به گزارش شبکه علمی ثریا، کتاب «خاطرات مستند سید هادی خسروشاهی درباره حسن ترابی (رهبر فکری و معنوی حرکت اسلامی سودان)» از سوی انتشارات کلبه شروق در قم منتشر شد.

خسروشاهی در مقدمه کتاب می­نویسد: «درگذشت استاد شیخ حسن عبدالله الترابی، رهبر فکری و معنوی حرکت اسلامی سودان، در اسفند­ماه ۱۳۹۴ موجب گردید که یادداشت ­های پراکنده خود درباره زندگی و مبارزه او را مرور کنم و به خاطرات خود و مکاتباتی که با او داشتم، مراجعه نمایم که نتیجه آن دو مقاله تحت عنوان «حدیث روزگار» بود که در دو شماره از روزنامه وزین اطلاعات به طور تلخیص شده، منتشر گشته است و همین امر موجب شد تا به نشر مستقل و کامل یادداشت­ها درباره حرکت اسلامی سودان و اندیشه­های رهبری آن – شیخ حسن عبدالله الترابی – اقدام نمایم که البته به نظر من دارای نکات تاریخی برجسته­ای به ویژه در رابطه با هماهنگی و همفکری سودان مسلمان با ایران اسلامی است و در واقع چگونگی پشتیبانی و همراهی رهبری آن را با رهبری انقلاب اسلامی ایران نشان می­دهد.»(ص۸)

خسروشاهی در این کتاب به موضوعات زیر پرداخته است: ۱. آشتیانی با شیخ حسن الترابی، ۲. سابقه جریان اسلام سیاسی در سودان، ۳. اخوان­ المسلمین سودان و ایران، ۴. دعوت برای کنفرانس جبهه اسلامی ـ عربی در سودان، ۵. ماجرای شهادت آیت­الله سید مهدی حکیم در سودان، ۶. دیدار در اسلام­آباد پاکستان، ۷. تجدیدنظر طلبی یا نواندیشی، اندیشه­ها و افکار دکتر ترابی، ۸. قطعنامه­ تاریخی موتمر (کنفرانس) اسلامی سودان (رسالت جهان اسلام در عصر نوین بین­المللی) ـ فروردین ۱۳۷۱، ۹. درباره دکتر حسن مکی (از فعالان نهضت اسلامی سودان). در پایان نیز اسناد و تصاویر و فهرست اعلام، کتب و اماکن می­آید.

وی در بخش اول این کتاب به زندگی و فعالیت­های دکتر حسن الترابی می­پردازد. ترابی از آغاز با تغییر ظاهر و حفظ اصول، چندین سازمان و حزب با نامهای مختلف اخوان المسلمین، جبهه میثاق اسلامی، جبهه قومی ـ اسلامی و سرانجام الموتمر الشعبی العربی و الاسلامی، تشکیل داد و توانست در هر برهه ای به فعالیت های سیاسی خود ادامه دهد تا اینکه به علت اختلاف بنیادین و شدید با ژنرال بشیر به زندان رفت و از صحنه سیاسی برکنار شد. استاد خسروشاهی اختلافات دکتر ترابی و ژنرال عمر البشیر را اختلافات بر سر رهبری «کنگره ملی»، مخالفت دکتر ترابی با حکومت نظامیان، طرح انتخاب فرمانداران ایالتی با آرای مستقیم مردم و نه انتصاب آنان توسط رئیس­جمهور و نحوه مواجهه با مسأله جنوب سودان بیان می کند.

دیدگاه ها و نظرات دکتر حسن الترابی به روایت استاد خسروشاهی

این نویسنده در بخش «تجدید نظر طلبی یا نواندیشی» به بیان دیدگاه­ها و افکار و نظرات دکتر ترابی می­پردازد که بعضاً حاکی از نواندیشی و تجدیدنظر طلبی وی دارد که مخاطبان فارسی­زبان تا کنون کمتر آنها را شنیده یا خوانده است و این بخش از ویژگی­ها و تمایزات خاص این کتاب استاد خسروشاهی است که برخی از اندیشه ها و افکار و نظرات فقهی دکتر ترابی را برای نخستین بار در جامعه فارسی­زبان بیان می­کند.

خسروشاهی درباره برخی از مهمترین نظرات و دیدگاههای دکتر ترابی می­نویسد: ۱. محور فکری شیخ حسن ترابی در دایره نواندیشی دینی در واقع نوعی تجدیدنظر طلبی در مسائل اسلامی و تعامل با جامعه بر پایه درک واقعیت­ها و اهمیت مسأله زمان و مکان در بررسی امور جاری و قانونی بود و روی همین اصل او معتقد بود که باب اجتهاد بسته نیست و اجتهاد نمی­تواند فقط در چهار ائمه مذاهب اهل سنت منحصر گردد، بلکه هر انسان عالم مسلمان و آگاه به زمان و مسلط بر اصول شریعت می­تواند درباره همه­چیز اجتهاد داشته باشد و نوآوری کند و در همین رابطه او به مسأله «عُرف» که در فقه شیعه جایگاه ویژه­ای دارد، به مثابه یکی از منابع قانون­گذاری تأکید می­ورزید و مسأله «استحصاب» را هم یکی از منابع تشریع می­شمرد.(ص۴۹)

۲. ترابی معتقد بود که روش سنتی و قدیمی در استنباط احکام و قانون­گذاری مورد نیاز برای اداره کشورهای اسلامی کافی نیست؛ زیرا که شرایط زمان ما با شرایط و نیازهای قرون پیشین یکسان نبوده و اعتماد به آن روش­ها دیگر برای عصر ما سازنده و کافی نیست.(ص۴۹)

۳. ترابی فقه اهل سنت را به علت اجتناب و دوری عملی از اجتهاد، فقهی جامد و غیر پویا می­نامید و منحصر کردن درک دین یا میراث فقهی به سنت پیشینیان صالح را پاسخگوی نیازهای انسان عصر ما نمی­دانست. ترابی در همین رابطه مطرح «علم اصول جدید» برای باز شدن باب اجتهاد پویا را پی­ریزی کرد و در این راستا کتابی هم تحت عنوان «تجدید اصول­الفقه» منتشر ساخت و خواستار ایجاد تحول در میراث فقهی با توجه به عناصر ثابت ـ کتاب و سنت ـ و متناسب با تفاوت­های محیطی و فرهنگی و اجتماعی و مادی گردید... باید پذیرفت که ترابی در این مسیر، فتاوی خاص و شاذی هم در زمینه­های مختلف صادر کرد که مورد خشم مفتیان وهابی و بعضی از شیوخ سنتی­ الازهر قرار گرفت.(صص۵۰و۵۱)

۴. ترابی در انتقاد از فقهای اهل سنت مدعی شد که معنی ندارد عده­ای به عنوان مفتی و فقیه، بقیه مردم را از این مهم [فهم شریعت] محروم بدارند، بلکه هر مسلمانی با تحصیل شرایط و مراتب می­تواند به این مقام برسد و ضرورتی ندارد که فارغ­التحصیل جامعه­الازهر یا الجامعه­الاسلامیه بالمدینه­ المنوره باشد...(ص۵۲)

۵. او اصولاً معتقد بود که بیعت سازمان­های اخوانی در جهان و کشورهای اسلامی دیگر، فقط با مرشد مصری، مقیم قاهره، با اصول اسلامی سازگار نیست و مفهومی ندارد، بلکه با حفظ اصول و وفاداری به مبانی فکری اخوانی، اخوان المسلمین هر کشوری باید مرشد خاص خود را در درون آن کشور و متصل با رهبری در قاهره داشته باشد که البته بعدها این ایده با اختصاص عنوان جدید «المراقب العام» برای رهبران سازمان­های اخوانی در بلاد دیگر پذیرفته شد.(ص۵۳)

ازا ین نویسنده پیش از این کتابی مستقل تحت عنوان «حرکت اسلامی سودان، تاریخ و اهداف، از آغاز تا امروز» را در سال ۱۳۹۰ به همت مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی منتشر کرده است که در آن ضمن بررسی تاریخ جنبش های اسلامی در سودان، از جمله حرکت مهدیه، اخوان المسلمین، حزب الامه و المیثاق الاسلامی و... به اندیشه های رهبری آن ـ به ویژه شیخ حسن الترابی ـ هم پرداخته است که می تواند برای اهل فرهنگ و تاریخ و علاقمندان به مسائل جنبش های اسلامی در جهان معاصر و رهبری آنها مفید باشد.

آشنایی با دکتر حسن مکی سودانی و کتابش درباره انقلاب اسلامی ایران

خسروشاهی در انتهای این کتاب، به زندگی و آثار دکتر حسن مکی (متولد ۱۹۵۰ میلادی الحصا حیصای سودان) می پردازد. حسن مکی دکترای پژوهش­های آفریقایی ـ آسیایی را از دانشگاه خارطوم سودان دریافت کرد و به نشر دعوت اسلامی در کنار حرکت اسلامی سودان در جنوب سودان و منطقه دارفور فعال بود و در انگلستان، «مؤسسه اسلامی لستر» را تأسیس کرد و آثار ارزشمندی را منتشر کرد به ویژه در زمینه حرکتهای اسلامی در آفریقا، مسأله تبشیر (مسیحی ­سازی) در آفریقا و به­ ویژه سودان و همچنین تحلیل انقلاب اسلامی ایران (حرکه البعث الاسلامی فی ایران.)

این نویسنده و محقق درباره کتاب اخیر دکتر حسن مکی می­نویسد: «حرکه البعث الاسلامی فی ایران» یکی از آثار ارزنده دکتر حسن مکی است که در واقع تحلیل تاریخی و جامعی از حوادث گوناگون ایران تا پیروزی انقلاب اسلامی است. او در این کتاب به طور مشروح، تعاون و همکاری حرکت­های اسلامی بلاد عربی، به­ویژه سودان ـ با نهضت ملی شدن صنعت نفت به رهبری آیت­الله کاشانی و نهضت امام خمینی و انقلاب اسلامی ایران را گزارش کرده است. این کتاب در سال ۱۹۹۰ میلادی در «ام درمان» سودان، از طرف «بیت المعرفه للانتاج الثقافی» در ۳۰۰ صفحه منتشر شده است.(صص۸۲ و ۸۳)

چاپ اول این کتاب در ۱۲۴ صفحه، قطع رقعی، تیراژ ۱۰۰۰ نسخه و قیمت ۵۰۰۰ تومان عرضه شده است.

تاکنون خاطرات مستند خسروشاهی درباره شخصیت ها و جریانات زیر منتشر شده است: آیت الله کاشانی، علامه طباطبایی، آیت الله طالقانی، علامه سید مرتضی عسکری، امام موسی صدر، آیت الله مشکینی، آیت‏الله سید جلال الدین آشتیانی، شهید نواب صفوی، مبارزان ملی ـ مذهبی، محمدعلی جمال زاده، احمد بن بلا (الجزایر)، روژه گارودی (فرانسه)، نشریات مخفی حوزه علمیه قم، تاریخ نگاری معاصر و کودتای ۲۸ مرداد، حزب خلق مسلمان و به زودی خاطرات مستند ایشان درباره امام خمینی، شهید مطهری، شهید بهشتی، آیت الله هاشمی رفسنجانی، شیخ آقابزرگ تهرانی، دکتر ابراهیم یزدی، محمدحسنین هیکل (مصر) منتشر می شود