به گزارش ثریا دکتر طاهره چنگیز، معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در حاشیه بیست‌ و هفتمین همایش کشوری آموزش علوم پزشکی، با اشاره به محور اصلی این همایش و ضرورت بررسی چالش‌های حال و افق‌های آینده آموزش پزشکی، متناسب‌سازی نظام آموزش علوم پزشکی با نیازهای در حال تغییر جامعه و اولویت‌های نظام سلامت را یکی از سیاست‌های اساسی این حوزه دانست.

وی با بیان اینکه آموزش علوم پزشکی باید مبتنی بر نیازهای جامعه و اولویت‌های نظام سلامت باشد، اظهار کرد: هم ترکیب نیروهای تربیت‌شده برای ارائه خدمات سلامت، هم تعداد این نیروها و هم مهارت‌های مورد نیاز هر یک، تابع نیازهای جامعه و الگوی ارائه خدمات سلامت است. از این رو، متناسب‌سازی آموزش با نظام ارائه خدمات سلامت، همواره یکی از چالش‌های مستمر این حوزه بوده است.

معاون آموزشی وزارت بهداشت افزود: این موضوع در شرایط کنونی به دو دلیل اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ نخست، تغییرات شتابان در حوزه علم و خدمات سلامت در سراسر جهان، به‌ویژه ورود هوش مصنوعی و تحولاتی که در الگوهای مراقبت ایجاد می‌کند و دوم، شرایط خاص کشور، از جمله تحریم‌ها، محدودیت‌ها و کمبودهایی که با آن مواجه هستیم. بنابراین، اطمینان از هم‌سویی نظام آموزش علوم پزشکی با نظام ارائه خدمات سلامت و به حداقل رساندن ناهماهنگی‌های احتمالی، یک اولویت اساسی است.

ضرورت آمادگی برای تغییر در ساختار رشته‌ها و برنامه‌های آموزشی

چنگیز در پاسخ به پرسشی درباره برنامه‌های بازنگری سرفصل‌های آموزشی و شیوه تربیت دانشجویان علوم پزشکی متناسب با توسعه هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین، گفت: تدوین یک برنامه منسجم برای بازنگری هم‌زمان همه برنامه‌های درسی و کوریکولوم‌ها، کار بسیار دشواری است؛ اما باید توجه داشت که همه تغییرات و متناسب‌سازی‌ها الزاماً به بازنگری رسمی برنامه‌های درسی نیاز ندارند و بخش قابل توجهی از آن‌ها می‌تواند در سطح تدریس، کلاس‌های درس و روش‌های ارزشیابی، با ابتکار استادان انجام شود.

وی ادامه داد: در سطح خرد، دانشگاه‌ها می‌توانند تغییرات لازم را اجرا کنند و بسیاری از دانشگاه‌های کشور نیز فعالیت‌هایی را در این زمینه آغاز کرده‌اند. برگزاری کارگاه‌های مختلف برای آشنایی با هوش مصنوعی و استفاده از آن در فعالیت‌های روزمره، از جمله این اقدامات است.

معاون آموزشی وزارت بهداشت با اشاره به ضرورت توجه به تغییرات کلان در آموزش علوم پزشکی تصریح کرد: تحولات فناوری ممکن است به تغییر وظایف شغلی، تغییر وزن و اهمیت خدمات در رشته‌های مختلف، ادغام یا حذف برخی رشته‌ها و حتی شکل‌گیری رشته‌های جدید منجر شود. در چنین شرایطی، برنامه‌های درسی و کوریکولوم‌ها نیز باید متناسب با این تحولات تغییر کنند.

چنگیز برای تبیین این موضوع به تغییر شیوه انجام برخی خدمات تشخیصی اشاره کرد و افزود: در گذشته، پیش از دسترسی گسترده به دستگاه‌های اندازه‌گیری فوری قند خون، بخش قابل توجهی از آموزش‌ها به روش‌های آزمایشگاهی و فرایندهای مرتبط اختصاص داشت؛ اما امروزه با استفاده از دستگاه‌های گلوکومتر، اندازه‌گیری قند خون به‌سرعت انجام می‌شود. به همین ترتیب، ممکن است در حوزه‌هایی مانند پاتولوژی و رادیولوژی نیز بخشی از فرایندهای تشخیصی دستخوش تغییر شود و در نتیجه، وزن برخی آموزش‌ها کاهش و اهمیت مهارت‌های دیگر افزایش یابد.

وی با تأکید بر اینکه آموزش‌های حافظه‌محور نیز ممکن است در آینده جایگاه متفاوتی پیدا کنند، اظهار کرد: شاید در آینده، به‌جای تأکید بر به‌خاطرسپاری حجم زیادی از اطلاعات، به توانایی استدلال و مهارت‌های عملی نیاز بیشتری داشته باشیم. این تحولات، تغییراتی کلان هستند که باید برای آن‌ها آمادگی داشته باشیم.

چنگیز خاطرنشان کرد: نمی‌توان برای همه این تغییرات، برنامه‌ای ثابت و پنج‌ساله تدوین کرد؛ زیرا سرعت تحولات فناوری به اندازه‌ای است که ممکن است چنین برنامه‌هایی پاسخ‌گوی نیازهای آینده نباشند. بنابراین، لازم است به‌تدریج شیوه تدوین و بازنگری کوریکولوم‌های آموزشی نیز متناسب با این واقعیت تغییر کند.

دانشجویان؛ جویندگان دانش و سرمایه‌های ارزشمند کشور

معاون آموزشی وزارت بهداشت در بخش دیگری از این گفت‌وگو، با اشاره به برگزاری هم‌زمان بیست‌وهفتمین همایش کشوری آموزش علوم پزشکی، جشنواره آموزشی شهید مطهری و جشنواره دانشجویی ایده‌های نوآورانه آموزشی، درباره اهمیت مشارکت دانشجویان و انتظارات خود از آنان گفت: انتظار من از دانشجویان این است که به معنای واقعی کلمه دانشجو باشند؛ یعنی جوینده دانش و یادگیری و برخوردار از عطش آموختن.

وی دانشجویان را سرمایه‌های کشور دانست و افزود: دانشجویان مانند الماس‌هایی هستند که نیاز به تراش خوردن دارند و نباید از این فرایند اجتناب کنند. دوران دانشجویی ممکن است دوره‌ای دشوار باشد؛ چراکه یکی از ویژگی‌های جوانان، داشتن انتظارات بلند و قانع نبودن به شرایط موجود است. همین ویژگی می‌تواند زمینه‌ساز رشد و ارتقای فرد و محیط پیرامون او باشد.

چنگیز با تأکید بر ضرورت مسئولیت‌پذیری دانشجویان در قبال محیط دانشگاه اظهار کرد: اگر از شرایط موجود رضایت نداریم، نباید صرفاً از دیگران انتظار داشته باشیم که آن را اصلاح کنند. دانشجو باید با همیاری، هم‌فکری، تعاون و شبکه‌سازی برای بهبود شرایط تلاش کند، خود را شریک دانشگاه بداند و در ارتقای محیطی که در آن تحصیل می‌کند، مشارکت داشته باشد.

وی تعالی‌طلبی و مسئولیت‌پذیری را دو ویژگی اساسی برای رشد دانشجویان برشمرد و گفت: دانشجویان باید این دو بال را در کنار یکدیگر داشته باشند. افرادی که پس از فارغ‌التحصیلی به شخصیت‌هایی اثرگذار تبدیل شده‌اند، اغلب در دوران دانشجویی از این دو ویژگی برخوردار بوده‌اند. تعالی‌طلبی و مسئولیت‌پذیری می‌توانند دو کلید اصلی موفقیت و رشد دانشجویان باشند؛ حتی ما نیز که خود را تا پایان عمر دانشجو می‌دانیم، اگر یکی از این ویژگی‌ها را از دست بدهیم، احتمالاً با افت و سقوط مواجه خواهیم شد.

پیوند دانشجو، استاد و نظام مدیریتی؛ زمینه‌ساز شکل‌گیری هسته‌های بهبود کیفیت

معاون آموزشی وزارت بهداشت در ادامه، درباره نقش ارتباط میان تجربه‌های موفق اعضای هیئت علمی، خلاقیت دانشجویان و حمایت مدیران در ارتقای کیفیت آموزش علوم پزشکی اظهار کرد: بستر تحقق این هدف، شبکه‌هایی است که از پیوند این سه عنصر شکل می‌گیرند. بسیاری از اقدامات موفقی که امروز به‌عنوان دستاوردهای بدیهی نظام آموزش علوم پزشکی شناخته می‌شوند، در ابتدا با همراهی و علاقه‌مندی دانشجویان، حمایت و مسئولیت‌پذیری استادان و پشتیبانی مدیران آغاز شده‌اند.

وی با اشاره به تجربه شکل‌گیری و توسعه برخی برنامه‌های ارتقای آموزش علوم پزشکی در دهه‌های گذشته افزود: بسیاری از این اقدامات، از جمله فعالیت کمیته‌های پژوهشی دانشجویان، کمیته‌های مراکز مطالعات و واحدهای استعداد درخشان، با همین همراهی و تعامل سه‌جانبه شکل گرفته‌اند. برای بهبود آموزش، لازم است دانشجو، استاد و نظام مدیریتیِ حمایت‌کننده در کنار یکدیگر قرار گیرند.

چنگیز درباره نتایج این هم‌افزایی گفت: نخستین و شاید بزرگ‌ترین دستاورد این تعامل، زنده شدن امید است. نتیجه دیگر آن، شناسایی استعدادهای دانشجویان است؛ استعدادهایی که می‌توانند به هسته‌های اصلی بهبود کیفیت تبدیل شوند. همچنین، هنگامی که جزیره‌ها و هسته‌های بهبود در دانشگاه‌های مختلف شکل بگیرند، پیوند آن‌ها با یکدیگر می‌تواند به ایجاد جریان گسترده‌ای از ارتقای کیفیت منجر شود.

وی در پایان با اشاره به ظرفیت‌های شکل‌گرفته در نظام آموزش علوم پزشکی کشور اظهار امیدواری کرد که ثمرات این تلاش‌ها و هم‌افزایی‌ها روزبه‌روز افزایش یابد و زمینه تعالی هرچه بیشتر آموزش علوم پزشکی فراهم شود.

منبع: وبدا