کد خبر: 171958
ف
 تفاوت دیپلماسی در مکتب علوی با مکاتب واقع‌گرا چیست؟
برخلاف مکاتب واقع‌گرای افراطی که در سیاست خارجی هر وسیله‌ای را برای رسیدن به هدف توجیه می‌کنند، در نهج‌البلاغه، «عهد و پیمان» یک امر قدسی و الهی است که مرزهای عقیده و مذهب را در می‌نوردد.

به گزارش ثریا در منظومه فکری امیرالمؤمنین علی (ع)، دیپلماسی و روابط بین‌الملل بر پایه اصولی استوار است که فراتر از منافع گذرا و متغیر سیاسی تعریف می‌شوند. برخلاف مکاتب واقع‌گرای افراطی که در سیاست خارجی هر وسیله‌ای را برای رسیدن به هدف توجیه می‌کنند، در نهج‌البلاغه «عهد و پیمان» یک امر قدسی و الهی است که مرزهای عقیده و مذهب را در می‌نوردد. امام علی (ع) در عهدنامه مالک اشتر، فصلی زرین را به موضوع صلح و پیمان‌های بین‌المللی اختصاص داده‌اند که نه تنها یک دستورالعمل نظامی، بلکه یک دکترین اخلاقی برای حکمرانی جهانی است. این گزارش به واکاوی ابعاد دیپلماسی علوی با تمرکز بر وفای به عهد و جایگاه صلح در روابط با دشمن می‌پردازد.

تقدس پیمان و جایگاه جهانی وفای به عهد

امام علی (ع) وفای به عهد را یکی از معدود ارزش‌هایی می‌دانند که در میان تمامی آحاد بشر، با هر گرایش و آیینی، مورد پذیرش و احترام است. ایشان در نامه ۵۳ خطاب به مالک می‌فرمایند: «فَإِنَّهُ لَیْسَ مِنْ فَرَائِضِ اللَّهِ شَیْءٌ النَّاسُ أَشَدُّ عَلَیْهِ اجْتِمَاعاً - مَعَ تَفَرُّقِ أَهْوَائِهِمْ وَ تَشَتُّتِ آرَائِهِمْ - مِنْ تَعْظِیمِ الْوَفَاءِ بِالْعُودِ». از منظر امام، وفای به پیمان‌ها حتی در میان مشرکان دوران جاهلیت نیز محترم شمرده می‌شد، چرا که آنان نیز پیامدهای وخیم پیمان‌شکنی را درک کرده بودند. این نگاه نشان می‌دهد که در دیپلماسی علوی، «اعتبار بین‌المللی» حاکمیت اسلامی بر پایه صداقت و پایبندی به امضاها شکل می‌گیرد. در واقع، پیمان‌شکنی نه تنها معصیت الهی است، بلکه سرمایه اجتماعی و سیاسی دولت را در عرصه جهانی نابود می‌کند. از دیدگاه قرآن کریم نیز وفای به عهد یک دستور صریح است (اوفوا بالعقود) که در سیره علی (ع) به عنوان یک اصل لایتغیر در مواجهه با دشمنان تجلی یافته است.

صلح شرافتمندانه؛ مصلحتی برای امنیت و آرامش

در اندیشه علوی، صلح فی‌نفسه هدف نیست، اما وسیله‌ای برای تأمین امنیت امت و بازسازی قوای مادی و معنوی جامعه است. امام به مالک دستور می‌دهند: «وَ لَا تَدْفَعَنَّ صُلْحاً دَعَاکَ إِلَیْهِ عَدُوُّکَ وَ لِلَّهِ فِیهِ رِضًی». صلحی که در آن رضایت خدا نهفته باشد، نباید رد شود. معیار اصلی برای پذیرش صلح، نفع عمومی و آرامش مردم است. امام سه پیامد مثبت برای صلح برمی‌شمارند: آرامش لشکریان، رهایی از غم و اندوه ناشی از جنگ، و امنیت پایدار برای سرزمین‌ها. دیپلماسی در اینجا به معنای یافتن مسیری است که خون مسلمانان حفظ شود و در عین حال، عزت و استقلال کشور آسیب نبیند. صلح شرافتمندانه در نهج‌البلاغه صلحی نیست که از سر ترس یا ذلت باشد، بلکه صلحی است که حاکم با در نظر گرفتن قدرت لایه‌های مختلف جامعه و مصالح بلاد، آن را به عنوان یک گزینه عقلانی برمی‌گزیند.

وفای به عهد؛ سپر دفاعی و حریم امن

یکی از دقیق‌ترین نکات در دیپلماسی علوی، نحوه اجرای پیمان است. امام تأکید دارند که وقتی پیمانی بسته شد، حاکم باید خود را سپر آن پیمان قرار دهد: «فَحُطْ عَهْدَکَ بِالْوَفَاءِ وَ ارْعَ نَفْسَکَ بِالْأَمَانَةِ وَ اجْعَلْ نَفْسَکَ جُنَّةً دُونَ مَا أَعْطَیْتَ». این یعنی حاکم اسلامی اجازه ندارد به بهانه تغییر شرایط یا دستیابی به منافع بیشتر، عهد خود را زیر پا بگذارد. پیمان در اندیشه امام، «حریم امن» (حریماً یسکنون الی منعته) و «پناهگاهی» است که خداوند میان بندگانش قرار داده تا در سایه آن آرام گیرند. بنابراین، حتی با دشمنی که در میدان جنگ بوده، پس از بستن پیمان باید با کمال صداقت رفتار کرد. این رفتار، دشمن را در تنگنای اخلاقی قرار می‌دهد و افکار عمومی جهان را به نفع نظام اسلامی بسیج می‌کند.

شفافیت و پرهیز از ابهام در قراردادهای بین‌المللی

در فن مذاکره و تنظیم معاهدات، امام علی (ع) بر شفافیت و صراحت تأکید ویژه‌ای دارند. ایشان به مالک هشدار می‌دهند که قراردادی نبندد که در آن راه برای تعابیر چندپهلو و فریبکارانه باز باشد: «وَ لَا تَعْقِدْ عَقْداً تَجُوزُ فِیهِ الْعِلَلُ». این دستور نشان‌دهنده دقت نظر امام در مسائل حقوقی و سیاسی است. قرارداد باید به گونه‌ای تنظیم شود که پس از امضا و استواری، دشمن نتواند با تکیه بر ابهامات متنی، از زیر بار تعهدات خود شانه خالی کند (وَ لَا تَعْوِلَنَّ عَلَی لَحْنِ قَوْلٍ بَعْدَ التَّأْکِیدِ وَ التَّوْثِقَةِ). این رویکرد نه تنها جلوی فریب دشمن را می‌گیرد، بلکه نشان‌دهنده اقتدار و هوشمندی تیم مذاکره‌کننده حاکمیت اسلامی است.

یکی از مرزهای اصلی میان سیاست علوی و سیاست ماکیاولیستی، موضوع «مکر» است. در حالی که بسیاری از سیاستمداران، فریب دادن دشمن در پیمان‌ها را نوعی نبوغ می‌دانند، امام علی (ع) آن را به شدت نفی می‌کنند: «فَإِنَّهُ لَا یَجْتَرِئُ عَلَی اللَّهِ إِلَّا جَاهِلٌ شَقِیٌّ». پیمان‌شکنی، جسارت به درگاه الهی تلقی می‌شود. امام تأکید می‌کنند که «لا غدر فی الاسلام» (در اسلام خیانت و پیمان‌شکنی وجود ندارد). اگر حاکمی در مضیقه قرار گرفت و احساس کرد پیمانی که بسته به ضرر اوست، باز هم حق ندارد به مکر و خیانت متوسل شود. امام می‌فرمایند صبوری در برابر سختی پیمانی که امید به گشایش الهی در آن است، بسیار بهتر از پیمان‌شکنی‌ای است که حاکم را گرفتار بازخواست الهی و ننگ ابدی کند.

دیپلماسی در نهج‌البلاغه بر پایه سه رکن «خدا محوری»، «اخلاق‌گرایی» و «عقلانیت استراتژیک» بنا شده است. صلح شرافتمندانه در این نظام، فرصتی برای خدمت به مردم و اثبات حقانیت است. وفای به عهد، نه یک ضعف، بلکه بزرگترین قدرت دیپلماتیک نظام اسلامی است که اعتماد جهانی را برمی‌انگیزد. از منظر امیرالمؤمنین (ع)، حکمرانی که بر پایه صدق و وفای به عهد با دوستان و دشمنان استوار باشد، بنیانی تزلزل‌ناپذیر خواهد داشت. این دکترین به ما می‌آموزد که در روابط بین‌الملل، حفظ اصول اخلاقی و حقوقی، نه تنها مانع پیشرفت نیست، بلکه ضامن بقا و عزت پایدار امت در برابر توطئه‌های بیگانگان است.

منبع: مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

نخستین جلسه دوره جدید هیئت امنای دانشگاه علم و فرهنگ برگزار شد

۱۰۰ بورسیه تحصیلی روسیه به دانشجویان مستعد و شایسته اعطا می‌شود

میراث فکری دکتر گلشنی سرمشق نخبگان در مسیر خیزش علمی کشور است

آغاز فرصت مجدد ثبت نام آزمون دانشنامه و گواهینامه دندانپزشکی سال ۱۴۰۵

همزمانی تشییع دکتر گلشنی در دانشگاه با سی‌امین سالگرد تاسیس فلسفه علم

اعلام زمان‌بندی کلاس‌های دانشگاه آزاد برای ورودی‌های جدید کاردانی و کارشناسی

اگر شبکه ملی اطلاعات تکمیل نشود شهروندان سیلیکون‌ولی می‌شویم

چین استخراج منابع از ماه را تا سال ۲۰۳۰ هدف‌گذاری کرد

ضوابط استفاده از هوش مصنوعی در دانشگاه‌ها به‌زودی ابلاغ می‌شود

عکس روز ناسا از سیاره نپتون

واکنش آموزش و پرورش به خبر فوت سوگند صیادی

برگزیدگان رویداد «جوان سال» به مدرسه حکمرانی جوانان راه می‌یابند

تعطیلی مدارس آخرین راهکار مقابله با آلودگی هواست

نظارت بر تلاش شبانه‌روزی آماده‌سازی کتاب‌ درسی سال تحصیلی جدید

رکوردشکنی دانش‌آموزان ایرانی با ۲۴ طلای علمی در جنگ

قسمت جدید «ریحانه» با اجرای ژیلا صادقی امشب روی آنتن می‌رود

اژدهای افتخاری گوتبورگ جلوی پای سازندگان «ارزش احساسی» خوابید

ساخت مجموعه مستند ۱۴ قسمتی «طولانی ترین جنگ» با نگاهی به زندگی حاج قاسم

قصه فداکاری و عشق محض یک‌ مرد به همسرش در یک فیلم

رویداد ملی «ایران‌دخت» درباره توانمندی‌های زنان است

نکاتی جالب درباره تقسیم بندی‌های مختلف قرآن

کتاب «پس از پیامبر (ص)» منتشر شد

تصویری از موشک حاج قاسم با سر جنگی موشک خیبرشکن

ماجرای زندگی نویسنده مفاتیح الجنان برای نسلی که او را نمیشناسد

استاد گلشنی افق‌ بلند علوم تجربی و فیزیک را با ژرفای اندیشه فلسفی پیوند زد

زره مخصوص از فضانوردان در مقابل زباله‌های فضایی محافظت می‌کند

دکتر مهدی گلشنی، استاد ممتاز فیزیک دانشگاه شریف درگذشت

تربیت بیش از ۸۰ هزار دانش‌آموخته در دانشگاه صنعتی امیرکبیر

پذیرش مستقیم دستیاری از بین پزشکان عمومی نیمه دوم آذر اجرایی می‌شود

قابل توجه دانشجویان: فراخوان فرصت پژوهانه فولاد مبارکه برای دانشجویان منتشر شد

جشن استقبال از دانشجویان نوورود شریف ۲ آذرماه برگزار می‌شود+پوستر

یک ریاضیدان مسئله ۱۶۷ ساله ریاضی را با کمک هوش مصنوعی حل کرد

ایران و ترکیه در مسیر افزایش انتشار دی‌اکسیدکربن

ماموریت محرمانه نیروی فضایی آمریکا به مدار زمین انجام شد

ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان دانشگاه پیام نور از امروز آغاز می‌شود

واکنش رئیس دانشگاه تهران به مقاله نیویورک تامز درباره توجیه حمله به زیرساخت‌های آبی ایران

دامنه حمله‌های سایبری به اتحادیه اروپا رسید

اف بی آی و وزارت کشاورزی آمریکا جدیدترین قربانیان هکرها شدند

۳۰ درصد ظرفیت منتقل‌شده پزشکی و دندانپزشکی از پذیرش سال ۱۴۰۶ کسر می‌شود

نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل» منتشر شد

مجسمه‌هایی با پوششی از نقوش ایرانی به نیاوران آمدند

در دیدار آهنگساز ایتالیایی با مدیران بنیاد رودکی چه گذشت؟

طرح سینما کارت دانش‌آموزی اجرا می‌شود

ناهید شعشعانی، دوبلور پیشکسوت درگذشت

همراه با فیلم‌های آخر هفته تلویزیون؛ از «به وقت شام» تا «در بروژ»

از کتاب اختران تهران رونمایی شد

روایت تازه‌ای از جهان فکری و میراث فلسفی فارابی در هم اندیشی اساتید و پژوهشگران

انسان معاصر در عصر انفجار اطلاعات به حقیقت نزدیک‌تر شده است؟

پیشنهاد تشکیل شورای مستقل علوم پایه در دومین نشست هم‌اندیشی استادان

لزوم رفع فوری چالش‌های دانشجویان ایرانی در روسیه در دیدار رئیس سازمان امور دانشجویان و سفیر جمهوری اسلامی ایران

اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاه‌های علوم پزشکی +جدول

ارتقاء رتبه دانشگاه تربیت مدرس در نظام رتبه‌بندی جهانی گرین متریک

تصویری از احمد نجفی در اتاق گریم سریال سلمان فارسی

ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام می‌شود

۴۹۶ هزار و ۸۰۶ نفر در کنکور سراسری و دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ قبول شدند

تصویب ضوابط ایجاد دوره‌های تکمیلی تخصصی بالینی «فلوشیپ»

نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد

دانشگاه‌ها مجاز به کاهش واحدهای درسی مقطع کارشناسی شدند

کلید نهایی آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی ۱۴۰۵ اعلام شد

تاکید رئیس دانشگاه تهران بر نظارت روسای دانشکده‌ها بر پوشش دانشجویان

پیام‌نور از نیمه آذرماه به دانشجویان علوم پزشکی درس می‌دهد+جزئیات

آمازون و گوگل مالک ۳۰ درصد سهام آنتروپیک پس از عرضه اولیه می‌شوند

توسعه همکاری‌های علمی با کشورهای آفریقایی و جذب دانشجویان خارجی

نقش هوش مصنوعی در هدف قرار دادن مدرسه میناب به عنوان هدف نظامی

تأکید رئیس دانشگاه علمی‌کاربردی بر تشکیل انجمن دانش‌آموختگان

یک گام دیگر برای اصلاح ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی برداشته شد

مشوق‌های جدید فناورانه پیرو منویات رهبری؛ حمایت از پروژه‌های پرریسک

سیستم‌های زیرساختی آمریکا شکاف‌های رفع نشدنی دارند

ثبت رویداد از ایده تا کسب‌وکار دانشکده شریعتی در شبکه جهانی کارآفرینی

کپی کردن ریلزها در اینستاگرام ممنوع شد

درگذشت استاد پیشکسوت ریاضی دانشگاه صنعتی شریف

پاویون دانش‌بنیان‌ها در نمایشگاه توانمندی‌های صادراتی جمهوری اسلامی

نه قاطع انویدیا به استخدام دوباره هوانگ

تاکسی روباتیک گوگل از بزرگراه های آمریکا جمع شد

مایکروسافت با ۷ مدل جدید به جنگ اوپن ای آی و آنتروپیک رفت

نشست تخصصی دستگاه‌های پرتو ایکس در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد

ایالت اورگن جدیدترین شاکی اوپن ای آی شد

نتایج نهایی رشته‌های با آزمون دانشگاه آزاد در کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد

آغاز نخستین طرح سراسری نظرسنجی رضایت دانشجویان از اول آذرماه

تعمیر مبل استیل و راحتی در کرج؛ تفاوت خدمات و عوامل مؤثر بر هزینه

نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام می‌شود

حجت‌الاسلام خسروپناه خواستار کوچک‌سازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاه‌ها شد

ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام می‌شود

«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه

انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی

دانشگاه‌ها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند

حذف ۲ اپ کاربردی از موبایل‌های سامسونگ

تلگرام در عراق فیلتر شد

چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی

فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سه‌شنبه غیرحضوری شد

به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس

فرصت مجدد ثبت‌نام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی

مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزش‌وپرورش واگذار شد

طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا می‌شود

آپارتمان‌های قم در زمان امام عسکری (ع)

بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند

۳ پیش‌نیاز تحقق خیزش علمی جدید

کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی

واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی

خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت

گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد

نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد

اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاه‌های علوم پزشکی +جدول

۴۹۶ هزار و ۸۰۶ نفر در کنکور سراسری و دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ قبول شدند

پاویون دانش‌بنیان‌ها در نمایشگاه توانمندی‌های صادراتی جمهوری اسلامی

تعمیر مبل استیل و راحتی در کرج؛ تفاوت خدمات و عوامل مؤثر بر هزینه

سرمایه‌گذاری در اتاق شیشه‌ای؛ چرا شفافیت، شاهرگ حیات پلتفرم‌های مالی دیجیتال است؟

نه قاطع انویدیا به استخدام دوباره هوانگ

پیام‌نور از نیمه آذرماه به دانشجویان علوم پزشکی درس می‌دهد+جزئیات

روایت تازه‌ای از جهان فکری و میراث فلسفی فارابی در هم اندیشی اساتید و پژوهشگران