شبکه علمی ثریا- هر ساله همزمان با نزدیک شدن به روزهای پایانی ماه صفر، موجی از پیامها در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشود که با استناد به عبارتی منتسب به پیامبر اکرم (ص) مَنْ بَشَّرَنِی بِخُرُوجِ صَفَر بَشَّرْتُهُ بِالْجَنَّة (هر کس مرا به خروج ماه صفر مژده دهد، او را به بهشت بشارت میدهم)، میکوشند نحوستِ این ماه را اثبات کرده و برای پایانِ آن جشنی برپا کنند. با این حال، اگر با ترازوی خرد و نگاهی دقیق به سراغ این دست از باورها برویم، بهسرعت درمییابیم که چنین برداشتی، مصداقِ بارزِ تقلیلِ دینداریِ آگاهانه به باورهای عوامانه است. واکاویِ منابعِ روایی نشان میدهد که این گزاره، نهتنها فاقدِ هرگونه اعتبارِ سندی است، بلکه زاییده یک تحریفِ آشکارِ تاریخی و زبانی به شمار میرود.
از «آذارِ» رومی تا «صفرِ» هجری
ریشه این سوءتفاهمِ تاریخی را باید در روایتی معتبر اما با محتوایی کاملاً متفاوت جستجو کرد. مرحوم شیخ صدوق این واقعه را از قول ابنعباس چنین نقل میکند: روزی پیامبر اکرم (ص) در مسجد قبا با اصحابِ خویش نشسته بودند. در این میان فرمودند: «نخستین کسی که اکنون از این در بر شما وارد شود، از اهل بهشت است.» [۱]
شنیدن این بشارت، اشتیاقی شگرف در میان اصحاب ایجاد کرد. عدهای به سرعت از مسجد خارج شدند تا با ورودِ مجدد، نخستین نفر باشند و مدالِ بهشتی بودن را از زبان پیامبر (ص) دریافت کنند. رسول خدا (ص) که متوجه این رقابت و نیتِ آنان شد، رو به حاضرانِ در مسجد کرده و برای تشخیصِ فردِ حقیقی، یک نشانه تعیین کردند. ایشان فرمودند: «اکنون چند نفر همزمان وارد خواهند شد که هر یک در سبقت گرفتن از دیگری تلاش میکند؛ از میان آنان، هر کس به من خبر دهد که ماه “آذار” پایان یافته، او از اهل بهشت است.»
همانگونه که از نصِ صریحِ روایت برمیآید، پیامبر (ص) در حالِ طرحِ یک پرسشِ نشانهشناختی برای شناساییِ یک شخصِ خاص (که در روایات دیگر مشخص شده جناب ابوذر غفاری بوده است) بودهاند. در این متن، مطلقاً نامی از ماه «صفر» در میان نیست، بلکه سخن از ماه «آذار» است.
آذار، به گواهی لغتشناسانی چون ابنمنظور، هیچ پیوندی با تقویم هجری قمری ندارد و یکی از ماههای تقویم رومی (سُریانی)، معادلِ تقریبیِ فروردینِ شمسی است. [۲]
سندسازی برای یک خرافه
حال پرسشِ بنیادین این است: افسانهی بشارت خروج صفر از کجا آمده است؟
واقعیت آن است که این عبارت، در هیچیک از منابعِ معتبر و متقنِ حدیثیِ شیعه یافت نمیشود. تنها در برخی تفاسیرِ متأخر یا متونِ عرفانی، اشاراتی غیرمستند به آن شده است. اما به دلیل عدمِ ذکرِ سند (مُرسل بودنِ روایت)، این نقل فاقدِ دلالتِ فقهی و اعتقادی است و نمیتوان بر پایه آن، حکم به نحوستِ یک زمانِ خاص یا استحبابِ یک عمل شرعی داد.
جامعه عقلانی پادزهرِ خرافات
نگاهِ جامعهشناختی به دین میآموزد که تزریقِ مفاهیمی چون نحوستِ ذاتیِ زمان به شریانهای جامعه، پیامدهای مخربی دارد. این رویکرد، جهانبینیِ توحیدی را مخدوش کرده و جامعه را به جای پویایی و خردورزی، به سمتِ خرافهپرستی سوق میدهد.
آموزههای اصیل اسلامی، زمان را تجلیِ ارادهی حق و مخلوق خداوند میدانند و هیچ ماهی را شوم نمیپندارند. استوانههای فقه و حدیث چون علامه مجلسی در «بحار الأنوار» و شیخ حر عاملی در «وسائل الشیعه» با صراحت تأکید دارند که هیچ دلیلِ معتبری بر نحوستِ ماه صفر وجود ندارد. [۳]
_پایانِ صفر، گریختن از یک زمانِ نحس نیست؛ بلکه پایانِ یک دوره فشرده از سوگواریِ عارفانه برای پاکترین جانهای تاریخ است؛ تا مؤمنانِ سالک، با قلبی شسته از زنگارِ غفلت، در کرانه توکل، عقلانیت و امید به فضلِ پروردگار، پهلو بگیرند._
*منابع و مستندات یادداشت:*
[۱]. شیخ صدوق، علل الشرایع، ج ۱، باب ۲۴۴.|[۲]. ابن منظور، لسان العرب، ذیل ماده «آذار».|[۳]. علامه مجلسی، بحار الأنوار، ج ۵۹، ص ۹۱؛ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۶، باب استحباب الصدقه لدفع البلاء.
کنسرتها دوباره آغاز میشوند/ بازگشت خوانندگان به روی صحنه
تعلیق داوری در مناظره امام رضا(ع) با جاثلیق و مسئله گفتوگوی امروز
آخرین وصایای امام رضا(ع) به اباصلت
پایان ماه صفر گریختن از یک زمان نحس نیست
مشکی از تن به درآرید ماه ربیع آمده است
«هجرت پیامبر(ص)» تحولی عمیق در ساختار اجتماعی جامعه اسلامی ایجاد کرد
هوش مصنوعی با یک هزار میلیارد پارامتر به رقابت اوپن ای آی میرود
سرپرست صندوق رفاه دانشجویان منصوب شد
چالشهای مربوط به «از دست نرفتن روایت»در عرصه بینالمللی از زبان معاون وزیر علوم
شکایت از ترامپ برای فروش پستهایش
غزهای که رسانهها نشان ندادند در کتاب «پاپیون؛ نسخه غزه»
کمپین تابستانی فیدیبو برای کتابخوانها
با این داستان کودکتان فصلها را بهتر میشناسد
انتشار کتابهای «احکام کاربردی نوجوان» برای تازهمکلفها
سفر جهادی به بشاگرد در کتاب «تختههای سفید» روایت شد
بازخوانی سیمای عقیله بنیهاشم در قلم «بنتالشاطی»
بهرام رادان به کنسرت نمایش «سیاوش» پیوست
پخش برنامههای جدید در رادیو اقتصاد با محوریت کسب و کار خانگی
توزیع کارت کنکور ۱۴۰۵ از ۲۶ مرداد آغاز میشود/ اعلام نحوه رفع نقص کارت
تعیین ظرفیت ۴۸۳۰ نفری برای آزمون ارشد علوم پزشکی
صلح امام حسن (ع) چه تاثیری در افشای چهره واقعی نفاق اموی داشت؟
سه پرده از تراژدی دینفروشی نخبگان
سید جلال حسینی درگذشت
تصریح قرآن بر خاتمیت و شمول جهانی دعوت پیامبر (ص)/راز جاودانگی تعالیم
پیامبر گرامی اسلام شهید شدند یا رحلت کردند؟ بررسی نگاه شیعه و سنی به این سوال
فراخوان دریافت آثار هفدهمین جشنواره فارابی منتشر شد
رامبد جوان با یک مسابقه هوش مصنوعی بازمیگردد
اعمال شب و روز ۲۸ صفر چیست؟
راهبردهای پیامبر(ص) در مدیریت بحران؛ الگویی زنده برای امروز
منوچهر هادی بر سر مزار اکبر عبدی حاضر شد+عکس
تبریک رئیس جهاد دانشگاهی در پی انتصاب فرماندهان جدید نیروهای مسلح
ژاپن ماهواره ناوبری به فضا پرتاب کرد
ثبت اختراع دستاورد ایران در حوزه ذخیرهسازهای انرژی در آمریکا
لنوو لپ تاپی با نمایشگر لوله شونده میسازد
۲/۵ میلیون دانشآموز در مسیر آموزش دقیق هوش مصنوعی
رتبهبندی مدارس غیردولتی از مهرماه آغاز میشود
مهلت جشنواره جوان خوارزمی تا ۱۵ شهریور تمدید شد
آشنایی نسل جدید با سیره امام رضا(ع) از دریچه این کتابها
کمک داوطلبانه یا شهریه پنهان؛ مرز دریافت پول از والدین کجاست؟
ماجرای آزمون بهداشتکاران دهان و دندان و تصمیم وزارت بهداشت
تاکید وزیر علوم بر مشورت با شوراهای صنفی در اجرای طرح تغذیه دانشجویان
قیمت بلیت پرواز تهران-مشهد نجومی شد+عکس
تصویر فرماندهان شهید سردار پاکپور و سردار تنگسیری
هواپیمای ویژه مقامات امارات راهی ایران شد +عکس
جزییات ۴ مدل دوره پسادکتری برای استفاده از ظرفیت فارغالتحصیلان تشریح شد
عرضه هوشهای مصنوعی ارزان چینی و رقابت با آمریکا
رشد ۵۰ درصدی ترافیک بینالملل کشور در ۱۵ ماه
درخشش نام واکسن ایرانی در معتبرترین ژورنال ایمونولوژی جهان
جزئیات برگزاری و دریافت کارت کنکور ۱۴۰۵ و آزمون دانشجو معلم اعلام شد
آغاز رسمی جذب محققان «پسادکتری فناوری» ویژه شرکتهای دانش بنیان
تراشههای چینی به آیفون و مک بوکهای آمریکایی نفوذ کرد
نرخ ماندگاری نخبگان در سال ۱۴۰۳ اعلام شد/ کاهش ۳۰ درصدی روند آزادسازی مدارک تحصیلی
تدارک ویژه رادیو برای ایام سوگواری پایان ماه صفر
رهبر شهید: این زبانِ به این خوبی را چرا با تعبیرات غلط خراب کنیم؟
«گل یاس» شادمهر عقیلی چرا اینستاگرام را تسخیر کرد؟
حق نشر رمان نوجوان «زیبا صدایم کن» به ناشران چین و ژاپن واگذار شد
روایت زندگی رهبر شهید انقلاب برای نسل نوجوان منتشر شد
پرونده ویژه شهید سپهبد سیدعبدالرحیم موسوی منتشر شد
جناب خان از این تاریخ به شبکه نسیم بازمیگردد
آقای بازیگر دبیر چهل و پنجمین جشنواره تئاتر فجر شد
مدیر جدید رادیو قرآن
اسباب بازی در قالب یک نظام معنایی بومی باید ساخته شود
نتایج آزمون سمپاد پایه دهم اعلام شد
آماده باشید: چهارشنبه این هفته خورشید میگیرد/ اوج کسوف در اسپانیا
مالک تلگرام به خوارزمی ادای احترام کرد
پیوندی که «ملاحسینقلی همدانی» بین فقه و سلوک باطنی ایجاد کرد
معرفی برگزیدگان تولیدات آوایی «رهبر شهید قرآنی»
نظر رائد فریدزاده درباره فیلمهای زیرزمینی سینمای ایران
تصویر جدید حضرت آیت الله العظمی سید مجتبی حسینی خامنه ای حفظه الله
مهمانی و انتقال دانشجویان کارشناسی به دانشگاه تهران محدود شد
روایتی از جنس انسانهای واقعی در ادبیات پایداری
«حجت خدا»، لقبی که رهبر شهید انقلاب به این شهید بخشید
برگزاری دوازدهمین همایش ملی حدیث پژوهی در دانشگاه قرآن و حدیث
نگاهی به شکل گیری ادبیات انقلاب و سرنوشت آن
آغاز ثبتنام آزمون انتخاب دفتریاری دفتر اسناد رسمی سال ۱۴۰۵
برادر شهیدم محافظت از جان شهید لاریجانی را خدمت به امام زمان(عج) میدانست
برگزیدگان مرحله دوم هفدهمین المپیاد دانشآموزی نانو اعلام شد
مهلت ثبتنام در ۵ آزمون علوم پزشکی بار دیگر تمدید شد
رندرهای دو تبلت سامسونگ لو رفت
پیامک مشمولان سهمیه جنگ کلاهبرداری است/ آمادگی کامل برای برگزاری کنکور
قیمت غذای دانشجویان در طرح جدید تغذیه دانشجویی مشخص شد
اعلام شروط جدید تاسیس موسسه آموزش عالی و صدور مجوز رشته
جزئیات برگزاری و دریافت کارت کنکور ۱۴۰۵ و آزمون دانشجو معلم اعلام شد
آغاز ثبتنام آزمون انتخاب دفتریاری دفتر اسناد رسمی سال ۱۴۰۵
کارنامه موکب مسجد مقدس جمکران در اربعین/۵۰ هزار پرس غذای روزانه
رژیم صهیونیستی در قتل حمیدرضا رجب زاده به دنبال ایجاد وحشت در جامعه است
حمله به لامرد با بمب فسفری بود/ ارائه شواهد علمی به مجامع بینالملل
جزییات ۴ مدل دوره پسادکتری برای استفاده از ظرفیت فارغالتحصیلان تشریح شد
هوش مصنوعی شرکت چینی علی بابا هم پولی میشود
رتبهبندی مدارس غیردولتی از مهرماه آغاز میشود
اینوتکس۱۴۰۵ با هویت جدید برگزار میشود
صدای مظلومیت میناب در ژاپن شنیده شد
نتایج نهایی آزمون دکتری سال ۱۴۰۵ اواخر مرداد اعلام میشود
خبرنگاران در طول جنگ فقط روایتگر خسارتها نبودند
ماجرای آزمون بهداشتکاران دهان و دندان و تصمیم وزارت بهداشت
در مسیر چهلوپنجمین «تئاتر فجر»؛ حمیدرضا نعیمی به سراغ «مدهآ» رفت
آغاز رسمی جذب محققان «پسادکتری فناوری» ویژه شرکتهای دانش بنیان
عمو پورنگ در مرکز طبی کودکان+ عکس
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی: خبرنگاران در سختترین شرایط کنار ملت بودند
راه اندازی مرکز ملی آموزش مجازی در دانشگاه پیام نور
پیامک مشمولان سهمیه جنگ کلاهبرداری است/ آمادگی کامل برای برگزاری کنکور
مردی که خبرنگاری در ایران را متحول کرد
دوره کوتاه مدت شیعهشناسی برگزار میشود
خیابان؛ قلب تپندهای که دشمن از آن میهراسد
واکنش کمال شرف به توافق مکه
کاظمی: رسانه خاستگاه اعتمادسازی است
تأکید ایران و آفریقای جنوبی بر توسعه همکاریهای علمی در بریکس
برادر شهیدم محافظت از جان شهید لاریجانی را خدمت به امام زمان(عج) میدانست
آغاز به کار همایش علمی اربعین در کربلا؛ شرکت ۳۰۰ دانشمند در ۹ دوره
روایت زندگی رهبر شهید انقلاب برای نسل نوجوان منتشر شد
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.