به گزارش ثریا اباصلت غریب، دانش آموخته دانشگاه باقرالعلوم، در تحلیل رایج شیعی، مسئله اصلی پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، فراموش شدن واقعه غدیر نبود. بسیاری از مسلمانان صدر اسلام در غدیر حضور داشتند، سخنان پیامبر را شنیده بودند و آن واقعه را به یاد داشتند. مسئله اصلی در واقع به حوزه رفتار سیاسی و اجتماعی بازمیگشت؛ یعنی فاصله میان «دانستن» و «عمل کردن».
به بیان دیگر، چالش اصلی جامعه اسلامی آن روز، فقدان آگاهی نبود، بلکه اختلاف در نحوه مواجهه با رهنمودی بود که پیشتر از سوی پیامبر اکرم(ص) ارائه شده بود. این مسئله نشان میدهد که در تحولات تاریخی، آگاهی بهتنهایی تضمینکننده حرکت صحیح جامعه نیست و نقش خواص و نخبگان در تبدیل آگاهی به کنش سیاسی و اجتماعی، نقشی تعیینکننده است.
جایگاه خواص در تحولات تاریخی
یکی از مفاهیم کلیدی در جامعهشناسی سیاسی و اندیشه سیاسی اسلامی، مفهوم «خواص» یا نخبگان است. خواص به دلیل برخورداری از جایگاه اجتماعی، سیاسی، علمی یا اقتصادی، قدرت اثرگذاری بیشتری بر افکار عمومی و روندهای تصمیمگیری دارند. از همین رو، عملکرد آنان میتواند مسیر یک جامعه را در بزنگاههای تاریخی تغییر دهد.
مطالعه تاریخ اسلام نشان میدهد که بسیاری از تحولات مهم، نه از ناآگاهی عمومی مردم، بلکه از تصمیمها، تحلیلها و رفتارهای نخبگان آغاز شده است. در ماجرای غدیر نیز از منظر تحلیل شیعی، اختلاف اصلی در سطح خواص و تصمیمسازان جامعه شکل گرفت و سپس آثار آن به کل جامعه تسری یافت.
این تجربه تاریخی، یک اصل مهم را آشکار میسازد: هرچه فاصله میان رهنمودهای رهبری و محاسبات خواص بیشتر شود، احتمال بروز شکاف در مسیر حرکت جامعه افزایش مییابد.
بازتاب این الگو در سیاست معاصر ایران
برخی تحلیلگران سیاسی معتقدند که این الگوی تاریخی را میتوان در بررسی برخی مسائل معاصر نیز مورد توجه قرار داد. یکی از موضوعاتی که در سالهای اخیر محل بحث گسترده بوده، مسئله مذاکره و تعامل با ایالات متحده آمریکا است.
رهبر معظم انقلاب اسلامی در مقاطع مختلف، با استناد به تجربیات تاریخی و عملکرد دولت آمریکا، نسبت به اعتماد راهبردی به این کشور هشدار داده و بر ضرورت حفظ استقلال تصمیمگیری، تقویت توان داخلی و پرهیز از گره زدن مسائل اساسی کشور به اراده قدرتهای خارجی تأکید کردهاند.
در مقابل، بخشی از نخبگان و مدیران سیاسی کشور در برخی دورهها بر این باور بودهاند که از طریق مذاکره و توافق با آمریکا میتوان بخش قابل توجهی از مشکلات کشور را مدیریت یا حل کرد. این تفاوت در تحلیل، به شکلگیری دو رویکرد متفاوت در عرصه سیاست خارجی منجر شد؛ رویکردی مبتنی بر مقاومت و اتکای بیشتر به ظرفیتهای داخلی و رویکردی مبتنی بر اولویت دادن به تعامل و توافق با غرب.
شباهتها و تفاوتهای دو تجربه
مقایسه غدیر با مسائل سیاسی معاصر، به معنای یکسان دانستن ماهیت این دو موضوع نیست. غدیر در اندیشه شیعی جایگاهی اعتقادی و دینی دارد و با مسئله امامت و هدایت امت اسلامی پیوند خورده است؛ در حالی که مذاکره با آمریکا یک موضوع سیاسی و راهبردی است که درباره آن میتوان دیدگاهها و تحلیلهای مختلفی ارائه کرد.
با این حال، آنچه زمینه مقایسه را فراهم میکند، شباهت در یک الگوی رفتاری است. در هر دو مورد، جامعه با وضعیتی مواجه است که در آن رهبری نسبت به یک مسئله مهم موضع یا هشداری مشخص ارائه میکند و سپس بخشی از خواص در نحوه مواجهه با آن هشدار، مسیر متفاوتی را پیشنهاد میدهند.
بنابراین، موضوع اصلی این قیاس نه یکسان بودن موضوعات، بلکه بررسی نسبت میان «رهبری»، «خواص» و «فرآیند تصمیمگیری» در مقاطع حساس تاریخی است.
اهمیت تبعیت آگاهانه از رهبری
یکی از مهمترین درسهای قابل استخراج از واقعه غدیر، ضرورت تبعیت آگاهانه و مسئولانه از رهبری است. تبعیت در اینجا به معنای تعطیلی عقلانیت و اجتهاد نیست، بلکه به معنای توجه جدی به هشدارها، تحلیلها و جهتگیریهای کلان رهبری در مسائل راهبردی است.
تجربه تاریخی نشان داده است که بسیاری از هزینههای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی زمانی شکل میگیرد که هشدارهای راهبردی نادیده گرفته شود یا در محاسبات تصمیمگیران از وزن کافی برخوردار نباشد. از این منظر، غدیر بیش از آنکه یک مناسبت تاریخی باشد، یک درس ماندگار درباره نقش رهبری در هدایت جامعه و مسئولیت خواص در همراهی با مسیر کلان آن است.
غدیر را میتوان یکی از مهمترین نمونههای تاریخی برای مطالعه رابطه میان رهبری و خواص دانست. مهمترین پیام غدیر برای امروز را میتوان در یک جمله خلاصه کرد: سرنوشت جوامع بیش از آنکه به میزان آگاهی آنان وابسته باشد، به کیفیت تبعیت خواص از مسیرهای راهبردی و میزان پایبندی آنان به رهنمودهای هدایتگر بستگی دارد.
افزایش پذیرش دانشجو معلم تا سه برابر ظرفیت
۹۵ درصد مدارس کشور آماده بازگشایی هستند
ارزیابی سالانه یک میلیون و ۲۰۰ هزار نوآموز در برنامه سنجش
مهلت ثبت نام پذیرش بدون آزمون کاردانی به کارشناسی ۱۴۰۵ تمدید شد
تمدید مهلت ثبت نام پذیرش بدون آزمون کاردانی ویژه مهارتی سال ۱۴۰۵
پایان نخستین دوره پسادکتری علوم ورزشی امیرکبیر با محوریت هوش مصنوعی
بزرگترین رقابت دانشآموزی در حوزه کوانتوم و لیزر برگزار شد
شرکت انگلیسی دادههای مشتریانش را به هکرها داد
مهلت انتخاب رشته آزمون دستیاری پزشکی مجدد تمدید شد
حمله ایران معماری هوش مصنوعی امارات را تغییر داد؛ فرار دادهها به کوه
چالشهای مصوبه اخیر «ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی» از منظر حقوقی
مدیران ارشد هوش مصنوعی خواستار کندتر شدن پیشرفت آن شدند
قالیباف قانون ملی توسعه هوش مصنوعی را ابلاغ کرد
سهمیه ویژه کنکور برای آسیبدیدگان جنگ نیازمند بازنگری است
پارادوکس رفاه و رضایت؛ چرا مدرنیته ما را شادتر نکرد؟
پیوند عرفان کلاسیک با زیست انسان معاصر در شرح فتوحات مکیه باب ۵۶۰
عالمی که علم و مبارزه را به سنگر امامت جمعه پیوند زد
نظریات و رویکردهای اسلامی در خصوص مددکاری اجتماعی
نسل امروز بی ارادهتر از نسل قبل است؟
از تربت ۱۷ کیلویی تا یک میلیون سند تاریخی، جلوهای از حرم بانوی کرامت
حجتالاسلام قمی: مردم نمیگذارند قیمت پایان جنگ، فروختن عزت ایران باشد
جزئیات برگزاری بیستمین آزمون سراسری قرآن و عترت
خیابان و زندگی؛ واکاوی نقش زنان در پایداری اجتماعات شبانه
«دهکده سلامت» یادگار یک خیر بزرگ برای بیماران صعب العلاج
چرا عرفانهای نوپدید برای جوان امروز جذاباند؟
نگاهی به سریال «دیوار دفاعی»؛ ملی شدن صنعت نفت با چاشنی فوتبال
شعری از نظامی گنجوی موضوع یک انیمیشن کوتاه شد
دیوارنگاره میدان ولیعصر (عج) موقتا تغییر نمیکند؛ آغاز ایمنسازی
«اسکورت» بر صدر فروش روزانه نشست؛ استقبال از آزادی زنان زندانی
حسین علیزاده مهمان «همکلام» میشود
بازی «بومبوم» با حضور خانواده شهید طهرانیمقدم رونمایی شد
«ململ» مهمان نمایشگاه ایران نوشت شد
محرابی که منافقین را به وحشت انداخت؛ چرا مدنی باید ترور میشد؟
اپل به جمع تولید کنندگان موبایل تاشو پیوست
رئیس دانشگاه تهران: برای مقابله با تحریمهای علمی برنامهریزی میکنیم
روحانیِ پیونددهنده دین و آزادی
توصیه پذیرفته شدگان تیزهوشان، کدام آموزشگاه است؟!
برگزیدگان بیستمین جشنواره ملی شیخ بهایی معرفی و تقدیر شدند
اعلام وجه التزام اسناد وثیقه پذیرفتهشدگان تخصصی و فوقتخصصی پزشکی
علت توقف طرح جدید تغذیه دانشجویی چه بود؟
مهلت مجدد ثبتنام در آزمون ارشد علوم پزشکی ۱۴۰۵
ابلاغ دستورالعمل حجاب به زودی در دانشگاهها
تصمیم جدید وزارت علوم درباره ساماندهی دادههای دانشگاهی
آمار جالب از ازدواجهای دانشجویی: موفقیت ۹۴ درصد ازدواجهای دانشجویی طی ۱۲ سال گذشته
آزمونهای کاردانی مهارتی، کارشناسی ناپیوسته و سردفتری۲۰ شهریور برگزار میشود
روباتها در لهستان راهپیمایی کردند
ورود تاکسیهای خودران به ناوگان اوبر در لندن
آموزش ۶۵ هزار آموزگار ابتدایی برای استفاده از ظرفیت بازی و ورزش
وزیر آموزش و پرورش: دریافت هرگونه وجه هنگام ثبتنام در مدارس دولتی ممنوع است
برنامههای «زیست عفیفانه» از مهر در مدارس اجرا میشود
انتظار معاونت علمی از CVCها برای سرمایهگذاری در ۷هزار شرکت نوپا
کارنامه نهایی و دفترچه انتخاب رشته آزمون دستیاری منتشر شد
آلمان موشک و ۵ ماهواره به مدار زمین فرستاد
ظرفیت ۶ هزارنفری دستیاری پزشکی ۱۴۰۵؛ تعیین ظرفیت تعهد مناطق محروم
تحریم علم، رفتار علمی نیست؛ باید به دنبال مسیرهای جایگزین برای انتشار آثار محققان بود
بازنمایی قدرت نرم ایران در شرایط پساجنگ و جایزه جهانی دیپلماسی
آیا اصرار بر تفاوتهای فقهی، آب به آسیاب دشمنان وحدت اسلامی میریزد؟
انتظار، منطق دینی آمادگی تاریخی برای آینده موعود
«تحول تاریخی مفهوم فلسفه» با تقدیر از پرویز ضیاءشهابی رونمایی میشود
نگاهی به حکمرانی فضای مجازی در ایران از منظر تحلیل نهادی تنظیمگری
نظر قرآن درباره مسئولیت اجتماعی برای میانجیگری بین اختلاف زوجین
در همایش ادیان سن پترزبورگ چه گذشت؟ تاکید ایران بر مقاومت
حل موضوع حجاب با «مسئلهمندی مشترک»؛ مردم را درگیر مسئله وحدت کنیم
خود بنده فرهنگ درخشان تو آمد؛ آن قوم که از روی طمع، بنده تو را خواست
فروش «رویای نیمهشب» ۱۰۰ درصد افزایش یافت
نرگس آبیار: سینما را خودآموز یاد گرفتم
بزرگداشت جین فوندا در ونیز؛ از ترامپ بیزارم!
رونمایی از تندیس اکبر عبدی؛ هنرمندی که به خاطرهای ملی تبدیل شد
تصاویری از موشک بالستیک جهاد که در جریان یکی از موجهای عملیات نصر-۲ شلیک شده بود
نگاهی به انیمیشن «سفینه نجات»؛ وقتی تعزیه با ابرقهرمانی فضایی گره میخورد
آغاز ثبت نام بیستمین آزمون سراسری قرآن و عترت
افشای هک وب سایت آلمانی توسط هوش مصنوعی اوپن ای آی
انتخاب رشته داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد تمدید شد
سال تحصیلی جدید دانشگاه صنعتی امیرکبیر از ۲۸ شهریور آغاز میشود
ظرفیت ۱۴۶ هزار نفری پذیرش در کنکور ارشد ۱۴۰۵
جان مالکوویچ در ونیز تشویق شد؛ هجوم «اسب وحشی نهم» به اسکار
دانشمندی که جواب سوالهایش را از آسمان میخواست
ادامه حاشیههای «آرش» و نوید؛ کیت بلانشت «الکترا» شد
کلونی در جشنواره فیلم ونیز درخشید و با شیر طلا به ترامپ تاخت
جدال دوباره ساترا و ارشاد؛ «داش آکل» وارد میشود
آزمونهای کاردانی مهارتی، کارشناسی ناپیوسته و سردفتری۲۰ شهریور برگزار میشود
تصمیم جدید وزارت علوم درباره ساماندهی دادههای دانشگاهی
مهلت مجدد ثبتنام در آزمون ارشد علوم پزشکی ۱۴۰۵
علت توقف طرح جدید تغذیه دانشجویی چه بود؟
آمار جالب از ازدواجهای دانشجویی: موفقیت ۹۴ درصد ازدواجهای دانشجویی طی ۱۲ سال گذشته
اعلام وجه التزام اسناد وثیقه پذیرفتهشدگان تخصصی و فوقتخصصی پزشکی
رئیس دانشگاه تهران: برای مقابله با تحریمهای علمی برنامهریزی میکنیم
ابلاغ دستورالعمل حجاب به زودی در دانشگاهها
برگزیدگان بیستمین جشنواره ملی شیخ بهایی معرفی و تقدیر شدند
توصیه پذیرفته شدگان تیزهوشان، کدام آموزشگاه است؟!
روحانیِ پیونددهنده دین و آزادی
روباتها در لهستان راهپیمایی کردند
اپل به جمع تولید کنندگان موبایل تاشو پیوست
ورود تاکسیهای خودران به ناوگان اوبر در لندن
نگاهی به سریال «دیوار دفاعی»؛ ملی شدن صنعت نفت با چاشنی فوتبال
پیوند عرفان کلاسیک با زیست انسان معاصر در شرح فتوحات مکیه باب ۵۶۰
«دهکده سلامت» یادگار یک خیر بزرگ برای بیماران صعب العلاج
مهلت انتخاب رشته آزمون دستیاری پزشکی مجدد تمدید شد
نسل امروز بی ارادهتر از نسل قبل است؟
جزئیات برگزاری بیستمین آزمون سراسری قرآن و عترت
شعری از نظامی گنجوی موضوع یک انیمیشن کوتاه شد
از تربت ۱۷ کیلویی تا یک میلیون سند تاریخی، جلوهای از حرم بانوی کرامت
سهمیه ویژه کنکور برای آسیبدیدگان جنگ نیازمند بازنگری است
«اسکورت» بر صدر فروش روزانه نشست؛ استقبال از آزادی زنان زندانی
تمدید مهلت ثبت نام پذیرش بدون آزمون کاردانی ویژه مهارتی سال ۱۴۰۵
پارادوکس رفاه و رضایت؛ چرا مدرنیته ما را شادتر نکرد؟
نظریات و رویکردهای اسلامی در خصوص مددکاری اجتماعی
خیابان و زندگی؛ واکاوی نقش زنان در پایداری اجتماعات شبانه
«ململ» مهمان نمایشگاه ایران نوشت شد
عالمی که علم و مبارزه را به سنگر امامت جمعه پیوند زد
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.