به گزارش ثریا شهرت شهید سعید دکتر علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی در مجامع علمی به اندیشه های فلسفی این استاد شهید فلسفه دانشگاه بر می گردد و در سپهر اندیشه معاصر ایران، نام شهید دکتر علی لاریجانی بیش از هر چیز با کرسی فلسفه دانشگاه تهران و تلاش برای بومیسازی مفاهیم انتزاعی در متن ضرورتهای اجتماعی گره خورده است.
او به عنوان متفکری که در سنت حکمت متعالیه تنفس میکرد، هرگز الهیات را دانشی محصور در حجرههای دربسته یا انتزاعات صرف ذهنی نمیدید. برای او، الهیات فراتر از بحث در صفات و ذات باریتعالی، مسیری برای بازتعریف «زیست مؤمنانه» در جهان پیچیده مدرن بود.
آنچه اندیشه استاد شهید لاریجانی را از کلام سنتی متمایز میکرد، صورتبندی نوعی «الهیات عملی» بود؛ دانشی که عقلانیت فلسفی را به مثابه قطبنمایی برای حل بحرانهای هویتی و ساختاری جامعه اسلامی به کار میگرفت. در این گزارش، تلاش میشود تا ابعاد مختلف این دستگاه فکری، از مبانی هستیشناختی تا تجلیات آن در عرصه اجتماع، بر اساس متون و رویکردهای تخصصی ایشان واکاوی شود.
نقطه عزیمت در الهیات عملی دکتر لاریجانی، «وحدت وجود» و «سریان حقیقت در کثرات» است. ایشان با تکیه بر آموزههای صدرایی، معتقد بودند که اگر خدا حقیقت مطلق است، پس هیچ ساحت از زندگی بشر نباید از حضور قدسی او خالی بماند.
این نگاه، مرز میان «مقدس» و «عرفی» را در مقام عمل برمیدارد؛ به این معنا که سیاست، اقتصاد و فرهنگ، زمانی که در مسیر کمال انسانی و عدل الهی قرار گیرند، خود بخشی از بندگی و الهیات محسوب میشوند.
از نظر این استاد شهید، گسست میان الهیات و جامعه، منجر به پیدایش دینی میشود که یا به «سکولاریسم پنهان» میانجامد و یا به «قشریگری کور». لذا، الهیات عملی ایشان مأموریت داشت تا پیوندی ارگانیک میان «فهم وحیانی» و «تدبیر عقلانی» برقرار کند. ایشان همواره تأکید میکردند که عقل، حجت باطنی است و نباید در سایه نقل، تعطیل شود؛ بلکه عقل باید به مثابه نوری، ظرایف و ظرفیتهای نهفته در وحی را برای نیازهای عصر جدید استخراج کند.
در لایهای عمیقتر، شهید لاریجانی به مسئله «انسانشناسی» در الهیات توجه ویژهای داشتند. در دیدگاه ایشان، انسان نه موجودی رها شده در تلاطم تاریخ، بلکه «خلیفه الله» است که مسئولیت آبادانی زمین (استعمار فیالارض) را بر عهده دارد. این کرامت ذاتی، زیربنای حقوق بشر و آزادیهای مشروع در جامعه اسلامی از دیدگاه ایشان بود.
الهیات عملی در اینجا به معنای پاسداشت این کرامت است. ایشان بر این باور بودند که جامعهای که در آن فقر، تبعیض و بیعدالتی حاکم باشد، نمیتواند مدعی تحقق الهیات اسلامی باشد؛ چرا که خداوند «عدل» را صفت ذاتی خود و مبنای آفرینش قرار داده است. لذا، مبارزه با فساد و تلاش برای برقراری قسط، در منظومه فکری این استاد فلسفه، نه یک وظیفه صرفاً اداری، بلکه یک «تکلیف الهیاتی» و بخشی از سلوک عقلانی است. ایشان در سخنان خود همواره بر این نکته پای میفشردند که فیلسوف الهی نمیتواند نسبت به رنجهای جامعه بیتفاوت باشد، چرا که درک «حق»، ملازم با استیفای «حقوق» است.
بخش مهمی از تلاشهای علمی دکتر لاریجانی صرف تبیین نسبت میان «سنت» و «تجدد» شد. او به عنوان متفکری که با فلسفه غرب نیز آشنایی عمیقی داشت، معتقد بود که الهیات عملی باید قدرت «گفتگو» داشته باشد. ایشان در دوران حضور در دانشگاه تهران، تلاش میکردند تا نشان دهند که حکمت اسلامی ظرفیتهای شگرفی برای نقد عقلانی مدرنیته دارد، بدون آنکه دچار جزماندیشی شود. از نظر ایشان، الهیات نباید در برابر پرسشهای جدید عقبنشینی کند یا به پاسخهای تکراری بسنده نماید. رویکرد ایشان، نوعی «اجتهاد در مبانی» بود؛ به این معنا که ثابتات دین را باید در ظرف متغیرات زمانه به گونهای بازخوانی کرد که کارآمدی خود را از دست ندهند. این کارآمدی، هسته مرکزی الهیات عملی است که در آن، ایمان مایه آرامش روانی و عقل مایه نظم اجتماعی میگردد. ایشان بر این باور بودند که اگر دین نتواند مدلی برای زیست شرافتمندانه ارائه دهد، در سطح مناسک باقی خواهد ماند و از تأثیرگذاری بر تمدن بشری باز خواهد ماند.
در پایان، باید به جایگاه «شهادت» در پیوند با این الهیات عملی اشاره کرد. برای شهید دکتر علی لاریجانی، پایانبندی این مسیر عقلانی و الهیاتی، گذشتن از «خود» برای رسیدن به «حق» بود. شهادت ایشان، امضای سرخی بر صدق اندیشههایی بود که سالها در کسوت استاد فلسفه تدریس کرده بودند. لاریجانی شهید ،نشان داد که الهیات عملی تنها یک نظریه در کتابها نیست، بلکه مسیری است که انتهای آن به فداکاری برای آرمانهای توحیدی و انسانی ختم میشود. میراث ایشان برای دانشگاه و جامعه اسلامی، دعوتی همیشگی به «عقلانیتِ همراه با معنویت» و «دینداریِ همراه با مسئولیتپذیری» است. امروز بازخوانی آرای ایشان بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد تا بتوانیم میان هویت اصیل اسلامی و ضرورتهای جهان معاصر، تعادلی پایدار برقرار کنیم. الهیات عملی در بستر جامعه اسلامی، همان چیزی است که میتواند ایمان را به نیرویی محرک برای پیشرفت و عدالت تبدیل کند.
منبع: مهر
جان مالکوویچ در ونیز تشویق شد؛ هجوم «اسب وحشی نهم» به اسکار
دانشمندی که جواب سوالهایش را از آسمان میخواست
ادامه حاشیههای «آرش» و نوید؛ کیت بلانشت «الکترا» شد
کلونی در جشنواره فیلم ونیز درخشید و با شیر طلا به ترامپ تاخت
جدال دوباره ساترا و ارشاد؛ «داش آکل» وارد میشود
موشک ایرانی موضوع نخستین شماره کتابمجله "آورد"
فراخوانی برای جمع آوری «ایدههای برتر قرآنی»
موانع استجابت دعا چیست؟ طلب مغفرت برای کافران مستجاب نمیشود
مدیر اسلامی با مهندسی انسجام، سلایق را به وحدت عمل در میآورد
تصویری از نماز بر پیکر شهدای عروسی کوهستک سیریک
خوانش هجرتی تاریخی توسط یک زن در سپهر فرهنگی ایران
آغاز ثبت نام دهمین دوره تخصصی صحیفه سجادیه
مداحان کشور برای نوجوانان کلاس مداحی برگزار میکنند
هنر صاحب جواهر ایستادن میان قالب نص و روح تشریع در فقاهت بود
منشور کوروش بدون حتی یک رای مخالف و اصلاحیه در یونسکو ثبت شد
ورود هوش مصنوعی به موضوعات قرآنی و پژوهشهای حدیثی و دینی
پایبندی پل شریدر به هوش مصنوعی؛ فیلم بعدی با AI ساخته میشود
یوسف حاتمی کیا: ۶سال گفتند این فیلم مصلحت نیست؛ مردمی که از غم نان با جان قمار میکنند
واکاوی رابطه هنر و سرمایه در ریبون
دلاور تنگستانی که حماسه بی پایان غیرت در خلیج فارس را زنده کرد
تابآوری کودکان در جنگ را با داستان افزایش دهیم
برگزاری بزرگداشت ابوریحان بیرونی از سوی فلاسفه و اساتید
از نگاه امیرالمومنین(ع) راه مهار طمع انسان به قدرت و ثروت چگونه است؟
برگزاری آزمونهای تافل و GRE رسماً در ایران متوقف شد
اعلام جزئیات مرحله شفاهی آزمونهای دانشنامه تخصصی و فوق تخصصی پزشکی
ایران پرچمدار المپیاد فناوری نانو در سطح جهانی
محکومیت اقدام غیرقانونی آمریکا علیه متقاضیان آزمونهای بینالمللی
ارزش از کدنویسی به فهم مسئله منتقل میشود
ثبت نام آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵ آغاز شد/ اعلام جزئیات آزمون
واکنش وزیر علوم به تحریمهای علمی آمریکا
مهلت انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ تمدید شد
ویژه برنامههای هفته وحدت در تجمعات شبانه
افتتاح دفاتر مشاوره وقف در سراسر کشور
برگزاری رویداد رحمه للعالمین در باغ کتاب
دانشجویان خارجی جشنواره هنر و رسانه عهد همزیستی را برگزار میکنند
وقف بر پایه ایثار، نوعدوستی و دوراندیشی استوار است
آغاز انتخاب رشته داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد سال ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد
شرکت های فناوری خواستار افزایش دفاع سایبری در مقابل حملات هوش مصنوعی
نوار نانویی ۳ داروی مسکن را در کمتر از ۲ ثانیه آزاد میکند
قدرتمندترین موشک اروپا به پرواز درآمد
تاکید علمای مسلمان بر عملی کردن وحدت و ایستادگی در مقابل دشمن مشترک
نزاع حجاب، از ابتدا نزاع بر سر قدرت زن بود
البرز زیر بار کمبود مدرسه؛ مهاجرت چالش بزرگ مدارس البرز
توانمند سازی و گذار از الفبا رویکرد جدید سواد آموزی استان سمنان
جزئیات بورسیه تحصیلی صنعت و مشاغل در پذیرش کارشناسی ارشد ۱۴۰۵
غرامت ۱۸ میلیارد دلاری متا برای فرار از شکایت ایالتهای آمریکا
واکنش دانشگاه صنعتی خواجه نصیر به کناره گیری رئیس آن
نفوذ هکرهای چینی به ناسا و سنای آمریکا ردیابی شد
موبایلهای آینده چگونه تغییر میکنند؟
از خیالپردازی سرامیک تاشاعرانگی کاغذ در ماه هنر؛ تکثرِ بودن در پایتخت
محمد اصفهانی در دومین شب از «روایت رحمت» روی صحنه میرود
در طبیعت چه خبر است؟ یک مجموعه خواندنی برای کودکان
پرچم ایران روایتی از خون، باور، ایستادگی و تمنای رسیدن
تاکید بر نقش هنرستانها در مقابله با چالشهای جنگ اقتصادی
کاظمی: دشمن تلاش میکند تا دولتها را از صف مردم جدا کند
امین و مهدیه احمدزاده؛ خواهر و برادر شهید مینابی
پذیرش برگزیدگان المپیادهای جغرافیا و علوم زمین بدون کنکور ابلاغ شد
نتایج آزمون صلاحیت گروه پرستاری سال ۱۴۰۵ اعلام شد
جزئیات آزمون مرحله انفرادی هجدهمین المپیاد علمی دانشجویان علوم پزشکی
دفترچه انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ منتشر شد
آغاز انتخاب رشته داوطلبان مجاز آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ از امروز
سینمای زیرزمینی ایران بررسی شد؛ از بحران بازنمایی تا اقتصاد نامرئی
روایت دبیر انجمن سرود کانون پرورش فکری از برگزاری یک جشنواره ملی
«حبیبی یا نبی»؛ نغمهای برای پیامبر رحمت
ریدلی اسکات با «ستاره های سگی» بدترین فیلمش را ساخت
«کوری» از پروندههای قضایی تا ممیزی؛ این سریال مروج مشروبات الکلی است؟
رازهایی که در یک کشو پنهان است؛ چه کسی دستخط قاتل را تقلید کرد؟
برای پویایی صنف باید صدای جوانها را جدی گرفت؛ سکوت معنا دارد
نسخه ویژه نابینایان «روزی روزگاری» منتشر میشود
وقتی مستند، حافظه میراث ملی را بیدار میکند
ایرانیخوانی نمایشنامه «تاجماه» برگزار شد
«رویای نیمه شب» و ضرورت ساخت آثار تلویزیونی با موضوع مهدویت
وقف رقیب اقتصاد کشور نیست
بیستمین آزمون سراسری قرآن پس از وقفه ای طولانی برگزار میشود
دانشمندی که هنوز رازهایش کشف نشده است؛ کیمیای رازی در تاریخ علم
تجلیل از ۴۵ چهره شاخص در اولین دوره جایزه جهانی دیپلماسی فرهنگی
تاسیس ۱۳ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت
برگزاری آزمون بخش معارفی چهل و نهمین دوره مسابقات سراسری قرآن اوقاف
شرقشناسی بدون ایرانشناسی، امکان یا امتناع؟
متن نوبتدهی آرایشگاه برای عید؛ نمونههایی برای جذب مخاطب
ثبت نام آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵ آغاز شد/ اعلام جزئیات آزمون
محکومیت اقدام غیرقانونی آمریکا علیه متقاضیان آزمونهای بینالمللی
واکنش وزیر علوم به تحریمهای علمی آمریکا
مهلت انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ تمدید شد
اعلام جزئیات مرحله شفاهی آزمونهای دانشنامه تخصصی و فوق تخصصی پزشکی
ایران پرچمدار المپیاد فناوری نانو در سطح جهانی
برگزاری آزمونهای تافل و GRE رسماً در ایران متوقف شد
برگزاری بزرگداشت ابوریحان بیرونی از سوی فلاسفه و اساتید
ارزش از کدنویسی به فهم مسئله منتقل میشود
از نگاه امیرالمومنین(ع) راه مهار طمع انسان به قدرت و ثروت چگونه است؟
تابآوری کودکان در جنگ را با داستان افزایش دهیم
دلاور تنگستانی که حماسه بی پایان غیرت در خلیج فارس را زنده کرد
یوسف حاتمی کیا: ۶سال گفتند این فیلم مصلحت نیست؛ مردمی که از غم نان با جان قمار میکنند
آغاز ثبت نام دهمین دوره تخصصی صحیفه سجادیه
منشور کوروش بدون حتی یک رای مخالف و اصلاحیه در یونسکو ثبت شد
خوانش هجرتی تاریخی توسط یک زن در سپهر فرهنگی ایران
هنر صاحب جواهر ایستادن میان قالب نص و روح تشریع در فقاهت بود
واکاوی رابطه هنر و سرمایه در ریبون
ورود هوش مصنوعی به موضوعات قرآنی و پژوهشهای حدیثی و دینی
پایبندی پل شریدر به هوش مصنوعی؛ فیلم بعدی با AI ساخته میشود
مداحان کشور برای نوجوانان کلاس مداحی برگزار میکنند
تصویری از نماز بر پیکر شهدای عروسی کوهستک سیریک
مدیر اسلامی با مهندسی انسجام، سلایق را به وحدت عمل در میآورد
موانع استجابت دعا چیست؟ طلب مغفرت برای کافران مستجاب نمیشود
فراخوانی برای جمع آوری «ایدههای برتر قرآنی»
موشک ایرانی موضوع نخستین شماره کتابمجله "آورد"
جدال دوباره ساترا و ارشاد؛ «داش آکل» وارد میشود
کلونی در جشنواره فیلم ونیز درخشید و با شیر طلا به ترامپ تاخت
ادامه حاشیههای «آرش» و نوید؛ کیت بلانشت «الکترا» شد
دانشمندی که جواب سوالهایش را از آسمان میخواست
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.