کد خبر: 52846
ف
علوم انسانی ارتباط معناداری با زمینه‌‏های فرهنگی دارند
مالک شجاعی گفت: در چارچوب پارادایم پوزیتیویستی نمی‌‏توان از علوم انسانیِ «بومی» دفاع کرد؛ ولی در دو پارادایم هرمنوتیک و انتقادی، علوم انسانی ارتباط معناداری با زمینه‌‏های فرهنگی دارند.

به گزارش ثریا به همت انجمن علمی و گروه علوم‌ اجتماعی اسلامی دانشگاه تهران سلسله نشست‌های «فلسفه و علوم‌اجتماعی» برگزار می شود. نشست اول از این سلسله نشستها با عنوان «دیلتای و علوم‌ اجتماعی» با سخنرانی مالک شجاعی جشوقانی عضو هیئت‌ علمی پژوهشگاه علوم‌ انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۴ آبان ماه در تالار دکتر شریعتی دانشکدهٔ علوم‌ اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد.

در ادامه گزارشی از سخنان مالک شجاعی ارائه می شود:

نگاه تاریخی به مباحث فلسفۀ علوم انسانی در غرب نشان می‌دهد تا به امروز دست‌کم سه پارادایم (به‌ترتیب تاریخ شکل‌گیری) در زمینۀ مبانی علوم انسانی شکل گرفته است:

۱. پارادایم پوزیتیویستی که متأثر از کامیابی‌‏های روش‌شناسی تجربه‌گرا در علوم طبیعی به وحدت روش‌شناختی علوم طبیعی و علوم انسانی باور دارد و عنصر «تبیین» در آن نقشی محوری ایفا می‌کند و اگوست کنت نظریه‌پرداز برجستۀ آن به حساب می‌آید.

۲. پارادایم هرمنوتیک که در واکنش به پوزیتیویسم شکل گرفت و در آن، عنصر «معنا» و «فهم» نقش محوری دارد. ویلهلم دیلتای مهم‌ترین سهم در طرح این پارادایم را از آنِ خود کرده است و امروزه او را به‌عنوان «فیلسوف علوم انسانی» می‏‌شناسند؛ زیرا تلاش فلسفی گسترده‌ای در راستای تحلیلِ معرفت‌شناسانۀ علوم انسانی و «تاریخ» انجام داد، چنان‏که خود در کتاب اثرگذار مقدمه بر علوم انسانی، رسالت این کتاب را «تثبیت اهمیت و استقلال علوم انسانی در مقابل سلطۀ تحمیل‌شدۀ دیدگاه علوم طبیعی در تفکر فلسفی» معرفی می‌کند. هانس گئورگ گادامر و پل ریکور هم در همین پاردایم جای می‌گیرند.

۳. پارادایم انتقادی که طیفی از دیدگاه‌‏ها از مارکسیسم و مکتب فرانکفورت و رهیافت‏‌های فمینیستی را در بر می‌‏گیرد. از این منظر، کارکرد عمدۀ علوم انسانی، رهایی‌بخشی از طریق شناسایی ساختارهای سلطه است؛ چراکه آدمیان در فضای فرهنگی‌اجتماعی خاصی به سر می‌برند که نقش چندانی در ایجاد آن نداشته‌‏اند و این فضا از طریق نظام معرفتی و ایدئولوژی‌ای که دارد، سلطۀ خود را بر افراد اِعمال می‏‌کند.

با این توضیح، فقط در چارچوب پارادایم پوزیتیویستی است که نمی‌‏توان از علوم انسانیِ «بومی» دفاع کرد؛ ولی در دو پارادایم دیگر که از نظر تاریخی متأخّر از پوزیتیویسم هستند، علوم انسانی ارتباط معناداری با زمینه‌‏های (context) فرهنگی دارند و نمی‌‏توان از جهان‌شمولی (universality) علوم انسانی سخن گفت.

دیلتای در مقدمه بر علوم انسانی نشان داده است علوم انسانی در غرب دارای ریشه‌‏های مسیحی و تاریخیِ خاص اروپای قرن هجدهم و نوزدهم است. او حضور مفروضات دینی را در پوزیتیویسم فرانسوی و فلسفۀ تاریخ آلمانی و حتی افکار فیلسوفانی، همچون کانت نشان داده است.

عبارت دیلتای، تأمل برانگیز است آنجا که ضمن اشاره به ریشه‌‏های مسیحی افکار کسانی همچون کندورسه، بوسویه، آگوست کنت و هگل می‌‏نویسد: «این نمونۀ کاملی از بعضی افکار فلسفی است که از وحی الاهی مایه گرفته و از آن پس، عقل بشری ادعای ابداع آن را کرده و بر ضد خود وحی که منشأ اصلی آن بوده، به کار برده است» (دیلتای، ۱۳۸۸: ۶۰۵).

ژیلسون هم در روح فلسفۀ قرون وسطی ضمن بحث از نگاه تاریخی مسیحیت به تأیید این نکته می‌‏پردازد که «فلسفه‌‏ای که امروزه برای تاریخ معتبر می‏‌گیرند، بیش از آنچه تصور می‌‏شود، در معرض تأثیر اصول فکر مسیحی و فلسفۀ قرون وسطی قرار گرفته است» (ژیلسون، ۱۳۷۳: ۶۰۱).

زیتلن تأثیر اندیشمندان ِمحافظه کارِ مذهبی چون کانت، هگل، برک، بونالد و مایستر در شکل‌گیری علوم انسانی جدید را نشان داده است (زیتلن، ۱۹۸۱). اندیشمندان کاتولیک، دیدگاه تاریخی و توسعه‌‏ای و ارگانیک (انداموار) از جامعه را بسط دادند. نقد ِتلقی مکانیستی از جهان و علّیت توسط هیوم و لایب نیتس زمینۀ مناسبی برای کانت فراهم آورد و او هم با انقلاب کپرنیکی، بر نقش مقولات در تکوین معرفت تأکید کرد. ادموند برک اندیشۀ جامعه به‌مثابۀ یک ارگانیسم یا بدن زنده را مطرح کرد.

کسانی چون لوئیزدوبونالد (۱۷۵۴ تا ۱۸۵۰) و ژوزف مایستر (۱۷۵۴ تا ۱۸۲۱) که بر دورکیم تأثیر زیادی گذاشته‌اند، فلسفه‌‏ای کاتولیکی برای دفاع ایدئولوژیک از نظم پساانقلابی (انقلاب فرانسه) ارائه داده و در آرزوی احیای هماهنگی و نظم سنّتی قرون وسطی بوده‌‏اند. آنان در برابر ایده‌‏های روشنگری، فروتریِ عقل بشری نسبت به وحی الاهی را طرح کردند که بر اساس آن، آدمی دانش را نه از طریق عقل فردی بلکه بیشتر به‌عنوان «موجود اجتماعی» و از طریق سنت و زندگی در اجتماع فرهنگی کسب می‏‌کند (قانعی‌راد، ۱۳۸۸: ۶۵).

منبع: خبرگزاری مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

یک کشته و ۲ زخمی در تیراندازی در افسریه تهران

پراید در یک قدمی ۵۴ میلیون تومان +جزئیات

سکه از ۴.۵ میلیون گذشت +جزئیات

گریم جالب ارسطو در پایتخت ۶ +عکس

شال ستِ داماد و دخترِ حسن روحانی سوژه شد+عکس

وقتی حامد بهداد ادای ضحاک را درآورد! +عکس

آنفلوانزا صدای ایشان را هم درآورد! +عکس

استیضاح ترامپ رسما تائید شد

دانشجویان تهرانی پیشتاز در ازدواج دانشجویی

دعوت یک تشکل دانشجویی از وزیر بهداشت برای مراسم روز دانشجو

نهادهای بین‌المللی نسبت به تحریم‌های یکجانبه واکنش نشان دهند

امشب آخرین مهلت ثبت نام کنکور دکتری ۹۹/ فرصت تمدید نمی‌شود

زنگ ورزش پاسخگوی نیازحرکتی بچه ها نیست حتی اگر تعطیل نشود

دانشگاه آزاد در انتخابات مجلس طرف هیچ شخص، جریان و جناحی نیست

کشف سیاره‌ای که دور ستاره سفید کوتوله مدار می‌زند

کم فروشی اینترنت توسط اپراتورها ثابت نشد

حجامت با شاخ گاو +عکس

این مدرسه در ایذه با تنور گرم می‌شود! +عکس

تصادف مرگبار کامیون با تریلر +عکس

سقوط پل عابر پیاده در مشهد +عکس

اصلاحات دفترچه ثبت نام کنکور دکتری ۹۹ اعلام شد

آخرین نتایج آزمایشات مسمومیت احتمالی دانشجویان علوم پزشکی تهران

وضعیت بودجه دانشگاه‌ها در سال ۹۹/ بودجه عمرانی منفی شد

مردم انتظار دارند نمایندگان نظارت قوی بر عملکرد دولت داشته باشند

ثبت‌نام داوطلبان انتخابات میان‌دوره‌ای خبرگان فردا آغاز می‌شود

ثبت‌نام فرهنگیان فاقد مسکن آغاز شد

۱۰ درصد جمعیت ایران سالمند است/ گیلان سالمندترین استان کشور

جراحی کاهش وزن از سکته افراد چاق پیشگیری می‌کند

شبکه وکالت در دوره امام عسکری(ع) توسعه پیدا کرد

دلار همچنان بالا می‌رود+جزئیات

جیغ‌های یک کودک مادرش را از کما درآورد +عکس

کشتی هزارساله واکینگ‌ها کشف شد +عکس

این تصویر باعث پلمپ رستوران مشهور شد +عکس

خودرو وزیر اقتصاد در حاشیه یک همایش +عکس

پسر گیلانی به آرزویش رسید+عکس

حرکت باورنکردنی این زن برای خرید گوشی آیفون! +عکس

تمساح کباب شده در مغازه‌ها +عکس

خیابان‌های بدخط تهران +عکس

بازگشت اینترنت تلفن همراه سیستان‌ و بلوچستان

فرزند رهبری در مراسم ختم خواهر ولایتی +عکس

خانوده پژو ۲۰۶ گران شد +جدول

خبر خوش برای فرهنگیان فاقد مسکن

تولید چمدان بازیافتی و دوستدار محیط زیست

مقابله با آلزایمر از طریق مهار پالس‌های رگ‌های خونی

روند آلودگی جهان به دی اکسید کربن کند شد

اعتیاد به سوخت‌های فسیلی اقیانوس‌ها را در مرز نابودی قرار داده است

بارش شهابی جوزایی در اواخر آذر ماه اوج می گیرد

افزایش سهم آموزش مهارتی دانشگاه علمی کاربردی به ۳۰ درصد

پیام تسلیت دانشگاه تهران به مناسبت درگذشت دانشجوی جهادگر

ثبت نام آزمون سراسری قرآن تا ۲۲ آذرماه تمدید شد

شش ویژگی اصلی شیعیان از منظر امام حسن عسکری (ع)

دشمن شناسی و استکبارستیزی شاخص اصلی طلبه بسیجی انقلابی است

پذیرش طلبه دانشجو در مقطع ارشد دانشگاه معارف اسلامی

دوره سواد رسانه‌ای در مدرسه علمیه امام خمینی(ره) برگزار می‌شود

ایجاد دفاتر تحقیق و توسعه صنایع در دانشگاه صنعتی امیرکبیر

اسب‌ سواری رهبر کره شمالی با همسرش در جنگل‌ برفی +عکس

نبش قبر امامزاده جعلی +عکس

علی کریمی از ایران رفت

تاکید وزیر علوم بر اطلاع رسانی شفاف از مصادیق تقلب علمی

اطلاعیه دانشگاه امیرکبیر درباره اتفاقات اخیر خوابگاه شهید گلشن

قابلیت تصویر در تصویر ویدئویی به فایرفاکس اضافه شد

خودروی پرنده با ۳ چرخ رونمایی می‌شود

وقتی مهرورزی ریتم «هارمونی خاکی» را تغییر می‌دهد

بازار ارز در انتظار این اتفاق مهم +جزئیات

شروع غم‌انگیز فیلم جدید بازیگر پایتخت+عکس

ناصر محمدخانی در جشن تولد پسر یک‌ ساله‌اش +عکس

برخورد گرم همسر ترامپ با مکرون سوژه شد +عکس

اینترنت سیستان و بلوچستان به زودی وصل می‌شود!

دلار رکورد افزایش قیمت را شکست +جزئیات

داوران فصل دوم عصر جدید چه کسانی هستند؟

استعفای ظریف تکذیب شد

پذیرایی از ژنرال آمریکایی با آبمیوه ایرانی +عکس

ساختمانی که سالانه ۶ تن اکسیژن تولید می‌کند!

۴ آیفون ۵G اواخر ۲۰۲۰ به بازار می‌آیند

انگشتری که اثر انگشت مصنوعی تولید می‌کند

استاندار گلستان با ویلچر در مراسم تقدیر از معلولان +عکس

شباهت عجیب بازیگر ترکیه‌ای به پارسا پیروزفر! +عکس

تأیید صلاحیت بیش از ۲۰۰ رئیس دانشگاه در کمیته تأیید صلاحیت

«رحیم پور ازغدی» ۱۶ آذر در دانشگاه خواجه‌نصیر سخنرانی می‌کند

قالیباف ۱۶ آذر به دانشگاه علامه طباطبایی می‌رود

هدیه لاکچری پدر و مادرِ عروس! +عکس

زمان واریز یارانه آذر ماه ۹۸ مشخص شد

یارانه معیشتی بعدی دولت در این تاریخ واریز می شود

منزل یک نماینده مجلس +عکس

پسر سیدحسن خمینی و امام جمعه تهران در کنار هم+عکسی

خواستگاری آقای نماینده وسط جلسه مجلس ایتالیا +عکس

گریه حسین فریدون در مراسم ختم خواهرش +عکس

فرد اهانت‌ کننده به کودک زباله‌ گرد بازداشت شد+عکس

شام دادن به ترامپ در سینی پلاستیکی در افغانستان! +عکس

دلار سد مقاومتی را شکست +جزئیات

خودرو وزیر اقتصاد در حاشیه یک همایش +عکس

ناصر محمدخانی در جشن تولد پسر یک‌ ساله‌اش +عکس

بنزین با قیمت کمتر در پمپ بنزین‌ها +عکس

تمساح کباب شده در مغازه‌ها +عکس

عنکبوتی که یک خفاش را شکار کرد +عکس

نبش قبر امامزاده جعلی +عکس

خانوده پژو ۲۰۶ گران شد +جدول

سلطان کوکائین دستگیر شد +عکس

ماجرای نانوایی رفتن خواننده معروف ایرانی

افزایش قیمت پراید +جدول

پرش دوباره قیمت دلار +جزئیات

موج برف و باران ۵ روزه در راه است +جزئیات

دستور استیضاح ترامپ رسما صادر شد

کار برادرزاده بن‌ لادن در کاباره‌های لندن! +عکس

دلجویی از کودک زباله گرد در کرج +عکس

پیکانی که با این تزئین خاص ماشین عروس شد +عکس

مهلت ثبت تقاضای یارانه کمک معیشتی اعلام شد +جزئیات

تصویر لو رفته از دکور برنامه مزدک میرزایی در شبکه ماهواره‌ای +عکس

آنفلوانزا صدای ایشان را هم درآورد! +عکس

یارانه من چرا قطع شد؟ +عکس