به گزارش ثریا آزاده نظربلند؛ دبیرکل نهاد در نشست مجازی «از زنجان تا دهلران، از دل آوار تا همدلی کتابداران کتابخانه‌های عمومی کشور»، مهمترین اتفاق ایام جنگ رمضان را، حضور همه‌جانبه کتابداران و باز بودن کتابخانه‌ها از ابتدای جنگ دانست.

وی افزود: کتابخانه‌ها پاتوق اجتماعی و فرهنگی هستند و برای مراقبت از روح جمعی جامعه و روحیه‌دادن برای وحدت و پایداری در جامعه بسیار موثر هستند. چیزی که همیشه در جامعه پایدار بوده است فرهنگ و پایگاه‌های فرهنگی است و تداوم فعالیت این مراکز فرهنگی، به تقویت این امر کمک می‌کند. باید کتابخانه‌ها را مأمن حضور مردم بدانیم. از ۶۲ کتابخانه‌ای که تخریب شده است، بسیاری از آن‌ها خسارات جزئی دارند که می‌توانند سریع با بازسازی به خدمت بازگردند و بسیاری هم تاکنون برگشته‌اند. تنها سه کتابخانه آسیب کامل دیدند که بخشی از شبکه خدمتمان را به واسطه آن از دست داده‌ایم. به زنجان که رفته بودیم، بعضی از اعضای کتابخانه‌ها هم آمده بودند و وضعیت کتابخانه را که می‌دیدند، بسیار غمگین بودند و این هم نشانه‌ دلبستگی عاطفی اعضاء به کتابخانه و کتاب‌ها است.

مردم ما را نمی‌توان از مرگ ترساند

نظربلند با تاکید بر اینکه از دست دادن یک فضای فرهنگی و مناسبات فرهنگی آن، باعث اضمحلال تدریجی مفاهیم و مسائل فرهنگی می‌شود که در درون جامعه بروز و ظهور دارد، گفت: در بازدیدی که از زنجان داشتیم و در گزارشاتی که از دهلران و سایر کتابخانه‌ها مثل کتابخانه آذرشهر که آسیب‌دیدگی بیشتری داشتند داریم، نشان می‌دهد که بخش قابل‌توجهی از کتاب‌ها و تجهیزات این‌ فضاها از دست‌ رفته است و در جلساتی با استانداران و مسئولین فرهنگی استان‌ها که داشتیم، تاکید کردیم که باید به سرعت به برگرداندن کتابخانه‌ها به چرخه خدمت کمک شود، چون الان که مردم ما به این همبستگی بی‌بدیل رسیده‌اند، نیاز به فرهنگ‌سازی بیشتری وجود دارد. الان مهمترین کار بعد از معجزه همبستگی مردم، نگه‌داشتن بنیه فرهنگی کشور ما و مردم ماست که اکنون فارغ از هر تفکری برای ایران حرکت می‌کنند و تلاش می‌کنند. ما در این ایام صحنه‌های خوبی را از حضور مردم رقم زدیم، خصوصا در کنار پل‌ها و نیروگاه‌ها در روز آخر قبل از توقف جنگ که نشان داد مردم ما را نمی‌توان از مرگ ترساند و این پیام مهمی بود که به دنیا مخابره شد. این مسئله از بنیانِ فرهنگ ما نشات می‌گیرد و کتابخانه‌ها به‌عنوان مراکز فرهنگی باید نسبت به این قضیه همیت و توجه داشته باشند و تقویت شوند.

کتابخانه‌ها را همچون شعاری که می‌دهیم، پاتوق فرهنگی کنیم

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، ادامه داد: در جلسه با کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی هم گفتیم که دست کسانی که کمک می‌کنند برای بازسازی کتابخانه‌ها را به گرمی می‌فشاریم. از همه کتابدارها خواهش می‌کنم که با توجه به شرایط فعلی‌ که در کشور در آن هست، خودشان را به‌عنوان یک نیروی پای لانچر قلمداد کنند. باید به این سمت برویم که کتابخانه‌ها را همچون شعاری که می‌دهیم، پاتوق فرهنگی کنیم.

وی با بیان اینکه شاید بتوانیم آسیب‌هایی که به بنای کتابخانه‌ها رسیده است را جبران کنیم اما منابعی که از دست رفته را نمی‌توان به راحتی جبران کرد، گفت منابع کتابخانه سیدالشهداء(ع) زنجان منحصربه‌فرد و بی‌نظیر بود و ما بخش از میراث مکتوب فرهنگی کشورمان را از دست دادیم که در بیانیه نهاد به ایفلا هم این نکته اشاره شد که یک کشور متخاصم، میراث بین نسلی ما را نابود می‌کند و این مسئله باید محکوم شود. این اقدام یک جنایت جنگی محسوب می‌شود و توسط کشورهایی که مدعی حقوق بشر هستند اتفاق افتاده است. از طریق نهادهای بین‌المللی در خارج از کشور هم پیگیر هستیم که تخریب اماکن فرهنگی در ایران را محکوم کنند.

کتابخانه‌های سیار در میادین شهرها، با استقبال بسیار خوبی مواجه شده‌اند

آزاده نظربلند در پایان یادآور شد: از همکاران می‌خواهیم که ما را در خدمت به مردم چه در کتابخانه‌ها و چه در میادین مختلف در شهرها یاری کنند. این شب‌ها، استقرار کتابخانه‌های سیار در موکب‌ها و میادین شهرها، با استقبال بسیار خوبی مواجه شده که بسیار امیدبخش بوده و نوید پویایی و زندگی‌ است. درست است که ما در شرایط بحرانه و جنگ هستیم، اما همین کنار هم بودن دلگرم‌کننده‌ است و در احیای سریع اماکن و کتابخانه‌ها موثر واقع می‌شود. این مسئله اثبات می‌کند که کتابخانه‌ها پویا هستند و نیاز به بازسازی سریع دارند تا به فرهنگسازی بین مردم کمک شایانی کنند. ما در نهاد برای جبران خسارات به کتابخانه‌های تخریب‌شده و آسیب‌دیده و همچنین دیگر مراکز فرهنگی، یک گروه جهادی تشکیل دادیم که شیوه مشارکت در آن به‌زودی اطلاع‌رسانی خواهد شد.

در بخش دیگری از این نشست، روح‌الله منوچهری؛ معاون پژوهش، برنامه‌ریزی و فناوری اطلاعات نهاد، با اشاره به تجربه آسیب به ۶۲ کتابخانه در کشور در ایام جنگ رمضان، آن را حمله به بخشی از حافظه فرهنگی ایران دانست و ادامه داد: مسئله امروز ما، مسئله ایستادگی کتابداران و ماندگاری فرهنگ است. کتابخانه‌هایی که در دهلران و زنجان به‌صورت صد درصدی تخریب شدند، پناهگاه‌هایی بودند که کتابداران آن‌ها را برای فرهنگ کشور نگه داشته بودند. وقتی یک کتابخانه آسیب‌ ببیند، بخشی از فرهنگ جامعه آسیب می‌بینند. کتابداران در هر شرایطی نمی‌گذارند چراغ علم و فرهنگ خاموش شود، با این‌حال برای بازسازی و تاب‌آوری بهتر و بیشتر، باید تلاش کنیم و برنامه‌ریزی داشته باشیم.

منصور کوهی رستمی؛ عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز و رئیس انجمن علمی ارتقای کتابخانه‌های عمومی ایران که دبیری این نشست را برعهده داشت نیز در سخنانی گفت: با همت کتابداران و تداوم شبکه‌سازی، کتابخانه‌ها را زنده نگه می‌داریم. پیشنهاد می‌کنیم کمیته ویژه بازسازی کتابخانه‌ها را با حضور نهادهای ملی و خیّرین تشکیل بدهیم و پیگیری حقوقی را در جوامع بین‌المللی انجام بدهیم. در این روزها که روزهای سختی برای نهاد است، با همیاری یکدیگر می‌توانیم بازسازی کتابخانه‌ها را تا رسیدن به نتیجه مطلوب پیگیری کنیم.

سربازان با کتاب‌ها انس و آرامش می‌گرفتند

در این نشست مجازی همچنین حجت‌الاسلام ایمان مرادی؛ مسئول کتابخانه شهدای مظلوم مرزبانی دهلران، با اشاره به اینکه در این کتابخانه، چهار هزار جلد کتاب متنوع قرار داشت که مورد استفاده سربازان و نیروهای پایور و خانواده‌هایشان بود، ادامه داد: در کتابخانه ۲۰ قفسه داشتیم و علاوه بر فضای کتابخانه که ۱۵۰ متر بود، سرویس بهداشتی و سالن مطالعه هم تخریب شده‌اند. بعضی از سربازان، سختی دوری از خانواده داشتند، می‌گفتند ما با کتاب‌ها که انس می‌گیریم، آرامش می‌گیریم. انس با کتاب، باعث تاثیرگذاری در فرد برای ساختن آینده می‌شود.

چهار روز دود از سوختن کتاب‌ها و قفسه‌ها بلند بود

در بخش دیگری از این برنامه، زهرا نجفلو؛ مسئول کتابخانه سیدالشهداء(ع) حسینیه اعظم زنجان هم با تاکید بر اینکه این کتابخانه خانه دوم من است و کتاب‌ها را مثل بچه‌های خودم دوست داشتم، افزود: کتابخانه ما هزار متر زیر بنا داشت و در زیرزمین بخش اداری حسینیه قرار داشت. ۳۶ هزار جلد کتاب در کتابخانه بود که ده هزار جلد آن، در حوزه تخصص امام حسین‌شناسی بود که با زبان‌های عربی و انگلیسی هم وجود داشت و در سطح خاورمیانه بسیار تک و بی‌نظیر بودند. بعد از بمباران، چهار روز دود از سوختن کتاب‌ها و قفسه‌ها بلند بود. کتابخانه در منطقه محرومی بود و بچه‌ها از کتابخانه استقبال خوبی داشتند. آخرین برنامه در حسینیه نیز در هفته کتاب، با استقبال خیلی خوبی همراه شد.

امیدواریم کتابخانه سیدالشهداء (ع) خیلی بهتر و مجهزتر از قبل بازسازی شود

در ادامه سهیلا کرمی؛ کتابدار سابق کتابخانه سیدالشهداء(ع) حسینیه اعظم زنجان هم گفت: ‫سال ۸۹ به مدت دو سال مسئول این کتابخانه بودم. ‫برای ثبت کتاب‌های بخش امام حسین‌شناسی، اسامی بعضی کتاب‌ها در ‫کتاب‌شناسی ملی هم نبود و ‫از منابع عربی کمک می‌گرفتیم تا این مجموعه را ثبت کنیم. امیدواریم که این کتابخانه خیلی بهتر و کامل‌تر و مجهزتر از قبل، با کمک نهاد و بانیان حسینیه اعظم و مردم، مجدد بازسازی شود و شکل بگیرد، چون این کتابخانه مجموعه کاملی بود و می‌توانست استفاده خیلی بهتری از آن بشود.

راه‌اندازی پویش گسترده برای حمایت از کتابخانه‌های آسیب‌دیده

محمد رضاخانی؛ مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان زنجان نیز در پایان، از کتابداران و انجمن درخواست کرد تا همانند مدرسه شجره طیبه میناب، پویش گسترده‌ای در حمایت از کتابخانه‌های آسیب‌دیده ایجاد شود تا جامعه ایران و بین‌الملل نسبت به این موضوع حساسیت بیشتری داشته باشند.

منبع: مهر