کد خبر: 6246
ف
پیتر برگر، اراسموس معاصر/ از نقد اتوپیا تا پیشرفت جمعی
برگر مخالف سرسخت پیشرفت جمعی بود، ایده‌ای که آبشخورش به ژاکوبن‌های فرانسه بازمی‌گشت و مارکس و ویگ‌ها نیز در سراسر سدۀ نوزدهم و قرن بیستم به آن دامن می‌زدند.

شبکه علمی ثریا به نقل از فرهنگ امروز ـ قربان عباسی: ساموئل جانسون در نوشته‌ای خطاب به دوستش باسول می‌نویسد: «بیشتر مردم افکار خود را از استدلال و محاجه نمی‌گیرند، بلکه اندیشه‌هایشان بیشتر مسری است.» این نگاه بدبینانه به قدرت و دامنۀ کرانمند عقلانیت بشری و منابع اجتماعی آن تا حد زیادی به شیوه‌ای روشنگرانه در جامعه‌شناسی مدرن و با جزئیات هرچه دقیق‌تر در جامعه‌شناسی شناخت مطرح شده است. پربیراه نیست که بگوییم در ۵۰ سال گذشته یکی از پیروان و شارحان اصلی این نحله کسی جز پیتر لودویگ برگر نبوده است. سهم بسزای او در پیشبرد این نحلۀ جامعه‌شناسی و غنا بخشیدن به این ایستار فکری حقیقتی است عیان.

 پیتر برگر در سال ۱۹۲۹ در وین متولد شد و در سال ۱۹۴۶ به آمریکا مهاجرت کرد. خود وی به زبانی رسا و بدون ابهام اشاره می‌کند که جوانی، تهیدستی، اروپایی و لوتری بودن و نومیدی‌های روزگار جنگ، حساسیت‌های مذهبی و اجتماعی‌اش را شکل بخشیده است. ذهنیت برگر به اذعان خودش با آلمان‌دوستی قرین بوده است و تا آنجا که ممکن و میسور بوده است از پژوهشگران و دانشوران اومانیستی و علمی-اجتماعی آلمان توشه گرفته است، از خرمن معرفت کسانی که بیشتر دارای تباری یهودی بودند و بسیاری از آن‌ها از اروپا به نیویورک گریخته بودند. ولی برخلاف بسیاری از این دانشوران، برگر هرگز خود را به ایستار فرویدی و مارکسیستی پایبند نکرد و همچنان جایگاه دوگانۀ خود را همچون جامعه‌شناس آکادمیک و الهی‌دان مسیحی حفظ نمود. در واقع برگر در دو حوزه گاه کاملاً متعارض اندیشیده و دست‌ به‌ قلم برده است؛ دین‌شناسی و علوم اجتماعی.

 جامعه‌شناسی رادیکال در سدۀ هجدهم در فرانسه نضج گرفت و از آنجا به آلمان رفت؛ اما فقط بعد از میل، مارکس و داروین به بعد بود که توانست جهان ذهنی آنگلوساکسونی محافظه‌کار و مسیحی را مغلوب خود کند. علوم اجتماعی جدید مثل علوم طبیعی داروینی که سر برآورده بود، به الهیات و متافیزیک به‌مثابه مارهایی می‌نگریست که در آخور حقیقت علمی چنبره زده بودند و باید سر این مارها سخت کوبیده می‌شد تا دانشوران یادشده می‌توانستند به دریافت راستین جایگاه واقعی انسان در طبیعت نائل شوند. در واقع الهیات و متافیزیک مانع شناخت بودند و رادعی دشوار که باید از سر راه برداشته می‌شدند. از دهۀ ۱۹۶۰ به بعد بود که برگر در مقام جامعه‌شناسی جهانی و بسیار پیچیده، خود را وقف سنت عمیق فلسفۀ قاره‌ای کرد و کتاب‌های چندی را به نگارش درآورد که حوزه‌های جامعه‌شناختی را با تحولی ژرف همراه کرد. او توانست مفاهیم جدیدی را به نفع دین سنتی غربی و متافیزیک به شیوه‌ای متفاوت‌تر از آنچه که پیش از دهۀ ۶۰ درک و تفسیر می‌شد وارد گفتمان‌های فکری مدرن کند. سه کتاب عمدۀ وی در حوزۀ جامعه‌شناسی شاید بیشترین تأثیر را بر گفتمان‌های فکری داشته‌اند: دعوت به جامعه‌شناسی: منظری اومانیستی (۱۹۶۳)؛ ساخت اجتماعی واقعیت: رساله‌ای در جامعه‌شناسی شناخت (همراه با توماس لاکمن،۱۹۶۶) و کتاب «شایعه فرشتگان: جامعۀ مدرن و بازکشف امر ماوراءالطبیعه» (۱۹۶۹).

 البته پیش از برگر، تی. اس الیوت و لوئیگی استورزو کتاب‌هایی دربارۀ مسیحیت و فرهنگ به نگارش درآورده بودند، اما کتاب لوئیگی به علت فقدان ترجمه نتوانست جایگاه واقعی خود را در دنیای انگلیسی‌زبان پیدا کند. کارهای الیوت نیز علی‌رغم پیچیدگی و غنای خاصشان بسیار مختصرتر از آن بودند که جایگاهی راستین بیابند. انگار این مسئولیت به دوش پیتر برگر افتاده بوده بود. ناتورالیسم فلسفی پیش‌فرض ثابت روشنفکران سکولار بود؛ برگر به سراغ این پیش‌فرض رفت و توانست شالوده‌های چنان رویکردی را متزلزل کند. در اوایل دهۀ ۱۹۷۰ خاصه کتاب «شایعه فرشتگان» به‌عنوان اثری فاخر و کلاسیک اما بسیار مفید برای جهان مدرن از سوی مجلات معتبر و مشهور همچون نشنال ریویو مورد ستایش واقع شد. اوانجلیک‌ها و کاتولیک‌های بسیاری کتاب‌ها و مقالات مذهبی او را با ولع مطالعه می‌کردند؛ و او در واقع به یکی از سرشناس‌ترین شخصیت‌های جنبش نئومحافظه‌کار تبدیل شده بود. در کنار دوستانش پاتریک موینیهان، ایروینگ کریستول و دانیل بل، ناتان گلیزر و جیمز ویلسون و بیش از همه در کنار ریچارد جی. نئوهاوس به وارثان اصلی نئوارتودوکسی الهی‌دان پروتستان راینهولد نایبور تبدیل شدند که شاید یکی از بزرگ‌ترین اخلاق‌گرایانی است که آمریکا تا به حال به خود دیده است.

 برگر درعین‌حال رویکردی ضداتوپیایی داشت، ضد آرمان‌شهری و کوشش کرد همیشه به زمین و واقعیت‌های آن پایبند بماند؛ شاید ازآن‌روست که آمریکا را آخرین و بهترین امید بشریت می‌دانست. او مخالف سرسخت پیشرفت جمعی بود، ایده‌ای که آبشخورش به ژاکوبن‌های فرانسه بازمی‌گشت و مارکس و ویگ‌ها نیز در سراسر سدۀ نوزدهم و قرن بیستم به آن دامن می‌زدند. او بیشتر خود را وام‌دار توکویل و دورکیم می‌دانست، لکن ابایی نداشت که سپاس خود را نثار جامعه‌شناسان آلمانی چون وبر، شولتز، هوسرل، شلر و گهلن بکند.

 تیلیش، وگلین و اوتو و ترولچه نیز ازجمله دانشورانی هستند که برگر به تأثیرپذیری خود از آن‌ها اذعان دارد. بی‌اعتمادی به فلسفۀ پوزیتیویستی، کنتی و سنت پیشرفت‌گرایان با ستایش او از کتاب آلبرت سالومون هویدا است. کتابی با عنوان «جباریت پیشرفت: تأملاتی چند در باب منشأ جامعه‌شناسی» (۱۹۵۵) که نشان می‌دهد ایدۀ پیشرفت جمعی که توسط کنت و مارکس و به شیوه‌ای متعصبانه‌تر توسط ویگ‌های انگلوآمریکایی مطرح شد، تأکید دارد که یک پیشرفت جمعی و گریزناپذیر و غیرقابل بازگشت در پیشرفت سه‌مرحله‌ای تاریخی بشر وجود دارد. برگر این ایده را فرضیه‌ای اغواگرانه، اتوپیایی و تقلیل‌گرایانه تلقی می‌کند که هدف طنزآمیزی برای کتاب آلدوکس هاکسلی با نام «ستایش دنیای جدید» (۱۹۳۲) فراهم می‌کند. جملۀ کلیدی او که انسان در ذات خود موجودی ناسازگار و ناهمخوان است و باید چندان روی معرفت و دانش خود حساب باز نکند، کتاب در ستایش حماقت اراسموس را یادمان می‌آورد که چگونه با اذعان به نادانی خود باید همواره خود را در معرض دانش و حکمت الهی قرار دهیم؛ حکمتی الهی‌ای که درک و دریافت ما را متأثر می‌کند اما هرگز آن را نقض نمی‌کند. او نیز چون اراسموس آیرونیستی ارتودوکس است. در کارهای او، دانشمند علوم اجتماعی یک الهی‌دان هم هست. شهادت بر حقارت‌ها و پستی‌های انسان نوعی بذله‌گویی متافیزیکی هم هست.

 باری، پیتر برگر یکی از موهبت‌های جهان مدرن است، دارایی‌ای است برای جهان آشفته و آشوب‌زدۀ ما و در بلندمدت برای تمدن جهانی ما. او به تعبیر اشلیمان، اراسموس زمانۀ ما بود، کسی که پرده از حماقت و خوش‌بینی‌های انسان و باور او به اتوپیا برمی‌دارد.

 


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

عکس روز ناسا از سیاره نپتون

واکنش آموزش و پرورش به خبر فوت سوگند صیادی

برگزیدگان رویداد «جوان سال» به مدرسه حکمرانی جوانان راه می‌یابند

تعطیلی مدارس آخرین راهکار مقابله با آلودگی هواست

نظارت بر تلاش شبانه‌روزی آماده‌سازی کتاب‌ درسی سال تحصیلی جدید

رکوردشکنی دانش‌آموزان ایرانی با ۲۴ طلای علمی در جنگ

قسمت جدید «ریحانه» با اجرای ژیلا صادقی امشب روی آنتن می‌رود

اژدهای افتخاری گوتبورگ جلوی پای سازندگان «ارزش احساسی» خوابید

ساخت مجموعه مستند ۱۴ قسمتی «طولانی ترین جنگ» با نگاهی به زندگی حاج قاسم

قصه فداکاری و عشق محض یک‌ مرد به همسرش در یک فیلم

رویداد ملی «ایران‌دخت» درباره توانمندی‌های زنان است

نکاتی جالب درباره تقسیم بندی‌های مختلف قرآن

کتاب «پس از پیامبر (ص)» منتشر شد

تصویری از موشک حاج قاسم با سر جنگی موشک خیبرشکن

ماجرای زندگی نویسنده مفاتیح الجنان برای نسلی که او را نمیشناسد

استاد گلشنی افق‌ بلند علوم تجربی و فیزیک را با ژرفای اندیشه فلسفی پیوند زد

زره مخصوص از فضانوردان در مقابل زباله‌های فضایی محافظت می‌کند

دکتر مهدی گلشنی، استاد ممتاز فیزیک دانشگاه شریف درگذشت

تربیت بیش از ۸۰ هزار دانش‌آموخته در دانشگاه صنعتی امیرکبیر

پذیرش مستقیم دستیاری از بین پزشکان عمومی نیمه دوم آذر اجرایی می‌شود

قابل توجه دانشجویان: فراخوان فرصت پژوهانه فولاد مبارکه برای دانشجویان منتشر شد

جشن استقبال از دانشجویان نوورود شریف ۲ آذرماه برگزار می‌شود+پوستر

یک ریاضیدان مسئله ۱۶۷ ساله ریاضی را با کمک هوش مصنوعی حل کرد

ایران و ترکیه در مسیر افزایش انتشار دی‌اکسیدکربن

ماموریت محرمانه نیروی فضایی آمریکا به مدار زمین انجام شد

ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان دانشگاه پیام نور از امروز آغاز می‌شود

واکنش رئیس دانشگاه تهران به مقاله نیویورک تامز درباره توجیه حمله به زیرساخت‌های آبی ایران

دامنه حمله‌های سایبری به اتحادیه اروپا رسید

اف بی آی و وزارت کشاورزی آمریکا جدیدترین قربانیان هکرها شدند

۳۰ درصد ظرفیت منتقل‌شده پزشکی و دندانپزشکی از پذیرش سال ۱۴۰۶ کسر می‌شود

نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل» منتشر شد

مجسمه‌هایی با پوششی از نقوش ایرانی به نیاوران آمدند

در دیدار آهنگساز ایتالیایی با مدیران بنیاد رودکی چه گذشت؟

طرح سینما کارت دانش‌آموزی اجرا می‌شود

ناهید شعشعانی، دوبلور پیشکسوت درگذشت

همراه با فیلم‌های آخر هفته تلویزیون؛ از «به وقت شام» تا «در بروژ»

از کتاب اختران تهران رونمایی شد

روایت تازه‌ای از جهان فکری و میراث فلسفی فارابی در هم اندیشی اساتید و پژوهشگران

انسان معاصر در عصر انفجار اطلاعات به حقیقت نزدیک‌تر شده است؟

پیشنهاد تشکیل شورای مستقل علوم پایه در دومین نشست هم‌اندیشی استادان

لزوم رفع فوری چالش‌های دانشجویان ایرانی در روسیه در دیدار رئیس سازمان امور دانشجویان و سفیر جمهوری اسلامی ایران

اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاه‌های علوم پزشکی +جدول

ارتقاء رتبه دانشگاه تربیت مدرس در نظام رتبه‌بندی جهانی گرین متریک

تصویری از احمد نجفی در اتاق گریم سریال سلمان فارسی

ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام می‌شود

۴۹۶ هزار و ۸۰۶ نفر در کنکور سراسری و دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ قبول شدند

تصویب ضوابط ایجاد دوره‌های تکمیلی تخصصی بالینی «فلوشیپ»

نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد

دانشگاه‌ها مجاز به کاهش واحدهای درسی مقطع کارشناسی شدند

کلید نهایی آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی ۱۴۰۵ اعلام شد

تاکید رئیس دانشگاه تهران بر نظارت روسای دانشکده‌ها بر پوشش دانشجویان

پیام‌نور از نیمه آذرماه به دانشجویان علوم پزشکی درس می‌دهد+جزئیات

آمازون و گوگل مالک ۳۰ درصد سهام آنتروپیک پس از عرضه اولیه می‌شوند

توسعه همکاری‌های علمی با کشورهای آفریقایی و جذب دانشجویان خارجی

نقش هوش مصنوعی در هدف قرار دادن مدرسه میناب به عنوان هدف نظامی

تأکید رئیس دانشگاه علمی‌کاربردی بر تشکیل انجمن دانش‌آموختگان

یک گام دیگر برای اصلاح ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی برداشته شد

مشوق‌های جدید فناورانه پیرو منویات رهبری؛ حمایت از پروژه‌های پرریسک

سیستم‌های زیرساختی آمریکا شکاف‌های رفع نشدنی دارند

ثبت رویداد از ایده تا کسب‌وکار دانشکده شریعتی در شبکه جهانی کارآفرینی

کپی کردن ریلزها در اینستاگرام ممنوع شد

درگذشت استاد پیشکسوت ریاضی دانشگاه صنعتی شریف

پاویون دانش‌بنیان‌ها در نمایشگاه توانمندی‌های صادراتی جمهوری اسلامی

نه قاطع انویدیا به استخدام دوباره هوانگ

تاکسی روباتیک گوگل از بزرگراه های آمریکا جمع شد

مایکروسافت با ۷ مدل جدید به جنگ اوپن ای آی و آنتروپیک رفت

نشست تخصصی دستگاه‌های پرتو ایکس در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد

ایالت اورگن جدیدترین شاکی اوپن ای آی شد

نتایج نهایی رشته‌های با آزمون دانشگاه آزاد در کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد

آغاز نخستین طرح سراسری نظرسنجی رضایت دانشجویان از اول آذرماه

تعمیر مبل استیل و راحتی در کرج؛ تفاوت خدمات و عوامل مؤثر بر هزینه

سرمایه‌گذاری در اتاق شیشه‌ای؛ چرا شفافیت، شاهرگ حیات پلتفرم‌های مالی دیجیتال است؟

تقدیر حجت الاسلام قمی از جانشین ستاد کل نیروهای مسلح

ششمین اجلاس مهدویت و انقلاب اسلامی فراخوان داد

تأسیس ۱۱ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت

خدمات دینی و آثار ماندگار آیت الله وحید خراسانی سرمایه‌ حوزه های علمیه

به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس

فرصت مجدد ثبت‌نام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی

کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی

دانشگاه‌ها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند

نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام می‌شود

حجت‌الاسلام خسروپناه خواستار کوچک‌سازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاه‌ها شد

«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه

انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی

تلگرام در عراق فیلتر شد

فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سه‌شنبه غیرحضوری شد

ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام می‌شود

حذف ۲ اپ کاربردی از موبایل‌های سامسونگ

چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی

دانشگاه‌ها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند

طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا می‌شود

به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس

فرصت مجدد ثبت‌نام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی

مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزش‌وپرورش واگذار شد

۳ پیش‌نیاز تحقق خیزش علمی جدید

بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند

کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی

خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت

آپارتمان‌های قم در زمان امام عسکری (ع)

اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس

واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی

گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد

آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانش‌بنیان

«مسلمانان در اتریش» کتاب شد

آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت می‌شود؟

پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل می‌شود

اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاه‌های علوم پزشکی +جدول

دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید

نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد

هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت