به گزارش ثریا کتاب «توئیتری شدن سیاست» نوشته محمد رهبری که در سال 1403 از سوی انتشارات «اگر» منتشر شده، اثری پژوهشی و تحلیلی برگرفته از رساله دکترای مؤلف است.
این کتاب با نگاهی جامعهشناسانه و ارتباطی، یکی از مهمترین تحولات سیاست معاصر ایران یعنی تأثیر شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر سابق) بر فرهنگ سیاسی، کنشگری عمومی و رفتار نخبگان را زیر ذرهبین میبرد. رهبری در این کتاب میکوشد نشان دهد چگونه پلتفرمی که روزگاری قرار بود میدان گفتوگو باشد، اکنون به یکی از تعیینکنندهترین بازیگران فضای سیاسی ایران تبدیل شده است؛ آنهم نه الزاماً از مسیر گفتوگو، بلکه گاه از رهگذر نزاع، قطبیسازی و رادیکالیسم. در روزگاری که سیاست بیش از هر زمان دیگری از پشت تریبونهای رسمی فاصله گرفته و به صفحهنمایش تلفنهای همراه منتقل شده، پرسش اصلی کتاب «توئیتری شدن سیاست» از همین نقطه آغاز میشود: وقتی سیاست به زبان توئیت سخن بگوید، چه چیزی در ذات آن تغییر میکند؟ آیا شبکههای اجتماعی دموکراسی را تعمیق میکنند یا برعکس، میدان را برای هیجان، پوپولیسم و دشمنپنداری بازتر میسازند؟ محمد رهبری در پاسخ به این پرسشها، از موضعی صرفاً نظری سخن نمیگوید.
کتاب حاصل پژوهشی مفصل و مبتنی بر داده است که ریشه در تجربه زیسته نویسنده از رصد مستمر فضای توئیتر فارسی، بهویژه از سال ۱۳۹۶ به این سو، دارد. او با ترکیب نظریههای کلاسیک ارتباطات و تحلیلهای دادهمحور، تصویری از سیاست ایرانی در عصر پلتفرمها ترسیم میکند؛ تصویری که در آن، شبکههای اجتماعی صرفاً ابزار انتقال پیام نیستند، بلکه خود به شکلدهندگان فرهنگ سیاسی بدل شدهاند.
یک تناقض بزرگ!
یکی از مهمترین نقاط قوت کتاب، ورود هوشمندانه آن به یک تناقض بزرگ است. نویسنده معتقد است اگر بنا بر نظریههای ارتباطی، از جمله دیدگاه یورگن هابرماس، گسترش گفتوگو در فضای عمومی میتواند به تعمیق دموکراسی و تقویت مدارا بینجامد، چرا تجربه زیسته کاربران توئیتر در ایران اغلب خلاف این را نشان میدهد؟ چرا فضایی که باید محل شنیدن صدای دیگری باشد، تا این اندازه به میدان نبردهای لفظی و حذف نمادین تبدیل شده است؟
رهبری برای پاسخ به این پرسش، مفهوم «قبیلههای دیجیتال» را مطرح میکند. در جهان توئیتر، کاربران اغلب در خوشههای بستهای گرد میآیند که بیش از آنکه اهل گفتوگو باشند، در پی تأیید یکدیگرند. در این ساختار، مرز میان «خودی-دیگری» یا «ما-آنها» پررنگتر میشود، گفتوگو جای خود را به تخاصم میدهد و هرچه سخن تندتر، طعنهآمیزتر یا رادیکالتر باشد، بیشتر دیده میشود. الگوریتمها نیز بهجای آرامکردن فضا، بر شدت این منازعه میافزایند؛ زیرا خشم، بیشتر از تعقل دیده میشود.
تقلیل امر سیاسی به شعار
اما اهمیت کتاب صرفاً در توصیف این وضعیت نیست، بلکه در فهم تأثیرات اجتماعی و سیاسی آن است. رهبری یادآور میشود که هرچند تنها درصد اندکی از ایرانیان در توئیتر حضور دارند، اما وزن اجتماعی این کاربران، بهویژه در میان دانشجویان، فعالان رسانهای و نخبگان سیاسی، بسیار فراتر از تعدادشان است. در واقع، توئیتر فارسی را نمیتوان صرفاً با معیار جمعیت سنجید؛ این فضا، محل شکلگیری گفتمانها، جهتدهی به اخبار و حتی اثرگذاری غیرمستقیم بر سیاستگذاریهاست.
کتاب بهدرستی نشان میدهد که چگونه محدودیتهای فنی این پلتفرم، خود بر کیفیت سیاستورزی اثر میگذارد. جهان ۲۸۰ کاراکتری، مجال چندانی برای توضیح، پیچیدگی و زمینهسازی باقی نمیگذارد. نتیجه آن است که سیاست نیز به سمت گزارههای کوتاه، هیجانی، قاطع و گاه عوامگرایانه حرکت میکند. در چنین فضایی، نه استدلالهای طولانی مجال بروز مییابند و نه مواضع میانهروانه چندان خریدار دارند. آنچه بیشتر دستبهدست میشود، خشم است و آنچه بیشتر لایک میگیرد، اغلب تندترین صداهاست.
تهدیدها و فرصتهای توییتر
با توضیحات فوق میتوان گفت «توئیتری شدن سیاست» کتابی است درباره تغییر شکل قدرت، تغییر الگوی کنشگری و دگرگونی شیوههای فهم سیاست در عصر دیجیتال. رهبری نشان میدهد که چگونه فردگراییِ ناشی از فضای شبکهای، کنش جمعی را تضعیف میکند و بهجای سازمانیافتگی سیاسی، نوعی احساس اثرگذاری فردی اما پراکنده را تقویت میسازد؛ احساسی که گاه بیش از آنکه به تغییر اجتماعی بینجامد، به فرسودگی روانی و بدبینی عمومی منجر میشود. با این حال، کتاب در دام بدبینی مطلق نیز نمیافتد. یکی از وجوه قابلتأمل اثر، توجه به دوگانه «تهدید و فرصت» است.
توئیتر همزمان میتواند رسانهای برای شکستن انحصار اطلاعرسانی باشد و بستری برای تقویت افراطگرایی. جهانی که در آن یک کاربر عادی میتواند صدایی جهانی پیدا کند، همان جهانی است که در آن موجهای خشم نیز بهسرعت تکثیر میشوند. شاید مهمترین فضیلت کتاب «توئیتری شدن سیاست»، این باشد که بهجای قضاوتهای سادهانگارانه، خواننده را به تأمل وامیدارد؛ همچنین نه شیفتهوار از تکنولوژی دفاع میکند و نه آن را منشأ تمام بحرانها میداند. کتاب این سوال اساسی را در ذهن مخاطب ایجاد میکند که وقتی سیاست، زبان شبکههای اجتماعی را وام میگیرد، جامعه بهطور همزمان چه چیزی به دست میآورد و چه چیزی را از دست میدهد؟ پاسخ این پرسش خصوصا در روزگاری که بسیاری از جدالهای سیاسی، پیش از خیابان و پارلمان، در صفحه تلفنهای همراه آغاز میشوند، اهمیت ویژهتری یافته است.
جان مالکوویچ در ونیز تشویق شد؛ هجوم «اسب وحشی نهم» به اسکار
دانشمندی که جواب سوالهایش را از آسمان میخواست
ادامه حاشیههای «آرش» و نوید؛ کیت بلانشت «الکترا» شد
کلونی در جشنواره فیلم ونیز درخشید و با شیر طلا به ترامپ تاخت
جدال دوباره ساترا و ارشاد؛ «داش آکل» وارد میشود
موشک ایرانی موضوع نخستین شماره کتابمجله "آورد"
فراخوانی برای جمع آوری «ایدههای برتر قرآنی»
موانع استجابت دعا چیست؟ طلب مغفرت برای کافران مستجاب نمیشود
مدیر اسلامی با مهندسی انسجام، سلایق را به وحدت عمل در میآورد
تصویری از نماز بر پیکر شهدای عروسی کوهستک سیریک
خوانش هجرتی تاریخی توسط یک زن در سپهر فرهنگی ایران
آغاز ثبت نام دهمین دوره تخصصی صحیفه سجادیه
مداحان کشور برای نوجوانان کلاس مداحی برگزار میکنند
هنر صاحب جواهر ایستادن میان قالب نص و روح تشریع در فقاهت بود
منشور کوروش بدون حتی یک رای مخالف و اصلاحیه در یونسکو ثبت شد
ورود هوش مصنوعی به موضوعات قرآنی و پژوهشهای حدیثی و دینی
پایبندی پل شریدر به هوش مصنوعی؛ فیلم بعدی با AI ساخته میشود
یوسف حاتمی کیا: ۶سال گفتند این فیلم مصلحت نیست؛ مردمی که از غم نان با جان قمار میکنند
واکاوی رابطه هنر و سرمایه در ریبون
دلاور تنگستانی که حماسه بی پایان غیرت در خلیج فارس را زنده کرد
تابآوری کودکان در جنگ را با داستان افزایش دهیم
برگزاری بزرگداشت ابوریحان بیرونی از سوی فلاسفه و اساتید
از نگاه امیرالمومنین(ع) راه مهار طمع انسان به قدرت و ثروت چگونه است؟
برگزاری آزمونهای تافل و GRE رسماً در ایران متوقف شد
اعلام جزئیات مرحله شفاهی آزمونهای دانشنامه تخصصی و فوق تخصصی پزشکی
ایران پرچمدار المپیاد فناوری نانو در سطح جهانی
محکومیت اقدام غیرقانونی آمریکا علیه متقاضیان آزمونهای بینالمللی
ارزش از کدنویسی به فهم مسئله منتقل میشود
ثبت نام آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵ آغاز شد/ اعلام جزئیات آزمون
واکنش وزیر علوم به تحریمهای علمی آمریکا
مهلت انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ تمدید شد
ویژه برنامههای هفته وحدت در تجمعات شبانه
افتتاح دفاتر مشاوره وقف در سراسر کشور
برگزاری رویداد رحمه للعالمین در باغ کتاب
دانشجویان خارجی جشنواره هنر و رسانه عهد همزیستی را برگزار میکنند
وقف بر پایه ایثار، نوعدوستی و دوراندیشی استوار است
آغاز انتخاب رشته داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد سال ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد
شرکت های فناوری خواستار افزایش دفاع سایبری در مقابل حملات هوش مصنوعی
نوار نانویی ۳ داروی مسکن را در کمتر از ۲ ثانیه آزاد میکند
قدرتمندترین موشک اروپا به پرواز درآمد
تاکید علمای مسلمان بر عملی کردن وحدت و ایستادگی در مقابل دشمن مشترک
نزاع حجاب، از ابتدا نزاع بر سر قدرت زن بود
البرز زیر بار کمبود مدرسه؛ مهاجرت چالش بزرگ مدارس البرز
توانمند سازی و گذار از الفبا رویکرد جدید سواد آموزی استان سمنان
جزئیات بورسیه تحصیلی صنعت و مشاغل در پذیرش کارشناسی ارشد ۱۴۰۵
غرامت ۱۸ میلیارد دلاری متا برای فرار از شکایت ایالتهای آمریکا
واکنش دانشگاه صنعتی خواجه نصیر به کناره گیری رئیس آن
نفوذ هکرهای چینی به ناسا و سنای آمریکا ردیابی شد
موبایلهای آینده چگونه تغییر میکنند؟
از خیالپردازی سرامیک تاشاعرانگی کاغذ در ماه هنر؛ تکثرِ بودن در پایتخت
محمد اصفهانی در دومین شب از «روایت رحمت» روی صحنه میرود
در طبیعت چه خبر است؟ یک مجموعه خواندنی برای کودکان
پرچم ایران روایتی از خون، باور، ایستادگی و تمنای رسیدن
تاکید بر نقش هنرستانها در مقابله با چالشهای جنگ اقتصادی
کاظمی: دشمن تلاش میکند تا دولتها را از صف مردم جدا کند
امین و مهدیه احمدزاده؛ خواهر و برادر شهید مینابی
پذیرش برگزیدگان المپیادهای جغرافیا و علوم زمین بدون کنکور ابلاغ شد
نتایج آزمون صلاحیت گروه پرستاری سال ۱۴۰۵ اعلام شد
جزئیات آزمون مرحله انفرادی هجدهمین المپیاد علمی دانشجویان علوم پزشکی
دفترچه انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ منتشر شد
آغاز انتخاب رشته داوطلبان مجاز آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ از امروز
سینمای زیرزمینی ایران بررسی شد؛ از بحران بازنمایی تا اقتصاد نامرئی
روایت دبیر انجمن سرود کانون پرورش فکری از برگزاری یک جشنواره ملی
«حبیبی یا نبی»؛ نغمهای برای پیامبر رحمت
ریدلی اسکات با «ستاره های سگی» بدترین فیلمش را ساخت
«کوری» از پروندههای قضایی تا ممیزی؛ این سریال مروج مشروبات الکلی است؟
رازهایی که در یک کشو پنهان است؛ چه کسی دستخط قاتل را تقلید کرد؟
برای پویایی صنف باید صدای جوانها را جدی گرفت؛ سکوت معنا دارد
نسخه ویژه نابینایان «روزی روزگاری» منتشر میشود
وقتی مستند، حافظه میراث ملی را بیدار میکند
ایرانیخوانی نمایشنامه «تاجماه» برگزار شد
«رویای نیمه شب» و ضرورت ساخت آثار تلویزیونی با موضوع مهدویت
وقف رقیب اقتصاد کشور نیست
بیستمین آزمون سراسری قرآن پس از وقفه ای طولانی برگزار میشود
دانشمندی که هنوز رازهایش کشف نشده است؛ کیمیای رازی در تاریخ علم
تجلیل از ۴۵ چهره شاخص در اولین دوره جایزه جهانی دیپلماسی فرهنگی
تاسیس ۱۳ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت
برگزاری آزمون بخش معارفی چهل و نهمین دوره مسابقات سراسری قرآن اوقاف
شرقشناسی بدون ایرانشناسی، امکان یا امتناع؟
متن نوبتدهی آرایشگاه برای عید؛ نمونههایی برای جذب مخاطب
ثبت نام آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵ آغاز شد/ اعلام جزئیات آزمون
محکومیت اقدام غیرقانونی آمریکا علیه متقاضیان آزمونهای بینالمللی
واکنش وزیر علوم به تحریمهای علمی آمریکا
مهلت انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ تمدید شد
اعلام جزئیات مرحله شفاهی آزمونهای دانشنامه تخصصی و فوق تخصصی پزشکی
ایران پرچمدار المپیاد فناوری نانو در سطح جهانی
برگزاری بزرگداشت ابوریحان بیرونی از سوی فلاسفه و اساتید
برگزاری آزمونهای تافل و GRE رسماً در ایران متوقف شد
ارزش از کدنویسی به فهم مسئله منتقل میشود
از نگاه امیرالمومنین(ع) راه مهار طمع انسان به قدرت و ثروت چگونه است؟
تابآوری کودکان در جنگ را با داستان افزایش دهیم
دلاور تنگستانی که حماسه بی پایان غیرت در خلیج فارس را زنده کرد
یوسف حاتمی کیا: ۶سال گفتند این فیلم مصلحت نیست؛ مردمی که از غم نان با جان قمار میکنند
آغاز ثبت نام دهمین دوره تخصصی صحیفه سجادیه
منشور کوروش بدون حتی یک رای مخالف و اصلاحیه در یونسکو ثبت شد
خوانش هجرتی تاریخی توسط یک زن در سپهر فرهنگی ایران
هنر صاحب جواهر ایستادن میان قالب نص و روح تشریع در فقاهت بود
واکاوی رابطه هنر و سرمایه در ریبون
ورود هوش مصنوعی به موضوعات قرآنی و پژوهشهای حدیثی و دینی
پایبندی پل شریدر به هوش مصنوعی؛ فیلم بعدی با AI ساخته میشود
مداحان کشور برای نوجوانان کلاس مداحی برگزار میکنند
دانشمندی که جواب سوالهایش را از آسمان میخواست
تصویری از نماز بر پیکر شهدای عروسی کوهستک سیریک
موانع استجابت دعا چیست؟ طلب مغفرت برای کافران مستجاب نمیشود
موشک ایرانی موضوع نخستین شماره کتابمجله "آورد"
جدال دوباره ساترا و ارشاد؛ «داش آکل» وارد میشود
فراخوانی برای جمع آوری «ایدههای برتر قرآنی»
کلونی در جشنواره فیلم ونیز درخشید و با شیر طلا به ترامپ تاخت
مدیر اسلامی با مهندسی انسجام، سلایق را به وحدت عمل در میآورد
ادامه حاشیههای «آرش» و نوید؛ کیت بلانشت «الکترا» شد
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.