به گزارش ثریا نظام بانکی در اقتصاد معاصر نقشی محوری در هدایت مبادلات، تخصیص اعتبارات و مدیریت نقدینگی جامعه ایفا می‌کند. بااین‌حال، سازوکارهای این نظام، در صورت فقدان ضوابط و نظارت کافی، می‌توانند زمینه‌ساز بروز ناهنجاری‌های اقتصادی، نابرابری در توزیع ثروت و تضعیف معیشت عمومی شوند. در این میان، فقه بانکداری اسلامی می‌تواند با فراتر رفتن از بررسی‌های شکلی قراردادها و راهکارهای صوری پرهیز از ربا، به ارزیابی مبانی و سازوکارهای حاکم بر نظام پولی و بانکی بپردازد.
در همین راستا، آیت‌الله احمد مبلغی، نماینده جمهوری اسلامی ایران در مجمع جهانی فقه اسلامی و عضو مجلس خبرگان رهبری در چهارمین درس از سلسله‌دروس فقه بانکداری اسلامی، به بررسی یکی از پرسش‌های بنیادین در فقه نظام بانکی، یعنی مشروعیت اصل خلق پول، پرداخت و با صورت‌بندی دو اشکال فقهی، مبانی پاسخ به آن‌ها را تشریح کرد.
دو مقام در بررسی فقهی خلق پول
مبلغی در آغاز بحث با یادآوری مباحث پیشین درباره ماهیت خلق پول و چگونگی شکل‌گیری آن در نظام بانکداری مدرن، تأکید کرد که بررسی فقهی این پدیده در دو مقام قابل طرح است: نخست، بررسی اصل مشروعیت خلق پول و این پرسش که آیا اساساً بانک از نظر شرعی مجاز به چنین اقدامی است یا خیر؛ و دوم، بررسی حدود و اندازه‌های خلق پول و ضوابط حاکم بر آن.
به گفته وی، گسترش بی‌ضابطه خلق پول می‌تواند به تورم، نارسایی‌های عمیق اقتصادی و گسست‌های اجتماعی منجر شود؛ بااین‌حال، بحث حاضر ناظر به مقام نخست است و پیش از ورود به پیامدها و محدودیت‌های خلق پول، باید اصل جواز و مشروعیت آن از منظر فقه بررسی شود.
نماینده جمهوری اسلامی ایران در مجمع جهانی فقه اسلامی با اشاره به اینکه بخش عمده مباحث فقهی بانکداری تاکنون بر مسئله ربا و چگونگی جایگزینی قراردادهای بانکی با عقود اسلامی متمرکز بوده است، خاطرنشان کرد که پرسش از مشروعیت خودِ عملیات خلق پول، به‌طور مستقل و به اندازه اهمیت آن در نظام بانکی مورد بررسی قرار نگرفته است. ازاین‌رو، مسئله اصلی این درس آن است که آیا ایجاد اعتبار بدوی از سوی بانک، که از آن به خلق پول تعبیر می‌شود، از مشروعیت شرعی برخوردار است یا خیر.
اشتغال ذمه بدون سبب عقلایی
مبلغی برای صورت‌بندی نخستین اشکال، دو مقدمه را مطرح کرد. بر اساس مقدمه نخست، هرگونه اشتغال ذمه در ساحت اعتباری باید بر یک سبب عقلایی و مورد پذیرش شرع استوار باشد. این اسباب می‌توانند از نوع اسباب قهری ضمان، مانند اتلاف، جنایت و استیفاء، یا از نوع اسباب اختیاری، مانند عقود و معاوضات، باشند. همچنین تبرعات و بخشش‌ها، از جمله هبه، و در مواردی تعهدات ابتدایی با شرایط خاص خود، می‌توانند منشأ اشتغال ذمه قرار گیرند.
وی توضیح داد که ذمه امری مادی و محسوس نیست، بلکه حقیقتی اعتباری است و اشتغال آن نیز در همین ساحت اعتبار تحقق می‌یابد. از این منظر، اشتغال ذمه نمی‌تواند بدون سبب و به‌صورت ناگهانی شکل بگیرد؛ بلکه باید به یکی از اسباب شناخته‌شده و معتبر بازگردد.
مقدمه دوم اشکال به عملیات خلق پول مربوط است. به اعتقاد منتقدان، بانک در فرایند خلق پول، بدون وجود سبب پیشین، هم ذمه خود را به سود مشتری مشغول می‌کند و هم ذمه مشتری را در برابر خود متعهد می‌سازد. در این فرایند، نه اتلافی رخ داده، نه جنایتی صورت گرفته، نه استیفایی از مال یا عمل دیگری تحقق یافته و نه معامله‌ای اصیل بر سر عین یا دینی از پیش موجود انجام شده است.
بر این اساس، اشتغال دوگانه ذمه بانک و مشتری، بدون اتکا به اسباب شناخته‌شده شکل می‌گیرد؛ وضعیتی که از آن با عنوان «اشتغال ذمه بدوی» یاد می‌شود.
نتیجه این دو مقدمه، از نظر صاحبان این اشکال، آن است که خلق پول به دلیل فقدان سبب عقلایی و شرعی، فاقد مشروعیت است؛ زیرا اعتبار اشتغال ذمه تنها هنگامی پذیرفته می‌شود که بر یکی از اسباب معتبر استوار باشد.
ذمه ظرف تعهد است و انسان بر آن سلطنت دارد
آیت‌الله مبلغی در نقد این اشکال، ابتدا به بازشناسی حقیقت ذمه پرداخت و گفت ذمه چیزی جز جایگاه و ظرف استقرار تعهد و التزام نیست. به تعبیر دیگر، ذمه صندوقی مادی نیست که مال یا دینی در آن قرار گیرد، بلکه حقیقتی اعتباری است که تعهد در آن استقرار می‌یابد.
اهمیت آموزش اخلاق و رفتار حرفه‌ای در محیط دانشگاه به پزشکان جوان
تأکید بر حمایت از ظرفیت‌های بومی امنیت سایبری
لزوم متناسب‌سازی مستمر آموزش علوم پزشکی با نیازهای نظام سلامت
تصویر/فراز مهم پیام رهبر انقلاب
۲ پهپاد لوکاس غنیمت گرفته شدهٔ دشمن آمریکایی توسط سپاه+عکس
آزمون وکالت کانون وکلای دادگستری ۱۴۰۵ با حضور ۱۰۱ هزار نفر برگزار شد
دانش‌آموزان ایران پای آرمان‌های انقلاب و دفاع از وطن ایستاده‌اند
اخذ مجوز استخدام ۹ معلم بازمانده حادثه دبستان شجره طیبه میناب
فوتبال از مدرسه تا تیم ملی؛ وعده تازه برای کشف استعداد در دانش‌آموزان
ایلان ماسک اسپیس ایکس و تسلا را ادغام می‌کند؟
ترامپ اورکل را وادار به عقب نشینی از قرارداد با تراشه ساز چینی کرد
تصمیم جدید وزارت علوم درباره درخواست دانشگاه‌ها برای ایجاد رشته جدید
با وجود تحریم‌ها، تجهیزات کوانتومی بومی در حال ساخت است
وام تحصیلی این دانشجویان ۵۰ درصد افزایش می‌یابد
تغییر و به‌روزرسانی ۵۰ تا ۷۰ درصدی رشته‌های کشاورزی
گوگل به مدارس هشدار داد
دختران ایرانی در جستجوی «خود»؛ هویت در میدان کشمکش سنت و مدرنیته
روز مبارزه با استکبار، روز به خاک مالیدن پوزه قلدران وحشی خواهد شد
قرآن از راز ماندگاری قدرت فرعون می‌گوید
آغاز کار نگارش جلد دوم مجموعه چهار جلدی «کربن‌شناسی»
آیا بانک‌ها برای خلق پول به مجوز فقهی نیاز دارند؟
مسجد باید میدان‌دار اصلی فعالیت‌های قرآنی جامعه شود
وام تحصیلی دانشجویان برتر، ممتاز و متأهل ۵۰ درصد افزایش می‌یابد
ثبت‌نام وام‌های تحصیلی و ودیعه مسکن متأهلی دانشجویان شروع شد
اعلام فهرست رشته‌های پذیرش مستقیم دستیاری تخصصی از بین پزشکان عمومی
وزیر علوم: پیوند دانش و فناوری، قدرت ملی را افزایش می‌دهد
مسئولیت شرعی والدین در قبال نیازهای فرزندان امروز چیست؟
موج جدید هک سوپرمارکت‌های اروپا
سرلشکر رضایی: ملت ایران شکست بزرگی را به ترامپ تحمیل کرد
واکنش کاخ سفید پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای+عکس
شکار پهپادهای آمریکایی سوژه توییت سخنگوی سپاه+عکس
پاسخ صمیمانه فرمانده نیروی دریایی سپاه به نامه دختران جهادگر مازندرانی+عکس
بت ترامپ با شکست در جنگ با ایران ترک برداشت+عکس
زلزلهٔ ۳.۱ ریشتری در عمق ۱۵ کیلومتری زمین، بیرم فارس را لرزاند
انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و ضربه سیاسی بزرگ به دونالد ترامپ
کنایه سفارت ایران در لندن به ترامپ پس از شکست انتخاباتی +عکس
تب هوش مصنوعی در شرکت‌ها هم داغ شد
علت فوت حمید علیدوستی چه بود؟
داروهایی که به نفع ویروس عمل می‌کند و سلامت بیمار را به خطر می‌اندازد
کشف یک جرم مرموز در لبه منظومه شمسی توسط اخترشناسان
تصویر روز ناسا از شب در سیاره‌ای وهم‌انگیز
کنجکاوی کودک تا کجا باید درباره تلفن همراه والدین پیش برود؟
کتاب صوتی «پل‌های مدیسون کانتی» منتشر شد
چرا از قهرمانان فقط مدال‌هایشان را می‌بینیم؟
کتاب «هم‌سفیر» منتشر شد
ستاره اسکندری پس از هفت سال به صحنه تئاتر بازمی‌گردد
کمبود جدی فضای آموزشی در مناطق حاشیه‌ای و پرتراکم شهری
دانش‌آموزان قرآنی شایسته قدردانی هستند
چرا سریال «روشنایی شب» با واکنش رسانه صهیونیستی مواجه شد؟
محدودیت دسترسی به اطلاعات اسلحه‌ها برای نوجوانان در چت جی پی تی
ثبت‌نام آزمون انتخاب حسابدار رسمی سال ١۴۰۵ آغاز شد؛ اعلام زمان آزمون
تسهیلات جدید برای قبولی‌های ارشد و دکتری از سوی وزارت علوم
نمرات مردودی دانشجویان ورودی ۱۴۰۲ به بعد در معدل کل محاسبه نمی‌شود
تفکیک مسیر ارتقای اساتید علوم انسانی از رشته‌های مهندسی و کشاورزی
امکان ویرایش معدل و سهمیه در آزمون کارشناسی ارشد علوم پزشکی فراهم شد
کلیداولیه آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی۱۴۰۵ منتشر شد
کد آیسیک چیست؟ راهنمای انتخاب و استعلام فعالیت اقتصادی | آرمیتاتکس
محرابی که در عید قربان تبریز به خون نشست؛ نخستین شهید محراب که بود؟
نمایشگاه جدید موزه «جستجوی ایران» افتتاح شد؛ بازخوانی ریشه‌های بحران هویت و گسست تاریخی
رمانی در ستایش قدیس مهربانی برنده جایزه بزرگ رمان آکادمی فرانسه شد
۱۷۳ هنرمند در جشنواره هنرهای تجسمی جوانان رقابت می‌کنند
تنوع دیدگاه‌ها معیار انتخاب در کارگاه نقاشی جشنواره تجسمی جوانان است
هومن کیایی و مجتبی رجبی‌معمار «داستان زندگی من» را روایت می‌کنند
فیلم‌های «بالاچ» و «سومری‌ها» اکران می‌شوند
معرفی اعضای هیئت انتخاب آثار جشنواره تئاتر خیابانی مریوان
تلاش برای کشف استعدادها؛ بخش بین‌المللی تئاتر نیاز به تقویت دارد
یک بازار سه روایت؛ بندرعباس در تهران تماشایی شد
متا خارج از دادگاه نوجوان شاکی را راضی به تسویه کرد
دانشگاه آزاد اسلامی در زمره ۱۰۰ دانشگاه برتر جهان قرار دارد
اجرای طرح فروش حضوری و مجازی کتاب‌فروشی‌ها در «بازار کتاب»
لبیک نهادهای علمی به پیام رهبر انقلاب: برای خیزش علمی شتابان آماده‌ایم
نحوه دریافت ارز از دانشجویان خارجی اعلام شد
جزییات افزایش تسهیلات رفاهی دانشجویان علوم پزشکی؛ افزایش وام ازدواج
نوبت دوم آزمون کارشناسی ارشد علوم پزشکی سال ۱۴۰۵ در ۳۳ رشته برگزار شد
ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی در سال ۱۴۰۶ تعیین شد
رونمایی از نرم‌افزار «ردا کارت» دانشجویی؛ زمان اجرا به زودی مشخص می‌شود
فرهنگستان علوم ظرفیت خود را برای تحقق خیزش علمی کشور به کار می‌گیرد
کنار رفتن «حجاب ابزار» برای مستندسازی یک فرصت است؛ فرا رفتن از گزارش
حریم خصوصی در فضای مجازی؛ انتشار پیام و تصویر دیگران شرعا جایز است؟
حجت‌الاسلام قمی: هیئت، سیاسی‌ترین و استکبارستیزترین محفل شیعه است
تسهیلات جدید برای قبولی‌های ارشد و دکتری از سوی وزارت علوم
ثبت‌نام آزمون انتخاب حسابدار رسمی سال ١۴۰۵ آغاز شد؛ اعلام زمان آزمون
تصویر روز ناسا از شب در سیاره‌ای وهم‌انگیز
کلیداولیه آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی۱۴۰۵ منتشر شد
کد آیسیک چیست؟ راهنمای انتخاب و استعلام فعالیت اقتصادی | آرمیتاتکس
امکان ویرایش معدل و سهمیه در آزمون کارشناسی ارشد علوم پزشکی فراهم شد
تفکیک مسیر ارتقای اساتید علوم انسانی از رشته‌های مهندسی و کشاورزی
یک بازار سه روایت؛ بندرعباس در تهران تماشایی شد
تب هوش مصنوعی در شرکت‌ها هم داغ شد
نمرات مردودی دانشجویان ورودی ۱۴۰۲ به بعد در معدل کل محاسبه نمی‌شود
دانشگاه آزاد اسلامی در زمره ۱۰۰ دانشگاه برتر جهان قرار دارد
علت فوت حمید علیدوستی چه بود؟
کمبود جدی فضای آموزشی در مناطق حاشیه‌ای و پرتراکم شهری
ستاره اسکندری پس از هفت سال به صحنه تئاتر بازمی‌گردد
داروهایی که به نفع ویروس عمل می‌کند و سلامت بیمار را به خطر می‌اندازد
کتاب صوتی «پل‌های مدیسون کانتی» منتشر شد
محدودیت دسترسی به اطلاعات اسلحه‌ها برای نوجوانان در چت جی پی تی
دانش‌آموزان قرآنی شایسته قدردانی هستند
چرا از قهرمانان فقط مدال‌هایشان را می‌بینیم؟
چرا سریال «روشنایی شب» با واکنش رسانه صهیونیستی مواجه شد؟
کتاب «هم‌سفیر» منتشر شد
آزمون وکالت کانون وکلای دادگستری ۱۴۰۵ با حضور ۱۰۱ هزار نفر برگزار شد
متا خارج از دادگاه نوجوان شاکی را راضی به تسویه کرد
هومن کیایی و مجتبی رجبی‌معمار «داستان زندگی من» را روایت می‌کنند
کشف یک جرم مرموز در لبه منظومه شمسی توسط اخترشناسان
محرابی که در عید قربان تبریز به خون نشست؛ نخستین شهید محراب که بود؟
کنجکاوی کودک تا کجا باید درباره تلفن همراه والدین پیش برود؟
تلاش برای کشف استعدادها؛ بخش بین‌المللی تئاتر نیاز به تقویت دارد
فیلم‌های «بالاچ» و «سومری‌ها» اکران می‌شوند
اجرای طرح فروش حضوری و مجازی کتاب‌فروشی‌ها در «بازار کتاب»
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.