به گزارش ثریا مراسم پایانی چهل‌وسومین  دوره «جایزه کتاب سال» امروز (یکشنبه، نوزدهم بهمن) با حضور مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، و محسن جوادی، معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در تالار وحدت برگزار شد.

در این مراسم حجت‌الاسلام و المسلمین محمدعلی مهدوی‌راد، دبیر علمی کتاب سال در سخنانی با اشاره به کتاب‌هایی که در این جایزه  بررسی می‌شوند، اظهار کرد: مؤلفان، مترجمان و ناشران و مؤسسه‌های فرهنگی آثار را برای دبیرخانه می‌فرستند، البته ما به این بسنده نمی‌کنیم و از مدیران گروه‌ها که کار بررسی کتاب‌ها را بر عهده‌ دارند، می‌خواهیم اگر کتابی از نظرها جا ماند، معرفی‌کنند. 

او در ادامه گفت: برای این دوره از کتاب سال، ۷۴ هزار و ۲۰۸ عنوان کتاب چاپ اول ارسال شده بود که از این میان ۲۰ هزار و ۸۸۶ عنوان به‌نظر داوران، قابلیت داوری داشتند و در بررسی اولیه غربال شدند. ۲۳۵ عنوان به مرحله دوم راه‌ یافتند که در این مرحله هر کدام توسط سه‌داور بررسی شدند که ۶۱ عنوان به عنوان آثار منتخب انتخاب شدند؛ ۱۴ برگزیده و ۴۷ شایسته تقدیر.

 مهدوی‌راد در گزارشی تحلیلی از کتاب سال با اشاره به کمیت بالای متون تصحیحی و تحقیقی نسخ و نصوص، بیان کرد: ۶۴ درصد آثار در این حوزه هستند که تصحیح و نصوص بیشتر از تألیف است. تحقیق درباره متون کهن و بازسازی میراث کهن کم از تألیف ندارد اما کار محقق بیشتر به نام مؤلف است. حرف نو زدن و تجدد ریشه در سنت نداشته باشد، آب در هاون کوبیدن است.

او یادآور شد: ما ۷۲ گروه داریم که در هر گروه یک برگزیده و تقدیری خواهیم داشت و این به این معنا نیست که کتاب‌های دیگر به کار نمی‌آید. بسیاری از کتاب‌ها سزامندی و کارآمدی  دارند.

دبیر علمی چهل و سومین دوره کتاب سال خاطرنشان کرد: ما سویه خاصی نداشتیم و جز توجه به معیارهایی که باید بر اساس آن‌ها کتاب‌ها بررسی می‌شد، کار دیگری انجام ندادیم، البته شاید کاستی‌هایی داشته باشیم. امیدواریم این جایزه در شأن جمهوری اسلامی باشد.

در ادامه مراسم سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی  در سخنانی با بیان اینکه نام ایران و کتاب دو همزاد هستند، گفت: ایران و تاریخ هزاران‌ساله این سرزمین  با کتاب پیوند خورده است. ایران تنها تمدنی است که پیوستگی تمدنی هزاران‌ساله دارد که هسته معنایی آن کتاب بوده است. چه ایران قبل از اسلام و چه ایران بعد از اسلام با کتاب پیوند دارد.

او افزود: در فارسی باستان کتابدار «گنجور» خوانده می‌شد و کتاب «گنج» بود.  این واژه معنا دارد؛ تمدنی که گنج تمدنی خود را کتاب می‌داند. قبل از اسلام، ماده کتابت محدود بود، اما به تعبیر مورخ قرن چهارم، ایرانیان در امر کتابت بهترین بهره‌برداری را از طبیعت سرزمین خود می‌کردند. چیزی که الان کم داریم و به محیط زیست خودمان جفا می‌کنیم. به گفته این مورخ، ایرانیان از پوست حیوانات، اوراق گیاهی و لوح‌ و سنگ‌ و... استفاده می‌کردند. در واقع ایرانیان از هرچیزی که در طبیعت سرزمین خود بوده برای نوشتن و کتابت که جان‌مایه تمدن ایرانی بوده، استفاده می‌کردند. 

صالحی سپس با اشاره به تاراج ایران در دوره‌های مختلف تاریخی، گفت: البته ایران تاریخ روایت خود را دارد، هم در کتاب‌های دینی و مذهبی و هم در کتاب‌های حکمی و فلسفی و هم علوم محض و طبی که بخشی از آن، تاریخ ارزشمند دانشگاه جندی‌شاپور است که از دوره شاپور اول تا دوره اسلامی و پس از اسلامی برای خود یک تاریخ بزرگ کتابت و کتاب دارد. دایرة‌المعارف طبی جندی شاپور «کناش فی الطب» که دایره‌المعارف پزشکی بود، چیزی است که رد پای آن در کتاب‌های پزشکی بعد از اسلام در آثار رازی و دیگران دیده می‌شود.

او خاطرنشان کرد: ایران قبل از اسلام، تمدنی سرشار از عشق به کتاب و علاقه‌مندی به کتاب بود. وقتی اسلام به این سرزمین آمد، بخشی از مهرورزی ایرانیان به اسلام به دلیل این بود که اسلام دینی بود که با کتاب خود را معرفی می‌کرد. در دوره پس از اسلام هم که بخشی از آن را شهید مطهری در کتاب «خدمات متقابل اسلام و ایران» روایت کرده، بخشی از یک مجموعه وسیع است که چطور ایرانیان با کتابت و کتاب، تمدن اسلامی را شکوفا کردند و علوم انسانی و اسلامی را ایرانیان نوشتند و تاریخ تمدن زرین اسلامی را نوشته و پرورش دادند. 

وزیر فرهنگ و اشاد اسلامی با تأکید بر اینکه ما به نحوی هویت ملی خودمان را مدیون کتاب هستیم، گفت: ایران و ایرانی در طول هزار سال پس از اسلام به شکلی از کتاب هویت‌یابی و هویت‌خوانی کرده و کتاب‌هایی همچون شاهنامه، کلیله و دمنه، دیوان حافظ و گلستان و بوستان سعدی به گونه‌ای است که سرشت ایرانی ما را ساختند و پرداختند.

صالحی  با بیان  اینکه اگر بگوییم کتاب قبل و پس از اسلام همزاد تمدن ایرانی است، سخن گزافی نیست، ادامه داد: با ظهور انقلاب اسلامی دوره جدیدی برای زمانه ما آغاز شد. ویژگی انقلاب ایران این بود که انقلاب گلوله نبود، انقلاب کلمه بود و چون انقلاب کلمه بود، کتاب در این مسیر ۴۵ ساله جایگاه خاص خود را پیدا کرده است. از سال ۱۳۲۰ تا سال ۵۷ یعنی در ۳۷ سال حدود ۵۰ هزار  کل عناوین منتشرشده کتاب است اما پس از انقلاب اسلامی تاکنون بیش از یک و نیم میلیون عنوان کتاب چاپ اول و چاپ مجدد داریم. نمی‌توان گفت همه این کتاب‌ها بیهوده یا کم‌فایده‌اند. بخش بزرگی از این کتاب‌ها مؤثر و مفیدند و این یکی از دستاوردهای انقلاب اسلامی است که در این ۴۵ سال سهم کمّی تألیف و کتابت چنین بوده است.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین گفت: پس از انقلاب اسلامی در دهه اول ۸ درصد زنان مؤلف بودند، دهه چهارم ۲۹ درصد و اکنون حدود ۴۰ درصد است. ما به یک نوع عدالت جنسیتی در تألیف نزدیک‌تر شده‌ایم که از دستاوردهای انقلاب اسلامی در حوزه کتاب است و در حوزه موضوعات هم چنین نکاتی دیده می‌شود. در یک تحلیل معنایی کلی مسیری که انقلاب اسلامی در مسیر کتاب طی کرده است، باید بگوییم انقلاب اسلامی بازگشتی بود به هسته معنایی تمدن ایرانی.

 او با بیان اینکه مؤلفان باید خود را به مسائل جامعه نزدیک کنند، گفت: نظام حکمرانی نیازمند این موضوع است؛ ابرمسئله‌های اجتماعی داریم، مسائلی چون همبستگی اجتماعی، هویت ملی و اسلامی بنابراین نظام حکمرانی نیازمند ارتباط با مؤلفان است و ما دست نیاز به سمت آن‌ها دراز می‌کنیم. عزیزان مؤلف و نویسندگان نیز در این شرایط ویژه اجتماعی به ابرمسئله‌ها توجه کنند. 

سیدعباس صالحی با بیان اینکه در حوزه نقد و نقادی انسداد گفت‌وگو داریم، اظهار کرد: جامعه‌ای که صرفا می‌نویسد، مونولوگ دارد و یک‌سویه سخن می‌گوید. جامعه‌ای که گفت‌وگو نمی‌کند جامعه پویایی نیست.. انسداد گفت‌وگو، انسداد اجتماعی را به وجود می‌آورد و این مخاطره‌ای است که داریم و انتظار می‌رود مؤلفان بیشتر گفت‌وگو کنند و فضای عینی گفت‌وگو را رواج دهند و آن را به رویه اجتماعی تبدیل کنند.

او در پایان گفت: ما نیازمند این هستیم آنچه در درون ایران تولید می‌شود، پژواک بیرونی پیدا کند و دانش ایران دریچه‌ای رو به خارج داشته باشد و انتشار بیرونی وسیع و وسیع‌تر شود. الان دریچه‌ای بسته است که خودمان مطالب خودمان را می‌خوانیم. دانش در فضای جهانی اعتلا پیدا می‌کند و نه در درون. باید فرصت جهانی گفت‌وگو را فراهم کرد تا آنچه در جامعه ایران تولید می‌شود، در درون جامعه نماند. 

در این آیین برگزیدگان و شایستگان تقدیر کتاب سال معرفی شدند و برگزیدگان جوایز خود را از دست رئیس‌جمهور دریافت کردند.