به گزارش ثریا مردم به اغتشاشات نپیوستند، زیرا به خوبی آگاهاند که این آشوبها در افقی وسیعتر، به سود کدام دشمن یا دشمنان تمام میشود. این ملاحظهای است که در کنش بخشی از نخبگان یا تأثیرگذاران مجازی (که خود را نخبه میپندارند) دیده نمیشود؛ آنان در «آفساید» به سر میبرند. مفهوم «آفساید» از ظرافتهای درخشان فرهنگ عامه در فوتبال برگرفته شده و پندهایی بسیار مهم را در خود جای داده است. «آفساید» هنگامی رخ میدهد که بازیکن از دید خود مسیر و حرکتی درست را میپیماید، اما از منظری کلانتر، این اقدامات به نفع حریف انجام میشود و باید متوقف گردد. قاعده «آفساید» در فوتبال، استعارهای عمیق و قابل تعمیم از «محدودیت پیشروی به بهای نادیده گرفتن چارچوبی گستردهتر» است.
* ادراک اجتماعی در پس تاریخی پرآشوب
«آفساید» دریچهای به سوی درکی پیچیده و ریشهدار از سواد اجتماعی گشوده است که در بطن زیستجهان جمعی تودهها نهفته است. این سواد، برآمده از تاریخ مشترک، تجربه زیسته جمعی و حکمت نانوشتهای است که در آیینها و مناسک روزمره تداوم و بازتولید میشود.
همچون تماشاگران کارکشته ورزشگاه که در یک نگاه، موقعیت تمام بازیکنان، خطوط حمله و دفاع و نیت پنهان بازیکنان پشت دروازه حریف را میسنجند، تودههای مردم نیز با ادراکی جمعی و موقعیتشناس، بازی بزرگ اجتماعی را میبینند. آنان نه فقط حرکت بازیکن مهاجم (معترضان یا تحریککنندگان) را میبینند، جایگاه کاپیتان (نظام حاکمیت)، خط دفاعی خودی (نهادهای امنیتی و اجتماعی) و مهمتر از همه، تماشاگران خصم پشت دروازه (دشمنان خارجی و منطقهای ژئوپلیتیک) را نیز در محاسبه وارد میکنند.
* آفساید نخبگان، خطای دید در زمین اجتماع
این توان دید کلنگر و چندلایه، حاصل سالها تجربه زیستن در شرایط پیچیده و پرتلاطم است؛ تجربهای که به مردم آموخته است هر حرکتی، هر چند در ظاهر رو به جلو و برآمده از حقی یا شکلی از عدالتخواهی، ممکن است در زمین کلی بازی نقشی کاملاً متضاد با منافع ملی و بقای جمعی ایفا کند. از این منظر، سکوت یا عدم همراهی مردم نه یک انفعال، که کنشی محاسبهشده و فعال است؛ حرکتی دفاعی برای جلوگیری از گل به خودی که نتیجه قطعی شکستن خط دفاعی و هماهنگی تیمی در برابر حریفی آماده و منتظر خواهد بود. در سوی دیگر این میدان، بخشی از نخبگان رسانهای، فعالان شبکههای اجتماعی و روشنفکران قرار دارند که دچار نزدیکبینی تحلیلی شدهاند. آنان در دام «آفساید نخبگان» گرفتار آمدهاند. این گروه، اغلب به دلیل پیوند با گفتمانهای جهانی، تکیه بر چارچوبهای نظری انتزاعی و غرق شدن در جریان سریع و هیجانی اطلاعات مجازی، تنها بخشی از زمین بازی (معمولاً همان بخش مرتبط با شکایت یا آرمان مورد نظرشان) را میبینند. تمرکز شدید آنان بر یک درد واقعی یا یک بیعدالتی عینی آنان را از درک توازن قوای کلان، محاسبات امنیت ملی و اهداف راهبردی بازیگران خارجی غافل میسازد. برای آنان، حرکت مهاجم (اعتراض) فینفسه و فارغ از موقعیت سایر بازیکنان، درست و مشروع است.
اینجاست که استعاره «آفساید» به یاری ما میآید. بازیکنی که زودتر از زمان قانونی و با نادیده گرفتن موقعیت حریف به سمت دروازه میتازد، از دید خود در حال انجام بهترین و منطقیترین کار (یعنی گلزنی) است، اما داور در اینجا، خرد جمعی موقعیتشناس که دیدی وسیعتر و کلنگر دارد، پرچم را برمیافرازد؛ زیرا میداند این حرکت، قواعد عادلانه رقابت و بقای خود بازی را نقض کرده است.
* سواد معرفتشناختی از آن مردم است
این شکاف معرفتشناختی بین خرد تودهای ریشهدار در تجربه و نخبگی گسسته از متن، در سنت غنی مطالعات فرهنگی بریتانیایی (از متیو آرنولد و به ویژه در آرای ریچارد هوگارت) مستند و توانمند میشود. هوگارت در اثر تأثیرگذارش «کاربستهای سواد»، فرهنگ عامه و آیینهایی مانند فوتبال را نه به عنوان پدیدههایی حاشیهای که به مثابه جهان زندگی اصیل و عرصههای شکلگیری سواد اجتماعی و هویت جمعی طبقه فرودست برمیشمارد. از منظر او استادیوم فوتبال یک مدرسه عمومی است که در آن مفاهیمی پیچیده مانند همکاری، رقابت منصفانه، خوانش موقعیت و تشخیص حرکت نامشروع نه از طریق کتاب که از طریق تجربه مناسکگونه و مشارکت جمعی آموخته میشود. این همان «سواد موقعیتشناختی» است که جامعه را در تشخیص «آفساید اجتماعی» توانمند میسازد. از زاویه این بصیرت نظری، مقاومت مردم در برابر اغتشاش را میتوان تجلی این سواد موقعیتشناختی جمعی دانست؛ توان تشخیص این که برخی حرکات اجتماعی، به رغم برخاستن از رنجی واقعی، به دلیل «تقدم نامشروع» در میدان بازی بزرگتر در عمل به ابزاری در دست «دشمن پشت دروازه» تبدیل میشوند. این درک، حاصل صدها سال تجربه تاریخی زیسته در جغرافیایی حساس و پرآشوب است.
* نخبگانِ از جهان جدا و از درک عاجز
در مقابل، ناتوانی بخشی از نخبگان از درک این حکمت، ناشی از جدایی از این زیستجهان، انقیاد در برابر گفتمانهای جهانی یکسویه و غرق شدن در ابعاد احساسی و آنی ارتباطات مجازی است. بازخوانی این رابطه میان فرهنگ، قدرت و خرد روزمره نشان میدهد که در لحظات بحرانی، گاه پاسخهای معتبر و راهگشا نه در کتابهای نخبگان، که در حافظه جمعی و خرد نهفته در مناسک و آیینهای مردمی نهفته است. وظیفه متفکران و رهبران فکری جامعه نه نادیده گرفتن یا تحقیر این خرد که کشف، احیا و گفتوگو با آن است تا بتوان از پیچیدگیهای موقعیت کنونی، با کمترین هزینه و بیشترین حفظ انسجام ملی عبور کرد.
حامد حاجیحیدری؛ عضو هیئت علمی دانشگاه تهران
جدایی متا از شریک چینی جنجالی کلید خورد
احتمال اعمال محدودیت دوباره بر اینترنت بینالملل وجود دارد؟
خدمات ابری گوگل در هند مختل شد
چه چیزی کلید مرگ را در کهکشانها میچرخاند؟
جنجال غیبت زنان در میان فضانوردان آرتمیس ۳
داستان جالب کندترین آزمایش جهان چه بود؟
تاثیر باورنکردنی چای بر سلامتی و افزایش طول عمر
اقدامات حرم حضرت ابوالفضل العباس(ع) برای استقبال از ماه محرم
رویکردی اجتهادی بر جایگاه مردم در حکمرانی از منظر فقه شیعه در کتاب «فقه، مردم و حکمرانی»
واکاوی در مسئله عرفان و سلامت معنوی کودکان در یک نشست
نتیجه نهایی گفتگوی پیامبر با مسیحیان نجران پس از ماجرای مباهله چه شد؟
افتتاح سردخانه دومداره آمونیاکی شهر اهر با حضور حجت الاسلام خاموشی
هشدار قالیباف به ترامپ و دیگر رهبران جهان+عکس
حجتالاسلام قمی: زبان در وصف شما مردم مبعوث شده قاصر است
طرح روضههای خانگی سدره به مناسبت ماه محرم آغاز به کار کرد
نیاز داریم که همگی نسبت به معضلات و نیازها احساس مسئولیت کنیم
جزئیات جدید اعمال سوابق تحصیلی در کنکور سراسری ۱۴۰۵ را اینجا بخوانید
به کارگیری هوش مصنوعی جمینای در کروم به غرب آسیا رسید
زیرساخت حقیقی این سرزمین، تمدن کهن، فرهنگ و هنر ماندگارش است
تعیین سقف افزایش شهریه دانشگاههای غیردولتی بر اساس نرخ تورم
از خرید کابل برق چه میدانید؟ راهنمایی که پیش از هر بازسازی باید بخوانید
اقتدار دفاعی ایران، ایدهای نو در بازیهای رومیزی
۳۵ ثانیه، ۷۲۰ هزار گلوله در لامرد/ جنایتی که روایت نشد
آئین اختتامیه روایت علوی برگزار شد
بازیهای تیم ملی فوتبال ایران در سینماها پخش میشود
معرفی چهار آلبوم موسیقی تازه وارد در فضای مجازی
روایت جواد موگویی از یک جنایت جنگی: حادثه لامرد در سایه روایتهای اشتباه رسانهای گم شد
جزئیات برنامههای محرمی اوقاف در قالب طرح سوگواره بصیرت عاشورایی اعلام شد
دقت در نسبت با خاستگاه علوم انسانی بسیار مهم است
پویش «ایران در پناه قرآن» تا پایان خرداد تمدید شد
برگزاری نمایشگاه معماری حرمین شریفین در مکه مکرمه
حمایت آیت الله رشاد از بازسازی و ساخت مجدد کنیسه آسیب دیده در جنگ
آیا در جنگ هرکاری مجاز است؟ نگاهی به اخلاق در میدان نبرد
تأثیر سوابق پایه یازدهم در کنکور ۱۴۰۵ مثبت شد / ۶ درس نهایی برای کنکور
راز حذف زمینههای فلسفی «یوگا» در نسخه مدرن
آذینبندی و شادیهای عمومی باید به عنوان مدخل معرفت باشد
فرایند محدودیت در اینترنت شفاف میشود؛ ماجرای اینترنت پرو و خط سفید چه بود؟
۷۸ درصد ترافیک اینترنت به حالت قبل و اول دی ماه بازگشت
آغاز ثبت نام آزمون کاردانی به کارشناسی از ۲۴ خرداد ماه
مصوبه افزایش حقوق اعضای هیئت علمی لغو نشده است
تداوم فعالیت علمی دانشگاه شهید بهشتی با وجود آسیب در جنگ
ضیافت نور در آسمان خرداد؛ دیدار دو سیاره منظومه شمسی در آسمان ایران
نسخه جدید چتجیپیتی؛ از تولید عکس تا رزرو سفر در یک پنجره
مهلت دفاع از پایان نامه دستیاران پزشکی تا پایان آذر ۱۴۰۵ تمدید شد
حضوری شدن برخی امتحانات دانشگاه علم و صنعت در مقطع کارشناسی
ایران در جمع ۶ کشور دارای توان ساخت تجهیزات پیشرفته کرایوژنیک
چرا نقش استادان دانشگاه فراتر از کلاس درس است؟
انویدیا با غولهای فناوری کره جنوبی قرارداد بست
هوش مصنوعی زلزله یاب شد
ثبتنام خودکار ۸۵ درصد دانشآموزان ابتدایی در استان سمنان
فعالیت ۳۷ هزار سفیر سلامت دانشآموزی
هفته بینالمللی قرآن در کربلا افتتاح شد
چرا روابط فیلم «تهران کنارت» در سطح ماند؟
ولایت فقیه یک هویت تمدنی و تاریخی برای ملت ایران است
تأکید رئیس جهاددانشگاهی بر رفع موانع دیوانسالاری و بازگشت به شورای عالی انقلاب فرهنگی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: دستورات لازم برای حضور فعالتر جهاد دانشگاهی صادر میشود
دومین فراخوان تربیت مجاهد فرهنگی توسط نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاهها
دستگاههای اجرایی ملزم به استفاده از پیامرسانهای بومی شدند
طرح جدید دانشکده مدیریت شریف برای جذب دانشجوی دکتری با مزایای بینظیر
پیش ثبتنام الکامپ ۲۹ آغاز شد
امکان ادامه تحصیل مجدد در پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی برای دانشآموختگان فراهم شد
اجماع شورای عالی انقلاب فرهنگی بر تأثیر قطعی سوابق تحصیلی یازدهم و دوازدهم در کنکور ۱۴۰۵
جزئیات احکام انضباطی دانشجویان در ایمیل معاون دانشجویی دانشگاه شریف به اساتید
امتحانات دانشگاه علمی کاربردی غیرحضوری شد
امام در اصول فقه به «عرف عقلایی» اهمیت میداد
خبرنگاران ایرانی از دریافت ویزا برای پوشش جام جهانی محروم شدند
موقوفات چطور به حل مشکلات اقتصادی ورود کردهاند؟
زندگی امام موسی کاظم (ع) تابلویی تمامعیار از مدیریت بحران و کادرسازی دینی است
بازیگر معروف ایرانی نقش ترامپ را بازی میکند+عکس
بیوک میرزایی: محبت مردم بزرگترین سرمایه یک هنرمند است
متن جدید امیرحسین قیاسی در حمایت از ایران و در واکنش به جنگ
آیتالله مبلغی: نخستین ثمره استقامت، گشایش راهها و شکستن بنبستهاست
ثبت نام ۲ هزار هیئت جدید در سامانه عطر سیب/ رویکرد نمایشگاه امسال خانواده محور است
خدمترسانی موکب ها به زائران عید غدیر در نجف اشرف
روایتی از بزرگترین وقف درمانی تهران در کتاب «میراث فرمانفرما»
آخرین حضور و غیاب کودکان شهید میناب با حضور پرویز پرستویی
بازیگر معروف فیلم پدرخوانده ترامپ را ظالم و فاسد خواند
روایت الگوی خانواده موفق در «زندگی زیباست» رادیو معارف
آنچه سیاهچالهای عباسی درباره امام کاظم(ع) پنهان نکردند
چرا روایت ماکان نصیری از صدها گزارش خبری اثرگذارتر شد؟
امکان ادامه تحصیل مجدد در پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی برای دانشآموختگان فراهم شد
طرح جدید دانشکده مدیریت شریف برای جذب دانشجوی دکتری با مزایای بینظیر
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: دستورات لازم برای حضور فعالتر جهاد دانشگاهی صادر میشود
دومین فراخوان تربیت مجاهد فرهنگی توسط نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاهها
بیوک میرزایی: محبت مردم بزرگترین سرمایه یک هنرمند است
انویدیا با غولهای فناوری کره جنوبی قرارداد بست
کتاب صمود روایتی از دردی که از دور فهمیده نمیشود
ترس اروپا از خاموشی دیجیتال شدت گرفت
حمایت جدی دانشگاه آزاد از دانشجویان دکتری؛ دستورالعمل پژوهشی نیمسال ۱۴۰۴۲ آمد
هوش مصنوعی افکار رئیس جمهور چین را ترویج میکند
موقوفات چطور به حل مشکلات اقتصادی ورود کردهاند؟
بزرگترین وداع قرن برای امام امت/ بدرقهای به وسعت ایران
بازیگر معروف ایرانی نقش ترامپ را بازی میکند+عکس
امتحانات دانشگاه علمی کاربردی غیرحضوری شد
تأکید رئیس جهاددانشگاهی بر رفع موانع دیوانسالاری و بازگشت به شورای عالی انقلاب فرهنگی
مساله وطن در صدای علیرضا قربانی و نجابتِ اندوه در آهنگ جدید او
امکان ارسال مستقیم جستجو به هوش مصنوعی در گوگل فراهم میشود
چرا روایت ماکان نصیری از صدها گزارش خبری اثرگذارتر شد؟
متن جدید امیرحسین قیاسی در حمایت از ایران و در واکنش به جنگ
خط فارسی، مرجعیت علمی ایران را منطقهای میکند
امام در اصول فقه به «عرف عقلایی» اهمیت میداد
شورای عالی انقلاب فرهنگی: تغییری در تأثیر قطعی معدل کنکور امسال نداریم
اجماع شورای عالی انقلاب فرهنگی بر تأثیر قطعی سوابق تحصیلی یازدهم و دوازدهم در کنکور ۱۴۰۵
آغاز ثبت نام آزمون کاردانی به کارشناسی از ۲۴ خرداد ماه
رویکرد تحولی سمپاد از تربیت دانشآموز موفق به سوی پرورش انسان اثرگذار
قائم مقام دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی منصوب شد
مصوبه افزایش حقوق اعضای هیئت علمی لغو نشده است
خبرنگاران ایرانی از دریافت ویزا برای پوشش جام جهانی محروم شدند
روایت الگوی خانواده موفق در «زندگی زیباست» رادیو معارف
اقتباسی عروسکی از رمان «اسب جنگی» به روی صحنه رفت
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.