به گزارش ثریا - برای دههها، مدل سنتی انتشارات علمی بر پایه فروش اشتراک بود؛ در این مدل، محتوای علمی تنها در اختیار مؤسسات، کتابخانهها و کاربرانی قرار میگرفت که توان پرداخت هزینههای بالا برای دسترسی به مجلات علمی را داشتند. در چنین ساختاری، حتی نویسنده مقاله نیز گاهی برای خواندن نسخه چاپی یا آنلاین مقاله خود باید هزینه پرداخت میکرد.
اما از اوایل قرن ۲۱، با رشد جنبش دسترسی آزاد (Open Access)، تلاش برای تغییر این مدل آغاز شد. در میان انواع دسترسی آزاد، آنچه بیشتر مورد توجه قرار گرفته، دسترسی آزاد طلایی (Gold OA) است؛ مدلی که در آن مقاله پس از داوری و پذیرش، بدون هیچ مانعی بهصورت رایگان در اختیار عموم مردم قرار میگیرد.
در این شیوه به جای فروش حق اشتراک، هزینههای انتشار مقاله به عهده نویسنده مقاله یا نهاد پشتیبان او مثل دانشگاهها و مراکز پژوهشی است.
این هزینهها بسته به اعتبار نشریه، حوزه علمی، و مدل ناشر متفاوتاند و بین ۱۰۰۰ تا ۵۰۰۰ دلار در نوسان است. هرچند برخی ناشران برای نویسندگان کشورهای کمدرآمد تخفیفهایی در نظر میگیرند، اما برای پژوهشگرانی از کشورهایی مانند ایران که با مشکلاتی مانند افزایش نرخ ارز، کاهش بودجههای پژوهشی و سایر محدودیتهای ناشی از تحریم مواجهاند، پرداخت این هزینهها ساده نیست.
در سالهای اخیر نشریات در حال حرکت به سمت شیوه نشر دسترسی آزاد طلایی هستند و بیش از ۴۰ درصد از مقالات به صورت دسترسی آزاد طلایی منتشر میشوند.
بر اساس دادههای منتشرشده در گزارش سالانه انجمن ناشران علمی، فنی و پزشکی (STM 2024)، حدود ۴۱ درصد از مقالات علمی جهان بهصورت دسترسی آزاد منتشر میشوند، که از این میان ۳۸ درصد در قالب دسترسی طلاییاند.
این تغییر با وجود اینکه گامی مهم در جهت در دسترس قرار دادن مقالات علمی است، اما در عمل میتواند سبب ایجاد نابرابری انتشار مقاله برای پژوهشگران شود. پیش از این پژوهشگران به مقالهها دسترسی نداشتند، ولی امروز نمیتوانند به سادگی مقالهای منتشر کنند.
برخی از کارشناسان عنوان میکنند یکی از مسائلی که در سالهای اخیر در کاهش انتشارات علمی ایران نقش داشته، مشکل پژوهشگران در پرداخت هزینه انتشار مقالات بوده است.
در همین زمینه دکتر مهدی پندار، معاون اداری، مالی و مدیریت منابع وزارت علوم در گفتگو با خبرنگار مهر در مورد اینکه آیا وزارت علوم برنامهای برای اختصاص بودجه به دانشگاهها به عنوان کمک هزینه انتشار مقالات دسترسی آزاد طلایی دارد یا خیر گفت: ما دنبال پیگیری این موضوع هستیم و اگر بتوانیم منابعی را برای این موضوع اختصاص خواهیم داد.
وی در مورد اختصاص ردیف بودجه به این موضوع در سال آینده گفت: پیگیر این موضوع هستیم ولی هیچ قولی نمیتوان داد و بستگی دارد شرایط تنظیم بودجه سال آینده به چه صورت باشد.
معاون اداری، مالی و مدیریت منابع وزارت علوم خاطر نشان کرد: یکی از اتفاقات مهمی که امسال در وزارت علوم افتاد، این بود که ۱,۲۰۰ میلیارد تومان برای اشتراک پایگاههای علمی اختصاص داده شد که عدد قابل توجهی بود. این اقدام میتواند به جهش علمی کشور کمک کرده و از رکود یا کاهش رتبه علمی کشور جلوگیری کند.
به گزارش مهر، در سالهای اخیر وزارت علوم پیگیر پرداخت بدهی انباشته دانشگاهها به پایگاههای علمی بینالمللی بود و در نهایت سال گذشته توانست با پرداخت بخشی از این بدهی دسترسی دانشگاهها به این پایگاهها را فراهم کند. همچنین برای اولین بار در بودجه سال جاری مبلغ ۱,۲۰۰ میلیارد تومان برای دسترسی به پایگاههای علمی بینالمللی در نظر گرفته شد تا دسترسی دانشگاهها مجدد قطع نشود.
با وجود اینکه این اقدام دسترسی پژوهشگران به دادههای علمی را تسهیل میکند، اما همچنان مسئله تأمین هزینه انتشار در نشریات دسترسی آزاد برای پژوهشگران ایرانی حل نشده باقی مانده است.
به گفته دکتر محمد حسنزاده، رئیس پایگاه تأمین منابع علمی کشور؛ باید در فرآیندهای پژوهشی سازوکاری برای تأمین این مبالغ در نظر گرفت تا پژوهشگران در قالبهای مختلف مثل قالب اعتبار پژوهشی یا کمکهای دولت و صنعت بتوانند حقالانتشار مقاله در نشریات دسترسی آزاد طلایی را تأمین کنند. چراکه اگر در بودجه ردیف متمرکزی برای منابع مالی مورد نیاز پیشبینی نکنیم، دچار مشکل خواهیم شد و روند نزولی شدیدی بر جایگاه ایران در سطح جهانی حاکم خواهد
در مجموع، به نظر میرسد سیاستگذاران علمی کشور در کنار فراهم کردن شرایط برای دسترسی پژوهشگران به پایگاههای علمی به فکر سازوکارهای پشتیبانی پایدار برای انتشار مقالات دسترسی آزاد نیز باشند تا پژوهشگران ایرانی بتوانند در این رقابت جهانی نه فقط خواننده، بلکه تولیدکننده مؤثر علم باشند.
منبع : وزارت علوم تحقیقات و فناوری
دعایی که هر روز صادقانه باید آن را بخوانیم
حقایق پهلوی | برخورد شاه پهلوی با اقوام چگونه بود؟
خرید از شرکتهای حامی اسرائیل چه حکمی دارد؟
زخمزبانهایی که مهدی باکری شنید
نشانههای یک منتظر حقیقی چیست؟
بازیگر سریال وضعیت سفید در آیسییو بستری شد
نتایج دکتری ۱۴۰۵ دهه سوم اسفند میآید؛ علوم پایه در خطر کمبود داوطلب
کنکور ۱۴۰۵: تأثیر قطعی سوابق یازدهم و دوازدهم قطعی شد
۱۷۲ هزار نفر در آزمون دکتری سال ۱۴۰۵ رقابت کردند
چرا نصیحتهای ما، گاهی هیچ تغییری در فرزندمان ایجاد نمیکند؟
شعار مرگ بر آمریکا بعد از تعقیبات نماز چه حکمی دارد؟
چرا امام خمینی (ره) انقلاب کرد؟
کتاب «شهری که مردم آن با زانو راه میرفتند» به چاپ چهارم رسید
۲۵ میلیون دلار برای حذف مغز متفکر حزبالله لبنان
کناره گیری هما از سریال پایتخت صحت دارد؟
نقطه شروع به وجود آمدن خوارج از کجا زده شد؟
توصیههای امام رئوف برای آخرین جمعه ماه شعبان
حوزه علمیه امام محمد باقر(ع) در نیجریه آغاز به کار کرد
مراسم قرائت دعای کمیل امشب در حرم حضرت عبدالعظیم(ع) برگزار میشود
علت جدایی ریما رامین فر از سریال پایتخت اعلام شد
احداث گلدسته جدید حرم مطهر امام حسین(ع) به ارتفاع ۸۰ متر
نام بت بعل چند بار در قرآن آمده است و ماجرای آن چیست؟
چرا اسلام بهائیان را نجس میداند؟
داوطلبان جا نمانند: امشب آخرین فرصت دریافت کارت آزمون دکتری ۱۴۰۵
تقویت انسجام ملی در گرو همراهی مسئولان با مردم است
تشکیل کمیتههای تخصصی در دانشگاه آزاد برای بررسی حوادث اخیر
چرا بدن در زمان آسیب، رشد مو را متوقف میکند
کدام کشور بیشترین منابع آب شیرین را در اختیار دارد؟
چه چیزی زیر یخهای قطب جنوب پنهان شده است؟
جدیدترین لپتاپهای ایسوس و HP زیر ذرهبین
سامسونگ ۶ اسفند از گلکسی S۲۶ رونمایی میکند
خط قرمز جدید ارتش آمریکا
مشکلات اعتباری باشگاه دانشپژوهان جوان برای پیشبرد مأموریتها
کاظمی: معیشت و اقتصاد، مهمترین مسئله امروز مردم است
پیام وزیر آموزش و پرورش به مناسبت فرا رسیدن ۲۲ بهمن
هوش مصنوعی در تبلیغات ایران، فرصت بزرگ است یا چالش نو؟
گفتگو با گیاهان با کمک هوش مصنوعی
تصویر جدید هابل از سحابی در حال مرگ تخممرغ
کمک سگهای رباتیک به تامین امنیت جام جهانی ۲۰۲۶
امید تازه برای بیماران مبتلا به افسردگی مقاوم به درمان
این گردنبند یک جاسوس است!
صعود ۵ پلهای ایران در پزشکی بازساختی جهانی
اولین آزمایش موفقیتآمیز رابط بیسیم مغز و رایانه در فضا
برگزاری نخستین مسابقات رزمی رباتهای انساننمای جهان با رباتهای رایگان!
متحرک شدن عکسهای پروفایل در فیسبوک با هوش مصنوعی
تشریح آخرین وضعیت ماهوارههای ایرانی از سوی رئیس سازمان فضایی
حجت الاسلام خسروپناه: مردم در ۲۲ بهمن با عشق آمدند و با مطالبهگری بازگشتند
حضور معاون علمی رئیسجمهور در راهپیمایی ۲۲ بهمن
دانشگاهیان باید سپر ملت در برابر جنگ شناختی باشند
دختر باحجاب سوار بر موتورش به راهپیمایی آمد
حضور رئیس دانشگاه تهران و اعضای هیئت رئیسه در راهپیمایی ۲۲ بهمن
مردم از آرمانهای خود جدا نشدهاند
بت بعل که امروز در راهپیمایی ۲۲ بهمن سوزانده شد نماد چیست؟
همه در پناه پرچم ایرانیم
نمایش موشکهای دوربُرد ایران در میدان آزادی
همه آنچه که امشب در اختتامیه فیلم فجر گذشت
فیلمهایی که رکوردار دریافت سیمرغ هستند
روح انگیز شمس درگذشت
تأکید دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی بر نقش راهبردی شورا در تحقق منویات امامین انقلاب و اهمیت حضور مردم در ۲۲ بهمن
معرفت نفس بدون این عامل به دست نمیآید
سوالی که در مکاشفه پرسیده شد: قبر حضرت زهرا (س) کجاست؟
پاداش گامهای نماز جماعت چیست؟
چرا بعضی والدین از تربیت سیاسی نوجوانان غافلاند؟
روایتی از سپیده دم جنگ بدر تا اوج اقتدار امروز
شیعه توانسته است امید به امام زمان(عج) را جهانی کند؟
نگاهی گذرا به خیانتهای خاندان پهلوی به ایران
نقشه ایران روی کت سید عباس عراقچی
انقلاب برای ما چهکار کرده؟ علامه مصباح یزدی پاسخ میدهد
بیش از ۱۰۰ دوربین فردا راهپیمایی ۲۲ بهمن را پوشش میدهند
چرا نامزدهای جشنواره فیلم فجر هنوز معرفی نشدهاند؟
علت مرگ بازیگر سرشناس اعلام شد
۳ اشتباه رایجی که نویسندگان تازهکار مرتکب میشوند
حافظهای که ساواک میخواست آن را دفن کند
ایرپاد بعدی شما ممکن است مجهز به دوربین باشد
مرسدس بنز ارزانتر از پژو ۲۰۷
شمارش معکوس برای یک انفجار بزرگ؟
انقلاب بزرگ اپل در راه است؟/ دیگر خبری از گوشی نیست
وزیر ارتباطات: قطع اینترنت در جریان ناآرامی های اخیر، فشار روانی به جامعه را بیشتر کرد
تخصیص ۳۰ همت اعتبار برای استانداردسازی تجهیزات مدارس با حمایت شرکتهای پتروشیمی
جذب معلم تربیتبدنی از مسیر آزمون استخدامی و دانشگاه فرهنگیان
روایتهای مستند از حقارت نظامی ایران در دوران پهلوی
بت بعل که امروز در راهپیمایی ۲۲ بهمن سوزانده شد نماد چیست؟
علت مرگ بازیگر سرشناس اعلام شد
مرد خندان سینمای ایران در بهشت زهرا آرام گرفت
نام بت بعل چند بار در قرآن آمده است و ماجرای آن چیست؟
وقتی دختران پهلوی حق انتخاب همسر نداشتند
سوالی که در مکاشفه پرسیده شد: قبر حضرت زهرا (س) کجاست؟
علت جدایی ریما رامین فر از سریال پایتخت اعلام شد
عکسی که کمر رژیم پهلوی را شکست
حرفهای محمدرضا شریفینیا درباره حواشی اخیر
چرا اسلام بهائیان را نجس میداند؟
خدمت ناخواستهای که ترامپ به بیداری بشر کرد
نگاهی گذرا به خیانتهای خاندان پهلوی به ایران
ملاک ازدواج موفق از زبان استاد راشد یزدی
حافظهای که ساواک میخواست آن را دفن کند
انقلاب برای ما چهکار کرده؟ علامه مصباح یزدی پاسخ میدهد
کناره گیری هما از سریال پایتخت صحت دارد؟
روح انگیز شمس درگذشت
احداث گلدسته جدید حرم مطهر امام حسین(ع) به ارتفاع ۸۰ متر
شعار مرگ بر آمریکا بعد از تعقیبات نماز چه حکمی دارد؟
فیلمی که در آن غزه در تهران بازسازی شد
از چه سنی کودکان را به نماز خواندن علاقهمند کنیم؟
توصیههای امام رئوف برای آخرین جمعه ماه شعبان
پرچم داری احمد عمر هاشم در ترویج اسلام رحمانی
نقطه شروع به وجود آمدن خوارج از کجا زده شد؟
بازیگر سریال وضعیت سفید در آیسییو بستری شد
ثبت یک تجربه مشترک از همدلی با حضور سام درخشانی
شیعه توانسته است امید به امام زمان(عج) را جهانی کند؟
۲۵ میلیون دلار برای حذف مغز متفکر حزبالله لبنان
فیلمهایی که رکوردار دریافت سیمرغ هستند
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.