است و منظور از دومی، چارچوب معرفتی نظام ­مندی است که از منابع اسلامی به­ دست آمده و به بایدها و نبایدها می‌انجامد.
۳) آقای  شریعتی به لحاظ مبانی فکری خویش، به «اسلام ایدئولوژیک» اعتقاد داشت و اسلام را تا حدود زیادی در اندیشه­های نظام­مند این­جهانی منحصر کرد و سروش بر طبق ارائه تفسیری از معنای «ایدئولوژی»، منکر هر دو مورد قبلی بوده و رابطه بین «دین و ایدئولوژی» را نفی می­کنند. نگارنده، همچون علامه طباطبایی و استاد مطهری، بر طبق معنای صحیح از ایدئولوژی (چارچوب معرفتی نظام­مندِ منتهی به عمل)، معتقد به «ایدئولوژی اسلامی» است.
۴) دین اسلام با داشتن قوانین ثابت و قوانین متغیر و ارتباط آن­ها با نیازهای ثابت و متغیر انسانی، در انطباق خود با نیازهای جدید و ایجاد پیوندهای اجتماعی و ساماندهی ایدئولوژی اسلام در اعصار مختلف توانمند است؛ بنابراین، ایدئولوژی اسلامی، همچون لباس با سایز معینی نیست که تنها بر تن یک جامعه پوشیده شود و برای جوامع دیگر ناسازگار باشد؛ بلکه همچون لباس‌کش‌داری است که برای جوامع مختلف هماهنگی دارد.  
۵) اگر دین فقط برای رستگاری انفرادی و اخروی انسان باشد؛ نباید هیچ نقش اجتماعی داشته باشد؛ در حالی­که آموزه‌های دینی از جمله جهاد، حج، نماز جماعت، امر به معروف و نهی از منکر، احکام قصاص، دیات، حدود و قضا و غیره از حضور اجتماعی دین حکایت می‌کند.
 
مشخصه‌های مدرنیسم
انسان‌محوری، عقل­گرایی (عقل محاسبه­گر و ابزاری)، فردگرایی، سرمایه­داری، دموکراسی، تقدم حقوق بر تکلیف، طبیعت‌شناسی نوین، تکنولوژی، صنعت، توسعه، تفکیک علم، اخلاق و هنر از یکدیگر، مشخصه‌های مدرنیته و مدرنیسم به شمار می‌آیند. تعریف مدرنتیه، مدرنیسم را به مثابه نوعی مکتب و ایدئولوژی فرهنگی و تمدنی غرب، روشن می‌سازد. مدرنیسم یا تجددگرایی، بر عقل‌گرایی و عقل خودبنیاد و عقل محاسبه‌گر مبتنی است. این‌گونه عقل، بدون بهره‌گیری از آموزه‌های وحیانی، داده‌های تجربی را در قالب استدلال منطقی قرار می‌دهد تا به مصلحت و لذت دنیوی دست یابد.
عقل­گرایی مدرنیسم، ریشه در عقل­گرایی دوران روشنگری داشته و به نوعی زاییده تحولات دوران روشنگری و منشأ پیدایش دین طبیعی به جای دین وحیانی است. همچنین مدرنیسم بر مادی­گرایی و تفسیر مادی انحصاری از پدیده‌های جهان استوار است. انسان‌گرایی، مبنای دیگری برای مدرنیسم است. انسان در مدرنیسم به جای خدا نشسته و تنها از آیین خود تبعیت می‌کند. انسان در مدرنیسم، هم مبدأ و هم مقصد است و تعیین همه ارزش‌ها و بایدها و نبایدهای اخلاقی و حقوقی از او سرچشمه می‌گیرد.جهان‌بینی مدرنیسم به دنبال توسعه منفت‌طلبانه است و بر این اساس با سنت، رفتار ستیزه‌گرانه دارد.
جهان‌بینی و ایدئولوژی مدرنیسم با مبانی پیش‌گفته، زاییده چند حادثه مهم در غرب است. یکی از آنها، حادثه رنسانس در قرن­های ۱۴ و ۱۵ میلادی و تحولات هنری به ویژه نقاشی و معماری و مجسمه‌سازی در ایتالیا است که باعث تحکیم اومانیسم شد. اصلاح‌مذهبی یا پروتستانتیسم، دومین حادثه تاثیرگذار در پیدایش مدرنیسم توسط مارتین لوتر در سال ۱۵۱۷ میلادی در مخالفت با کلیسای کاتولیک بوده است. عصر روشنگری در قرن هجدهم میلادی و حاکمیت عقل در توسعه مادی و حاشیه راندن وحی و جریان فلسفه عقل‌گرایی در میان فلاسفه فرانسه (دکارت، اسپینوزا، لایب­نیتز و مالبرانش) و فلسفه تجربه‌گرایی انگلستان (بیکن، هابز، لاک، هیوم) و فلسفه استعلایی کانت در آلمان، سومین حادثه جهت تثبیت مدرنیسم به شمار می‌آید. و انقلاب صنعتی از نیمه دوم قرن هجدهم تا نیمه اول قرن نوزدهم، چهارمین حادثه برای تحکیم مدرنیسم بوده است.
پس بین مدرنیته و مدرنیسم و مدرنیزاسیون تفاوت است. مدرنیته و تجدد، وضعیتی است که از رنسانس به بعد در غرب پدیدار شده است. وضعیتی نوآور و متجدد با مدل‌های مختلف که گاهی از آن به تجدد لیبرالی، سازمان­یافته، خودآگاه، ناخودآگاه، خوش‌بین و بدبین، تعبیر می‌شود. مدرنیته‌ای که امروزه مطرح می‌شود؛ مطلق نو شدن نیست؛ بلکه وضعیت نوی است که در غرب جدید تحقق یافت. برخی، تجدد و مدرنیته را با رشد و توسعه مترادف و یکسان می‌دانند و تصور می‌کنند چون در مدرنیته نوعی رشد و توسعه تحقق پیدا کرده است، پس الزاماً هر رشد و توسعه‌ای زاییده مدرنیته است؛ در حالی که رشد و توسعه را می‌توان لازم اعمی برای مدرنیته دانست. پس اگر کسی خانه‌ای قدیمی را خراب کند و به جای آن خانه‌ای نو و توسعه یافته بسازد، نمی‌گوییم که صاحب این خانه به سوی تجدد و مدرنیته رفته است. هر تغییر در وضعیت اجتماعی و اقتصادی جامعه را نیز گرایش به مدرنیته نمی‌نامند. 
مدرنیسم، یک نوع ایدئولوژی و مکتب است و مدرنیست به کسی گفته می‌شود که معتقد باشد آن وضعیتی که در غرب پس از رنسانس رخ داده است، یک وضعیت ضروری و حتمی و از طرف دیگر، مطلوب و مفید است. هم مطلوب و شایسته است و هم بایسته و باید همان وضعیت نوی را که در آن جا تحقق پیدا کرده، بسته‌بندی شده در جامعه خودمان وارد و اجرا کنیم. مدرنیزاسیون، رویه، سیاست و برنامه خاصی برای تبدیل حکومت و نظام سیاسی و اجتماعی موجود در جامعه به وضعیت متجدد غربی است.
 

مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

عکس روز ناسا از سیاره نپتون

واکنش آموزش و پرورش به خبر فوت سوگند صیادی

برگزیدگان رویداد «جوان سال» به مدرسه حکمرانی جوانان راه می‌یابند

تعطیلی مدارس آخرین راهکار مقابله با آلودگی هواست

نظارت بر تلاش شبانه‌روزی آماده‌سازی کتاب‌ درسی سال تحصیلی جدید

رکوردشکنی دانش‌آموزان ایرانی با ۲۴ طلای علمی در جنگ

قسمت جدید «ریحانه» با اجرای ژیلا صادقی امشب روی آنتن می‌رود

اژدهای افتخاری گوتبورگ جلوی پای سازندگان «ارزش احساسی» خوابید

ساخت مجموعه مستند ۱۴ قسمتی «طولانی ترین جنگ» با نگاهی به زندگی حاج قاسم

قصه فداکاری و عشق محض یک‌ مرد به همسرش در یک فیلم

رویداد ملی «ایران‌دخت» درباره توانمندی‌های زنان است

نکاتی جالب درباره تقسیم بندی‌های مختلف قرآن

کتاب «پس از پیامبر (ص)» منتشر شد

تصویری از موشک حاج قاسم با سر جنگی موشک خیبرشکن

ماجرای زندگی نویسنده مفاتیح الجنان برای نسلی که او را نمیشناسد

استاد گلشنی افق‌ بلند علوم تجربی و فیزیک را با ژرفای اندیشه فلسفی پیوند زد

زره مخصوص از فضانوردان در مقابل زباله‌های فضایی محافظت می‌کند

دکتر مهدی گلشنی، استاد ممتاز فیزیک دانشگاه شریف درگذشت

تربیت بیش از ۸۰ هزار دانش‌آموخته در دانشگاه صنعتی امیرکبیر

پذیرش مستقیم دستیاری از بین پزشکان عمومی نیمه دوم آذر اجرایی می‌شود

قابل توجه دانشجویان: فراخوان فرصت پژوهانه فولاد مبارکه برای دانشجویان منتشر شد

جشن استقبال از دانشجویان نوورود شریف ۲ آذرماه برگزار می‌شود+پوستر

یک ریاضیدان مسئله ۱۶۷ ساله ریاضی را با کمک هوش مصنوعی حل کرد

ایران و ترکیه در مسیر افزایش انتشار دی‌اکسیدکربن

ماموریت محرمانه نیروی فضایی آمریکا به مدار زمین انجام شد

ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان دانشگاه پیام نور از امروز آغاز می‌شود

واکنش رئیس دانشگاه تهران به مقاله نیویورک تامز درباره توجیه حمله به زیرساخت‌های آبی ایران

دامنه حمله‌های سایبری به اتحادیه اروپا رسید

اف بی آی و وزارت کشاورزی آمریکا جدیدترین قربانیان هکرها شدند

۳۰ درصد ظرفیت منتقل‌شده پزشکی و دندانپزشکی از پذیرش سال ۱۴۰۶ کسر می‌شود

نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل» منتشر شد

مجسمه‌هایی با پوششی از نقوش ایرانی به نیاوران آمدند

در دیدار آهنگساز ایتالیایی با مدیران بنیاد رودکی چه گذشت؟

طرح سینما کارت دانش‌آموزی اجرا می‌شود

ناهید شعشعانی، دوبلور پیشکسوت درگذشت

همراه با فیلم‌های آخر هفته تلویزیون؛ از «به وقت شام» تا «در بروژ»

از کتاب اختران تهران رونمایی شد

روایت تازه‌ای از جهان فکری و میراث فلسفی فارابی در هم اندیشی اساتید و پژوهشگران

انسان معاصر در عصر انفجار اطلاعات به حقیقت نزدیک‌تر شده است؟

پیشنهاد تشکیل شورای مستقل علوم پایه در دومین نشست هم‌اندیشی استادان

لزوم رفع فوری چالش‌های دانشجویان ایرانی در روسیه در دیدار رئیس سازمان امور دانشجویان و سفیر جمهوری اسلامی ایران

اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاه‌های علوم پزشکی +جدول

ارتقاء رتبه دانشگاه تربیت مدرس در نظام رتبه‌بندی جهانی گرین متریک

تصویری از احمد نجفی در اتاق گریم سریال سلمان فارسی

ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام می‌شود

۴۹۶ هزار و ۸۰۶ نفر در کنکور سراسری و دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ قبول شدند

تصویب ضوابط ایجاد دوره‌های تکمیلی تخصصی بالینی «فلوشیپ»

نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد

دانشگاه‌ها مجاز به کاهش واحدهای درسی مقطع کارشناسی شدند

کلید نهایی آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی ۱۴۰۵ اعلام شد

تاکید رئیس دانشگاه تهران بر نظارت روسای دانشکده‌ها بر پوشش دانشجویان

پیام‌نور از نیمه آذرماه به دانشجویان علوم پزشکی درس می‌دهد+جزئیات

آمازون و گوگل مالک ۳۰ درصد سهام آنتروپیک پس از عرضه اولیه می‌شوند

توسعه همکاری‌های علمی با کشورهای آفریقایی و جذب دانشجویان خارجی

نقش هوش مصنوعی در هدف قرار دادن مدرسه میناب به عنوان هدف نظامی

تأکید رئیس دانشگاه علمی‌کاربردی بر تشکیل انجمن دانش‌آموختگان

یک گام دیگر برای اصلاح ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی برداشته شد

مشوق‌های جدید فناورانه پیرو منویات رهبری؛ حمایت از پروژه‌های پرریسک

سیستم‌های زیرساختی آمریکا شکاف‌های رفع نشدنی دارند

ثبت رویداد از ایده تا کسب‌وکار دانشکده شریعتی در شبکه جهانی کارآفرینی

کپی کردن ریلزها در اینستاگرام ممنوع شد

درگذشت استاد پیشکسوت ریاضی دانشگاه صنعتی شریف

پاویون دانش‌بنیان‌ها در نمایشگاه توانمندی‌های صادراتی جمهوری اسلامی

نه قاطع انویدیا به استخدام دوباره هوانگ

تاکسی روباتیک گوگل از بزرگراه های آمریکا جمع شد

مایکروسافت با ۷ مدل جدید به جنگ اوپن ای آی و آنتروپیک رفت

نشست تخصصی دستگاه‌های پرتو ایکس در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد

ایالت اورگن جدیدترین شاکی اوپن ای آی شد

نتایج نهایی رشته‌های با آزمون دانشگاه آزاد در کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد

آغاز نخستین طرح سراسری نظرسنجی رضایت دانشجویان از اول آذرماه

تعمیر مبل استیل و راحتی در کرج؛ تفاوت خدمات و عوامل مؤثر بر هزینه

سرمایه‌گذاری در اتاق شیشه‌ای؛ چرا شفافیت، شاهرگ حیات پلتفرم‌های مالی دیجیتال است؟

تقدیر حجت الاسلام قمی از جانشین ستاد کل نیروهای مسلح

ششمین اجلاس مهدویت و انقلاب اسلامی فراخوان داد

تأسیس ۱۱ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت

خدمات دینی و آثار ماندگار آیت الله وحید خراسانی سرمایه‌ حوزه های علمیه

به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس

فرصت مجدد ثبت‌نام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی

کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی

دانشگاه‌ها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند

نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام می‌شود

حجت‌الاسلام خسروپناه خواستار کوچک‌سازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاه‌ها شد

انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی

«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه

تلگرام در عراق فیلتر شد

چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی

فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سه‌شنبه غیرحضوری شد

دانشگاه‌ها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند

حذف ۲ اپ کاربردی از موبایل‌های سامسونگ

طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا می‌شود

به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس

مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزش‌وپرورش واگذار شد

فرصت مجدد ثبت‌نام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی

کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی

۳ پیش‌نیاز تحقق خیزش علمی جدید

ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام می‌شود

آپارتمان‌های قم در زمان امام عسکری (ع)

واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی

بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند

گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد

خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت

اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس

آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانش‌بنیان

«مسلمانان در اتریش» کتاب شد

پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل می‌شود

آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت می‌شود؟

هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت

دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید

اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاه‌های علوم پزشکی +جدول

آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه