به گزارش ثریا - برای دههها، مدل سنتی انتشارات علمی بر پایه فروش اشتراک بود؛ در این مدل، محتوای علمی تنها در اختیار مؤسسات، کتابخانهها و کاربرانی قرار میگرفت که توان پرداخت هزینههای بالا برای دسترسی به مجلات علمی را داشتند. در چنین ساختاری، حتی نویسنده مقاله نیز گاهی برای خواندن نسخه چاپی یا آنلاین مقاله خود باید هزینه پرداخت میکرد.
اما از اوایل قرن ۲۱، با رشد جنبش دسترسی آزاد (Open Access)، تلاش برای تغییر این مدل آغاز شد. در میان انواع دسترسی آزاد، آنچه بیشتر مورد توجه قرار گرفته، دسترسی آزاد طلایی (Gold OA) است؛ مدلی که در آن مقاله پس از داوری و پذیرش، بدون هیچ مانعی بهصورت رایگان در اختیار عموم مردم قرار میگیرد.
در این شیوه به جای فروش حق اشتراک، هزینههای انتشار مقاله به عهده نویسنده مقاله یا نهاد پشتیبان او مثل دانشگاهها و مراکز پژوهشی است.
این هزینهها بسته به اعتبار نشریه، حوزه علمی، و مدل ناشر متفاوتاند و بین ۱۰۰۰ تا ۵۰۰۰ دلار در نوسان است. هرچند برخی ناشران برای نویسندگان کشورهای کمدرآمد تخفیفهایی در نظر میگیرند، اما برای پژوهشگرانی از کشورهایی مانند ایران که با مشکلاتی مانند افزایش نرخ ارز، کاهش بودجههای پژوهشی و سایر محدودیتهای ناشی از تحریم مواجهاند، پرداخت این هزینهها ساده نیست.
در سالهای اخیر نشریات در حال حرکت به سمت شیوه نشر دسترسی آزاد طلایی هستند و بیش از ۴۰ درصد از مقالات به صورت دسترسی آزاد طلایی منتشر میشوند.
بر اساس دادههای منتشرشده در گزارش سالانه انجمن ناشران علمی، فنی و پزشکی (STM 2024)، حدود ۴۱ درصد از مقالات علمی جهان بهصورت دسترسی آزاد منتشر میشوند، که از این میان ۳۸ درصد در قالب دسترسی طلاییاند.
این تغییر با وجود اینکه گامی مهم در جهت در دسترس قرار دادن مقالات علمی است، اما در عمل میتواند سبب ایجاد نابرابری انتشار مقاله برای پژوهشگران شود. پیش از این پژوهشگران به مقالهها دسترسی نداشتند، ولی امروز نمیتوانند به سادگی مقالهای منتشر کنند.
برخی از کارشناسان عنوان میکنند یکی از مسائلی که در سالهای اخیر در کاهش انتشارات علمی ایران نقش داشته، مشکل پژوهشگران در پرداخت هزینه انتشار مقالات بوده است.
در همین زمینه دکتر مهدی پندار، معاون اداری، مالی و مدیریت منابع وزارت علوم در گفتگو با خبرنگار مهر در مورد اینکه آیا وزارت علوم برنامهای برای اختصاص بودجه به دانشگاهها به عنوان کمک هزینه انتشار مقالات دسترسی آزاد طلایی دارد یا خیر گفت: ما دنبال پیگیری این موضوع هستیم و اگر بتوانیم منابعی را برای این موضوع اختصاص خواهیم داد.
وی در مورد اختصاص ردیف بودجه به این موضوع در سال آینده گفت: پیگیر این موضوع هستیم ولی هیچ قولی نمیتوان داد و بستگی دارد شرایط تنظیم بودجه سال آینده به چه صورت باشد.
معاون اداری، مالی و مدیریت منابع وزارت علوم خاطر نشان کرد: یکی از اتفاقات مهمی که امسال در وزارت علوم افتاد، این بود که ۱,۲۰۰ میلیارد تومان برای اشتراک پایگاههای علمی اختصاص داده شد که عدد قابل توجهی بود. این اقدام میتواند به جهش علمی کشور کمک کرده و از رکود یا کاهش رتبه علمی کشور جلوگیری کند.
به گزارش مهر، در سالهای اخیر وزارت علوم پیگیر پرداخت بدهی انباشته دانشگاهها به پایگاههای علمی بینالمللی بود و در نهایت سال گذشته توانست با پرداخت بخشی از این بدهی دسترسی دانشگاهها به این پایگاهها را فراهم کند. همچنین برای اولین بار در بودجه سال جاری مبلغ ۱,۲۰۰ میلیارد تومان برای دسترسی به پایگاههای علمی بینالمللی در نظر گرفته شد تا دسترسی دانشگاهها مجدد قطع نشود.
با وجود اینکه این اقدام دسترسی پژوهشگران به دادههای علمی را تسهیل میکند، اما همچنان مسئله تأمین هزینه انتشار در نشریات دسترسی آزاد برای پژوهشگران ایرانی حل نشده باقی مانده است.
به گفته دکتر محمد حسنزاده، رئیس پایگاه تأمین منابع علمی کشور؛ باید در فرآیندهای پژوهشی سازوکاری برای تأمین این مبالغ در نظر گرفت تا پژوهشگران در قالبهای مختلف مثل قالب اعتبار پژوهشی یا کمکهای دولت و صنعت بتوانند حقالانتشار مقاله در نشریات دسترسی آزاد طلایی را تأمین کنند. چراکه اگر در بودجه ردیف متمرکزی برای منابع مالی مورد نیاز پیشبینی نکنیم، دچار مشکل خواهیم شد و روند نزولی شدیدی بر جایگاه ایران در سطح جهانی حاکم خواهد
در مجموع، به نظر میرسد سیاستگذاران علمی کشور در کنار فراهم کردن شرایط برای دسترسی پژوهشگران به پایگاههای علمی به فکر سازوکارهای پشتیبانی پایدار برای انتشار مقالات دسترسی آزاد نیز باشند تا پژوهشگران ایرانی بتوانند در این رقابت جهانی نه فقط خواننده، بلکه تولیدکننده مؤثر علم باشند.
منبع : وزارت علوم تحقیقات و فناوری
تابآوری کودکان در جنگ را با داستان افزایش دهیم
برگزاری بزرگداشت ابوریحان بیرونی از سوی فلاسفه و اساتید
از نگاه امیرالمومنین(ع) راه مهار طمع انسان به قدرت و ثروت چگونه است؟
برگزاری آزمونهای تافل و GRE رسماً در ایران متوقف شد
اعلام جزئیات مرحله شفاهی آزمونهای دانشنامه تخصصی و فوق تخصصی پزشکی
ایران پرچمدار المپیاد فناوری نانو در سطح جهانی
محکومیت اقدام غیرقانونی آمریکا علیه متقاضیان آزمونهای بینالمللی
ارزش از کدنویسی به فهم مسئله منتقل میشود
ثبت نام آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵ آغاز شد/ اعلام جزئیات آزمون
واکنش وزیر علوم به تحریمهای علمی آمریکا
مهلت انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ تمدید شد
ویژه برنامههای هفته وحدت در تجمعات شبانه
افتتاح دفاتر مشاوره وقف در سراسر کشور
برگزاری رویداد رحمه للعالمین در باغ کتاب
دانشجویان خارجی جشنواره هنر و رسانه عهد همزیستی را برگزار میکنند
وقف بر پایه ایثار، نوعدوستی و دوراندیشی استوار است
آغاز انتخاب رشته داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد سال ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد
شرکت های فناوری خواستار افزایش دفاع سایبری در مقابل حملات هوش مصنوعی
نوار نانویی ۳ داروی مسکن را در کمتر از ۲ ثانیه آزاد میکند
قدرتمندترین موشک اروپا به پرواز درآمد
تاکید علمای مسلمان بر عملی کردن وحدت و ایستادگی در مقابل دشمن مشترک
نزاع حجاب، از ابتدا نزاع بر سر قدرت زن بود
البرز زیر بار کمبود مدرسه؛ مهاجرت چالش بزرگ مدارس البرز
توانمند سازی و گذار از الفبا رویکرد جدید سواد آموزی استان سمنان
جزئیات بورسیه تحصیلی صنعت و مشاغل در پذیرش کارشناسی ارشد ۱۴۰۵
غرامت ۱۸ میلیارد دلاری متا برای فرار از شکایت ایالتهای آمریکا
واکنش دانشگاه صنعتی خواجه نصیر به کناره گیری رئیس آن
نفوذ هکرهای چینی به ناسا و سنای آمریکا ردیابی شد
موبایلهای آینده چگونه تغییر میکنند؟
از خیالپردازی سرامیک تاشاعرانگی کاغذ در ماه هنر؛ تکثرِ بودن در پایتخت
محمد اصفهانی در دومین شب از «روایت رحمت» روی صحنه میرود
در طبیعت چه خبر است؟ یک مجموعه خواندنی برای کودکان
پرچم ایران روایتی از خون، باور، ایستادگی و تمنای رسیدن
تاکید بر نقش هنرستانها در مقابله با چالشهای جنگ اقتصادی
کاظمی: دشمن تلاش میکند تا دولتها را از صف مردم جدا کند
امین و مهدیه احمدزاده؛ خواهر و برادر شهید مینابی
پذیرش برگزیدگان المپیادهای جغرافیا و علوم زمین بدون کنکور ابلاغ شد
نتایج آزمون صلاحیت گروه پرستاری سال ۱۴۰۵ اعلام شد
جزئیات آزمون مرحله انفرادی هجدهمین المپیاد علمی دانشجویان علوم پزشکی
دفترچه انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ منتشر شد
آغاز انتخاب رشته داوطلبان مجاز آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ از امروز
سینمای زیرزمینی ایران بررسی شد؛ از بحران بازنمایی تا اقتصاد نامرئی
روایت دبیر انجمن سرود کانون پرورش فکری از برگزاری یک جشنواره ملی
«حبیبی یا نبی»؛ نغمهای برای پیامبر رحمت
ریدلی اسکات با «ستاره های سگی» بدترین فیلمش را ساخت
«کوری» از پروندههای قضایی تا ممیزی؛ این سریال مروج مشروبات الکلی است؟
رازهایی که در یک کشو پنهان است؛ چه کسی دستخط قاتل را تقلید کرد؟
برای پویایی صنف باید صدای جوانها را جدی گرفت؛ سکوت معنا دارد
نسخه ویژه نابینایان «روزی روزگاری» منتشر میشود
وقتی مستند، حافظه میراث ملی را بیدار میکند
ایرانیخوانی نمایشنامه «تاجماه» برگزار شد
«رویای نیمه شب» و ضرورت ساخت آثار تلویزیونی با موضوع مهدویت
وقف رقیب اقتصاد کشور نیست
بیستمین آزمون سراسری قرآن پس از وقفه ای طولانی برگزار میشود
دانشمندی که هنوز رازهایش کشف نشده است؛ کیمیای رازی در تاریخ علم
تجلیل از ۴۵ چهره شاخص در اولین دوره جایزه جهانی دیپلماسی فرهنگی
تاسیس ۱۳ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت
برگزاری آزمون بخش معارفی چهل و نهمین دوره مسابقات سراسری قرآن اوقاف
شرقشناسی بدون ایرانشناسی، امکان یا امتناع؟
متن نوبتدهی آرایشگاه برای عید؛ نمونههایی برای جذب مخاطب
دانشگاهها با ورزش تابآوری دانشجویان را تقویت کنند
راهنمای ثبتنام پذیرفتهشدگان دکتری دانشگاه علامه طباطبائی اعلام شد
پایان رویای «تنگه ترامپ» و غروب توهمات طاغوت روزگار در اعماق خلیج فارس
بهنام تشکر کارآگاه علوی جدید شد
برگزاری بزرگداشت ابن سینا با حضور اندیشمندان ایرانی و خارجی
تجربههای جهانی بازسازی پساجنگ در ۱۲ جلد کتاب
تلقی رایج از موسسات خیریه غلط است؛ انتشار نخستین گزارش زیست بوم خیریه
برگزاری جشنهای میلاد پیامبر مهربانیها با محوریت خونخواهی رهبر شهید
رجبی دوانی: نیازمند «انقلابی درون انقلاب» هستیم
آیا بین «امر تاریخی» و «امر ایمانی» می توان تمایزی مفهومی ایجاد کرد؟
ابنشهرآشوب روایات را دستکاری میکرد؟
تشخیص زودهنگام سرطان سینه با طراحی یک نانوزیستحسگر در دانشگاه تهران
استکبار جهانی به زبالهدان تاریخ میپیوندد؛ خونخواهی رهبر شهید حق ماست
حمایت مجری معروف اخبار عراق، از خلیج فارس+عکس
جدیدترین تصویر از آیت الله سیستانی
صعود دانشجوی دانشگاه آزاد به بام ایران با یاد دانشمند شهید دکتر طهرانچی +عکس
آغاز کلاسهای نیمسال اول دانشگاه صنعتی امیرکبیر از ۲۸ شهریور
حمله هکرهای ایرانی یک واحد تولید برق را در انگلیس تعطیل کرد
شکایت آمریکا از تیک تاک با ۴۰۰ میلیون دلار تسویه شد
واکنش قالیباف به جنگ اقتصادی ترامپ و داردستهاش+عکس
دفترچه انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ منتشر شد
آغاز انتخاب رشته داوطلبان مجاز آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ از امروز
جزئیات آزمون مرحله انفرادی هجدهمین المپیاد علمی دانشجویان علوم پزشکی
نتایج آزمون صلاحیت گروه پرستاری سال ۱۴۰۵ اعلام شد
پذیرش برگزیدگان المپیادهای جغرافیا و علوم زمین بدون کنکور ابلاغ شد
«حبیبی یا نبی»؛ نغمهای برای پیامبر رحمت
روایت دبیر انجمن سرود کانون پرورش فکری از برگزاری یک جشنواره ملی
بیستمین آزمون سراسری قرآن پس از وقفه ای طولانی برگزار میشود
ثبت نام آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵ آغاز شد/ اعلام جزئیات آزمون
تاسیس ۱۳ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت
ریدلی اسکات با «ستاره های سگی» بدترین فیلمش را ساخت
سینمای زیرزمینی ایران بررسی شد؛ از بحران بازنمایی تا اقتصاد نامرئی
وقف رقیب اقتصاد کشور نیست
شرقشناسی بدون ایرانشناسی، امکان یا امتناع؟
تجلیل از ۴۵ چهره شاخص در اولین دوره جایزه جهانی دیپلماسی فرهنگی
برگزاری آزمون بخش معارفی چهل و نهمین دوره مسابقات سراسری قرآن اوقاف
«کوری» از پروندههای قضایی تا ممیزی؛ این سریال مروج مشروبات الکلی است؟
دانشمندی که هنوز رازهایش کشف نشده است؛ کیمیای رازی در تاریخ علم
وقتی مستند، حافظه میراث ملی را بیدار میکند
از خیالپردازی سرامیک تاشاعرانگی کاغذ در ماه هنر؛ تکثرِ بودن در پایتخت
مهلت انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ تمدید شد
جزئیات بورسیه تحصیلی صنعت و مشاغل در پذیرش کارشناسی ارشد ۱۴۰۵
محکومیت اقدام غیرقانونی آمریکا علیه متقاضیان آزمونهای بینالمللی
«رویای نیمه شب» و ضرورت ساخت آثار تلویزیونی با موضوع مهدویت
واکنش وزیر علوم به تحریمهای علمی آمریکا
محمد اصفهانی در دومین شب از «روایت رحمت» روی صحنه میرود
ارزش از کدنویسی به فهم مسئله منتقل میشود
نسخه ویژه نابینایان «روزی روزگاری» منتشر میشود
تاکید علمای مسلمان بر عملی کردن وحدت و ایستادگی در مقابل دشمن مشترک
ایرانیخوانی نمایشنامه «تاجماه» برگزار شد
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.