کد خبر: 11894
ف
«سلبریتی»‌هایی که ما ساخته‌ایم
این سلبریتی‌ها به وسیله نظام‌های بسیار سازمان‌یافته‌ای «ساخته» و به کار گرفته می‌شوند تا در وهله نخست بازگشت سرمایه بالایی داشته باشند و در وهله بعدی بتوانند به تعداد زیادی از دست‌کاری‌های درون حوزه خود، اعمال نفوذ‌ها و زدو‌بند‌های درونی و بیرونی در خدمت آن حوزه امکان دهند. ما بر اساس باور بیمارگونه‌ای که بیش از صد سال است به «تقلید» به مثابه راه رسیدن به مدرنیته داریم، تصورمان این بوده و هست که لابد مدرنیته، بدون سلبریتی چندان معنایی ندارد.
شبکه علمی ثریا ـ ناصر فکوهی: بدون آنکه به نوعی «قانون» در تاریخ یا به یک تاریخ‌گرایی اعتقاد داشته باشیم، می‌توان بنا بر مطالعه و واقعیاتی که دست‌کم مروری بر تاریخ

چند‌صد سال اخیر در جهان نشان می‌دهد، برخی از فرایند‌ها را ناگزیر یا بسیار محتمل دانست. یکی از این فرایند‌ها بروز یک واکنش تقابلی و نقض‌کننده سخت در برابر هر کنشی از همین دست است. بسیاری از ما به یاد داریم در برابر موج گسترده واژگان غربی و تقلیدی که در همه امور و شکل‌ها و ساخت برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی از اروپا و آمریکا می‌شد و قرار بود ما را به دروازه‌های «تمدن بزرگ» و سپس لزوما به خود این تمدن بزرگ برساند، این باور وجود داشت که ما هیچ چیز کمتر از غربی‌ها نداریم و شکل و شمایل خودمان، شهرهایمان و برنامه‌هایمان هم باید شبیه آن‌ها باشد.
 
هر کسی هم با این جریان همراه نیست، جایگاهی در نهاد‌های عمومی و خصوصی ندارد، به گونه‌ای که ورود بسیاری از افراد به دلیل شکل ظاهری «سنتی» و «غیر‌مدرن» به بسیاری از اماکن ممنوع بود. نتیجه را همه می‌دانیم و نیازی به بحث درباره آن نمی‌بینم.
 
اما دقیقا این یکی از مصادیق فرایند‌های معکوس واکنشی دیگر بود. پس از انقلاب چنان هر چیزی که با غرب رابطه‌ای شکلی و محتوایی داشت با رژیم گذشته پیوند خورد که حتی گذاشتن نام‌هایی که کوچک‌ترین شکی درباره «سلطنتی‌بودن»  (به معنای باستان‌گرابودن) یا غربی‌بودن آن‌ها می‌رفت، بر فرزندان و به‌ویژه بر هر فضایی در سطح شهر ممنوع شد.

حال این امر را مقایسه کنیم با زمانی که تصور می‌شد قرار است از سخت‌گیری‌ها بیرون آمده و نتیجه آن از یک‌سو نام‌هایی شگفت‌انگیز بود که افراد امروز گاه بر فرزندان خود می‌گذارند و از سوی دیگر، ورود گسترده نه‌فقط نام‌گذاری‌های «غربی» بر بسیاری از فضا‌های عمومی و کالا‌ها و از آن بدتر ورود عناوینی که امروز حتی شنیدنش نیز آزاردهنده است؛ نظیر «لاکچری»، «سلبریتی» و «برند» که این‌ها را نیز باید واکنشی دیگر در برابر آن رویکرد‌های پیشین دانست.
 
اما اگر فاجعه «لاکچری» (که فرصتی دیگر برای بحث می‌طلبد) و مصیبت «سلبریتی» که در این یادداشت به آن می‌پردازیم به موضوعی در سطح زبان و سلایق زبان‌شناختی مربوط می‌شد، چندان اهمیتی نداشت که به آن به‌مثابه موضوعی مهم نگریسته شود کمااینکه بین دو زبان پر‌گویشگر و بین‌المللی فرانسه و انگلیسی به دلایل بسیار با رواج این یا آن واژه از زبان دیگر روبه‌رو هستیم مثل واژه فرانسوی «لِسه فِر» (اقتصاد بازار آزاد) در انگلیسی یا واژه انگلیسی «فست‌فود» (غذای سرپایی یا فوری) در فرانسه.
 
همه زبان‌ها از یکدیگر چنین وام‌گیری‌هایی می‌کنند. اما فاجعه زمانی آغاز می‌شود که مشکل نه در یک انتقال زبانی و حتی معنایی، بلکه در یک انحراف معنایی مخرب است؛ کاری که ما با «سلبریتی» کرده‌ایم. در اروپای غربی و آمریکا، سلبریتی‌ها عموما در چند شاخه متمرکز هستند؛ موسیقی پاپ، ورزش فوتبال، تلویزیون و سینمای گیشه.

این سلبریتی‌ها به وسیله نظام‌های بسیار سازمان‌یافته‌ای «ساخته» و به کار گرفته می‌شوند تا در وهله نخست بازگشت سرمایه بالایی داشته باشند و در وهله بعدی بتوانند به تعداد زیادی از دست‌کاری‌های درون حوزه خود، اعمال نفوذ‌ها و زدو‌بند‌های درونی و بیرونی در خدمت آن حوزه امکان دهند.

ما نیز بر اساس باور بیمارگونه‌ای که بیش از صد سال است به «تقلید» به مثابه راه رسیدن به مدرنیته داریم، تصورمان این بوده و هست که لابد مدرنیته، بدون سلبریتی چندان معنایی ندارد. البته به دلیل نداشتن آشنایی با جهان نه می‌توانیم وضعیت کشور‌هایی مانند اسکاندیناوی، کانادا، ایسلند، استرالیا، نیوزیلند، سوئیس و بسیاری دیگر از کشور‌های توسعه‌یافته جهان را مجسم کنیم که در بالاترین رفاه به سر می‌برند، ولی هر‌چند ممکن است سلبریتی‌های محلی هم داشته باشند هرگز وارد بازی سلبریتی نشده‌اند، نه وضعیت کشور‌های فقیر یا در حال توسعه و با چارچوب‌های آمرانه و دیکتاتوری و حتی نظام‌هایی را که سلبریتی‌هایی می‌سازند تا در خدمت مستقیم افزایش سلطه و تخریب نظام‌های رفاه به کار بگیرند نظیر برزیل، مکزیک، بسیاری از کشور‌های آفریقای سیاه، روسیه و... که برای ما صادق است.
 
به عبارت دیگر برای خود تصمیم گرفته‌ایم سلبریتی‌هایی از جنس خودمان بسازیم که نه‌فقط در آن حوزه‌های رایج وجود دارند، یعنی موسیقی، ورزش و تلویزیون و سینما، بلکه سلبریتی‌هایی هم بسازیم از جنس روشنفکر، هنرمند و دانشگاهی، فعال فرهنگی و فعال سیاسی و سیاست‌مدار و حتی «آقازاده» صاحب «ژن خاص».
 
اما ما به این اکتفا نکرده‌ایم، بلکه ساختار سلبریتی‌های عامیانه و عامه‌پسند را به شکلی تقریبا باور‌نکردنی و بی‌سابقه در جهان (به جز در آمریکا که به‌شدت مورد استناد گروهی از روشنفکران ماست) هر دو گروه را با یکدیگر آمیخته‌ایم و سپس تلاش کرده‌ایم به رفتار‌هایی کاملا بیمارگونه شکلی «عادی‌شده» بدهیم. کشوری که هنوز مردمش از ترس یک زلزله کوچک به خیابان‌ها می‌ریزند، به پمپ‌بنزین‌ها هجوم می‌برند، از شهرهایشان می‌گریزند، اما چند روز بعد همه چیز را فراموش می‌کنند و دوباره روی گسل‌های خطرناک برج می‌سازند.
 
کشوری که هنوز مشکلات اساسی در مدیریت یکی از بزرگ‌ترین پهنه‌های توریستی جهان (ایران) دارد و از کسب حتی یک درصد از گردشگران جهان عاجز است، اما به جای آن همه‌کار می‌کند تا دیگر کسی نه به خارج برود (با وضعیت اعتبار پاسپورت و میزان هزینه‌های سفر) و نه بتواند حتی به سفر‌های داخلی عنایتی داشته باشد (با گرانی و «لاکچری» کردن تدریجی همه چیز در بازار توریسم)، ما چنین کشوری هستیم آنگاه هرچند روز یک‌بار جشن و جشنواره‌ای به پا می‌کنیم، سینما و ورزش خود را در سطح جهانی می‌دانیم و موفقیت‌های گروهی کوچک از نسل‌های دوم و سوم مهاجرانی را که به دلیل عدم توانایی کار یا زندگی از ایران رفته‌اند و احتمالا با سرمایه‌های پیشین یا کمک‌های کشور میزبان زندگی جدید و به دور از ما برای خود ساخته‌اند، موفقیت‌های ملی ارزیابی می‌کنیم.

سلبریتی‌های ورزشکار و سینماگر و خواننده ما نه‌فقط خود متأسفانه هنوز خواسته یا ناخواسته نتوانسته‌اند با وجود موفقیت‌های جهانی، محدودیت‌های حوزه خود را در مسائل اولیه کاهش دهند، که برعکس روشنفکران و دانشگاهیان را هم وارد بازی‌های خود کرده‌اند که مثل آن‌ها عمل کنند و به جای فشارآوردن بر دولت برای مسئولانه عمل‌کردن و شانه خالی‌نکردن از وظایف قانونی‌اش در اداره کشور، مثل سوپرمن‌ها جلو بیفتند و بخواهند وظایف یک دولت ملی را به‌تن‌هایی انجام بدهند.
 
بسیاری از روشنفکران و دانشگاهیان ما از انتشار عکس‌هایشان در صفحه اول روزنامه‌ها و مجلات لذت می‌برند؛ از شماره‌های ویژه خود و البته از جشن‌ها و جشنواره‌هایی که برایشان برگزار می‌شود و این در حالی است که این‌گونه مراسم‌ها اگر هم در غرب جایگاهی داشته باشند، اغلب برای درگذشتگان هستند یا در محیط‌هایی صرفا دانشگاهی و به دور از هیاهو برگزار می‌شوند و کمترین اثری از آن‌ها در مطبوعات و رسانه‌های عمومی دیده نمی‌شود.
 
اما در ایران رسالت روشنفکر و دانشگاهی با رسالت یک ورزشکار و سینماگر که همگی برای خود جایگاهی قابل احترام دارند، در‌هم آمیخته شده و ما به وضعیتی رسیده‌ایم که سلبریتی‌های مثلا ورزشکارمان، دائم در حال اظهارنظرکردن‌های سیاسی هستند و سلبریتی‌های دانشگاهی‌مان در حال اظهار‌نظرکردن‌های ورزشی.
 
این فقط یک تصویر است؛ تصویری که نمی‌خواهد و بهتر است بگویم ظرفیت آن وجود ندارد که آن‌قدر که لازم است انتقادی باشد. اما شکی نداشته باشیم تا زمانی که جسارت رسیدن به چنین حدی از نقد از خود را نداشته باشیم، باید مثل صد سال گذشته پشت در مدرنیته درجا بزنیم.

مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

زائران با سامانه هوشمند «هم موکب» دغدغه اسکان ندارند

راه‌اندازی «بازوی طریق» سامانه هوشمند خدمات‌ به زائران اربعین

مطالبه بزرگ امت اسلام در اربعین امسال خونخواهی قائد شهید است

مفاهیم نهج‌البلاغه را در پیاده‌روی اربعین ترویج کنیم

چه افرادی بدون آنکه به کربلا بروند زائر اباعبدالله هستند؟

مایک لی بازنشسته می‌شود؛ بیماری نمی‌گذارد فیلم بسازم

خنیاگران خیام با «مهرگان» آمدند؛ شنیدن ظرافت‌های موسیقی خراسان

«خورشید اربعین» در رادیو ورزش؛ همراهی با زائران در حماسه استقامت

آیین‌نامه جامع حمایت از دانشجویان توانخواه نهایی شد

سهم دانشجو از نرخ غذای دانشجویی مشخص شد

پیش ثبت‌نام ۸۱۰ هزار دانش‌آموز پایه هفتم

آموزش و پرورش با ۱۰۰ موکب، آماده خدمت‌رسانی به زائران اربعین است

روایت زائرانی که اربعین را از شرق ایران آغاز می‌کنند در کتاب «شاه است حسین»

پرچم‌هایی در پیاده روی اربعین که هنوز خون را به یاد دارند

تصویر کمتر دیده شده از آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای در نماز جمعه نصر

چالش‌های عکاسی طبیعت چیست؟ سید صابر امامی پاسخ می‌دهد

جزئیات شرکت در آزمون های دانشنامه و گواهینامه فوق تخصصی پزشکی تعیین شد

اصغر خلیلی مدیریت مجموعه تئاتر شهر را بر عهده گرفت

آلبوم جدید خواننده پاپ در راه است

اودیسه نولان در ایکس لو رفت؛ ایلان ماسک در برابر نولان

جزئیات آزمون‌های دانشنامه و گواهینامه تخصصی پزشکی را اینجا بخوانید

اجرای نزدیک به ۱۵ پروژه ملی در وزارت علوم پس از جنگ

۱۳۰ هزار فعالیت انجمن‌های علمی دانشجویی در کشور ثبت شدند

دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر مسیر شغلی خود را طراحی می‌کنند

مدیر ارشد اوپن ای آی به این شبکه اجتماعی معتاد شده بود

متا تحقیق درباره خطرات اینستاگرام برای نوجوانان را نادیده گرفت

پرتاب ۵ هزار ماهواره آمازون برای بهبود کیفیت اینترنت در جهان

تسهیلات ویژه دانشگاه آزاد برای اربعین امسال/ استقرار مواکب در ۵ مرز کشور

ثبت نام جذب دانش‌آموختگان دکتری در دانشگاه‌ها آغاز شد؛ ۲ شرط اصلی برای ورود

مشاور شورای آموزش پزشکی: ۲ متخلف آزمون دستیاری به مقامات قضایی تحویل داده شدند

«مردم نمایی» روایتی دیگر از ماجرای نیما تکیدو

حاج حسین ملک دارایی‌های فناپذیر را به میراثی تمدنی تبدیل کرد

پناهیان: بزرگ‌ترین تشییع‌های تاریخ مربوط به امامین انقلاب است

جستجوی حقیقت در مه‌آلودگی ابطال‌پذیری پوپر/سطحی‌نگری در علوم انسانی

جزئیات برگزاری مصاحبه مجازی متأخرین دکتری ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد اعلام شد

قیمت سامسونگ گلکسی و زد فولد گران می شود

خبر مصوبه شورای عالی فضای مجازی برای برخورد با بلاگرها تکذیب شد

رشد استقبال از آزمون دستیاری در سال‌های اخیر

‏ تصویری از تابوت استاد مرحوم اکبر عبدی

پارادوکس در وقف، سودجویی ناشر و موزّع

فانتزی‌ که به شاهنامه تکیه زده است/ احیای حماسه در ادبیات فانتزی ایران

رمان دینی باید افراد معاند و خاکستری را هم پای کتاب بنشاند

بعد از انفجار پیجرها، زندگی چگونه ادامه پیدا کرد؟

حافظه مکتوب ایران چگونه زنده می‌ماند؟

بزرگداشت شیخ صفی‌الدین اردبیلی در فضای مجازی

صفحه رسمی سفارت آلمان در تهران شایعات تخلیه کارکنان این نمایندگی دیپلماتیک را تکذیب کرد

تصویری از برخاستن ستون دود در اربیل عراق

رهبر شهید بیش از حوزویان با نخبگان دانشگاهی دیدار داشتند

ترامپ انتقام جریمه گوگل را از اروپا می گیرد

خونخواهی رهبر شهید ادامه یک مطالبه تاریخی است؛ انتقام با بیشترین ضربه

اعلام دستمزد طراحان صحنه و لباس تئاتر در سال ۱۴۰۵

خالق فیلم معروف «ماسک» از دنیا رفت؛ جیم کری از همکاری با وی تشکر کرد

خداحافظ آقای عبدی؛ دلمان برایتان تنگ می‌شود

اعزام ۴۷۴ معلم برگزیده به مدارس خارج از کشور

وزیر آموزش و پرورش: کنکور به موقع برگزار می‌شود

کشف آنزیمی که می‌تواند پیری را معکوس کند

چت جی پی تی در سراسر جهان مختل شد

ثبت نام دانش آموختگان خارج از کشور در آزمون پیش کارورزی پزشکی آغاز شد

کلید اولیه آزمون دستیاری پزشکی امروز منتشر می‌شود

اتحادیه اروپا گوگل را ۸۹۰ میلیون یورو جریمه کرد

سیزدهمین پرتاب استارشیپ موفقیت آمیز بود

رویداد «معماری نوین حکمرانی علم و فناوری کشور» آغاز بکار کرد

آغاز همکاری مشترک برای تدوین سند ملی صلاحیت حرفه‌ای ICT

۳۵۰ پرونده دانشگاه پیام‌نور در دیوان عدالت اداری بررسی شد

ضرورت تدوین استانداردهای تازه برای خدمات پزشکی پیشرفته

تصمیم‌گیری درباره حضوری شدن دوره کارشناسی با شورای عالی امنیت ملی است

عزای عمومی برای مردی که خاطره‌ مشترک میلیون‌ها ایرانی بود

مرحله غیرمتمرکز المپیاد علمی دانشجویی کشور برگزار شد

آغاز حضوری سال تحصیلی جدید/آمادگی دانشگاه‌ها برای سناریوهای مختلف

معیارهای جدید هم‌ترازی رشته‌های دانشگاهی برای استخدام ابلاغ شد

پشتیبانی دکترتو تهران چگونه است؟

رقابت ۱۷ هزار داوطلب در پنجاه و سومین دوره آزمون دستیاری پزشکی آغاز شد

تصویری از ابابیل ۳ در آسمان کویت

امنیت ایران با صلح تحمیلی معامله‌ پذیر نیست

فروش بدون کارمزد خودرو در استان‌های درگیر جنگ

کشف یک مولکول ناشناخته روی قمر زحل و پلوتو که دانشمندان توضیحی برای آن ندارند

جزئیات ترم تابستانی دانشگاه خوارزمی اعلام شد

دانشگاه صنعتی امیرکبیر در جایگاه سوم رتبه بندی بنیاد ملی نخبگان

تفاهم دانشگاه شهید بهشتی با بانک برای پرداخت تسهیلات مسکن

فرانسه شبکه‌های اجتماعی را برای کودکان ممنوع می‌کند

رشد استقبال از آزمون دستیاری در سال‌های اخیر

رهبر شهید بیش از حوزویان با نخبگان دانشگاهی دیدار داشتند

کلید اولیه آزمون دستیاری پزشکی امروز منتشر می‌شود

ثبت نام دانش آموختگان خارج از کشور در آزمون پیش کارورزی پزشکی آغاز شد

جزئیات برگزاری مصاحبه مجازی متأخرین دکتری ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد اعلام شد

تصویری از برخاستن ستون دود در اربیل عراق

اعزام ۴۷۴ معلم برگزیده به مدارس خارج از کشور

قیمت سامسونگ گلکسی و زد فولد گران می شود

فانتزی‌ که به شاهنامه تکیه زده است/ احیای حماسه در ادبیات فانتزی ایران

صفحه رسمی سفارت آلمان در تهران شایعات تخلیه کارکنان این نمایندگی دیپلماتیک را تکذیب کرد

بعد از انفجار پیجرها، زندگی چگونه ادامه پیدا کرد؟

کشف آنزیمی که می‌تواند پیری را معکوس کند

حافظه مکتوب ایران چگونه زنده می‌ماند؟

رمان دینی باید افراد معاند و خاکستری را هم پای کتاب بنشاند

پارادوکس در وقف، سودجویی ناشر و موزّع

اعلام دستمزد طراحان صحنه و لباس تئاتر در سال ۱۴۰۵

خبر مصوبه شورای عالی فضای مجازی برای برخورد با بلاگرها تکذیب شد

رویداد «معماری نوین حکمرانی علم و فناوری کشور» آغاز بکار کرد

ترامپ انتقام جریمه گوگل را از اروپا می گیرد

بزرگداشت شیخ صفی‌الدین اردبیلی در فضای مجازی

چت جی پی تی در سراسر جهان مختل شد

وزیر آموزش و پرورش: کنکور به موقع برگزار می‌شود

خداحافظ آقای عبدی؛ دلمان برایتان تنگ می‌شود

مشاور شورای آموزش پزشکی: ۲ متخلف آزمون دستیاری به مقامات قضایی تحویل داده شدند

ثبت نام جذب دانش‌آموختگان دکتری در دانشگاه‌ها آغاز شد؛ ۲ شرط اصلی برای ورود

خالق فیلم معروف «ماسک» از دنیا رفت؛ جیم کری از همکاری با وی تشکر کرد

خونخواهی رهبر شهید ادامه یک مطالبه تاریخی است؛ انتقام با بیشترین ضربه

۱۳۰ هزار فعالیت انجمن‌های علمی دانشجویی در کشور ثبت شدند

عزای عمومی برای مردی که خاطره‌ مشترک میلیون‌ها ایرانی بود

اصغر خلیلی مدیریت مجموعه تئاتر شهر را بر عهده گرفت