جوزف استیگلیتز، گاردین — پانزده سال پیش بود که کتاب جهانیسازی و نارضایتیهای ناشی از آن۱ را به چاپ رساندم؛ کتابی که در پی تبیین دلیل نارضایتیهای متعددی بود که نسبتبه جهانیسازی در کشورهای درحالتوسعه مشاهده میشد. بیان سادهاش این است که بسیاری تصور میکردند این سیستم به ضرر آنها پایهریزی شده و قراردادهای تجاری بینالمللی نیز بیش از هر چیز غیرمنصفانه پنداشته میشدند.
این بار نارضایتی از جهانیسازی موجی از پوپولیسم را در ایالات متحده و دیگر کشورهای پیشرفته بهدنبال داشته است، موجی که رهبریاش بر عهدۀ سیاستمدارانی است که ادعا میکنند رفتار این سیستم نسبتبه کشورهایشان غیرمنصفانه بوده است. مثلاً در ایالات متحده دونالد ترامپ بر این باور است که مکزیک و چین سر مذاکرهکنندگان تجاری آمریکا را کلاه گذاشتهاند.
با این اوصاف چطور ممکن است چیزی که قرار بوده به همه، چه در کشورهای توسعهیافته چه کشورهای درحالتوسعه، سود برساند امروز همه جا اینچنین مذمت شود؟ چطور ممکن است یک قرارداد تجاری برای همۀ طرفهای قرارداد غیرمنصفانه باشد؟
برای مردم کشورهای درحالتوسعه، ادعاهای ترامپ (مثل خودش) دستمایۀ خنده است. این ایالات متحده بوده که قوانین جهانیسازی را نوشته و نهادهای مرتبط با آن را ایجاد کرده است. در برخی از این نهادها، مثل صندوق بینالمللی پول، ایالات متحده همچنان از قدرت وتو برخوردار است. البته که نقش آمریکا در اقتصاد جهانی کاهش یافته است (نقشی که به نظر میرسد ترامپ مصمم است آن را از این هم کمتر کند).
برای کسی مثل من که بیش از ربع قرن است که مذاکرات تجاری را از نزدیک دنبال میکند، جای هیچ شکی نیست که مذاکرهکنندگان تجاری ایالات متحده اکثر آنچه میخواستهاند را دریافت کردهاند. مشکل از چیزی بوده که میخواستهاند. آنچه آنها بهدنبالش بودند پشت درهای بسته و توسط شرکتهای بزرگ تعیین میشد. این خواستهها توسط شرکتهای چندملیتی و بهنفع آنها تعبیه شد و در مقابل دودش در چشم کارگران و شهروندان عادی همه جای جهان رفت.
درواقع معمولاً چنین پنداشته میشود که درآمد و شغل کارگران که کاهش یافته یا از بین میرود آسیبی جنبی است که گریزی از آن وجود ندارد؛ درواقع آنها قربانیان بیگناهی پنداشته میشوند که در مسیر رسیدن به پیشرفت اقتصادی راهی جز قربانیشدنشان وجود ندارد. اما تفسیر دیگری نیز میتوان از آنچه پیش آمده ارائه کرد: یکی از اهداف جهانیسازی تضعیف قدرت چانهزنی کارگران بوده است. آنچه شرکتهای بزرگ میخواستند کارگرانی به هر نحو ممکن ارزانتر بود.
این تفسیر کمک میکند تا جنبههایی سؤالبرانگیز از توافقات تجاری روشن شود. مثلاً چرا کشورهای پیشرفته از یکی از بزرگترین مزیتهایشان، یعنی حاکمیت قانون، گذشتند؟ حقیقت این است که پیشبینیهای تدارکدیده شده در اکثر توافقات تجاری اخیر حقوق زیادی را در اختیار سرمایهگذاران خارجی قرار میدهد که فراتر از حقوق سرمایهگذاران داخلی آمریکاست. برای مثال اگر دولت قواعدی وضع کند که به درآمد کل آنها ضرر بزند دولت متعهد به جبران خسارت است، هر قدر هم که قواعد وضعشده مناسب باشند یا بدون وجود آن قواعد شرکت آسیبهای فراوانی ایجاد کند.
سه واکنش به نارضایتی جهانی از جهانیسازی وجود دارد. اولی (که نامش را راهبرد لاس وگاس میگذاریم) دو برابر کردن قمار روی شرایطی است که جهانیسازی در ربع قرن گذشته طی کرده است. این قمار، مانند تمام قمارهای دیگری که روی ناکامیهای سیاستیِ مشخص (مثل سیاست تساهل با اغنیا برای تقویت فقرا)۲ انجام میشوند بر این پایه استوارند که بهنحوی در آینده به موفقیت میانجامد.
واکنش دوم ترامپیسم است: بریدن از جهانیسازی به امید بازیافتن جهانی که از دست رفته. اما حمایتگرایی هم مؤثر نخواهد بود. مشاغل تولیدی در مقیاس جهانی روبهافول هستند، به این دلیل که شتاب رشد کارایی بیش از شتاب تقاضا برای رشد شده است.
حتی اگر تولید به سطح گذشته برسد، مشاغل به سطح قبلی نخواهند رسید. فناوری تولیدی پیشرفته، ازجمله رباتها، مبیّن آن است که آن معدود شغلهایی که ایجاد میشوند نیز نیازمند مهارتهای بالاتر است و در مکانهای متفاوتی نسبتبه جاهایی که شغلهایشان از بین رفته قرار میگیرند. این راهبرد هم، مثل دو برابرکردن قمار، محتوم به شکست است و باعث خواهد شد که نارضایتی افراد تشدید شود.
ترامپ حتی در برآوردهکردن هدف خود برای کاهش کسریِ تراز تجاری نیز شکست خواهد خورد، شاخصی که از اختلاف پسانداز داخلی و سرمایهگذاری به دست میآید. حالا که جمهوریخواهان به خواستۀ خود رسیدند و کاهش مالیات میلیاردرها را تصویب کردند، پساندازها کاهش و کسری تراز تجاری بهواسطۀ افزایش ارزش دلار بیش از پیش خواهد شد. (کسریهای تجاری و کسریهای مالی معمولاً حرکتی مشابه دارند، آنقدر که آنها را کسریهای «دوقلو» مینامند). شاید ترامپ خوشش نیاید، اما همانطور که خودش هم آرامآرام دارد میفهمد، چیزهایی وجود دارد که حتی فردی که در قدرتمندترین جایگاه موجود در جهان نیز نشسته قادر به کنترلشان نیست.
راهبرد سومی نیز وجود دارد: حمایت اجتماعی بدون حمایتگرایی، راهبردی که کشورهای کوچک نوردیک پیش گرفتند. آنها میدانستند که بهعنوان کشورهایی کوچک باید باز باقی بمانند. اما درعینحال میدانستند که بازماندنْ کارگران را در معرض ریسک قرار میدهد. به این ترتیب باید قرادادی اجتماعی میداشتند که در این اثنا به کارگران کمک کند از شغلهای قدیمی به شغلهای جدید نقل مکان کنند.
کشورهای نوردیک جوامعی عمیقاً دموکراتیک هستند، به این ترتیب خوب میدانستند که اگر قرار است جهانیسازی دوام داشته باشد، کارگران باید احساس کنند که از آن منتفع میشوند. و ثروتمندان این کشورها هم درک کرده بودند که اگر جهانیسازی مؤثر واقع شود، آنها نیز به حد کافی منتفع خواهند شد.
سرمایهداری آمریکایی در سالهای اخیر با طمع لجامگسیختهاش شناخته میشود -بحران مالی ۲۰۰۸ تأییدی بیش از پیش از این موضوع بود. اما همانطور که بعضی کشورها نشان دادهاند، یک اقتصاد بازار میتواند شکلی داشته باشد که نقصهای سرمایهداری و جهانیسازی را کمتر کرده، و رشدی پایاتر و استانداردهای زندگی بالاتری را برای اکثر شهروندان به ارمغان بیاورد.
موفقیتهای اینچنینی میتواند راهنمای ما برای انجام اقدامات مناسب باشد، همانطور که اشتباهات گذشته میتواند راهنمایمان برای دوری از اقدامات نامناسب باشد. همانطور که امروز روشنتر از همیشه مشخص شده، اگر نتوانیم جهانیسازی را طوری مدیریت کنیم که همه از آن منتفع شوند، ممکن است واکنشها به آن (از نارضایتیهای قدیمی در جنوب گرفته تا نارضایتیهای جدید در شمال) شدیدتر از قبل شود.
پینوشتها:
• این مطلب در تاریخ ۵ دسامبر ۲۰۱۷ با عنوان «Globalisation: time to look at historic mistakes to plot the future» در وبسایت گاردین منتشر شده است و وبسایت ترجمان در تاریخ ۳ بهمن ۱۳۹۶ آن را با عنوان «واکنش صحیح به جهانیسازی چیست؟» ترجمه و منتشر کرده است.
•• جوزف استیگلیتز (Joseph Stiglitz) اقتصاددان مشهور آمریکایی و استاد دانشگاه کلمبیاست. استیگلیتز که یکی از چهرههای شناختهشده در نشریات آمریکایی است در سال ۲۰۰۱ جایزۀ نوبل اقتصاد را از آن خود کرد. او یکی از معروفترین منتقدان بازار آزاد و جهانیسازی است.
[۱] Globalisation and Its Discontents
[۲] Trickle-down economics: بر اساس این سیاست مالیات بر ثروت و کسبوکارهای ثروتمندان کاسته میشود به این امید که در بلندمدت طبقات پایینتر از گسترش کسبوکاری که آنها باعثش میشوند سود ببرند [مترجم].
مترجم: امیرحسین میرابوطالبی
مرجع: Guardian
ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام میشود
۴۹۶ هزار و ۸۰۶ نفر در کنکور سراسری و دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ قبول شدند
تصویب ضوابط ایجاد دورههای تکمیلی تخصصی بالینی «فلوشیپ»
نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد
دانشگاهها مجاز به کاهش واحدهای درسی مقطع کارشناسی شدند
کلید نهایی آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی ۱۴۰۵ اعلام شد
تاکید رئیس دانشگاه تهران بر نظارت روسای دانشکدهها بر پوشش دانشجویان
پیامنور از نیمه آذرماه به دانشجویان علوم پزشکی درس میدهد+جزئیات
آمازون و گوگل مالک ۳۰ درصد سهام آنتروپیک پس از عرضه اولیه میشوند
توسعه همکاریهای علمی با کشورهای آفریقایی و جذب دانشجویان خارجی
نقش هوش مصنوعی در هدف قرار دادن مدرسه میناب به عنوان هدف نظامی
تأکید رئیس دانشگاه علمیکاربردی بر تشکیل انجمن دانشآموختگان
یک گام دیگر برای اصلاح ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی برداشته شد
مشوقهای جدید فناورانه پیرو منویات رهبری؛ حمایت از پروژههای پرریسک
سیستمهای زیرساختی آمریکا شکافهای رفع نشدنی دارند
ثبت رویداد از ایده تا کسبوکار دانشکده شریعتی در شبکه جهانی کارآفرینی
کپی کردن ریلزها در اینستاگرام ممنوع شد
درگذشت استاد پیشکسوت ریاضی دانشگاه صنعتی شریف
پاویون دانشبنیانها در نمایشگاه توانمندیهای صادراتی جمهوری اسلامی
نه قاطع انویدیا به استخدام دوباره هوانگ
تاکسی روباتیک گوگل از بزرگراه های آمریکا جمع شد
مایکروسافت با ۷ مدل جدید به جنگ اوپن ای آی و آنتروپیک رفت
نشست تخصصی دستگاههای پرتو ایکس در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد
ایالت اورگن جدیدترین شاکی اوپن ای آی شد
نتایج نهایی رشتههای با آزمون دانشگاه آزاد در کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد
آغاز نخستین طرح سراسری نظرسنجی رضایت دانشجویان از اول آذرماه
تعمیر مبل استیل و راحتی در کرج؛ تفاوت خدمات و عوامل مؤثر بر هزینه
سرمایهگذاری در اتاق شیشهای؛ چرا شفافیت، شاهرگ حیات پلتفرمهای مالی دیجیتال است؟
به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس
فرصت مجدد ثبتنام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی
کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی
دانشگاهها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند
حجتالاسلام خسروپناه خواستار کوچکسازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاهها شد
طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا میشود
«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه
واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی
گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد
انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی
تلگرام در عراق فیلتر شد
حذف ۲ اپ کاربردی از موبایلهای سامسونگ
چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی
بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند
فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سهشنبه غیرحضوری شد
مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزشوپرورش واگذار شد
نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام میشود
۳ پیشنیاز تحقق خیزش علمی جدید
خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت
آپارتمانهای قم در زمان امام عسکری (ع)
اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس
آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت میشود؟
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل میشود
هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت
آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانشبنیان
دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید
حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت
امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟
آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه
قرائتی: مسجد را اسیر هزینههای سنگین و تجملگرایی نکنید
وقتی بدقولی از یک رفتار شخصی به مسئلهای اجتماعی تبدیل میشود
«مسلمانان در اتریش» کتاب شد
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
سرویسهای مایکروسافت احیا شدند
درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوریهای پیشرفته بریکس؛ کسب ۹ مدال
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بینالمللی
هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت
فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هستهای
نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال
شهادت یک مامور فراجا در سیستانوبلوچستان
رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود
استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس
ابداع یک آبنباتچوبی برای معاینه کودکان
نانوپوششها به کمک افزایش عمر لنتهای ترمز آمدند
دانشگاه باید از پارادایم «مدرکگرایی» به سمت «مهارتمحوری» حرکت کند
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس میگیرد
نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال
هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت
حجتالاسلام خسروپناه خواستار کوچکسازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاهها شد
ابداع یک آبنباتچوبی برای معاینه کودکان
مدیرعامل انویدیا استعفا کرد
برد پیت ۵۰ سال عقب میرود؛ بازی در نقش یک فلزکار در آسمانها
جزئیات ثبت نام ۴ درس مجازی برای دانشجویان علوم پزشکی اعلام شد
تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی
امت پیامبر(ص) چگونه در ستم به دخترش همدست شدند؟
انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی
«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه
جایزه سزار افتخاری آکادمی فیلم فرانسه به نیکول کیدمن میرسد
«پرواز ۶۵۵» دهنمکی به تدوین رسید
رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود
حضرت زهرا(س) موضوع فدک را به سطح «حق مسلمانان و مشروعیت حکومت» بردند
«پروانه الماس» بهترین فیلمنامه به «دختر پریخانوم» رسید
استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس
شهادت یک مامور فراجا در سیستانوبلوچستان
سرویسهای مایکروسافت احیا شدند
نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام میشود
مویه حضرت علی (ع) بر پیکر زهرا (س) در نقاشی علی بحرینی
میزبانی محوطه تئاتر شهر از مجلس تعزیه شهادت حضرت زهرا (س)
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.