به گزارش ثریا کتاب «توئیتری شدن سیاست» نوشته محمد رهبری که در سال 1403 از سوی انتشارات «اگر» منتشر شده، اثری پژوهشی و تحلیلی برگرفته از رساله دکترای مؤلف است.
این کتاب با نگاهی جامعهشناسانه و ارتباطی، یکی از مهمترین تحولات سیاست معاصر ایران یعنی تأثیر شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر سابق) بر فرهنگ سیاسی، کنشگری عمومی و رفتار نخبگان را زیر ذرهبین میبرد. رهبری در این کتاب میکوشد نشان دهد چگونه پلتفرمی که روزگاری قرار بود میدان گفتوگو باشد، اکنون به یکی از تعیینکنندهترین بازیگران فضای سیاسی ایران تبدیل شده است؛ آنهم نه الزاماً از مسیر گفتوگو، بلکه گاه از رهگذر نزاع، قطبیسازی و رادیکالیسم. در روزگاری که سیاست بیش از هر زمان دیگری از پشت تریبونهای رسمی فاصله گرفته و به صفحهنمایش تلفنهای همراه منتقل شده، پرسش اصلی کتاب «توئیتری شدن سیاست» از همین نقطه آغاز میشود: وقتی سیاست به زبان توئیت سخن بگوید، چه چیزی در ذات آن تغییر میکند؟ آیا شبکههای اجتماعی دموکراسی را تعمیق میکنند یا برعکس، میدان را برای هیجان، پوپولیسم و دشمنپنداری بازتر میسازند؟ محمد رهبری در پاسخ به این پرسشها، از موضعی صرفاً نظری سخن نمیگوید.
کتاب حاصل پژوهشی مفصل و مبتنی بر داده است که ریشه در تجربه زیسته نویسنده از رصد مستمر فضای توئیتر فارسی، بهویژه از سال ۱۳۹۶ به این سو، دارد. او با ترکیب نظریههای کلاسیک ارتباطات و تحلیلهای دادهمحور، تصویری از سیاست ایرانی در عصر پلتفرمها ترسیم میکند؛ تصویری که در آن، شبکههای اجتماعی صرفاً ابزار انتقال پیام نیستند، بلکه خود به شکلدهندگان فرهنگ سیاسی بدل شدهاند.
یک تناقض بزرگ!
یکی از مهمترین نقاط قوت کتاب، ورود هوشمندانه آن به یک تناقض بزرگ است. نویسنده معتقد است اگر بنا بر نظریههای ارتباطی، از جمله دیدگاه یورگن هابرماس، گسترش گفتوگو در فضای عمومی میتواند به تعمیق دموکراسی و تقویت مدارا بینجامد، چرا تجربه زیسته کاربران توئیتر در ایران اغلب خلاف این را نشان میدهد؟ چرا فضایی که باید محل شنیدن صدای دیگری باشد، تا این اندازه به میدان نبردهای لفظی و حذف نمادین تبدیل شده است؟
رهبری برای پاسخ به این پرسش، مفهوم «قبیلههای دیجیتال» را مطرح میکند. در جهان توئیتر، کاربران اغلب در خوشههای بستهای گرد میآیند که بیش از آنکه اهل گفتوگو باشند، در پی تأیید یکدیگرند. در این ساختار، مرز میان «خودی-دیگری» یا «ما-آنها» پررنگتر میشود، گفتوگو جای خود را به تخاصم میدهد و هرچه سخن تندتر، طعنهآمیزتر یا رادیکالتر باشد، بیشتر دیده میشود. الگوریتمها نیز بهجای آرامکردن فضا، بر شدت این منازعه میافزایند؛ زیرا خشم، بیشتر از تعقل دیده میشود.
تقلیل امر سیاسی به شعار
اما اهمیت کتاب صرفاً در توصیف این وضعیت نیست، بلکه در فهم تأثیرات اجتماعی و سیاسی آن است. رهبری یادآور میشود که هرچند تنها درصد اندکی از ایرانیان در توئیتر حضور دارند، اما وزن اجتماعی این کاربران، بهویژه در میان دانشجویان، فعالان رسانهای و نخبگان سیاسی، بسیار فراتر از تعدادشان است. در واقع، توئیتر فارسی را نمیتوان صرفاً با معیار جمعیت سنجید؛ این فضا، محل شکلگیری گفتمانها، جهتدهی به اخبار و حتی اثرگذاری غیرمستقیم بر سیاستگذاریهاست.
کتاب بهدرستی نشان میدهد که چگونه محدودیتهای فنی این پلتفرم، خود بر کیفیت سیاستورزی اثر میگذارد. جهان ۲۸۰ کاراکتری، مجال چندانی برای توضیح، پیچیدگی و زمینهسازی باقی نمیگذارد. نتیجه آن است که سیاست نیز به سمت گزارههای کوتاه، هیجانی، قاطع و گاه عوامگرایانه حرکت میکند. در چنین فضایی، نه استدلالهای طولانی مجال بروز مییابند و نه مواضع میانهروانه چندان خریدار دارند. آنچه بیشتر دستبهدست میشود، خشم است و آنچه بیشتر لایک میگیرد، اغلب تندترین صداهاست.
تهدیدها و فرصتهای توییتر
با توضیحات فوق میتوان گفت «توئیتری شدن سیاست» کتابی است درباره تغییر شکل قدرت، تغییر الگوی کنشگری و دگرگونی شیوههای فهم سیاست در عصر دیجیتال. رهبری نشان میدهد که چگونه فردگراییِ ناشی از فضای شبکهای، کنش جمعی را تضعیف میکند و بهجای سازمانیافتگی سیاسی، نوعی احساس اثرگذاری فردی اما پراکنده را تقویت میسازد؛ احساسی که گاه بیش از آنکه به تغییر اجتماعی بینجامد، به فرسودگی روانی و بدبینی عمومی منجر میشود. با این حال، کتاب در دام بدبینی مطلق نیز نمیافتد. یکی از وجوه قابلتأمل اثر، توجه به دوگانه «تهدید و فرصت» است.
توئیتر همزمان میتواند رسانهای برای شکستن انحصار اطلاعرسانی باشد و بستری برای تقویت افراطگرایی. جهانی که در آن یک کاربر عادی میتواند صدایی جهانی پیدا کند، همان جهانی است که در آن موجهای خشم نیز بهسرعت تکثیر میشوند. شاید مهمترین فضیلت کتاب «توئیتری شدن سیاست»، این باشد که بهجای قضاوتهای سادهانگارانه، خواننده را به تأمل وامیدارد؛ همچنین نه شیفتهوار از تکنولوژی دفاع میکند و نه آن را منشأ تمام بحرانها میداند. کتاب این سوال اساسی را در ذهن مخاطب ایجاد میکند که وقتی سیاست، زبان شبکههای اجتماعی را وام میگیرد، جامعه بهطور همزمان چه چیزی به دست میآورد و چه چیزی را از دست میدهد؟ پاسخ این پرسش خصوصا در روزگاری که بسیاری از جدالهای سیاسی، پیش از خیابان و پارلمان، در صفحه تلفنهای همراه آغاز میشوند، اهمیت ویژهتری یافته است.
تصویری از مراسم بدرقه رهبر شهید انقلاب
حضرت آیت الله جوادی آملی در جمکران بر پیکر رهبر شهید انقلاب نماز می خواند
هوش مصنوعی وارد عصر امنیت ملی میشود
بسیج همهجانبه دانشگاه آزاد برای خدمت زائران امام شهید
نگاهی به حضور کسب و کارهای مجازی در بدرقه رهبر شهید
هدایتهای روشنگرانه رهبر شهید در حوزه علم و فناوری
شماره جدید مجله دانشمند منتشر شد
چه کسی بر پیکر رهبر کبیر انقلاب نماز اقامه کرد؟
تشییع رهبر شهید انقلاب، صحنهای تاریخی برای نمایش وفاداری ملت ما است
جامعه رستگار، راهبرد رهبر شهید در امت سازی
«آیفون» به تنهایی کسی را مدرن نمیکند/اخلاق ویژه جامعه شبهمدرن شهری!
پویش ختم جمعی قرآن به یاد رهبر شهید
روایتی از نماد و معنا در انیمیشن های متاخر کودکان
کاظمی: ۵ هزار مدرسه برای اسکان زائران آماده شد
دعوت وزیر آموزش و پرورش از دانشآموزان و فرهنگیان برای حضور در آیین وداع و تشییع
میزبانی دانشگاه امیر کبیر از ۳۰۰۰ نفر از زائرین مراسم تشییع رهبر شهید
ماموریت نجات تلسکوپ ناسا آغاز شد
تعویق دوباره امتحانات نهایی دانش آموزان ممکن نیست
دعوت جهاددانشگاهی از دانشگاهیان برای حضور در مراسم تشییع رهبر شهید
تأکید بر صیانت از اقتدار ملی و تبعیت از رهبری در مذاکرات آتی
آمادگی دانشگاه علامه برای اسکان ۶ هزار زائر مراسم تشییع رهبر شهید
قابلیت جدید چت در تلگرام دردسرساز شد
توجه رهبر شهید به نخبگان؛ تحول سیاستگذاری علمی با محوریت نوآوری و نسل جوان
نقشۀ مسدودی خیابانهای منتهی به مصلی تهران
حضور سردار سید مجید موسوی در مراسم وداع با رهبر شهید انقلاب
رزمندگان هوافضای سپاه در آماده باش کامل عملیاتی
کشف یک سیاره قابل سکونت در ۲۵ سال نوری از زمین
چگونه ناتوانی دولت قاجار و ظلم دشمن، «قحطی بزرگ»را در جنگ جهانی رقم زد؟
دعوت معاون علمی رئیس جمهور از نخبگان برای حضور در آیین تشییع رهبر شهید
دعوت ستاد کانونهای مساجد از مردم برای حضور در تشییع رهبر شهید
تصویری از یادبود کودکان مظلوم و شهید میناب
بازدید سردار وحیدی از بیمارستان موقت مصلای تهران
آیا تو را تشییع میکنیم، یا بخشی از هویت خویش را؟
رقیب چینی جدید اوپن ای آی و آنتروپیک از راه رسید
جمعیت حاضر در مقابل ورودی های منتهی به مصلی تهران
رهبر شهید انقلاب اسلامی، حکمرانان را خادمان ملت میدانستند
رهبر شهید: متن تاریخ، منظومه معرفت، میراث تمدن
واکنش زینب سلیمانی به آخرین وداع با رهبر شهید در حسینیه امام
سوء استفاده آمریکا و اسرائیل از هوش مصنوعی در جنگ
هماکنون انتظار دلدادگان رهبر شهید برای ورود به مصلی تهران
بسیج اپراتورها برای مدیریت ترافیک ارتباطی در مراسم تشییع رهبر شهید
گامی تازه در درمان نابینایی برداشته شد
مرحله کتبی آزمون پذیرش فلوشیپ پزشکی برگزار شد
دعوت بسیج اساتید برای شرکت در بدرقه باشکوه پیکر مطهر آقای شهید ایران
دانشگاهها برای وداع با رهبر شهید انقلاب آماده میشوند
اسرار آیفون ۱۸پرو در وب تاریک فاش شد
«حرف دلم را قورت دادم» روایتی صمیمی برای بیان احساسات و دغدغههای نوجوانان
قابلیت تازه واتس اپ برای چت کردن بدون افشای شماره موبایل
۴.۵ میلیون دانشآموز در مدارس غیردولتی تحصیل میکنند
فراخوان روایت وداع برای ثبت خاطرات مردمی از بدرقه رهبر شهید انقلاب
استفاده دانشجویان از هوش مصنوعی نظام ارزشیابی را با چالش مواجه کرده است
وزیر آموزش و پرورش: تشدید نظارت بر عملکرد مدارس غیردولتی الزامی است
۴۰ مدرسه قرچک برای اسکان زائران مراسم وداع رهبر شهید آماده میشود
مدرسه کانون هویتسازی و پرورش عزت و امید است
لایحه ایمنی آنلاین کودکان و نوجوانان در مجلس آمریکا تصویب شد
چگونه عاشورا به سرچشمه حقیقت تبدیل شد؟
کشف این ژن راز شکست بسیاری از بارداریها را آشکار میکند
اولین تصویر تابوت متعلق به رهبر شهید انقلاب و خانواده ایشان
کاروان هنرهای نمایشی «بدرقه خورشید» راهی ۶ استان میشود
لحظهبهلحظه وداع ملت با رهبر شهید انقلاب از امواج رادیو قرآن شنیدنی میشود
گریم متفاوت بازیگر بچه مهندس پربازدید شد+عکس
علت فوت فرزاد جمشیدی چه بود؟
آزمون انتخاب سردفتر اسناد رسمی در شهریورماه برگزار میشود
حل مشکلات استخدامی اعضای هیئت علمی جدید در دستور کار دانشگاه تهران
قائممقام بنیاد ملی نخبگان: صدور مرحلهای کارت نخبگی بنیاد ملی نخبگان آغاز شد
اساسنامه جدید مؤسسات آموزش عالی غیردولتی توسط پزشکیان ابلاغ شد
تاخیر یک ساله در تشکیل جلسه شورای عالی فضای مجازی
تأمین کمکهزینه درمان زوجین نابارور/اعطای بسته سیسمونی به دانشجوی مادر
پیگیری اجرای مصوبه افزایش حقوق اساتید/بیش از ۴۰ درصد اساتید دانشگاه فاقد مسکن
۳ لایه پنهان تسلیحاتیسازی استارتاپها برای قتل عام سایبری و نظامی
رقابت جدید علمی بریکس؛ فرصت همکاری دانشمندان ایرانی با ۵ کشور عضو بریکس
اینستاگرام به دنبال شخصی سازی الگوریتم کاربران
جزئیات آزمون ارزیابی علمی متقاضیان انتقال رشته فیزیوتراپی از خارج اعلام شد
استرالیا جریمه شبکههای اجتماعی را دو برابر کرد
یک طرح جدید: یارانه غذای دانشجویان از ترم آینده مستقیم به کیف پول آنها واریز میشود
هواپیمای فضایی چین یک شیء مرموز را در مدار رها کرده است
آزمایش موشک «استارشیپ» پیش از پرواز سیزدهم با موفقیت به سرانجام رسید
صنعت هوانوردی اعلام کرد: ضایعات غذایی به سوخت جت تبدیل میشوند
شمارش معکوس تا پرتاب جدیدترین فناوری فضایی «اسپیسایکس» آغاز شد
جدیدترین خبر از وضعیت فاطمه شکری بازیگر پیشکسوت
مرحله کتبی آزمون پذیرش فلوشیپ پزشکی برگزار شد
دعوت بسیج اساتید برای شرکت در بدرقه باشکوه پیکر مطهر آقای شهید ایران
بسیج اپراتورها برای مدیریت ترافیک ارتباطی در مراسم تشییع رهبر شهید
دانشگاهها برای وداع با رهبر شهید انقلاب آماده میشوند
گامی تازه در درمان نابینایی برداشته شد
«حرف دلم را قورت دادم» روایتی صمیمی برای بیان احساسات و دغدغههای نوجوانان
۴.۵ میلیون دانشآموز در مدارس غیردولتی تحصیل میکنند
دعوت جهاددانشگاهی از دانشگاهیان برای حضور در مراسم تشییع رهبر شهید
۴۰ مدرسه قرچک برای اسکان زائران مراسم وداع رهبر شهید آماده میشود
وزیر آموزش و پرورش: تشدید نظارت بر عملکرد مدارس غیردولتی الزامی است
چگونه عاشورا به سرچشمه حقیقت تبدیل شد؟
اولین تصویر تابوت متعلق به رهبر شهید انقلاب و خانواده ایشان
قابلیت تازه واتس اپ برای چت کردن بدون افشای شماره موبایل
استفاده دانشجویان از هوش مصنوعی نظام ارزشیابی را با چالش مواجه کرده است
کشف این ژن راز شکست بسیاری از بارداریها را آشکار میکند
نقشۀ مسدودی خیابانهای منتهی به مصلی تهران
میزبانی دانشگاه امیر کبیر از ۳۰۰۰ نفر از زائرین مراسم تشییع رهبر شهید
اسرار آیفون ۱۸پرو در وب تاریک فاش شد
مدرسه کانون هویتسازی و پرورش عزت و امید است
لایحه ایمنی آنلاین کودکان و نوجوانان در مجلس آمریکا تصویب شد
فراخوان روایت وداع برای ثبت خاطرات مردمی از بدرقه رهبر شهید انقلاب
توجه رهبر شهید به نخبگان؛ تحول سیاستگذاری علمی با محوریت نوآوری و نسل جوان
حضور سردار سید مجید موسوی در مراسم وداع با رهبر شهید انقلاب
سوء استفاده آمریکا و اسرائیل از هوش مصنوعی در جنگ
دعوت معاون علمی رئیس جمهور از نخبگان برای حضور در آیین تشییع رهبر شهید
بسیج همهجانبه دانشگاه آزاد برای خدمت زائران امام شهید
جمعیت حاضر در مقابل ورودی های منتهی به مصلی تهران
هدایتهای روشنگرانه رهبر شهید در حوزه علم و فناوری
تأکید بر صیانت از اقتدار ملی و تبعیت از رهبری در مذاکرات آتی
چه کسی بر پیکر رهبر کبیر انقلاب نماز اقامه کرد؟
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.