کد خبر: 52846
ف
علوم انسانی ارتباط معناداری با زمینه‌‏های فرهنگی دارند
مالک شجاعی گفت: در چارچوب پارادایم پوزیتیویستی نمی‌‏توان از علوم انسانیِ «بومی» دفاع کرد؛ ولی در دو پارادایم هرمنوتیک و انتقادی، علوم انسانی ارتباط معناداری با زمینه‌‏های فرهنگی دارند.

به گزارش ثریا به همت انجمن علمی و گروه علوم‌ اجتماعی اسلامی دانشگاه تهران سلسله نشست‌های «فلسفه و علوم‌اجتماعی» برگزار می شود. نشست اول از این سلسله نشستها با عنوان «دیلتای و علوم‌ اجتماعی» با سخنرانی مالک شجاعی جشوقانی عضو هیئت‌ علمی پژوهشگاه علوم‌ انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۴ آبان ماه در تالار دکتر شریعتی دانشکدهٔ علوم‌ اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد.

در ادامه گزارشی از سخنان مالک شجاعی ارائه می شود:

نگاه تاریخی به مباحث فلسفۀ علوم انسانی در غرب نشان می‌دهد تا به امروز دست‌کم سه پارادایم (به‌ترتیب تاریخ شکل‌گیری) در زمینۀ مبانی علوم انسانی شکل گرفته است:

۱. پارادایم پوزیتیویستی که متأثر از کامیابی‌‏های روش‌شناسی تجربه‌گرا در علوم طبیعی به وحدت روش‌شناختی علوم طبیعی و علوم انسانی باور دارد و عنصر «تبیین» در آن نقشی محوری ایفا می‌کند و اگوست کنت نظریه‌پرداز برجستۀ آن به حساب می‌آید.

۲. پارادایم هرمنوتیک که در واکنش به پوزیتیویسم شکل گرفت و در آن، عنصر «معنا» و «فهم» نقش محوری دارد. ویلهلم دیلتای مهم‌ترین سهم در طرح این پارادایم را از آنِ خود کرده است و امروزه او را به‌عنوان «فیلسوف علوم انسانی» می‏‌شناسند؛ زیرا تلاش فلسفی گسترده‌ای در راستای تحلیلِ معرفت‌شناسانۀ علوم انسانی و «تاریخ» انجام داد، چنان‏که خود در کتاب اثرگذار مقدمه بر علوم انسانی، رسالت این کتاب را «تثبیت اهمیت و استقلال علوم انسانی در مقابل سلطۀ تحمیل‌شدۀ دیدگاه علوم طبیعی در تفکر فلسفی» معرفی می‌کند. هانس گئورگ گادامر و پل ریکور هم در همین پاردایم جای می‌گیرند.

۳. پارادایم انتقادی که طیفی از دیدگاه‌‏ها از مارکسیسم و مکتب فرانکفورت و رهیافت‏‌های فمینیستی را در بر می‌‏گیرد. از این منظر، کارکرد عمدۀ علوم انسانی، رهایی‌بخشی از طریق شناسایی ساختارهای سلطه است؛ چراکه آدمیان در فضای فرهنگی‌اجتماعی خاصی به سر می‌برند که نقش چندانی در ایجاد آن نداشته‌‏اند و این فضا از طریق نظام معرفتی و ایدئولوژی‌ای که دارد، سلطۀ خود را بر افراد اِعمال می‏‌کند.

با این توضیح، فقط در چارچوب پارادایم پوزیتیویستی است که نمی‌‏توان از علوم انسانیِ «بومی» دفاع کرد؛ ولی در دو پارادایم دیگر که از نظر تاریخی متأخّر از پوزیتیویسم هستند، علوم انسانی ارتباط معناداری با زمینه‌‏های (context) فرهنگی دارند و نمی‌‏توان از جهان‌شمولی (universality) علوم انسانی سخن گفت.

دیلتای در مقدمه بر علوم انسانی نشان داده است علوم انسانی در غرب دارای ریشه‌‏های مسیحی و تاریخیِ خاص اروپای قرن هجدهم و نوزدهم است. او حضور مفروضات دینی را در پوزیتیویسم فرانسوی و فلسفۀ تاریخ آلمانی و حتی افکار فیلسوفانی، همچون کانت نشان داده است.

عبارت دیلتای، تأمل برانگیز است آنجا که ضمن اشاره به ریشه‌‏های مسیحی افکار کسانی همچون کندورسه، بوسویه، آگوست کنت و هگل می‌‏نویسد: «این نمونۀ کاملی از بعضی افکار فلسفی است که از وحی الاهی مایه گرفته و از آن پس، عقل بشری ادعای ابداع آن را کرده و بر ضد خود وحی که منشأ اصلی آن بوده، به کار برده است» (دیلتای، ۱۳۸۸: ۶۰۵).

ژیلسون هم در روح فلسفۀ قرون وسطی ضمن بحث از نگاه تاریخی مسیحیت به تأیید این نکته می‌‏پردازد که «فلسفه‌‏ای که امروزه برای تاریخ معتبر می‏‌گیرند، بیش از آنچه تصور می‌‏شود، در معرض تأثیر اصول فکر مسیحی و فلسفۀ قرون وسطی قرار گرفته است» (ژیلسون، ۱۳۷۳: ۶۰۱).

زیتلن تأثیر اندیشمندان ِمحافظه کارِ مذهبی چون کانت، هگل، برک، بونالد و مایستر در شکل‌گیری علوم انسانی جدید را نشان داده است (زیتلن، ۱۹۸۱). اندیشمندان کاتولیک، دیدگاه تاریخی و توسعه‌‏ای و ارگانیک (انداموار) از جامعه را بسط دادند. نقد ِتلقی مکانیستی از جهان و علّیت توسط هیوم و لایب نیتس زمینۀ مناسبی برای کانت فراهم آورد و او هم با انقلاب کپرنیکی، بر نقش مقولات در تکوین معرفت تأکید کرد. ادموند برک اندیشۀ جامعه به‌مثابۀ یک ارگانیسم یا بدن زنده را مطرح کرد.

کسانی چون لوئیزدوبونالد (۱۷۵۴ تا ۱۸۵۰) و ژوزف مایستر (۱۷۵۴ تا ۱۸۲۱) که بر دورکیم تأثیر زیادی گذاشته‌اند، فلسفه‌‏ای کاتولیکی برای دفاع ایدئولوژیک از نظم پساانقلابی (انقلاب فرانسه) ارائه داده و در آرزوی احیای هماهنگی و نظم سنّتی قرون وسطی بوده‌‏اند. آنان در برابر ایده‌‏های روشنگری، فروتریِ عقل بشری نسبت به وحی الاهی را طرح کردند که بر اساس آن، آدمی دانش را نه از طریق عقل فردی بلکه بیشتر به‌عنوان «موجود اجتماعی» و از طریق سنت و زندگی در اجتماع فرهنگی کسب می‏‌کند (قانعی‌راد، ۱۳۸۸: ۶۵).

منبع: خبرگزاری مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

لحظه وداع سردار سلیمانی+عکس

انفجار هواپیمای آمریکا در آسمان ونزوئلا + عکس

تصویر این خفاش دنیا را وحشت زده کرد+عکس

اعلام زمان برگزاری دروس عملی/ آغاز امتحانات از ۲۱ تیر

عدم رعایت پروتکل‌ بهداشتی در نمازجمعه شیراز+عکس

الزام تکمیل فرم خود اظهاری کنکور دکتری برای داوطلبان مبتلا کرونا

تصمیم جنجالی عربستان در مدینه

بهاره رهنما کرونا گرفت

کنایه مجری ممنوع التصویر به احمدی نژاد+عکس

زمان تکمیل مدارک داوطلبان آزمون دستیاری اعلام شد

اتوبوس‌های جدید مدارس +عکس

تیپ خاص بازیگران زن ایرانی جنجالی شد+عکس

مجسمه همسر ترامپ به آتش کشیده شد+عکس

وضعیت عجیب نیسان‌‌های آبی در مرز ایران +عکس

این میوه ۳۰۰ برابر از قند شیرین تر است+عکس

تولید بزرگترین تراشه کوانتومی

این ماه، ماه مریخ است

بلاکچین سدی برای سانسور در شبکه‌های اجتماعی

گوشی ۳۰۰ یورویی همین حالا هم وارد نمی‌شود

عضو هیئت عامل سازمان فناوری اطلاعات ایران منصوب شد

رصد ۱۵ میلیارد اطلاعات سرقت شده در وب تاریک

بیماری کووید ۱۹ می‌تواند منجر به آسیب‌های مغزی شود

مستأجران فقط سود وام ودیعه مسکن را به بانک برمی‌گردانند

قیمت سکه ۱۹ تیر ۱۳۹۹ به ۱۰ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان رسید

بی نظمی دانشگاه آزاد گریبانگیر دانشجویان در امتحان مجازی

بکارگیری ظرفیت استان‌ها برای هر چه بهتر برگزار شدن آزمون‌های کشوری

فرصت ثبت نام آزمون دستیار فلوشیپ امروز پایان می‌یابد

تدوین پیش نویس آئین نامه ارتقای مهارتی اعضای هیات علمی

احیای ۴۱۴ میلیارد تومان از مطالبات صندوق ذخیره فرهنگیان

تربیت معلم چند مهارتی در مناطق محروم کشور

آغاز سال تحصیلی لزوما همراه با حضور دانش آموزان نیست

طلبه جوان قصه‌گو به پویش مردمی «آجر به آجر» پیوست

فراخوان ایده‌های فرهنگی و تبلیغی ویژه ماه محرم منتشر شد

فرآیند تحول فکری هابرماس در مورد دین

تأملی روش‌شناسانه بر پدیدارشناسی هنر

اتهام‌زنی و دروغگویی بهانه‌ای برای پیشبرد اهداف آمریکا است

باید محدودیت‌ها متناسب با علل شیوع کرونا در هر منطقه اعمال شود

تصویر سردار سلیمانی در ژنو+عکس

پست جالب جواد رضویان درباره ماسک زدن+عکس

طرح استیضاح روحانی در مجلس؟

گاو سوار بر پژو سوژه جهان شد+عکس

وضعیت دردناک بازیگر تلویزیون پس از ابتلا به کرونا

تغییر رشته کنکوری فرزندان هیات علمی ممنوع شد

میزان اجرایی شدن سند دانشگاه اسلامی ارزیابی می‌شود

منتخب تبریز: نمایندگان نمی‌توانند که چادر بزنند!

پیشنهاد وزارت علوم برای حذف ۱۶ سهمیه کنکور

زمان تولید واکسن ایرانی کرونا اعلام شد

اینم تقصیر کروناست؟+عکس

آقای رئیس جمهور بیدار شو!+عکس

علت اختلال در اینترنت ایران اعلام شد

کنایه سنگین رائفی پور به دولت +عکس

انتقاد تند از حرف‌های وزیر بهداشت+عکس

بلاتکلیفی دانشجویان دکتری برای استفاده از فرصت مطالعاتی خارج

دانشگاه‌های برتر آمریکای لاتین معرفی شدند/ شیلی در صدر

جهت دهی پایان نامه‌ها در راستای نیازهای پژوهشی شورای عالی استان‌ها

چاپ بیش از ۱۶۸ مقاله علوم پزشکی در مجلات معتبر بین المللی

آغاز کلاس‌های آزمایشگاهی از مرداد/ برگزاری در واحد محل سکونت

پیام تبریک وزیر آموزش‌وپرورش به اعضای کمیسیون آموزش و تحقیقات

گفتگوی وزیر آموزش وپرورش برمدار تحول وبهبودِ یادگیری در شبکه شاد

تصمیم‌گیری فعالیت مدارس در مناطق زرد با شورای مدارس

یارانه فرداشب واریز می‌شود/ آغاز کسر اقساط وام یک میلیونی

ماسک عجیب بازیگر شهرزاد+عکس

قیمت سکه طرح جدید ۱۸ تیرماه ۱۳۹۹ به ۱۰.۵ میلیون تومان رسید

زاکربرگ تعهدی به مقابله با نفرت پراکنی نشان نمی‌دهد

جایگزین «گوگل پلاس» معرفی شد

موبایل چینی با واقعیت افزوده رونمایی می‌شود

امکان تکرار تجربه لیالی قدر را داریم/ هیأت‌ها امدادرسانی کنند

تاجگردون در حال ترک مجلس+عکس

وضعیت ناراحت کننده دامداری در تالاب شادگان+عکس

قاعده هشتم: تعقل

نظام سازی و شبکه سازی پژوهش‌های قرآنی با هدف کارآمدی ضروری است

پروتکل‌های بهداشتی در فرودگاه مهرآباد+عکس

مشکل مبنایی ما در علوم انسانی چیست؟

انتشار رای نمایندگان به اعتبارنامه تاجگردون+عکس

خانه نشینی اجباری وزیر جوان+عکس

طرح ماسک اجباری این بار در همدان+عکس

میز تاجگردون پس از رد اعتبارنامه‌اش+عکس

واگذاری جزیره کیش به چینی‌ها؟

تکلیف مراسم عروسی و عزا مشخص شد

اعتراض روح الله زم به حکم اعدامش

خبر شوکه کننده درباره ازدواج مردان ایرانی

این دو تصویر مردم ایران را شوکه کرد+عکس

اینم خونه ۲۵ متری که آماده شد +عکس

آزادی زیاد مردم در زمان شاه؟ +عکس

پسر سیروس گرجستانی در تشییع پدرش+عکس

تاجگردون در حال ترک مجلس+عکس

تصویر نگران‌کننده از بیمارستان مسیح دانشوری +عکس

پرشیا با ظاهری متفاوت در کرج+عکس

انتقاد تند از حرف‌های وزیر بهداشت+عکس

تصویر این دختر در مترو تهران سوژه شد+عکس

کنایه مجری ممنوع التصویر به احمدی نژاد+عکس

کنایه سنگین کانال احمدی‌نژاد به قیمت دلار و سکه+عکس

کرونا نگرفتم ولی این طوری شدم+عکس

تصویری عجیب از هجوم مردم برای خرید دلار ۲۲ هزار تومانی+عکس

اینجا اروپا نیست، تنکابن است +عکس

لوموند: ایرانی‌ها در قعر چاه فقر گرفتار شده‌اند

شگرد کثیف دلال‌های خانه لو رفت+عکس

گاو سوار بر پژو سوژه جهان شد+عکس

شیر نر این طور یک کفتار را خفه کرد+عکس

محدودیت‌های کرونایی به این استان‌ها بازگشت

تصویری از یک پژو که جنجالی شد+عکس

بیرون ریختن اثاثیه مستاجران+عکس

عدم رعایت پروتکل‌ بهداشتی در نمازجمعه شیراز+عکس

رکورد فوتی‌های کرونا در ایران شکسته شد

تصمیم جنجالی عربستان در مدینه

اشک‌های ایروانی متهم اقتصادی در دادگاه+عکس

ابوعلی‌سینا با ماسک در همدان+عکس

این میوه ۳۰۰ برابر از قند شیرین تر است+عکس

بی‌قراری همسر سیروس گرجستانی در مراسم تشییع+عکس

طرح استیضاح روحانی در مجلس؟