به گزارش ثریا حوزههای علمیه به عنوان مراکز کلیدی آموزش و پژوهش در جهان اسلام، مسئولیت خطیر حفظ، ترویج و توسعه معارف غنی اسلامی را بر عهده دارند. نقش این نهادها و فقه در احیای تمدن اسلامی انکارناپذیر است و میتوانند با پاسخگویی به نیازهای زمانه، نقشی محوری ایفا کنند.
در دنیای پرتلاطم امروز، نیاز به نهادهایی که مستقیماً به مسائل دینی و اجتماعی بپردازند، بیش از همیشه احساس میشود. حوزههای علمیه با ظرفیت منحصر به فرد خود، بهترین گزینه برای پاسخ به این نیازها و کمک به احیای تمدن اسلامی از طریق حفظ معارف، وحدتبخشی، تربیت علما و تأثیرگذاری بر جامعه هستند.
فقاهت پویا: فراتر از احکام فردی
مقاله پیش رو، بازخوانی «نقش فقاهت پویا در معماری تمدن نوین» به قلم علی صالحی است که به این پرسش اساسی میپردازد: آیا میراث فقهی اسلام توان پاسخ به نیازهای پیچیده امروز را دارد؟ چگونه میتوان فقاهت را از ایستایی رهانید و به عنصری فعال و خلاق بدل کرد؟ و نقش فقاهت پویا در ساختن تمدن نوین اسلامی چیست؟
فقاهت پویا صرفاً تنظیمگر احکام فردی نیست، بلکه رسالت ارائه الگویی جامع برای نظامهای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی را نیز دارد. فقیه در این نگاه، نه تنها حافظ احکام، بلکه راهبر امت اسلامی است که با درک عمیق شریعت و آگاهی از زمانه، مسیر سعادت را روشن میسازد؛ امری که نیازمند نوآوری در اندیشه است.
ویژگیهای کلیدی فقیه تمدنساز
فقیهی که در عرصه تمدنسازی اسلامی نقشآفرین باشد، باید چهار ویژگی ممتاز را دارا باشد:
۱. ژرفاندیشی: تسلط عمیق بر معارف اسلامی و علوم مرتبط، فقیه را از سطحینگری مصون میدارد. این تعمق، همانگونه که رهبر انقلاب تأکید دارند، لازمه تحول در علوم انسانی و نقشآفرینی در تراز تمدن نوین اسلامی است.
۲. آگاهی از زمانه: شناخت دقیق نیازهای انسان معاصر و چالشهای روز، امکان ارائه راهحلهای فقهی کارآمد را فراهم میکند. به بیان امام صادق (ع)، "العالم بزمانه لا تهجم علیه اللوابس"؛ یعنی آگاهی از زمان، مانع غافلگیری و سردرگمی در برابر مسائل پیچیده میشود.
۳. عدالتمداری: عدالت در تمام ابعاد وجودی فقیه، او را به الگویی قابل اعتماد بدل میکند. این ویژگی تضمین میکند که نظرات او بر پایه انصاف و تقوا بوده و به نفع جامعه اسلامی است. تحقق ارزشهای دینی بدون عدالتمحوری ممکن نیست.
۴. کفایت و کاردانی: توانایی رهبری و مدیریت جامعه با برنامهریزی دقیق، لازمه هدایت امت به سوی تعالی است. همانطور که در سیره نبوی آمده، صرفاً خوب بودن برای مدیریت کافی نیست و کاردانی شرط اصلی پذیرش مسئولیت در نظام اسلامی است.
الزامات دستیابی به فقاهت پویا
برای تحقق فقاهت پویا و نقشآفرینی در تمدن نوین اسلامی، سه الزام کلیدی وجود دارد:
۱. اجتهاد نوین: نیازمند اجتهادی هستیم که با سرعت تحولات، بهویژه در عرصههای نوظهور مانند هوش مصنوعی و متاورس، همگام باشد؛ اجتهادی اصیل اما نوآور. حوزههای علمیه باید با تربیت مجتهدان تمدنساز، این رسالت را به انجام رسانند.
۲. نهضت تبلیغ: فقیه برای تمدنسازی نیازمند شناخت مخاطب و صحنه تبلیغات جهانی است. تبلیغ صحیح، آنگونه که رهبر انقلاب فرمودهاند، راه تحقق دین در میان تودههاست. رویکرد تهاجمی در تبیین روایت صحیح و به چالش کشیدن مبانی فکری دشمن، ضروری است.
۳. نهضت تخصص: حرکت به سوی تبحرگرایی و تخصصی شدن علوم حوزوی، راه رهایی از تحجر است. فقها باید در زمینههای مختلف فقهی و دینی متخصص شوند و با همافزایی و بهرهگیری از دستاوردهای بشری و ظرفیت سایر مذاهب، به حل مسائل بپردازند و متخصصانی چون هشامها و زرارهها تربیت کنند.
سخن پایانی
فقاهت، میراثی زنده است که با نوآوری در اندیشه و رویکرد، میتواند از رکود رها شده و به پیشران تمدن نوین اسلامی بدل شود. فقاهت پویا با ارائه راهکارهای متناسب با زمان، نقشی کلیدی در نظامسازی، جامعهسازی و تمدنسازی دارد. فقها و حوزههای علمیه به عنوان ارکان این مسیر، باید با عزمی راسخ گام بردارند.
خوانش هجرتی تاریخی توسط یک زن در سپهر فرهنگی ایران
آغاز ثبت نام دهمین دوره تخصصی صحیفه سجادیه
مداحان کشور برای نوجوانان کلاس مداحی برگزار میکنند
هنر صاحب جواهر ایستادن میان قالب نص و روح تشریع در فقاهت بود
منشور کوروش بدون حتی یک رای مخالف و اصلاحیه در یونسکو ثبت شد
ورود هوش مصنوعی به موضوعات قرآنی و پژوهشهای حدیثی و دینی
پایبندی پل شریدر به هوش مصنوعی؛ فیلم بعدی با AI ساخته میشود
یوسف حاتمی کیا: ۶سال گفتند این فیلم مصلحت نیست؛ مردمی که از غم نان با جان قمار میکنند
واکاوی رابطه هنر و سرمایه در ریبون
دلاور تنگستانی که حماسه بی پایان غیرت در خلیج فارس را زنده کرد
تابآوری کودکان در جنگ را با داستان افزایش دهیم
برگزاری بزرگداشت ابوریحان بیرونی از سوی فلاسفه و اساتید
از نگاه امیرالمومنین(ع) راه مهار طمع انسان به قدرت و ثروت چگونه است؟
برگزاری آزمونهای تافل و GRE رسماً در ایران متوقف شد
اعلام جزئیات مرحله شفاهی آزمونهای دانشنامه تخصصی و فوق تخصصی پزشکی
ایران پرچمدار المپیاد فناوری نانو در سطح جهانی
محکومیت اقدام غیرقانونی آمریکا علیه متقاضیان آزمونهای بینالمللی
ارزش از کدنویسی به فهم مسئله منتقل میشود
ثبت نام آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵ آغاز شد/ اعلام جزئیات آزمون
واکنش وزیر علوم به تحریمهای علمی آمریکا
مهلت انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ تمدید شد
ویژه برنامههای هفته وحدت در تجمعات شبانه
افتتاح دفاتر مشاوره وقف در سراسر کشور
برگزاری رویداد رحمه للعالمین در باغ کتاب
دانشجویان خارجی جشنواره هنر و رسانه عهد همزیستی را برگزار میکنند
وقف بر پایه ایثار، نوعدوستی و دوراندیشی استوار است
آغاز انتخاب رشته داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد سال ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد
شرکت های فناوری خواستار افزایش دفاع سایبری در مقابل حملات هوش مصنوعی
نوار نانویی ۳ داروی مسکن را در کمتر از ۲ ثانیه آزاد میکند
قدرتمندترین موشک اروپا به پرواز درآمد
تاکید علمای مسلمان بر عملی کردن وحدت و ایستادگی در مقابل دشمن مشترک
نزاع حجاب، از ابتدا نزاع بر سر قدرت زن بود
البرز زیر بار کمبود مدرسه؛ مهاجرت چالش بزرگ مدارس البرز
توانمند سازی و گذار از الفبا رویکرد جدید سواد آموزی استان سمنان
جزئیات بورسیه تحصیلی صنعت و مشاغل در پذیرش کارشناسی ارشد ۱۴۰۵
غرامت ۱۸ میلیارد دلاری متا برای فرار از شکایت ایالتهای آمریکا
واکنش دانشگاه صنعتی خواجه نصیر به کناره گیری رئیس آن
نفوذ هکرهای چینی به ناسا و سنای آمریکا ردیابی شد
موبایلهای آینده چگونه تغییر میکنند؟
از خیالپردازی سرامیک تاشاعرانگی کاغذ در ماه هنر؛ تکثرِ بودن در پایتخت
محمد اصفهانی در دومین شب از «روایت رحمت» روی صحنه میرود
در طبیعت چه خبر است؟ یک مجموعه خواندنی برای کودکان
پرچم ایران روایتی از خون، باور، ایستادگی و تمنای رسیدن
تاکید بر نقش هنرستانها در مقابله با چالشهای جنگ اقتصادی
کاظمی: دشمن تلاش میکند تا دولتها را از صف مردم جدا کند
امین و مهدیه احمدزاده؛ خواهر و برادر شهید مینابی
پذیرش برگزیدگان المپیادهای جغرافیا و علوم زمین بدون کنکور ابلاغ شد
نتایج آزمون صلاحیت گروه پرستاری سال ۱۴۰۵ اعلام شد
جزئیات آزمون مرحله انفرادی هجدهمین المپیاد علمی دانشجویان علوم پزشکی
دفترچه انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ منتشر شد
آغاز انتخاب رشته داوطلبان مجاز آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ از امروز
سینمای زیرزمینی ایران بررسی شد؛ از بحران بازنمایی تا اقتصاد نامرئی
روایت دبیر انجمن سرود کانون پرورش فکری از برگزاری یک جشنواره ملی
«حبیبی یا نبی»؛ نغمهای برای پیامبر رحمت
ریدلی اسکات با «ستاره های سگی» بدترین فیلمش را ساخت
«کوری» از پروندههای قضایی تا ممیزی؛ این سریال مروج مشروبات الکلی است؟
رازهایی که در یک کشو پنهان است؛ چه کسی دستخط قاتل را تقلید کرد؟
برای پویایی صنف باید صدای جوانها را جدی گرفت؛ سکوت معنا دارد
نسخه ویژه نابینایان «روزی روزگاری» منتشر میشود
وقتی مستند، حافظه میراث ملی را بیدار میکند
ایرانیخوانی نمایشنامه «تاجماه» برگزار شد
«رویای نیمه شب» و ضرورت ساخت آثار تلویزیونی با موضوع مهدویت
وقف رقیب اقتصاد کشور نیست
بیستمین آزمون سراسری قرآن پس از وقفه ای طولانی برگزار میشود
دانشمندی که هنوز رازهایش کشف نشده است؛ کیمیای رازی در تاریخ علم
تجلیل از ۴۵ چهره شاخص در اولین دوره جایزه جهانی دیپلماسی فرهنگی
تاسیس ۱۳ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت
برگزاری آزمون بخش معارفی چهل و نهمین دوره مسابقات سراسری قرآن اوقاف
شرقشناسی بدون ایرانشناسی، امکان یا امتناع؟
متن نوبتدهی آرایشگاه برای عید؛ نمونههایی برای جذب مخاطب
دانشگاهها با ورزش تابآوری دانشجویان را تقویت کنند
راهنمای ثبتنام پذیرفتهشدگان دکتری دانشگاه علامه طباطبائی اعلام شد
پایان رویای «تنگه ترامپ» و غروب توهمات طاغوت روزگار در اعماق خلیج فارس
بهنام تشکر کارآگاه علوی جدید شد
برگزاری بزرگداشت ابن سینا با حضور اندیشمندان ایرانی و خارجی
تجربههای جهانی بازسازی پساجنگ در ۱۲ جلد کتاب
تلقی رایج از موسسات خیریه غلط است؛ انتشار نخستین گزارش زیست بوم خیریه
برگزاری جشنهای میلاد پیامبر مهربانیها با محوریت خونخواهی رهبر شهید
رجبی دوانی: نیازمند «انقلابی درون انقلاب» هستیم
آیا بین «امر تاریخی» و «امر ایمانی» می توان تمایزی مفهومی ایجاد کرد؟
ثبت نام آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵ آغاز شد/ اعلام جزئیات آزمون
محکومیت اقدام غیرقانونی آمریکا علیه متقاضیان آزمونهای بینالمللی
واکنش وزیر علوم به تحریمهای علمی آمریکا
مهلت انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ تمدید شد
اعلام جزئیات مرحله شفاهی آزمونهای دانشنامه تخصصی و فوق تخصصی پزشکی
برگزاری آزمونهای تافل و GRE رسماً در ایران متوقف شد
برگزاری بزرگداشت ابوریحان بیرونی از سوی فلاسفه و اساتید
ایران پرچمدار المپیاد فناوری نانو در سطح جهانی
ارزش از کدنویسی به فهم مسئله منتقل میشود
تابآوری کودکان در جنگ را با داستان افزایش دهیم
از نگاه امیرالمومنین(ع) راه مهار طمع انسان به قدرت و ثروت چگونه است؟
جزئیات بورسیه تحصیلی صنعت و مشاغل در پذیرش کارشناسی ارشد ۱۴۰۵
البرز زیر بار کمبود مدرسه؛ مهاجرت چالش بزرگ مدارس البرز
دلاور تنگستانی که حماسه بی پایان غیرت در خلیج فارس را زنده کرد
در طبیعت چه خبر است؟ یک مجموعه خواندنی برای کودکان
تاکید علمای مسلمان بر عملی کردن وحدت و ایستادگی در مقابل دشمن مشترک
آغاز انتخاب رشته داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد سال ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد
نوار نانویی ۳ داروی مسکن را در کمتر از ۲ ثانیه آزاد میکند
یوسف حاتمی کیا: ۶سال گفتند این فیلم مصلحت نیست؛ مردمی که از غم نان با جان قمار میکنند
خوانش هجرتی تاریخی توسط یک زن در سپهر فرهنگی ایران
آغاز ثبت نام دهمین دوره تخصصی صحیفه سجادیه
هنر صاحب جواهر ایستادن میان قالب نص و روح تشریع در فقاهت بود
منشور کوروش بدون حتی یک رای مخالف و اصلاحیه در یونسکو ثبت شد
واکنش دانشگاه صنعتی خواجه نصیر به کناره گیری رئیس آن
برگزاری رویداد رحمه للعالمین در باغ کتاب
توانمند سازی و گذار از الفبا رویکرد جدید سواد آموزی استان سمنان
وقف بر پایه ایثار، نوعدوستی و دوراندیشی استوار است
افتتاح دفاتر مشاوره وقف در سراسر کشور
امین و مهدیه احمدزاده؛ خواهر و برادر شهید مینابی
تاکید بر نقش هنرستانها در مقابله با چالشهای جنگ اقتصادی
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.