کد خبر: 90299
ف
نیایش‌های عطار همسو با دل دردمند همه ماست/ سه درد اصلی جهان
مهدی محبتی گفت: نیایش‌های عطار از سنخ نیایش‌های دیگر عرفا نیست، بلکه همسو با دلِ دردمند همه ما است و اینطور نیست که یکسری نیازهای انتزاعی و بی‌ربط با زندگی باشد.

به گزارش ثریا مهدی محبتی، نویسنده و پژوهشگر ادبیات فارسی و دانشیار دانشگاه زنجان، در نشست «نیایشی در آثار عطار»، از سلسله نشست‌های «آتش آه» که به صورت مجازی در شب‌های ماه مبارک رمضان برگزار می‌شود، به ایراد سخن پرداخت.

وی در ابتدا بیان کرد: نیایش‌های عطار از سنخ نیایش‌های دیگر عرفا نیست، بلکه همسو با دلِ دردمند همه ما است و اینطور نیست که یکسری نیازهای انتزاعی و بی‌ربط با زندگی باشد. نیایش‌های عطار حرف دل ما انسان‌هایی است که امروزه گرفتار هستیم و نمی‌دانیم باید با خدا به چه صورت حرف بزنیم و این با نیایشی که انسان می‌خواند و لذت هم می‌برد، اما احساس نمی‌کند بخشی از وجود خودش است تفاوت دارد. لذا نیایش‌های عطار، دغدغه‌های انسان معاصر است. عطار هم می‌گوید خدایا نمی‌دانم چطور باید حرف بزنم که تو ناراحت نشوی و از طرفی هم، حرف دل خود را گفته باشم.

محبتی تصریح کرد: نیایش‌های عطار نوعی ایجاد تعادل بین دو سویه وجود است. عطار اینطور نیست که جهان را یکسویه نگاه کند و مثلاً بگوید این جهان، جهان احسن است و ... ، خیر، عطار از چند جهت با خدا حرف دارد که به آن، گفت‌وگوهای تنهایی می‌گویند. عطار در همه آثار خود با خدا سخن می‌گوید و می‌شود گفت تمام آثار عطار، نیایش‌نامه است. از یکی از کتب عطار که مصیبت ‌نامه است، نکاتی را تبیین می‌کنم تا مرادش از نیایش روشن شود.

این استاد دانشگاه گفت: در آغاز مصیبت ‌نامه می‌گوید: «خالقا بیچاره کوی توام، سرنگون افتاده دل سوی توام؛ ای جهانی درد همراهم ز تو، درد دیگر وام می‌خواهم ز تو؛ رنج ‌بردن کوی تو رنجی خوش است، درد تو در قعر جان گنجی خوش است؛ هرچه خواهی می‌توانی کرد تو، نیست گَردان هر دمم این درد تو؛ گر نماند درد تو عطار را، او نخواهد کافر و دیندار را؛ درد تو باید که جان می‌سوزدش، پای بر آتش جهان می‌سوزدش؛ درد تو باید دلم را درد تو، لیک نه در خورد من در خورد تو».

محبتی افزود: عطار جهان را مصیبت می‌داند و در سه زمینه، دردها را مطرح می‌کند؛ یکی دردهای جسمی است که صبح تا شب اینها را می‌بیند. دوم، دردهای درونی است که آدم‌ها سالم هستند و دندان‌درد و ... ندارند، اما بی‌تاب هستند و سوم هم، دردهای اجتماعی است که این انسان از فقر رنج می‌برد. بنابراین، این سه حیطه یک طرف ماجرا است و یک حیطه نیز این است که می‌گوید: خدایا چرا ما را خلق کردی و با این مقدمات می‌گوید: «در میان راه تنها مانده‌ام، کس ندارم بی‌ سر و پا مانده‌ام».

وی تصریح کرد: پس از این مناجات باید وارد معرفت‌شناسی مناجات‌های عطار شویم که در سه حیطه است؛ یکی از در باب گفتارهایی است که در باب وجود دارد و دوم و سوم هم مواردی هستند که در مورد علم و معرفت و همچنین عرفان و شخص خودش مطرح می‌کند که حرف‌های زیادی دارد. ذکر این نکته هم ضروری است که عطار در پرتو تلالو مولانا، قدری مغفول مانده و بیشتر روی مولانا تاکید شده که البته آفتاب تابانی هم هست، اما نباید عطار را که خورشید بزرگی است فراموش کنیم که حتی به عقیده بنده، عرفان، سبک و زبان عطار، با انسان مدرن همسوتر است. مرحوم فروزان‌فر در مورد عطار می‌گفت: از جمله آدم‌هایی است که باید ۵۰۰ سال بگذرد تا انسان به حرف  او برسد. توجه کنید، کسی این را می‌گوید که تمام عمرش را روی مولانا گذاشته است.

این پژوهشگر ادبیات فارسی گفت: نکته دیگر این است که، عطار مجانین‌العقلا را در همه کتبش مطرح می‌کند، اما بیشتر در مصیبت‌نامه این کار را می‌کند که یک نوع رویکرد است. برای اینکه خیلی از حرف‌هایی که قرار است در مورد الهیات، جامعه و ... ، بزند برای او همراه با دردسر خواهد شد و از این‌رو، با این رویکرد سخن گفته است. در اینجا باید داستان کوتاهی از مصیبت‌نامه را نیز بخوانم که لحظه غرق شدن فرعون است. می‌گوید: «چون همی شد غرقه فرعون آن زمان، از لژن پر کرد جبریلش دهان؛ نیمه قول شهادت گفته بود، در دگر نیمه ز عالم رفته بود؛ از کرم گفتی که ای روح الامین، گر تمام این قول گفتی آن لعین؛ چارصد سالش گناه کافری، کردمی محو از کمال قادری». نوع نگرش عطار به این نیایش اینطور است که می‌‎گوید حتی مانده‌ترین و رانده‌ترین آدم‌ها از درگاه حق نباید نامید باشند و بعد به جبرئیل می‌گوید چرا دهانش را بستی که نتواند اغراق کند.

وی تصریح کرد: نکته دیگر، مسئله دخل و تصرف‌هایی است که ممکن است عطار در داستان‌هایی ایجاد کرده باشد که مولوی نیز از آن متأثر شده است، اما مولانا خیلی وارد نمی‌شود، چون خیلی باهوش است و یک مقدار وارد می‌شود. مثلا داستانی است که موسی(ع) می‌گوید خدایا چرا ظالمان را مسلط می‌کنی؟ سپس خیلی سریع داستان را تمام می‌کند، اما عطار با ترفند بیان و قصه در قصه کردن، سخن می‌گوید که بسیار پیچیده است.

محبتی بیان کرد: در اینجا باید از شیخ بهایی هم لطیفه‌ای نقل کنم. اینطور نقل می‌کنند که روزی فرشتگان نشسته بودند و گفتند خدایا، بهترین جای بهشت برای کیست؟ خدا گفت نظر شما چیست؟ گفتند به نظر ما، برای برصیصای عابد است که یک مکروه هم انجام نداده است. اگر می‌شود جای او را به ما نشان بده. اینها خیال می‌کردند در بهشت یک خانه مجلل دارد، اما وقتی به او جایگاه برصیصا را نشان دادند، دیدند در گوشه شهر یک اتاق کوچک به او داده‌اند. ملائکه گفتند یا حضرت حق، این جایگاه او است؟ فرمود این هم از لطف ما است. گفتند چرا؟ او که مکروهی هم انجام نداده بود. حضرت حق گفت ای جبرئیل به مأموریت برو. جبرئیل نزد برصیصا رفت. او نیز داشت نماز می‌خواند و سلام جبرئیل را جواب نمی‌داد. سجاده‌ای از او بزرگ‌تر پهن کرد و اگر برصیصا رکوعش ۱۵ دقیقه بود، جبرئیل رکوعش را ۳۰ دقیقه کرد و برصیصا جذب جبرئیل شد و بعد که فهمید این جبرئیل است، گفت حواسم نبود.

وی افزود: جبرئیل گفت می‌خواهم نزد خدا بروم، آیا حرفی داری؟ گفت بله، فقط اگر به حضرت حق رسیدی بگو، من این علف‌ها را دور کلبه‌ام برای اسب حق‌تعالی نگه داشته‌ام. جبرئیل گفت حق‌تعالی راست می‌گوید، همان مقداری که از تو داده هم از سر لطف او است. تو داری یک کسی را عبادت می‌کنی که خیال می‌کنی اسب دارد و ... . لذا نیایش تا متکی بر یک معرفت عمیق نباشد، می‌شود همین برصیصای عابد. از این‌رو است که در فرهنگ ما می‌گویند یک ساعت تفکر درست، از ۶۰ سال عبادت ارزشمندتر است و دلیل چنین سخنی هم این است که به انسان جهت و مبنا می‌دهد.

این استاد دانشگاه گفت: اما یکی از جاهایی که عطار چالش می‌کند داستانی است که ابن‌عربی هم در فصوص‌الحکم آورده است. می‌گوید «نوح پیامبر چو از کفار رست، با چهل تن کرد بر کوهی نشست؛ برد یک تن زان چهل کس کوزه‌گر، برگشاد او یک دکان پر کوزه در؛ جبرئیل آمد که می‌گوید خدای، بشکنش این کوزه‌ها ای رهنمای؛ نوح گفتش آن همه نتوان شکست، کین بصد خون دلش آمد بدست؛ گرچه کوزه بشکنی گل بشکند، در حقیقت مرد را دل بشکند؛ باز جبریل آمد و دادش پیام، گفت می‌گوید خداوندت سلام؛ پس چنین می‌گوید او کای نیک بخت، گر شکست کوزه چندست سخت؛ این بسی زان سخت‌تر در کل یاب، کز دعایی خلق را دادی بآب؛ همتی را بر همه بگماشتی، لاتذر گفتی و کس نگذاشتی». در اینجا خدا به نوح(ع) می‌گوید تو راضی نیستی کوزه‌ها را بشکنی، حال من چطور دلم می‌آید همه را به جهنم بیندازم و این معرفت عطار در این داستان است که بسیار دقیق و ظریف است.

وی تصریح کرد: نکته دیگر، در باب تذکره‌الاولیا است که نوشته خود وی نیست و لابه‌لای آن، حرف‌هایش را زده است. بنابراین، عطار در تذکره‌الاولیا جمع‌کننده حرف‌های دیگران در مورد بزرگان است و می‌گوید در آغاز کودکی، میل عجیبی نسبت به این طایفه داشتم و روزی از بزرگی شنیدم که قصه‌های اولیا، جنود خدا در دل‌ها است. وقتی دل انسان می‌گیرد و کم می‌آورد، به سراغ آنها می‌رود. مثلا ما از یک سرماخوردگی دچار مشکل می‌شویم، حالا این را با بایزید مقایسه کنید که اگر روزی به او بلا نمی‌فرستاد، می‌گفت خدایا، نان فرستادی خورش می‌باید. ما انسان‌های قرن بیست‌ویکم هر نوع مشکلی را بلا می‌دانیم و یک آدم‌هایی پیدا می‌شوند که می‌گویند زندگی بدون مشکل، اصطلاحاً وِل معطل بودن است و این نوع نگاه که از مشکلات استقبال کنیم، می‌تواند ما را محکم کند.

محبتی بیان کرد: عطار می‌گوید: مانده‌ام در اینکه خلق چرا دنبال دیده‌شدن هستند و از قول فضیل عیاض نقل می‌کند که خدایا ای کاش نام من هم بر صحیفه وجود نمی‌آید و من بر هیچ کسی رشک نمی‌برم، الا بر کسانی که اصلاً نیامدند و این مضمون را «وودی آلن» گرفته و در برخی فیلم‌های خود استفاده کرده است. لذا حرف‌های عطار، حرف‌های بسیار مدرنی است و به‌هیچ وجه نمی‌توان به آن وصف نیهیلیستی و ... افزود. کانت و امثال او، متفکرین بزرگی هستند، اما چه می‌شود که آثار کسی بعد از هزار سال، هنوز هم تازه است و نکته‌هایی دارد که در تنهایی، انسان را تقویت می‌کند.

شایان ذکر است سلسله نشست­های آتش آه به همت خانه اندیشمندان علوم انسانی، موسسه فرهنگی سروش مولانا و انجمن سروسایه فکن و با حضور جمعی از صاحبنظران و اساتید حوزه و دانشگاه و نیز متفکران ادیان و مذاهب منتخب اعم از شیعه و سنی، زرتشتی، کلیمی و مسیحی در طول ماه مبارک رمضان هر روز از ساعت ۱۸ و با دبیری الهام روستایی راد، بصورت مجازی و از طریق اینستاگرام خانه اندیشمندان و سروش مولانا برگزار می شود.

منبع: خبرگزاری مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

تفاوت کشورهای ثروتمند و فقیر در مبارزه با کرونا+عکس

تصویر دیدنی از شب های روستای چم نار +عکس

برگزاری آزمون نهایی مدارس به صورت حضوری در قم+عکس

مردی در حال نجات گاوهایش از میان رودخانه+عکس

تصویر عاشقانه ای که جهان با آن گریه کرد+عکس

زمان ثبت درخواست وام‌های دانشجویی تمدید شد

بازسازی عجیب صحنه قتل بابک خرمدین توسط پدرش+عکس

تصویر هوایی دیدنی از مزرعه نمک+عکس

نامه قدردانی گروه‌های فلسطینی از رهبر انقلاب

تصویر دیدنی از امیدهای آینده فلسطین+عکس

پژو ۴۰۵ بر اثر سانحه نصف شد+عکس

حمایت میلیاردی جشنواره دانشمندان جوان از ایده پردازان برتر علوم پایه

تصویر تکان دهنده از دختران غزه+عکس

واکنش کنایه آمیز به قتل بابک خرمدین+عکس

اجرای طرح دانشگاه بدون دخانیات در دانشگاه تهران

جلسه بررسی صلاحیت داوطلبان انتخابات ریاست جمهوری+عکس

تعویق امتحان شفاهی آزمون جامع دکتری در دانشگاه آزاد

سازمان سنجش زمان برگزاری آزمون‌های بین‌المللی را اعلام کرد

موفقیت‌ شرکت‌های دانش‌بنیان امیدوارکننده است

سینا استوی بازداشت شد+عکس

زنگنه: باید روزی ۱۲ ساعت کار کنم تا زندگی زن و بچه‌‌ام بچرخد

اعترافات تکان دهنده پدر بابک خرمدین پس از قتل پسرش

قیمت سکه طرح جدید به ۱۰ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسید

گوزن قرمز در ارتفاعات مازندران دیده شد+عکس

رهبران ادیان جهانی در برابر اقدام شرم‌آور رژیم صهیونیستی سکوت نکنند

اختصاص ۱۰۰ میلیارد یارانه به دانشجویان

همکاری با ۶۰ دانشگاه برای اتصال پروژه‌های دکتری به شرکت‌های زیست فناوری

رسانه‌های ایران نیاز به جراحی کامل دارند

جزئیات تازه از قتل فجیع بابک خرمدین +عکس

نصب مجسمه های بزرگ فردوسی و خیام در جزیره کیش+عکس

دیدار خصوصی ظریف با پاپ+عکس

شاخص بورس ۱۴۱۰۰ واحد افت کرد

کدخدایی اسامی منتشره از ردصلاحیت‌ها را رد کرد

پیام تبریک معاون اداری و مالی وزارت علوم به مناسبت روز ارتباطات

واکنش زنگنه به خبر گرانی بنزین

رمان زنجیره منتشر شد

اعتبارات معاونت علمی و صندوق نوآوری افزایش یافت

چهره های سیاسی در مراسم تشییع اکبر ترکان+عکس

تعداد داوطلبان انتخابات ریاست جمهوری در دوره های مختلف+عکس

تجمع مردمی حمایت از غزه - تبریز

مراسم رونمایی از ابررایانه سیمرغ

روزهای سخت

بزرگترین سایت خودرویی تزریق واکسن در کشور

ناسا یک قدم به یافتن موثرترین راه آبیاری گیاهان در فضا نزدیک شد

مطالعه شب تا صبح امتحان؛ آری یا خیر؟

بازدید وزیر آموزش و پرورش از چند حوزه امتحان نهایی تهران

زمان‌بندی آغاز واکسیناسیون کرونا در گروه‌های مختلف اعلام شد

لزوم تقویت فرهنگ خودارزیابی و دیگرارزیابی در وزارت علوم

اینوتکس ۲۰۲۱ از فردا آغاز به‌کار می‌کند

نامشخص بودن تکلیف دانشگاه‌ها درباره چگونگی برگزاری امتحانات

تنها گزینه ریاست مجلس در انتخابات هیات رئیسه مشخص شد

قابلیت‌های ویندوز 10X به نسخه Sun Valley ویندوز 10 می‌آید

اجرای طرح بازبینی و اولویت‌بندی سرفصل‌های دروس معارف

پیام تسلیت به مناسبت درگذشت همسر فرهیخته دکتر گلشنی

اپل می‌خواهد تا دنیای موزیک را برای همیشه تغییر دهد

کشف علت بروز عارضه نادر لخته شدن خون پس از تزریق واکسن آسترازنکا

نوجوانان دارای اضافه وزن با افزایش خطر ابتلا به سکته مغزی روبرو هستند

اولویت برای واکسیناسیون کرونا، مطالبه دانشجویان است

مدارگرد چینی چانگ ای ۵ عکس‌هایی از ژرفای فضا می‌فرستد

جنجالی دیگر در تصادف تسلا؛ تعریف و تمجید راننده کشته‌شده از اتومبیلش

زمان پایان ترم تحصیلی و برگزاری امتحانات در اختیار دانشگاه‌ها است

امروز پایان مهلت ثبت نام در آزمون دکتری دانشگاه امیرکبیر

حسگری نانویی برای تشخیص و شناسایی مواد مخدر در ۵ دقیقه طراحی شد

واکسیناسیون تمامی دانشجویان علوم پزشکی و وزارت علوم تا اواخر شهریور

توسعه باتری‌های خودرو‌های الکتریکی با فناوری نانو

موزه‌های دانشگاهی با پشتوانه علم و دانش کاربرد مضاعف‌تری دارند

روز جهانی فشار خون بالا+ شعار سال ۲۰۲۱

نوروفیبروماتوز چیست؟+ انواع

تمدید مهلت ثبت نام آزمون نظری دوره ICU پرستاران و پزشکان

بازگرداندن افراد لازم التعلیم به چرخه تحصیل

جزئیات ثبت نام حضوری و الکترونیکی دانش‌آموزان ابتدایی از اول خردادماه

قتل فجیع کارگردان سینمای ایران توسط والدینش+عکس

اقدام عجیب ایلان ماسک علیه بیت کوین

پرونده داوطلبان دارای مدارک معتبر توسط شورای نگهبان بررسی می‌شود

حاجی میرزایی: ثبت نام فقط در پایه اول ابتدایی حضوری است

برگزاری همایش ملی ادبیات کودک و نوجوان به میزبانی دانشگاه شیراز

ثبت نام ۶۳۵ هزار متقاضی در کنکور کارشناسی ارشد

تزریق ترکیبی واکسن کرونای فایزر و آسترازنکا عوارض جانبی بیشتری دارد

رونمایی از اولین پلتفرم آموزش پزشکی آنلاین دانشگاه علوم پزشکی

دسترسی آزاد به اطلاعات و اطلاع رسانی صریح و سریع حق مردم است

تصویر عجیبی که از طرفداران احمدی نژاد منتشر شد+عکس

ملکه زیبایی میانمار اسلحه به دست شد+عکس

حرکت زشت اتریش مقابل چشم ایران+عکس

مردم ترکیه به خودشان بیایند+عکس

همسر ظریف ممنوع الخروج شد؟+عکس

بنیان گذار برج میلاد بر اثر سکته درگذشت+عکس

حرکت تحسین برانگیز ترکیه در نمایش پرچم ایران+عکس

تصویر عصای موسی در آسمان فلسطین+عکس

تجمع افغان ها در تهران+عکس

دختر جوان سفیدپوش همراه احمدی نژاد کیست؟ +عکس

تصویر این دختر اشک همه را در آورد+عکس

وضعیت تل آویو پس از اصابت موشک مقاومت+عکس

اشک های نظامیان اسرائیل+عکس

لغو ناگهانی سفر ظریف به وین

اسرائیل به التماس افتاد+عکس

تصویر لو رفته از خوشگذرانی رضا پهلوی در کیش+عکس

دختری که با تیپ قجری کاندید انتخابات شد+عکس

اتهامات گستاخانه نماینده افغانستان علیه ایران

میتینگ انتخاباتی احمدی‌ نژاد در استان فارس+عکس

جمعیت باورنکردنی در مرز لبنان و فلسطین+عکس

همسر ظریف ممنوع الخروج شده است؟ +عکس

وانت وحشی شش چرخ به بازار آمد+عکس

خبر تازه عراقچی درباره مذاکرات وین

تصویر جنجالی که از احمدی نژاد منتشر شد+عکس

کفش کاندیدا نباید این شکلی باشد+عکس

تل آویو دیشب این طور موشک باران شد+عکس

مشاور سابق احمدی نژاد از پدیده انتخابات رونمایی کرد+عکس

صف طولانی اسرائیلی ها برای فرار+عکس

نماد انتخاباتی جالب یک کاندیدا+عکس

دزدی در تهران به جاهای خطرناک رسید+عکس