تفاوت دین ایدئولوژیک وایدئولوژی دینی

کد خبر: 2043

تاریخ انتشار: یکشنبه 24 ارديبهشت 1396 - 12:55

یادداشت عبدالحسین خسروپناه؛

تفاوت دین ایدئولوژیک وایدئولوژی دینی

منظور از «دین ایدئولوژیک» منحصرکردن دین در اندیشه های نظام مند این جهانی و منظور از «ایدئولوژی دینی»، چارچوب معرفتی نظام مندی است که از منابع اسلامی به دست آمده است.

به گزارش شبکه علمی ثریا،‌ متن پیش رو یادداشتی است از عبدالحسین خسروپناه، مدیر موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه بحثی در خصوص «اسلام و ایدئولوژی» که در ادامه از نظر می گذرد؛

۱) برای واژه «ایدئولوژی»، معانی مختلفی از سوی مخالفان و موافقان ذکر شده است که بر طبق معنای دسته اول (ایدئولوژی یعنی مجموعه اندیشه های کاذب و یا مرامنامه دنیایی)، هیچ سنخیتی بین دین اسلام و ایدئولوژی برقرار نیست. دین اسلام، بدین معنا، ایدئولوژیک‌بردار نیست؛ ولی به معنای دوم، ایدئولوژی‌بردار است. «ایدئولوژی» به معنای دوم، چارچوب معرفتی نظام‌مندی است که از منابع اسلامی بهدست آمده و مشتمل بر بایدها و نبایدها است. اسلام ناب محمدی(ص) بدین معنا، ایدئولوژی بردار است.

۲) بین «دین ایدئولوژیک» و«ایدئولوژی دینی» فرق است، زیرا مراد از اولی منحصرکردن دین در اندیشه های نظام مند این جهانی است و منظور از دومی، چارچوب معرفتی نظام مندی است که از منابع اسلامی به دست آمده و به بایدها و نبایدها می‌انجامد.

۳) آقای شریعتی به لحاظ مبانی فکری خویش، به «اسلام ایدئولوژیک» اعتقاد داشت و اسلام را تا حدود زیادی در اندیشههای نظاممند اینجهانی منحصر کرد و سروش بر طبق ارائه تفسیری از معنای «ایدئولوژی»، منکر هر دو مورد قبلی بوده و رابطه بین «دین و ایدئولوژی» را نفی میکنند. نگارنده، همچون علامه طباطبایی و استاد مطهری، بر طبق معنای صحیح از ایدئولوژی (چارچوب معرفتی نظاممندِ منتهی به عمل)، معتقد به «ایدئولوژی اسلامی» است.

۴) دین اسلام با داشتن قوانین ثابت و قوانین متغیر و ارتباط آنها با نیازهای ثابت و متغیر انسانی، در انطباق خود با نیازهای جدید و ایجاد پیوندهای اجتماعی و ساماندهی ایدئولوژی اسلام در اعصار مختلف توانمند است؛ بنابراین، ایدئولوژی اسلامی، همچون لباس با سایز معینی نیست که تنها بر تن یک جامعه پوشیده شود و برای جوامع دیگر ناسازگار باشد؛ بلکه همچون لباس‌کش‌داری است که برای جوامع مختلف هماهنگی دارد.

۵) اگر دین فقط برای رستگاری انفرادی و اخروی انسان باشد؛ نباید هیچ نقش اجتماعی داشته باشد؛ در حالیکه آموزه‌های دینی از جمله جهاد، حج، نماز جماعت، امر به معروف و نهی از منکر، احکام قصاص، دیات، حدود و قضا و غیره از حضور اجتماعی دین حکایت می‌کند.

مشخصه‌های مدرنیسم

انسان‌محوری، عقلگرایی (عقل محاسبهگر و ابزاری)، فردگرایی، سرمایهداری، دموکراسی، تقدم حقوق بر تکلیف، طبیعت‌شناسی نوین، تکنولوژی، صنعت، توسعه، تفکیک علم، اخلاق و هنر از یکدیگر، مشخصه‌های مدرنیته و مدرنیسم به شمار می‌آیند. تعریف مدرنتیه، مدرنیسم را به مثابه نوعی مکتب و ایدئولوژی فرهنگی و تمدنی غرب، روشن می‌سازد. مدرنیسم یا تجددگرایی، بر عقل‌گرایی و عقل خودبنیاد و عقل محاسبه‌گر مبتنی است. این‌گونه عقل، بدون بهره‌گیری از آموزه‌های وحیانی، داده‌های تجربی را در قالب استدلال منطقی قرار می‌دهد تا به مصلحت و لذت دنیوی دست یابد.

عقلگرایی مدرنیسم، ریشه در عقلگرایی دوران روشنگری داشته و به نوعی زاییده تحولات دوران روشنگری و منشأ پیدایش دین طبیعی به جای دین وحیانی است. همچنین مدرنیسم بر مادیگرایی و تفسیر مادی انحصاری از پدیده‌های جهان استوار است. انسان‌گرایی، مبنای دیگری برای مدرنیسم است. انسان در مدرنیسم به جای خدا نشسته و تنها از آیین خود تبعیت می‌کند. انسان در مدرنیسم، هم مبدأ و هم مقصد است و تعیین همه ارزش‌ها و بایدها و نبایدهای اخلاقی و حقوقی از او سرچشمه می‌گیرد.جهان‌بینی مدرنیسم به دنبال توسعه منفت‌طلبانه است و بر این اساس با سنت، رفتار ستیزه‌گرانه دارد.

جهان‌بینی و ایدئولوژی مدرنیسم با مبانی پیش‌گفته، زاییده چند حادثه مهم در غرب است. یکی از آنها، حادثه رنسانس در قرنهای ۱۴ و ۱۵ میلادی و تحولات هنری به ویژه نقاشی و معماری و مجسمه‌سازی در ایتالیا است که باعث تحکیم اومانیسم شد. اصلاح‌مذهبی یا پروتستانتیسم، دومین حادثه تاثیرگذار در پیدایش مدرنیسم توسط مارتین لوتر در سال ۱۵۱۷ میلادی در مخالفت با کلیسای کاتولیک بوده است. عصر روشنگری در قرن هجدهم میلادی و حاکمیت عقل در توسعه مادی و حاشیه راندن وحی و جریان فلسفه عقل‌گرایی در میان فلاسفه فرانسه (دکارت، اسپینوزا، لایبنیتز و مالبرانش) و فلسفه تجربه‌گرایی انگلستان (بیکن، هابز، لاک، هیوم) و فلسفه استعلایی کانت در آلمان، سومین حادثه جهت تثبیت مدرنیسم به شمار می‌آید. و انقلاب صنعتی از نیمه دوم قرن هجدهم تا نیمه اول قرن نوزدهم، چهارمین حادثه برای تحکیم مدرنیسم بوده است.

پس بین مدرنیته و مدرنیسم و مدرنیزاسیون تفاوت است. مدرنیته و تجدد، وضعیتی است که از رنسانس به بعد در غرب پدیدار شده است. وضعیتی نوآور و متجدد با مدل‌های مختلف که گاهی از آن به تجدد لیبرالی، سازمانیافته، خودآگاه، ناخودآگاه، خوش‌بین و بدبین، تعبیر می‌شود. مدرنیته‌ای که امروزه مطرح می‌شود؛ مطلق نو شدن نیست؛ بلکه وضعیت نوی است که در غرب جدید تحقق یافت. برخی، تجدد و مدرنیته را با رشد و توسعه مترادف و یکسان می‌دانند و تصور می‌کنند چون در مدرنیته نوعی رشد و توسعه تحقق پیدا کرده است، پس الزاماً هر رشد و توسعه‌ای زاییده مدرنیته است؛ در حالی که رشد و توسعه را می‌توان لازم اعمی برای مدرنیته دانست. پس اگر کسی خانه‌ای قدیمی را خراب کند و به جای آن خانه‌ای نو و توسعه یافته بسازد، نمی‌گوییم که صاحب این خانه به سوی تجدد و مدرنیته رفته است. هر تغییر در وضعیت اجتماعی و اقتصادی جامعه را نیز گرایش به مدرنیته نمی‌نامند.

مدرنیسم، یک نوع ایدئولوژی و مکتب است و مدرنیست به کسی گفته می‌شود که معتقد باشد آن وضعیتی که در غرب پس از رنسانس رخ داده است، یک وضعیت ضروری و حتمی و از طرف دیگر، مطلوب و مفید است. هم مطلوب و شایسته است و هم بایسته و باید همان وضعیت نوی را که در آن جا تحقق پیدا کرده، بسته‌بندی شده در جامعه خودمان وارد و اجرا کنیم. مدرنیزاسیون، رویه، سیاست و برنامه خاصی برای تبدیل حکومت و نظام سیاسی و اجتماعی موجود در جامعه به وضعیت متجدد غربی است.

ارسال نظر

حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

پربازدیدها
آخرین اخبار

تبریک وزیر آموزش و پرورش به قهرمانان المپیاد جهانی فیزیک

روایت ایستادگی ایران در مجلات رشد دانش آموزان

دستورالعمل تداوم برپایی میادین و تجمعات مردمی اعلام شد

پایگاه‌سازی برای آینده جهان تشیع/ارتباط عاطفی آیت الله بروجردی با مسجد چگونه بود؟

نسب رهبر شهید به کدام امامزاده‌های ایران می‌رسد؟

تصویری دیده‌نشده از آیت الله سید مجتبی خامنه‌ای در سرپل‌ ذهاب

آخرین تصویر منتشر شده از لیندسی گراهام قبل از مرگش در اوکراین+عکس

نگاهی دقیق به ارزیابی احادیث تحلیلی با تکیه بر روش فهرستی در این کتاب خواندنی

ابراز همدردی الهام پاوه نژاد در واکنش به حملات دشمن به جنوب کشور

چرا غرب از آیت‌الله خامنه‌ای هراس داشت؟

اینفوگرافیک/در چه صورت از آزمون جامع دکتری معاف می‌شویم؟

شیاطین در سوگ لیندسی گراهام +عکس

چت جی تی پی از دسترس خارج شد

هشدار سازمان سنجش درباره فعالیت صفحات جعلی در شبکه‌های اجتماعی

پیام تسلیت وزیر علوم در پی شهادت دانشجوی دانشگاه هرمزگان

تفکیک پذیرش سوابق تحصیلی از آزمون؛ تأکید معاون آموزشی وزارت علوم بر بازه زمانی واحد

گذراندن ۷ واحد درسی از میان دروس ارائه شده معارف اسلامی برای این دانشجویان الزامی شد

معاون علمی رئیس جمهور بر توسعه زیرساخت‌های کوانتومی تاکید کرد

تیم ملی المپیاد فیزیک ایران در المپیاد ۲۰۲۶ کلمبیا غوغا به پا کرد

گلوله مخصوص ساقط کردن پهپادهای سریع توسط روسیه ساخته شد

پسر استیو جابز به سرطان مبتلا شد

تبریک رئیس فرهنگستان علوم به قهرمانان المپیادهای جهانی ریاضی و فیزیک

تصویری از تبلت جدید سامسونگ لو رفت +عکس

درمان ناباروری مردان با سلول‌های بنیادی در آزمایشگاه

ستون‌های غلیظ دود در مرزهای مشترک عراق و کویت+عکس

دود از پایگاه آمریکایی بلند شده از خاک عراق قابل مشاهده است +عکس

کشف یک محراب تاریخی در پاسارگاد+عکس

لیندسی گراهام که امروز به درک واصل شد که بود؟ +عکس

اتحادیه اروپا فیس بوک و اینستاگرام را تهدید کرد

ایلان ماسک مالک اوپن ای آی را به سرقت تجاری محکوم کرد

نماز شب اول قبر چگونه خوانده می‌شود؟ زمان اقامه نماز رهبر شهید

سیره امام سجاد(ع) در کادرسازی فکری و تجدید حیات معنوی جامعه

دستیابی به جامعه قرآنی هدف متعالی رهبر شهید

گسست معرفتی در اندیشه ایرانی از چالش‌ها تا راهکارها

لبنانی‌ها هفته بزرگداشت تشییع امام مستضعفان را برگزار می‌ کنند

آرامگاه ابدی رهبر شهید انقلاب در رواق دارالذکر حرم امام رضا(ع)

تصویر/ما همه خون‌خواه توییم خامنه‌ای...

پیکر رهبر شهید و خانواده ایشان در این رواق حرم مطهر رضوی به خاک سپرده می‌شود

برای بابای زهرای کوچک و آزمون سخت او در شهادت زن و فرزند

ریشه انتقام در فرهنگ ایرانی شیعی به کجا برمی‌گردد؟

روسیه به دنبال مختل کردن استارلینک در اوکراین

تأکید شورای عالی انقلاب فرهنگی: تعیین تاریخ امتحانات نهایی و کنکور بر عهده متولیان اجرایی

کاهش تنوع مدارس با هدف تحقق عدالت آموزشی در دستور کار آموزش و پرورش

شیوه‌نامه اجرایی طرح حامی ویژه تابستان ۱۴۰۵ ابلاغ شد

درخشش تیم ملی المپیاد فیزیک جمهوری اسلامی ایران در مسابقات جهانی

وداع با معلم یک ملت تجلی سرمایه اجتماعی یک ملت

جایگاه آموزش و پرورش در منظومه فکری رهبر شهید کجا بود؟

رتبه نخست دانشگاه صنعتی امیرکبیر در شاخص نوآوری

توزیع کارت کنکور ارشد از ۲۲ تیر آغاز می‌شود

اطلاعیه دانشگاه آزاد درباره امتحانات دانشجویان تحصیلات تکمیلی

نسخه جدید چت جی تی پی راه اندازی می‌شود

ربات‌ها حس لامسه پیدا می‌کنند

یک خبر ترسناک: ربات انسان نما به همکارانش حمله کرد

زباله‌های فضایی در ساحل استرالیا نمایان شدند

تولید سوخت جت پایدار از دی اکسیدکربن صنعتی ممکن شد

کاوشگر ژاپنی توانست از یک سیارک تصویر ثبت کند

هوش مصنوعی دیپ سیک به دنبال تراشه سازی رفت

هم اکنون انبوهی از سوخت رسان های آمریکایی درحال پرواز در نزدیکی تنگه هرمز هستند

گلباران پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب توسط دانشجویان

اقتدار علمی ایران؛ محور همیشگی رهنمودهای رهبر شهید

رهبر شهید ایران در آغوش ملت ایران

کلاس‌های تابستانی دانشگاه آزاد مجازی شد

ضوابط برگزاری امتحانات مجازی و جزئیات ترم تابستان شریف اعلام شد

گروه‌های امدادی دانشگاه آزاد از نخستین لحظات تشییع رهبر شهید به خدمت‌رسانی زائران پرداختند

محتوای کاربران گوگل برای آموزش هوش مصنوعی به کار می‌رود

تصویری از مراسم بدرقه رهبر شهید انقلاب

حضرت آیت الله جوادی آملی در جمکران بر پیکر رهبر شهید انقلاب نماز می خواند

هوش مصنوعی وارد عصر امنیت ملی می‌شود

بسیج همه‌جانبه دانشگاه آزاد برای خدمت زائران امام شهید

نگاهی به حضور کسب و کارهای مجازی در بدرقه رهبر شهید

هدایت‌های روشنگرانه رهبر شهید در حوزه علم و فناوری

شماره جدید مجله دانشمند منتشر شد

چه کسی بر پیکر رهبر کبیر انقلاب نماز اقامه کرد؟

تشییع رهبر شهید انقلاب، صحنه‌ای تاریخی برای نمایش وفاداری ملت ما است

جامعه رستگار، راهبرد رهبر شهید در امت سازی

«آیفون» به تنهایی کسی را مدرن نمی‌کند/اخلاق ویژه جامعه شبه‌مدرن شهری!

پویش ختم جمعی قرآن به یاد رهبر شهید

روایتی از نماد و معنا در انیمیشن های متاخر کودکان

کاظمی: ۵ هزار مدرسه برای اسکان زائران آماده شد

دعوت وزیر آموزش و پرورش از دانش‌آموزان و فرهنگیان برای حضور در آیین وداع و تشییع