شبکه علمی ثریا ـ ناصر فکوهی: زبان در معنای عام آن را بی شک باید ظرف اندیشه به شمار بیاوریم که فراتر از کارکردی ارتباطی، حامل اندیشه و سازندۀ انسان است. این امری است که از دوران باستان تا امروز، در نزد متفکران، بر آن تاکید وجود داشته است: افلاطون در کراتیلوس از زبان سقراط میگوید: « واژۀ آدمی (آنتروپوس) بدین معنی است که در حالی که جانوران دیگر نه درباره چیزهائی که می بینند می اندیشند و نه آنها را با یکدیگر می سنجند، آدمی به دیدن تنها قناعت نمی ورزد بلکه هر چه ببیند درباره آن می اندیشد و چیزهائی را که دیده است با یکدیگر می سنجد. از این رو، در میان همه جانداران آدمی یگانه آفریده ای است که بدین نام خوانده میشود، زیرا هر چه را ببیند درباره آن می اندیشد»[i]. این در حالی است که فردیناندوسوسور از بنیانگذاران اصلی زبان شناسی ساختاری جدید در دروس زبان شناسی عمومی[2] خود، اندیشه را جز ابری مبهم نمی دانست که مرزهایش تنها در قالب زبانی ظاهر می شدند. هر چند باز هم به بیان یکی دیگر از متفکران جدید یعنی ویتگنشتاین، این مرزهای زبانی ممکن بود همچون جامه ای زیبا، به هیچ رو کالبدی را که درون خود پنهان کرده اند به نمایش نگذارند.[3]
زبان شناسان جدید و در راس آنها نوام چامسکی نه فقط زبان را مهارتی انسانی و منحصر به فرد می دانند، بلکه بر اهمیت آن در حوزه هویت سازی و ایجاد شخصیت در سطح اجتماعی تاکید دارند. برآنیم که در این نوشته کوتاه به این امر بپردازیم و در این حوزه شاید بیش از هر کس به جرج اورول و رمان تاریخی اش «1984»[4] نزدیک می شویم. در این رمان، وی روش های تحمیق سیاسی از خلال نظام های تقلیل دهندۀ زبانی را به بهترین شیوه نشان می دهد.
به فرض نخستین خود بازگردیم: اینکه زبان ظرف اندیشه است. اگر این فرض را به مثابه یک اصل موضوعه در نظر بگیریم، از لحاظ انسان شناسی سیاسی می توانیم به سوی چندین رویکرد کشیده شویم. پیر بوردیو در بحث عمومی خود دربارۀ زبان، از یک سو آن را یکی از مهم ترین سرمایه های اجتماعی قلمداد می کند که باید « آن را حاصل کار مولفانی دانست که دارای اقتدار برای نوشتن هستند... و به نظامی از هنجارها [ دامن می زند] که به رفتارهایی زبانی نظم می بخشند»[5]. بوردیو در عین حال از یک «بازار زبان شناختی » سخن می گوید که همه از آن به نحو یکسانی برخوردار نیستند و همین نابرابری دلیلی اساسی بر یک نابرابری بازتولید شونده در سطح جامعه است[6]. با این وصف می توان برداشت و رویکرد دیگری نیز به زبان داشت که رویکرد فوق را نفی نمی کند و آن زبان به عنوان ابزاری «دستکاری کننده[7] و حتی «خود دستکاری کننده»[8] است. رابطۀ گفتار حوزۀ سیاسی با خود و با گفتار حوزۀ عمومی از این دست است و آنجا که این رابطه به سطح گفتار حوزۀ اندیشۀ علمی و به ویژه انسان شناختی و جامعه شناختی می کشد، گاه با سطح بالایی از تنش روبرو می شویم.
ابتدا بر این امر تاکید کنیم که هر حوزۀ اجتماعی و طبعا حوزۀ سیاسی، دارای یک نظام گفتمانی [9] است که از گفتار ویژۀ خود با واژگان، ساختارهای دستوری، تاکیدها، کلید واژگان و ... خویش استفاده می کند. این نظام را از دیدگاه اجتماعی باید نوعی نظام رمزگذاری[10] و رمزگشایی [11] نامید که لزوما نه بر نظام مشابه در سایر حوزه ها انطباق دارد و نه لزوما می خواهد انطباق داشته باشد. در زبان عمومی به این گفتار گاه با واژۀ عام «زبان قدرت» اشاره می شود که واژهای مبهم و جانبدارانه است. هر چند تمام حوزه های اجتماعی این فرایند را به نحوی از انحاء انجام می دهند، اما در حوزۀ قدرت، این فرایند بیشتر از سایر حوزه ها به سوی کلیشه سازی های[12] تقلیل دهنده[13] پیش می رود. روی سخن این حوزه، دست کم در نظام های مدرن دموکراتیک یا شبه دموکراتیک، بیشتر با گروه بزرگی از مردم است که دارای سرمایه های زبان شناختی اندکی هستند و بنا بر این، تمایل دارد حداکثر اقتصاد را در رابطۀ خود با آنها به کار ببرد. با وصف این، همان گونه که گفتیم سایر حوزه ها نیز همین عمل را انجام می دهند. نتیجه آنکه به همان میزان که یک نظام اجتماعی پیچیده تر میشود، ما با حوزه های متعددتر ، متنوع تر، با قابلیت های تفسیرپذیری بیشتر و از همین جا با قابلیت های دستکاری کننده، خود دستکاری کننده و در نهایت با امکان بیشتری برای ایجاد همسازی،[14] انفعال[15] یا تنش[16] اجتماعی سروکار داریم.
استدلال ما در این نوشته آن است که وجود چنین حوزه های متنوعی به ویژه در یک نظام جدید و پیچیده شهری از انباشت های بزرگ جمعیتی و اقتصادی، کاملا ممکن و حتی متعارف است. با این وجود، نمی توان لزوما انتظار داشت که به این دلیل چنین نظامی بتواند سازوکارهای پرهیز از دو امر منفی انفعال و تنش ( که هر دو در کوتاه یا دراز مدت صلح اجتماعی و امکان همزیستی را از میان می برند) را فراهم کند و برعکس لزوما بتواند میان حوزه های متفاوت زبان شناختی همسازی ایجاد کند.
برای اینکه بحث خود را در مصداق جامعه خود اندکی باز کنیم، می توانیم بر تاریخ صد ساله اخیر کشورمان تکیه بزنیم که در آن از آغاز مشروطه، ورود گفتمان سیاسی جدید در قالب هایی اروپایی، زبانی را آغاز کرد که به باور ما تا امروز نه در خود حوزۀ سیاسی و نه در خارج از آن « درست درک نشده» بیشتر عامل کژفهمی است تا عامل همسازی میان کنشگران سیاسی. در واقع، آنچه شاهدش هستیم این است که گروه های بسیار متنوعی از کنشگران اجتماعی همچون سیاستمداران (پیش و پس از انقلاب)، روشنفکران، نخبگان و کارشناسان فن سالار، مردم عادی از گروه های متفاوت اجتماعی با سرمایه های مختلف فرهنگی و اقتصادی، تقریبا همگی با گروه محدودی از واژگان و ساختارهای زبانی به حوزۀ سیاسی میپردازند که مثال هایی از آن را می توان در واژگان زیر یافت: مردم سالاری (دموکراسی)، استبداد، آزادی، آزادی بیان، مشارکت، انتخابات، وحدت، انسجام و سازندگی. طیف این واژگان، نسبت محدود و افزون بر این کلیشه ای بودن آنها و تقلیل گرا بودنشان عامل اصلی بی معنا شدنشان در حوزههای گستردۀ فهم و ادراک اجتماعی مشترک میان گروه های مختلف اجتماعی است. در این میان پرهیز تعمدی یا غیر تعمدی از تشریح این مفاهیم و یا تشریح آنها به زبانهایی که خود رمزگذاری شده هستند، عاملی است برای ایجاد نوعی اجماع به زعم ما «مکانیکی» درباره معنای آنها که بالطبع نمی تواند تاثیر در اشتراک معناشناختی آنها در پهنه های وسیع اجتماعی داشته باشد.
تقلیل گری زبان شناختی در این حوزه البته به قدرت و الزامات ناشی از بازتولید آن محدود نمی شود. می توان گفت که تقریبا تمام حوزه های دیگر اجتماعی نیز به نوعی در این امر شریکند و این کار را برای آن انجام می دهند که به نوعی ناهمگنی[17] یا نوعی همگنی[18] کمابیش تصنعی میان زیر گروه های خود و یا میان خود و قدرت یا زیر گروه های آن با اهداف تاکتیکی یا استراتژیکی دست یابند، هر چند اغلب به دلیل عدم مهارت های زبان شناختی در حوزۀ سیاسی (همچون خود قدرت) در این امر ناتوان بوده و به نتیجه مطلوب نمی رسند. در حقیقت پرهیز از باز کردن مباحث و تاکید بر محصور کردن آنها در «شعار» ها بیش از آنکه بنا بر ادعای مطرح شده، قصد «برانگیزش» و ایجاد انگیزه مشارکت سیاسی را به نحوی از انحا داشته باشد به صورت اغلب ناخودآگاه، سازوکاری است برای حفظ تصنعی گفتمان و گفتار سیاسی در یک حوزۀ مشخص به سود یک رفتار مقطعی. هم از این رو است که چنین تقلیلگرایی هایی دیر یا زود وقتی ابهام ها و کژفهمی های خواسته یا ناخواسته دست کم تا اندازهای به کنار می روند، اغلب به دلزدگی و نومیدی منجر می شوند. ابهام در اینجا بیش از هر چیز کارکردی «آرمانشهری» (اتوپیایی) دارد و بر اساس همین کارکرد تلاش میکند که واژگان و در واقع زبان سیاسی را به صورت واقعیتی در خود به نمایش گذارد.
اما آنچه موضوع رابطۀ زبان سیاسی و زبان اجتماعی را باز هم از این پبچیده تر میکند، دخالت بیش از پیش زبان در مفهوم عام واژه در حوزۀ زبان به مفهوم خاص واژه است. ابتدا، از این دو مقوله معناهایی ویژه را که اختیار میکنیم ارایه می دهیم، معناهایی که لزوما مورد توافق زبان شناسان نیست و بیشتر رویکردی انسان شناسانه را دربردارد تا معنایی زبان شناختی. زبان در معنای خاص آن را می توان به زبان گفتاری و نوشتاری یعنی در نهایت به چند هزار واژه و چند صد ساختار و دستورهای زبان شناختی که آنها را به یکدیگر پیوند می دهند از یک سو و از سوی دیگر یک سیستم نوشتاری محدود کرد. اما از دیدگاه معنای عام، زبان نه تنها شامل زبان «نا نوشتاری»[19] بلکه شامل مجوعه های پیچیدۀ نشانه شناسی و معنا شناسی[20]، نمادشناسی[21] نیز میشود که خود از خلال میلیاردها نظام درهم پیچیدۀ شناختی[22]، زبان شناختی و تفسیری، از سطح ذهنیت به صورت خود آگاه یا ناخودآگاه به سطح عمل درآمده و بار دیگر در اغلب بازنمودها[23] به سطح ذهنی باز می گردند تا چرخه های معنایی-کنشی ایجاد کنند.
در نهایت موضوع کنش های اجتماعی را می توان مسئله ای زبان شناختی نیز ارزیابی کرد. اگر فرایند عمومی علوم اجتماعی را در سی سال گذشته در نظر بگیریم، درک و تحلیل نظمهای اجتماعی بیش از پیش از سطح کنش فیزیکی به سطح رابطه ای پیچیده میان کنش و ذهنیت و به ویژه درک ذهنیت های گوناگون و درهم پیچیدۀ فرهنگ های مختلف کشیده شده است، و همین امر نیز سبب می شود که رویکردی جدید به زبان در رابطه ای که میان آن با نظام های معناشناسانه، از یک سو، و نظام های تفسیری از سوی دیگر بتوان ایجاد کرد که به یکی از اساسی ترین رویکردهای روش شناسانه برای درک روابط سیاسی جدید تبدیل شود. به زبانی دیگر بسیاری بر این باورند که مسائل لزوما در سطح «فیزیک» و روابط طبیعی کنشی می گذرند و زبان ها، واژگان و نظام های تفسیری صرفا نقش ثانویه بر عهده دارند و اغلب باید در برابر گروه نخست، حاشیه ای شوند. اما می توان لااقل به مثابه یک پیش فرض دیگر ، شاید بگوئیم اورولی (Orwelian) ، نیز به مسئله نگاهی دیگری داشت و فرض را بر آن گرفت که اصل در زبان و تفسیر است و نه در فیزیک اشیاء.
دقت داشته باشیم که معنای این گفته نمی تواند، بویژه از زبان علوم اجتماعی، به معنای نقض «کنش» یا پراکسیس به مثابه یکی از مهم ترین عوامل هر نظام اجتماعی باشد. ما می گوییم که در بسیاری موارد، پراکسیس بدون ساختارهای معنایی و تفسیری همراهی کننده اش اصولا غیرقابل تفسیر شده و بیشتر بدل به یک رابطۀ دستکاری کننده و خوددستکاری کننده می شود که کنشگر اجتماعی در هر رابطه ای که با قدرت قرار داشته باشد، ولو اینکه در قلب و مرکز آن باشد، از آن بیشتر به مثابه مرهمی اتوپیایی استفاده می کند تا به عنوان راه حلی واقعی برای از میان بردن مشکلات و موانعی که بر سر راهش یرای رسیدن به اهداف خیالیش وجود دارند. همین امر سبب میشود که ما، از سویی، بازگشتی به سوی رابطۀ زبان ها در فرهنگ های گوناگون و، از دیگر سو، بازگشتی به درک لایه های مختلف زبان شناختی را بنا بر موقعیت و نقش کنشگر اجتماعی در هر زبان، در هر تحقیق اجتماعی، پیشنهاد کنیم و در عین حال بر این نکته اساسی تاکید کنیم که درک عمیق مفاهیم، که لزوما در سطح هیچ جامعه ای به شیوه ای یکسان انجام نمی گیرد، بار دیگر نیاز به نظام های برابرگرای توزیع سرمایه های زبان شناختی را در نظام های آموزشی عمومی و رسانه های آزاد نشان می دهد، چرا که مشارکت زبان شناختی تقلیل یافتۀ کنشگران اجتماعی، که برای خود آنها به مثابه یک کنش مشروعیت یافته مطرح است، لزوما بهترین راه حل برای رسیدن به درکی درست از حوزۀ قدرت و تنظیم روابط این کنشگران با آن نیست.
پینوشتها:
[i] افلاطون،1367، دوره آثار، ترجمه محمد رضا لطفی، تهران، خوارزمی، جلد دوم، ص. 756
[2] Saussure, F., 1967, Cours de linguistique generale, Paris, Payot, p. 155.
[3] Wittgenstein, 1921, Tractatus logico-philosophicus, prop. 5-6, Paris, Gallimard, p.71.
[4] اورول،ج.،1386 ، 1984، ترجمه صالح حسینی ، تهران، نشر نیلوفر.
[5] همان، ص. 61-62.
[6] بوردیو، پ.، 1388، درسی درباره درس، ترجمه ناصر فکوهی، تهران، نشر نی، ص. 71
[7] Manipulator
[8] Auto-manipulator
[9] Discourse
[10] Codification
[11] Decodification
[12] Stereotype
[13] Reduction
[14] Articulation
[15] Passivity
[16] Conflict
[17] Heterogeneity
[18] Homogeneity
[19] Non verbal
[20] Semiotic
[21] Symbolic
[22] Cognitive
[23] Representation
منبع: انسان شناسی و فرهنگ
عکس روز ناسا از سیاره نپتون
واکنش آموزش و پرورش به خبر فوت سوگند صیادی
برگزیدگان رویداد «جوان سال» به مدرسه حکمرانی جوانان راه مییابند
تعطیلی مدارس آخرین راهکار مقابله با آلودگی هواست
نظارت بر تلاش شبانهروزی آمادهسازی کتاب درسی سال تحصیلی جدید
رکوردشکنی دانشآموزان ایرانی با ۲۴ طلای علمی در جنگ
قسمت جدید «ریحانه» با اجرای ژیلا صادقی امشب روی آنتن میرود
اژدهای افتخاری گوتبورگ جلوی پای سازندگان «ارزش احساسی» خوابید
ساخت مجموعه مستند ۱۴ قسمتی «طولانی ترین جنگ» با نگاهی به زندگی حاج قاسم
قصه فداکاری و عشق محض یک مرد به همسرش در یک فیلم
رویداد ملی «ایراندخت» درباره توانمندیهای زنان است
نکاتی جالب درباره تقسیم بندیهای مختلف قرآن
کتاب «پس از پیامبر (ص)» منتشر شد
تصویری از موشک حاج قاسم با سر جنگی موشک خیبرشکن
ماجرای زندگی نویسنده مفاتیح الجنان برای نسلی که او را نمیشناسد
استاد گلشنی افق بلند علوم تجربی و فیزیک را با ژرفای اندیشه فلسفی پیوند زد
زره مخصوص از فضانوردان در مقابل زبالههای فضایی محافظت میکند
دکتر مهدی گلشنی، استاد ممتاز فیزیک دانشگاه شریف درگذشت
تربیت بیش از ۸۰ هزار دانشآموخته در دانشگاه صنعتی امیرکبیر
پذیرش مستقیم دستیاری از بین پزشکان عمومی نیمه دوم آذر اجرایی میشود
قابل توجه دانشجویان: فراخوان فرصت پژوهانه فولاد مبارکه برای دانشجویان منتشر شد
جشن استقبال از دانشجویان نوورود شریف ۲ آذرماه برگزار میشود+پوستر
یک ریاضیدان مسئله ۱۶۷ ساله ریاضی را با کمک هوش مصنوعی حل کرد
ایران و ترکیه در مسیر افزایش انتشار دیاکسیدکربن
ماموریت محرمانه نیروی فضایی آمریکا به مدار زمین انجام شد
ثبتنام پذیرفتهشدگان دانشگاه پیام نور از امروز آغاز میشود
واکنش رئیس دانشگاه تهران به مقاله نیویورک تامز درباره توجیه حمله به زیرساختهای آبی ایران
دامنه حملههای سایبری به اتحادیه اروپا رسید
اف بی آی و وزارت کشاورزی آمریکا جدیدترین قربانیان هکرها شدند
۳۰ درصد ظرفیت منتقلشده پزشکی و دندانپزشکی از پذیرش سال ۱۴۰۶ کسر میشود
نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل» منتشر شد
مجسمههایی با پوششی از نقوش ایرانی به نیاوران آمدند
در دیدار آهنگساز ایتالیایی با مدیران بنیاد رودکی چه گذشت؟
طرح سینما کارت دانشآموزی اجرا میشود
ناهید شعشعانی، دوبلور پیشکسوت درگذشت
همراه با فیلمهای آخر هفته تلویزیون؛ از «به وقت شام» تا «در بروژ»
از کتاب اختران تهران رونمایی شد
روایت تازهای از جهان فکری و میراث فلسفی فارابی در هم اندیشی اساتید و پژوهشگران
انسان معاصر در عصر انفجار اطلاعات به حقیقت نزدیکتر شده است؟
پیشنهاد تشکیل شورای مستقل علوم پایه در دومین نشست هماندیشی استادان
لزوم رفع فوری چالشهای دانشجویان ایرانی در روسیه در دیدار رئیس سازمان امور دانشجویان و سفیر جمهوری اسلامی ایران
اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاههای علوم پزشکی +جدول
ارتقاء رتبه دانشگاه تربیت مدرس در نظام رتبهبندی جهانی گرین متریک
تصویری از احمد نجفی در اتاق گریم سریال سلمان فارسی
ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام میشود
۴۹۶ هزار و ۸۰۶ نفر در کنکور سراسری و دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ قبول شدند
تصویب ضوابط ایجاد دورههای تکمیلی تخصصی بالینی «فلوشیپ»
نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد
دانشگاهها مجاز به کاهش واحدهای درسی مقطع کارشناسی شدند
کلید نهایی آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی ۱۴۰۵ اعلام شد
تاکید رئیس دانشگاه تهران بر نظارت روسای دانشکدهها بر پوشش دانشجویان
پیامنور از نیمه آذرماه به دانشجویان علوم پزشکی درس میدهد+جزئیات
آمازون و گوگل مالک ۳۰ درصد سهام آنتروپیک پس از عرضه اولیه میشوند
توسعه همکاریهای علمی با کشورهای آفریقایی و جذب دانشجویان خارجی
نقش هوش مصنوعی در هدف قرار دادن مدرسه میناب به عنوان هدف نظامی
تأکید رئیس دانشگاه علمیکاربردی بر تشکیل انجمن دانشآموختگان
یک گام دیگر برای اصلاح ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی برداشته شد
مشوقهای جدید فناورانه پیرو منویات رهبری؛ حمایت از پروژههای پرریسک
سیستمهای زیرساختی آمریکا شکافهای رفع نشدنی دارند
ثبت رویداد از ایده تا کسبوکار دانشکده شریعتی در شبکه جهانی کارآفرینی
کپی کردن ریلزها در اینستاگرام ممنوع شد
درگذشت استاد پیشکسوت ریاضی دانشگاه صنعتی شریف
پاویون دانشبنیانها در نمایشگاه توانمندیهای صادراتی جمهوری اسلامی
نه قاطع انویدیا به استخدام دوباره هوانگ
تاکسی روباتیک گوگل از بزرگراه های آمریکا جمع شد
مایکروسافت با ۷ مدل جدید به جنگ اوپن ای آی و آنتروپیک رفت
نشست تخصصی دستگاههای پرتو ایکس در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد
ایالت اورگن جدیدترین شاکی اوپن ای آی شد
نتایج نهایی رشتههای با آزمون دانشگاه آزاد در کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد
آغاز نخستین طرح سراسری نظرسنجی رضایت دانشجویان از اول آذرماه
تعمیر مبل استیل و راحتی در کرج؛ تفاوت خدمات و عوامل مؤثر بر هزینه
سرمایهگذاری در اتاق شیشهای؛ چرا شفافیت، شاهرگ حیات پلتفرمهای مالی دیجیتال است؟
تقدیر حجت الاسلام قمی از جانشین ستاد کل نیروهای مسلح
ششمین اجلاس مهدویت و انقلاب اسلامی فراخوان داد
تأسیس ۱۱ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت
خدمات دینی و آثار ماندگار آیت الله وحید خراسانی سرمایه حوزه های علمیه
به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس
فرصت مجدد ثبتنام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی
کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی
دانشگاهها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند
نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام میشود
حجتالاسلام خسروپناه خواستار کوچکسازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاهها شد
«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه
انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی
دانشگاهها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند
ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام میشود
تلگرام در عراق فیلتر شد
حذف ۲ اپ کاربردی از موبایلهای سامسونگ
چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی
فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سهشنبه غیرحضوری شد
فرصت مجدد ثبتنام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی
به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس
مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزشوپرورش واگذار شد
طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا میشود
۳ پیشنیاز تحقق خیزش علمی جدید
کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی
آپارتمانهای قم در زمان امام عسکری (ع)
بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند
اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس
خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت
واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی
گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد
آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانشبنیان
«مسلمانان در اتریش» کتاب شد
آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت میشود؟
پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل میشود
اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاههای علوم پزشکی +جدول
نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد
دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید
پاویون دانشبنیانها در نمایشگاه توانمندیهای صادراتی جمهوری اسلامی
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.