به گزارش ثریا ابراهیم دادجو، عضو هیأت علمی گروه معرفتشناسی پژوهشکده حکمت و دینپژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در یادداشتی با «تحول واقعبینانه در علوم انسانی» به بررسی اهمیت تحول در علوم انسانی پرداخته است:
بحث از تحول در علوم انسانی، در مقام اینکه علوماند، به حوزه فلسفه علوم انسانی تعلق دارد. فلسفه علوم انسانی نیز، در مقام مابعدالطبیعه علوم انسانی، به مابعدالطبیعه عام وابسته است.
در حال حاضر، مابعدالطبیعه عام سه جریان تأثیرگذار را به خود دیده است: ذاتگرایی قدیم (ارسطوئی و اسلامی ماقبل نیوتنی)، ضدّذاتگرایی (مابعدنیوتنی تا حال حاضر)، و ذاتگرایی جدید (مابعدکوانتومی تا حال حاضر). ذاتگرایی قدیم، به دلیل عدم پویایی و ایستا دیدن جواهر مادی و مجرد، در توضیح امور انسانی پویا، علوم انسانی، و تحول در علوم انسانی معاصر، از توانایی کافی برخوردار نیست. ضدّذاتگرایی، به دلیل نفی ذوات و خواص ذاتی و واقعی همه چیز و از جمله انسانها، و به دلیل توافقی و قراردادی دانستن همه امور انسانی، در توضیح امور انسانی پویا، علوم انسانی، و تحول در علوم انسانی معاصر، به قراردادگرایی و نسبیگرایی رهنمون شده است. ذاتگرایی جدید، که عمدتاً در بخش اعظم جهان غرب، در جهان اسلام، جهان عرب، و ایران ناشناخته است، و در چهل سال اخیر به بار نشسته است، در پیشرویهای خود توانسته است ذاتگرایی قدیم را پویا ساخته و به مابعدالطبیعه جدیدی رهنمون شود که میتواند، به یاری رئالیسم قوی فلسفه اسلامی، مابعدالطبیعهای بسیار قوی و واقعبینانه بوده و علاوه بر ارتقا واقعبینانه فلسفه، به ارتقا واقعبینانه فلسفه علم و فلسفه علوم انسانی یاری رساند و از این طریق از تحول در علوم انسانی توضیح واقعبینانهای به دست دهد.
جریان ذاتگرایی جدید، که در حال حاضر عمدتاً مورد مغفول است، مابعدالطبیعه جدیدی است. تأثیرگذارترین فیلسوف این جریان برایان الیس است. تأثیرگذارترین کتابهای این جریان در عرصه فلسفه علوم طبیعی ذاتگرایی علمی برایان الیس، و در عرصه فلسفه علوم انسانی انسانگرایی اجتماعی، مابعدالطبیعه جدید برایان الیس است. این کتاب و تئوری موجود در آن تنها کتاب و تئوریای هستند که بر اساس مابعدالطبیعه ذاتگرایی جدید به تئوریزهسازی واقعبینانه فلسفه حاکم بر علوم انسانی مبادرت ورزیدهاند. به نظر میرسد بدون درک و دریافت جریان ذاتگرایی جدید، که مابعدالطبیعه واقعگرایانه جدیدی است، و بدون بازسازی آن از منظر رئالیسم قوی فلسفه اسلامی، نمیتوان از علوم انسانی و تحول در علوم انسانی توضیحات واقعبینانهای به دست داد. همگان را به آشنایی با این جریان دعوت میکنم.
بر اساس ذاتگرایی جدید، اگر علوم انسانی را بر بنیان ذاتگرایی قدیم مورد بحث قرار دهیم، هرچند بتوانیم امور و علوم انسانی را بر اساس ذوات و خواص ذاتی آدمی (که ایستا دیده شدهاند) مورد بحث قرار دهیم، از امور و علوم انسانی توضیحاتی ایستا و ناپویا به دست خواهیم داد؛ اگر علوم انسانی را بر بنیان ضدّذاتگرایی (که عموم فلسفهها و فلسفه علمهای مابعدنیوتنی تا حال حاضر را تشکیل میدهد) مورد بحث قرار دهیم از پارادایمگراییهای غیرقابلقیاس، از قراردادگرایی، و از نسبیگرایی سر در خواهیم آورد؛ اما اگر علوم انسانی را بر بنیان ذاتگرایی جدید مورد بحث قرار دهیم میتوان امور و علوم انسانی را بر اساس ذوات و خواص ذاتی پویا و طبق واقع(de facto) نوع آدمی و ذوات و خواص ذاتی طبق اعتبار و دیکته(de dicto )انسانها مورد بحث قرار داد و دستکم اعتبارات عام در علوم اجتماعی و رفتاری را تابع ذوات و خواص ذاتی نوع آدمی خواهیم دید، و از این طریق از امور و علوم انسانی توضیحی واقعبینانه به دست خواهیم داد.
به نظر میرسد، بدون این کار زیربنایی، همه تلاشهایی که در عرصه تحول در علوم انسانی به عمل میآیند غیرواقعبینانه خواهند ماند و نخواهیم توانست به تحولی واقعبینانه در علوم انسانی راه یابیم.
منبع: خبرگزاری مهر
فرصت مجدد ثبت نام در پذیرش بدون آزمون کاردانی مهارتی ۱۴۰۵ فراهم شد
محتوای دروس معارف دانشگاهی براساس تحولات روز و جنگهای اخیر بازنگری میشود
نگرشی نو به حفظ قرآن در مدارس، محور چهارمین همایش ایدهپردازان قرآنی
وطندوستی در نگاه اسلام فضیلت است یا تعصب؟
تصویری از رهبر شهید در مراسم ۳۱۳ هزار نفری جانفدایان
حضور نمادین کاروان مراسم عروسی سیریک در رزمایش جانفدا
حضور مقتدرانه بانوان کلاهکج در رزمایش جانفدا
حضور خاخام اعظم جامعه یهودیان ایران در مراسم جان فدا
فراخوان ارسال مقالات به همایش اربعین در مکتب امام شهید
خبرنگار آمریکایی: گازوییل در فلوریدا و تگزاس تمام شده است+عکس
براساس قواعد فقهی تنظیم گری فضای مجازی ضروری است
نرخ اجارهبهای خوابگاههای دانشجویی در سال جدید اعلام شد+عکس
جانفدایان مسلح به شمشیر و کاتانا
مدادهایی که بعد از تمام شدن، سبز میشوند
ادبیات پایداری روایتی مویرگی از زندگی است
از علیرضا طبایی «باید به آفتاب بگویم»
چه کسی گفته است قهرمانها فقط در خط مقدم ساخته میشوند؟
نوجوان را دستِ کدام کتاب بسپاریم؟
غذا چگونه جایگاه اجتماعی و منزلت افراد را شکل میدهد؟
روایت رادیو تهران از دفاع مقدس؛ از مادران جنگ تا بدرقه فرزندان شهدا
حمایت از فلسطین باعث حذف رپر مشهور شد
فیلم ۱۰۰ جشنواره ایدههاست، روایت فیلمسازان جوان از جنگ در بستر زندگی
معرفی بهترین برنامههای تلویزیونی ۲۰۲۶؛ «خلیج بیوه» ۱۴ جایزه امی برد
سیامک صفری: ظرفیت بازگشت به سریالهای نوستالژیک اضافه میشود
سامانه «سادان» برای ارزشگذاری داراییهای نامشهود راهاندازی میشود
آزمون عملی علوم ورزشی در ۲۶ حوزه کشور کلید خورد
بیش از ۱۰۰ میلیارد دقیقه مکالمه و ۸۶ میلیارد پیامک تنها در ۳ ماه
شناسایی خشکیدگی درختان جنگلی با هوش مصنوعی
روند پرداخت یارانههای تغذیه دانشجویان بدون تغییر ماند
بیل گیتس: همه دولت های جهان عقب تر از هوش مصنوعی هستند
نتایج نهایی ۵ آزمون گروه علوم پزشکی منتشر شد
دانشگاه صنعتی امیرکبیر بهدنبال جذب دانشآموزان مستعد کشورهای همسایه
شبکه شعب خودرو۴۵ به ۷۸ شعبه رسید
هلیا امامی: دوست داشتم از کلیشه دختر مثبت فاصله بگیرم
لباس مدرسه فقط فرم نیست، کودک باید آن را دوست داشته باشد
به مناسبت روز سینما: روزی که دوربین شهید آوینی روایتگر جنگ شد
کتاب عروس بی نشان ها: قرار بود یک عمر کنار هم باشند، اما جنگ مهلتشان نداد
حق کودک بر حریم خصوصی؛ چالشی برای فرهنگ دیجیتال ایران
نشر در لهستان؛ انتشار بیش از ۳۱هزار عنوان کتاب در سال ۲۰۲۵
نشان درجه یک هنری به این کارگردان اهدا شد: علیرضا داوودنژاد بدترین فیلمش هم «سینما» است
افزایش پذیرش دانشجو معلم تا سه برابر ظرفیت
۹۵ درصد مدارس کشور آماده بازگشایی هستند
ارزیابی سالانه یک میلیون و ۲۰۰ هزار نوآموز در برنامه سنجش
مهلت ثبت نام پذیرش بدون آزمون کاردانی به کارشناسی ۱۴۰۵ تمدید شد
تمدید مهلت ثبت نام پذیرش بدون آزمون کاردانی ویژه مهارتی سال ۱۴۰۵
پایان نخستین دوره پسادکتری علوم ورزشی امیرکبیر با محوریت هوش مصنوعی
بزرگترین رقابت دانشآموزی در حوزه کوانتوم و لیزر برگزار شد
شرکت انگلیسی دادههای مشتریانش را به هکرها داد
مهلت انتخاب رشته آزمون دستیاری پزشکی مجدد تمدید شد
حمله ایران معماری هوش مصنوعی امارات را تغییر داد؛ فرار دادهها به کوه
چالشهای مصوبه اخیر «ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی» از منظر حقوقی
مدیران ارشد هوش مصنوعی خواستار کندتر شدن پیشرفت آن شدند
قالیباف قانون ملی توسعه هوش مصنوعی را ابلاغ کرد
سهمیه ویژه کنکور برای آسیبدیدگان جنگ نیازمند بازنگری است
پارادوکس رفاه و رضایت؛ چرا مدرنیته ما را شادتر نکرد؟
پیوند عرفان کلاسیک با زیست انسان معاصر در شرح فتوحات مکیه باب ۵۶۰
عالمی که علم و مبارزه را به سنگر امامت جمعه پیوند زد
نظریات و رویکردهای اسلامی در خصوص مددکاری اجتماعی
نسل امروز بی ارادهتر از نسل قبل است؟
از تربت ۱۷ کیلویی تا یک میلیون سند تاریخی، جلوهای از حرم بانوی کرامت
حجتالاسلام قمی: مردم نمیگذارند قیمت پایان جنگ، فروختن عزت ایران باشد
جزئیات برگزاری بیستمین آزمون سراسری قرآن و عترت
خیابان و زندگی؛ واکاوی نقش زنان در پایداری اجتماعات شبانه
«دهکده سلامت» یادگار یک خیر بزرگ برای بیماران صعب العلاج
چرا عرفانهای نوپدید برای جوان امروز جذاباند؟
نگاهی به سریال «دیوار دفاعی»؛ ملی شدن صنعت نفت با چاشنی فوتبال
شعری از نظامی گنجوی موضوع یک انیمیشن کوتاه شد
دیوارنگاره میدان ولیعصر (عج) موقتا تغییر نمیکند؛ آغاز ایمنسازی
«اسکورت» بر صدر فروش روزانه نشست؛ استقبال از آزادی زنان زندانی
حسین علیزاده مهمان «همکلام» میشود
بازی «بومبوم» با حضور خانواده شهید طهرانیمقدم رونمایی شد
«ململ» مهمان نمایشگاه ایران نوشت شد
محرابی که منافقین را به وحشت انداخت؛ چرا مدنی باید ترور میشد؟
اپل به جمع تولید کنندگان موبایل تاشو پیوست
رئیس دانشگاه تهران: برای مقابله با تحریمهای علمی برنامهریزی میکنیم
روحانیِ پیونددهنده دین و آزادی
توصیه پذیرفته شدگان تیزهوشان، کدام آموزشگاه است؟!
برگزیدگان بیستمین جشنواره ملی شیخ بهایی معرفی و تقدیر شدند
اعلام وجه التزام اسناد وثیقه پذیرفتهشدگان تخصصی و فوقتخصصی پزشکی
علت توقف طرح جدید تغذیه دانشجویی چه بود؟
سهمیه ویژه کنکور برای آسیبدیدگان جنگ نیازمند بازنگری است
مهلت انتخاب رشته آزمون دستیاری پزشکی مجدد تمدید شد
تمدید مهلت ثبت نام پذیرش بدون آزمون کاردانی ویژه مهارتی سال ۱۴۰۵
نتایج نهایی ۵ آزمون گروه علوم پزشکی منتشر شد
مهلت ثبت نام پذیرش بدون آزمون کاردانی به کارشناسی ۱۴۰۵ تمدید شد
افزایش پذیرش دانشجو معلم تا سه برابر ظرفیت
پایان نخستین دوره پسادکتری علوم ورزشی امیرکبیر با محوریت هوش مصنوعی
دانشگاه صنعتی امیرکبیر بهدنبال جذب دانشآموزان مستعد کشورهای همسایه
نشان درجه یک هنری به این کارگردان اهدا شد: علیرضا داوودنژاد بدترین فیلمش هم «سینما» است
بزرگترین رقابت دانشآموزی در حوزه کوانتوم و لیزر برگزار شد
مدیران ارشد هوش مصنوعی خواستار کندتر شدن پیشرفت آن شدند
چالشهای مصوبه اخیر «ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی» از منظر حقوقی
شرکت انگلیسی دادههای مشتریانش را به هکرها داد
هلیا امامی: دوست داشتم از کلیشه دختر مثبت فاصله بگیرم
قالیباف قانون ملی توسعه هوش مصنوعی را ابلاغ کرد
به مناسبت روز سینما: روزی که دوربین شهید آوینی روایتگر جنگ شد
نشر در لهستان؛ انتشار بیش از ۳۱هزار عنوان کتاب در سال ۲۰۲۵
از تربت ۱۷ کیلویی تا یک میلیون سند تاریخی، جلوهای از حرم بانوی کرامت
شبکه شعب خودرو۴۵ به ۷۸ شعبه رسید
حمله ایران معماری هوش مصنوعی امارات را تغییر داد؛ فرار دادهها به کوه
حق کودک بر حریم خصوصی؛ چالشی برای فرهنگ دیجیتال ایران
«دهکده سلامت» یادگار یک خیر بزرگ برای بیماران صعب العلاج
نگاهی به سریال «دیوار دفاعی»؛ ملی شدن صنعت نفت با چاشنی فوتبال
ارزیابی سالانه یک میلیون و ۲۰۰ هزار نوآموز در برنامه سنجش
نسل امروز بی ارادهتر از نسل قبل است؟
شعری از نظامی گنجوی موضوع یک انیمیشن کوتاه شد
۹۵ درصد مدارس کشور آماده بازگشایی هستند
شناسایی خشکیدگی درختان جنگلی با هوش مصنوعی
پیوند عرفان کلاسیک با زیست انسان معاصر در شرح فتوحات مکیه باب ۵۶۰
نظریات و رویکردهای اسلامی در خصوص مددکاری اجتماعی
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.