به گزارش ثریا بررسی تاریخ تحولات معاصر ایران و منطقه، بدون تحلیل دقیق منظومه فکری و سیره عملی شهید آیت‌الله خامنه‌ای امری ناممکن است. ایشان در قامت یک نظریه‌پرداز سیاسی و رهبری که طولانی‌ترین دوران مدیریت کلان نظام را بر عهده داشت، واجد ویژگی‌های منحصربه‌فردی در حوزه‌های فقه حکومتی، استراتژی نظامی و دیپلماسی مقاومت بود.

درصددیم در مجموعه گفتگویی به خوانشی تحلیلی از دهه‌ها کنشگری ایشان در سپهر عمومی بپردازیم. شخصیت ایشان، به عنوان پیونددهنده‌ سنت فقاهتی با مقتضیات دنیای مدرن، چالش‌ها و فرصت‌های نوینی را پیش روی حکمرانی اسلامی قرار داد.از تدوین سیاست‌های کلان در دوران گذار پس از جنگ، تا ایستادگی بر اصول استقلال‌طلبی در برابر فشارهای بین‌المللی، همگی بخشی از کارنامه‌ای است که نیازمند واکاوی است.

در این گفتگوها تلاش شده است تا فراتر از نگاه‌های کلیشه‌ای، به ابعاد کمتر شناخته شده‌ی اندیشه ایشان در باب «تمدن نوین اسلامی» و «نظم نوین جهانی» پرداخته شود. اکنون که دوران حیات سیاسی ایشان به تاریخ پیوسته و به مقام شهادت نائل گشته‌اند، بازخوانی میراث‌شان نه تنها یک ضرورت تاریخی برای درک ریشه‌های ثبات ایران، بلکه نقشه‌راهی برای فهم آینده‌ی جبهه مقاومت در منطقه به شمار می‌رود.

به همین منظور با داوود معماری پژوهشگر قرآنی به گفتگو نشستیم که در ادامه حاصل آن را می خوانید:

داوود معماری پژوهشگر قرآنی در گفتگو با خبرنگار مهر درباره ابعاد شخصیتی و مدیریتی رهبرِ شهید انقلاب، گفت: تحقیق‌های گسترده‌ای در قالب کتاب‌ها، مقالات و همایش‌های مختلف انجام شده است. یکی از ابعاد مهم در مدیریت رهبرِ شهید انقلاب تأکید بر مدیریت علمی و تخصص‌محور بود.

وی افزود: رهبرِ شهید انقلاب معتقد بودند هر فردی که در هر سطحی مسئولیت می‌پذیرد، باید توان مدیریتی به معنای تخصصی آن را داشته باشد. در انتصابات مختلف، چه در دوره ریاست‌جمهوری و چه در حدود ۳۷ سال رهبری نظام، همواره افرادی برگزیده می‌شدند که از نظر علمی و تخصصی با حوزه مسئولیت خود هم‌خوانی و هماهنگی کامل داشته باشند.

این پژوهشگر قرآنی ادامه داد: این‌گونه نبود که به صرف دینی و مذهبی بودن نظام، مباحث علمی و تخصصی نادیده گرفته شود. از نگاه رهبرِ شهید، «تخصص در کنار تعهد» یک اصل اساسی بود و ایشان بر اصول و مبانی مدیریت علمی تأکید جدی داشتند.

معماری با بیان اینکه در انتصاب فرماندهان نظامی، مسئولان اقتصادی و متولیان سیاست خارجی و بین‌الملل، همواره این شرط لحاظ می‌شد که فرد منتخب آشنایی کامل با اصول و روش‌های تخصصی حوزه خود داشته باشد. تصریح کرد: رهبرِ شهید بارها تأکید می‌کردند که جابه‌جایی نیروها نباید صرفاً جنبه سیاسی، گروهی یا جناحی داشته باشد؛ بلکه در مسئولیت‌های کلان و مهم، باید قبل از هر چیز به صلاحیت‌های علمی و تخصصی توجه شود تا امور کشور و مردم به‌صورت روان، درست و علمی پیش برود.

پیوند مدیریت با معنویت، تقوا و تعهد در نگاه مدیریتی رهبر شهید انقلاب

وی «عنصر معنویت و تعهد ایمانی و تقوا» را مؤلفه مهم دیگر مدیریت از نگاه رهبرِ شهید دانست و اظهار کرد: برخلاف بسیاری از الگوهای مدیریتی در کشورهای دیگر، رهبرِ شهید انقلاب در کنار تخصص، به ایمان، معنویت، تقوا، اخلاق، امانت‌داری و حتی اصالت خانوادگی افراد توجه ویژه داشتند. از نظر ایشان، مدیر شایسته باید خصوصیات یک فرد مؤمن را دارا باشد.

معماری با اشاره به سیره پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین امام علی(ع) در این زمینه، ابراز کرد: همان‌طور که در نهج‌البلاغه می‌بینیم، امیرالمؤمنین(ع) در آن چهار سال و نه ماه حکومت، و نیز پیامبر(ص) در ده سال حاکمیت در مدینه، هنگام انتصاب فرماندهان نظامی یا حاکمان شهرها، علاوه بر توان علمی و مدیریتی، حتماً به تقوا، خداترسی و امانت‌داری افراد توجه می‌کردند؛ به‌گونه‌ای که فرد، خدا را در همه کارهای خود حاضر و ناظر بداند و در بیت‌المال خیانت نکند و عزل و نصب‌ها را بر مبنای شایسته‌سالاری انجام دهد.

این پژوهشگر قرآنی بیان کرد: این همان الگویی است که در مدیریت رهبرِ شهید نیز به‌روشنی دیده می‌شد. ایشان ضمن پایبندی شخصی به این اصول، همواره به مسئولان تأکید می‌کردند که «تخصص بسیار مهم است، اما بدون تعهد، می‌تواند به‌جای آنکه مفید باشد، مضر واقع شود». به بیان دیگر، اگر مسئولی هرقدر هم متخصص باشد، اما متعهد نباشد، تخصص او تضمین‌کننده منافع مردم و نظام نخواهد بود.

نقش‌آفرینی و نظارت مردم بر مدیران

وی با اشاره به شاخصه دیگری از مدیریت در نگاه رهبر شهید انقلاب، اظهار کرد: نقش‌آفرینی و نظارت مردم بر مدیران سومین شاخصه برجسته در نگاه مدیریتی رهبرِ شهید است. رهبرِ شهید در همه انتصابات، پس از لحاظ‌کردن تخصص و تعهد افراد، بر این نکته تأکید می‌کردند که مدیران باید نقش مردم را در تصمیم‌گیری‌ها و عملکرد خود مدنظر قرار دهند و برای نظر و انتقاد مردم اهمیت قائل شوند.

معماری افزود: ایشان به مدیران گوشزد می‌کردند که نظرات و انتقادات مردم را بشنوند، انتقادات را جدی بگیرند و پیشنهادهای مردم را ـ در صورت منطقی بودن ـ در برنامه‌های خود لحاظ کنند؛ به‌گونه‌ای که جهت‌گیری تصمیمات، مبتنی بر منافع مردم باشد، نه منافع شخصی یا جناحی. این رویکرد، حضور فعال مردم در عرصه مدیریت کلان کشور و نظارت آنان بر مسئولان را تقویت می‌کرد.

این پژوهشگر قرآنی در پایان خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم به‌طور خلاصه بیان کنیم، می‌توانیم بگوییم سه عنصر «مدیریت علمی و تخصص‌محور»، «معنویت و تعهد دینی و اخلاقی» و «نقش‌آفرینی و نظارت مردم» سه رکن اصلی در منظومه مدیریتی رهبرِ شهید انقلاب بود که در طول سال‌های مسئولیت ایشان، به‌طور مستمر مورد تأکید و عمل قرار گرفت.