به گزارش ثریا - برای دهه‌ها، مدل سنتی انتشارات علمی بر پایه فروش اشتراک بود؛ در این مدل، محتوای علمی تنها در اختیار مؤسسات، کتابخانه‌ها و کاربرانی قرار می‌گرفت که توان پرداخت هزینه‌های بالا برای دسترسی به مجلات علمی را داشتند. در چنین ساختاری، حتی نویسنده مقاله نیز گاهی برای خواندن نسخه چاپی یا آنلاین مقاله خود باید هزینه پرداخت می‌کرد.
اما از اوایل قرن ۲۱، با رشد جنبش دسترسی آزاد (Open Access)، تلاش برای تغییر این مدل آغاز شد. در میان انواع دسترسی آزاد، آنچه بیشتر مورد توجه قرار گرفته، دسترسی آزاد طلایی (Gold OA) است؛ مدلی که در آن مقاله پس از داوری و پذیرش، بدون هیچ مانعی به‌صورت رایگان در اختیار عموم مردم قرار می‌گیرد.
در این شیوه به جای فروش حق اشتراک، هزینه‌های انتشار مقاله به عهده نویسنده مقاله یا نهاد پشتیبان او مثل دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی است.
این هزینه‌ها بسته به اعتبار نشریه، حوزه علمی، و مدل ناشر متفاوت‌اند و بین ۱۰۰۰ تا ۵۰۰۰ دلار در نوسان است. هرچند برخی ناشران برای نویسندگان کشورهای کم‌درآمد تخفیف‌هایی در نظر می‌گیرند، اما برای پژوهشگرانی از کشورهایی مانند ایران که با مشکلاتی مانند افزایش نرخ ارز، کاهش بودجه‌های پژوهشی و سایر محدودیت‌های ناشی از تحریم مواجه‌اند، پرداخت این هزینه‌ها ساده نیست.
در سال‌های اخیر نشریات در حال حرکت به سمت شیوه نشر دسترسی آزاد طلایی هستند و بیش از ۴۰ درصد از مقالات به صورت دسترسی آزاد طلایی منتشر می‌شوند.
بر اساس داده‌های منتشرشده در گزارش سالانه انجمن ناشران علمی، فنی و پزشکی (STM 2024)، حدود ۴۱ درصد از مقالات علمی جهان به‌صورت دسترسی آزاد منتشر می‌شوند، که از این میان ۳۸ درصد در قالب دسترسی طلایی‌اند.
این تغییر با وجود اینکه گامی مهم در جهت در دسترس قرار دادن مقالات علمی است، اما در عمل می‌تواند سبب ایجاد نابرابری انتشار مقاله برای پژوهشگران شود. پیش از این پژوهشگران به مقاله‌ها دسترسی نداشتند، ولی امروز نمی‌توانند به سادگی مقاله‌ای منتشر کنند.
برخی از کارشناسان عنوان می‌کنند یکی از مسائلی که در سال‌های اخیر در کاهش انتشارات علمی ایران نقش داشته، مشکل پژوهشگران در پرداخت هزینه انتشار مقالات بوده است.
در همین زمینه دکتر مهدی پندار، معاون اداری، مالی و مدیریت منابع وزارت علوم در گفتگو با خبرنگار مهر در مورد اینکه آیا وزارت علوم برنامه‌ای برای اختصاص بودجه به دانشگاه‌ها به عنوان کمک هزینه انتشار مقالات دسترسی آزاد طلایی دارد یا خیر گفت: ما دنبال پیگیری این موضوع هستیم و اگر بتوانیم منابعی را برای این موضوع اختصاص خواهیم داد.
وی در مورد اختصاص ردیف بودجه به این موضوع در سال آینده گفت: پیگیر این موضوع هستیم ولی هیچ قولی نمی‌توان داد و بستگی دارد شرایط تنظیم بودجه سال آینده به چه صورت باشد.
معاون اداری، مالی و مدیریت منابع وزارت علوم خاطر نشان کرد: یکی از اتفاقات مهمی که امسال در وزارت علوم افتاد، این بود که ۱,۲۰۰ میلیارد تومان برای اشتراک پایگاه‌های علمی اختصاص داده شد که عدد قابل توجهی بود. این اقدام می‌تواند به جهش علمی کشور کمک کرده و از رکود یا کاهش رتبه علمی کشور جلوگیری کند.
به گزارش مهر، در سال‌های اخیر وزارت علوم پیگیر پرداخت بدهی انباشته دانشگاه‌ها به پایگاه‌های علمی بین‌المللی بود و در نهایت سال گذشته توانست با پرداخت بخشی از این بدهی دسترسی دانشگاه‌ها به این پایگاه‌ها را فراهم کند. همچنین برای اولین بار در بودجه سال جاری مبلغ ۱,۲۰۰ میلیارد تومان برای دسترسی به پایگاه‌های علمی بین‌المللی در نظر گرفته شد تا دسترسی دانشگاه‌ها مجدد قطع نشود.
با وجود اینکه این اقدام دسترسی پژوهشگران به داده‌های علمی را تسهیل می‌کند، اما همچنان مسئله تأمین هزینه انتشار در نشریات دسترسی آزاد برای پژوهشگران ایرانی حل نشده باقی مانده است.
به گفته دکتر محمد حسن‌زاده، رئیس پایگاه تأمین منابع علمی کشور؛ باید در فرآیندهای پژوهشی سازوکاری برای تأمین این مبالغ در نظر گرفت تا پژوهشگران در قالب‌های مختلف مثل قالب اعتبار پژوهشی یا کمک‌های دولت و صنعت بتوانند حق‌الانتشار مقاله در نشریات دسترسی آزاد طلایی را تأمین کنند. چراکه اگر در بودجه ردیف متمرکزی برای منابع مالی مورد نیاز پیش‌بینی نکنیم، دچار مشکل خواهیم شد و روند نزولی شدیدی بر جایگاه ایران در سطح جهانی حاکم خواهد
در مجموع، به نظر می‌رسد سیاست‌گذاران علمی کشور در کنار فراهم کردن شرایط برای دسترسی پژوهشگران به پایگاه‌های علمی به فکر سازوکارهای پشتیبانی پایدار برای انتشار مقالات دسترسی آزاد نیز باشند تا پژوهشگران ایرانی بتوانند در این رقابت جهانی نه فقط خواننده، بلکه تولیدکننده مؤثر علم باشند.
منبع : وزارت علوم تحقیقات و فناوری
تبدیل جیوه به طلا محقق شد
برای نخستین بار: ترمیم دی‌ان‌ای در بدن امید تازه برای درمان یک بیماری ژنتیکی نادر
آغاز ثبت‌نام آزمون دکتری از ۳ آبان: برگزاری آزمون در بهمن ماه
تمدید مهلت ثبت‌نام در سومین جشنواره ملی نشان نیکوکاری
برگزاری یادنامه شهید علی لاریجانی به همراه رونمایی کتابی از او
پناهیان: توجه به ادبیات روایی در مسیر تحول فرهنگی ضروری است
بازیگر «هک‌ها» از فلسطین دفاع کرد؛ پرداخت مالیات برای تامین نسل‌کشی
سینمای کوتاه در محاصره کلیشه‌هاست؛ از فقر ایده تا چالش میزبانی!
طرح یک سریال عاشقانه برای شبکه نمایش خانگی؛ تکرار «پوست شیر» طبیعی است
کمال تبریزی: فیلمسازان جوان از تقلید فاصله بگیرند
جزئیات کنسرت تازه مجید انتظامی اعلام شد؛ شنیدن ملودی‌های خاطره‌انگیز
وقتی «قطع رابطه» سفارشی می‌شود؛ چرا تولید اثر هنری با ریسک همراه است؟
مرثیه‌ای که هنوز با صدای دلتنگی حضرت زینب(س) شنیده می‌شود
انقلابی‌تر بودن با فحش رکیک‌تر ثابت نمی‌شود؛ هنر ماندگار حضرت زهرا(س)
روایت «حماسه فاطمی» و دفاع حضرت زهرا(س) از امامت
اسامی معرفی شدگان چندبرابر ظرفیت آزمون دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ اعلام شد
سخنگوی وزارت آموزش و پرورش: وجود ۴۰۰ مدرسه در کشور با یک دانش‌آموز
چرا خانواده‌های پرجمعیت بابت انتخابشان تحقیر می‌شوند؟
خطرناک‌ترین شکل انحراف دینی از دیدگاه حضرت علی(ع)
رویا نونهالی با یک سریال جدید به تلویزیون برمی‌گردد
شاهرخ فروتنیان مهمان یازدهمین قسمت برنامه «هم‌کلام» است.
فصل دوم «بهار شیراز» به آنتن می‌رسد؛ سریالی درباره دغدغه مردم معمولی
پشتیبانی سینمایی‌ها از نویسنده حامی فلسطین؛ بریتانیا تغییر مسیر دهد
آغاز ثبت‌نام بدون آزمون استعدادهای درخشان کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد
امکان قفل کردن محتوا در «چت‌جی‌پی‌تی» فراهم شد
هوش مصنوعی متا اطلاعات کاربران را فاش کرد
انتخاب رشته ۱۲۴ هزار نفر در پذیرش صرفاً بر اساس سوابق تحصیلی سال ۱۴۰۵
حجت الاسلام علوی تهرانی: تکریم حضرت زهرا (س) راه رسیدن به توحید است
«تقاطع خیابان روزولت»؛ روایت تاریخ شفاهی رایزن اقتصادی آمریکا در ایران
ساعت ۲۴ امشب آخرین فرصت ثبت‌نام در پذیرش رشته‌های بدون کنکور سال ۱۴۰۵
دانشگاه‌های ایران به روی دختران جمهوری آذربایجان باز است
آغاز ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان کارشناسی ارشد دانشگاه تهران از فردا
هشدار مشاور وزیر علوم درباره سایه جنگ و شکاف اجتماعی
کتیبه‌پوشی زیبای حرم علوی در عزای شهادت حضرت زهرا(س)
تأسیس ۸ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت
چه برنامه‌های تربیتی آموزشی روی کودکان و نوجوانان اثرگذار است؟
آیا جوان امروز کمتر تلاش می‌کند؟
هوش مصنوعی مایکروسافت در تشخیص بیماری دو برابر پزشک دقت دارد
وب سایت‌های دولتی پس از کشف شکاف امنیتی در خاموشی فرو رفتند
کشف نوع جدیدی از افسردگی که زنان را بیشتر گرفتار می‌کند
ادامه اختلال در چت جی‌پی‌تی در میان کاربران ایرانی
روباتی که روی دست چاقو کشید
شیخ طوسی هزار سال پیش درباره اعجاز و تحریف قرآن چه می‌گفت؟
کاظمی: ۱۱ هزار کلاس درس سال گذشته هوشمند سازی شد
خانواده در محاصره اندیشه‌های غربی؛ فقه اسلامی چه پاسخی دارد؟
مستند برنده اسکار در جشنواره مقاومت حضور دارد؛ اکران فیلم در میادین
«گربه سگ؛ نتانیاهو و ترامپ» طرح جدید شجاعی طباطبایی شد
روایتی از ۴ زن در اسارت؛ «سلول» تقابل امید و ناامیدی است
سریال «شکیب عیار» به نیمه رسید؛ اهمیت فیلمنامه آماده قبل از کلید زدن
جزئیات کنسرت علیرضا مشایخی و ماجرای داشتن پوست کرگدن در موسیقی!
دفاع شاعر مسلمان از شعر غزه که در پارلمان ولز اجازه خواندن نیافت
روایت پیشرفت باید از کتاب‌ها به کلاس‌های درس برسد
برگزاری آیین گشایش جشنواره دوازدهم خاتم؛ جشنواره خاتم جشنواره دلهاست
امکان جذب دانشجوی بین‌المللی به‌صورت کاملاً مجازی در ۶ دانشگاه
روبات انسان‌نما در کره جنوبی می‌تواند بار ۲۰ کیلویی را بلند کند
توسعه هوش مصنوعی زبان فارسی نیازمند سرمایه‌گذاری بلندمدت است
سواد رسانه‌ای؛ از مدرسه تا خانواده
منفوریت بهائیت در یمن، از علی عبدالله صالح تا سید عبدالملک حوثی
ایران آمادگی نصب گنبد جدید حرم حسینی را تا پایان سال دارد
اعلام نحوه تاثیر معدل در آزمون‌های علوم پزشکی؛ محاسبه نمره خارجی‌ها
رتبه امنیت سایبری بانک‌ها به‌زودی اعلام می‌شود
برترین دانشگاه‌های کشور در جذب دانشجوی خارجی معرفی شدند
تاسیس شعبه دانشگاه تهران در عراق با ۱۴ رشته؛ حل مشکل دانشجویان خارجی
آنتروپیک هوش مصنوعی را جایگزین نیروی انسانی تازه کار می‌کند
۲۹ دانشگاه میزان وثیقه تعهدات دستیاران پزشکی را اعلام کردند
نتایج اولیه رشته‌های دارای شرایط خاص دانشگاه علمی کاربردی اعلام شد
۲۰ درصد ظرفیت جذب عمومی به نخبگان اختصاص می‌یابد
ژاپن با پهپاد خرس‌ها را فراری می‌دهد
آغاز به کار آزمایشگاه تصویربرداری کوانتومی دانشگاه شهیدبهشتی
وزارت بهداشت نقشی در فرآیند بورس‌های تحصیلی دولت‌های خارجی ندارد
ساعت ۱۲ امشب آخرین مهلت انتخاب رشته در پذیرش بدون کنکور سال ۱۴۰۵
جابجایی ۲۹۱ میلیارد پیام توسط ۷۲ میلیون کاربر در شاد
نگرش انسان و برداشت های او از جهان در کتاب «تفاوت نگاه‌ها»
حکمرانی اسلامی بدون داده‌های اجتماعی ممکن است؟
فارسی هنوز در هند زنده است؛ چرا ایران از این گنجینه غافل مانده؟
نگاهی بر فقر ساختاری و فرمول‌زدگی «خانوم والده»؛ خنداندن به چه قیمت؟
«آدم» روی هوش مخاطب شرط‌بندی می‌کند
تلفن همراه چگونه حواس کودکان را به خود جلب می‌کند؟
دختری که زبان آدم‌ها را فراموش کرد، گل‌ها چطور نجاتش دادند؟
چرا هالیوود قهرمان می‌سازد و ما قهرمان‌هایمان را فراموش می‌کنیم؟
اعلام نحوه تاثیر معدل در آزمون‌های علوم پزشکی؛ محاسبه نمره خارجی‌ها
برترین دانشگاه‌های کشور در جذب دانشجوی خارجی معرفی شدند
تاسیس شعبه دانشگاه تهران در عراق با ۱۴ رشته؛ حل مشکل دانشجویان خارجی
۲۰ درصد ظرفیت جذب عمومی به نخبگان اختصاص می‌یابد
نتایج اولیه رشته‌های دارای شرایط خاص دانشگاه علمی کاربردی اعلام شد
آغاز به کار آزمایشگاه تصویربرداری کوانتومی دانشگاه شهیدبهشتی
وزارت بهداشت نقشی در فرآیند بورس‌های تحصیلی دولت‌های خارجی ندارد
حکمرانی اسلامی بدون داده‌های اجتماعی ممکن است؟
معاون وزیر آموزش و پرورش: ۸۱ هزار کلاس درس در کشور بهسازی شد
تحول برنامه درسی؛ عبور از حافظه‌محوری به یادگیری فعال
۲۹ دانشگاه میزان وثیقه تعهدات دستیاران پزشکی را اعلام کردند
چرا هالیوود قهرمان می‌سازد و ما قهرمان‌هایمان را فراموش می‌کنیم؟
امکان جذب دانشجوی بین‌المللی به‌صورت کاملاً مجازی در ۶ دانشگاه
ژاپن با پهپاد خرس‌ها را فراری می‌دهد
آنتروپیک هوش مصنوعی را جایگزین نیروی انسانی تازه کار می‌کند
روایتی از ۴ زن در اسارت؛ «سلول» تقابل امید و ناامیدی است
سریال «شکیب عیار» به نیمه رسید؛ اهمیت فیلمنامه آماده قبل از کلید زدن
روایت پیشرفت باید از کتاب‌ها به کلاس‌های درس برسد
ساعت ۱۲ امشب آخرین مهلت انتخاب رشته در پذیرش بدون کنکور سال ۱۴۰۵
تلفن همراه چگونه حواس کودکان را به خود جلب می‌کند؟
سواد رسانه‌ای؛ از مدرسه تا خانواده
نگرش انسان و برداشت های او از جهان در کتاب «تفاوت نگاه‌ها»
شیخ طوسی هزار سال پیش درباره اعجاز و تحریف قرآن چه می‌گفت؟
نگاهی بر فقر ساختاری و فرمول‌زدگی «خانوم والده»؛ خنداندن به چه قیمت؟
روبات انسان‌نما در کره جنوبی می‌تواند بار ۲۰ کیلویی را بلند کند
کاظمی: ۱۱ هزار کلاس درس سال گذشته هوشمند سازی شد
فارسی هنوز در هند زنده است؛ چرا ایران از این گنجینه غافل مانده؟
منفوریت بهائیت در یمن، از علی عبدالله صالح تا سید عبدالملک حوثی
ایران آمادگی نصب گنبد جدید حرم حسینی را تا پایان سال دارد
جابجایی ۲۹۱ میلیارد پیام توسط ۷۲ میلیون کاربر در شاد
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.