شبکه علمی ثریا- چندی پیش جناب آقای شریعتنژاد، معاون تبلیغ حرم مطهر رضوی، روایتی نقل میکرد که این روزها، در ایام شهادت امام رضا علیهالسلام، به آن فکر میکنم. میگفت پیش از جنگ دوازدهروزه، در مشهد جریانی را برای شناسایی خطبا و مبلغان جوان و اهل فضل آغاز کرده بودند و در این مسیر حدود دوازده خطیب جوان شناسایی شدند. فرصتی فراهم شد تا یکی از این خطبا برای نخستین بار در مجلس روضه خصوصی رهبر انقلاب سخنرانی کند. موضوع سخنرانی او «سنتهای الهی» بود. در پایان مجلس، رهبر انقلاب ضمن تمجید از سخنران، مطالبهای قدیمی را دوباره یادآوری کردند: حوزه باید بیش از آنچه تاکنون کرده است، بر «سیره مبارزاتی ائمه اطهار علیهمالسلام» کار کند.
به روایت آقای شریعتنژاد، تا پیش از شهادت رهبر انقلاب، هشت مرتبه این فرصت فراهم شد که خطبای جوان در این مجالس حضور پیدا کنند و این مطالبه در آن جلسات مکرراً مورد تأکید قرار گرفت. رهبر انقلاب در تفسیر مطالبه خود میفرمودند «سیره مبارزاتی» را نباید با «سیره سیاسی» یکی گرفت. برای شناخت سیره سیاسی، گاه میتوان به گزارشهای تاریخی مراجعه کرد و مناسبات امام با خلفا، حاکمان، گروههای اجتماعی و حوادث زمانه را بازسازی کرد؛ اما کشف سیره مبارزاتی نیازمند یک لایه عمیقتر از تحلیل است. باید مجموعه روایات، احادیث، ارتباطات، موضعگیریها و حتی رفتارهایی را که در نگاه نخست سیاسی به نظر نمیرسند، کنار یکدیگر گذاشت تا منطق مبارزه امام آشکار شود.
نمونهای که در همان جلسات مطرح شده بود، درباره روزهای پایانی زندگی امام جواد علیهالسلام بود. بنا بر این نقل، حضرت پیامی را به خادم خود میسپارند و در همان شب، آن پیام به حدود چهل نفر از اصحاب ایشان میرسد. اگر این روایت صرفاً بهعنوان یک واقعه تاریخی خوانده شود، شاید تنها گزارشی از ارتباط امام با اصحابش باشد؛ اما وقتی آن را در متن خفقان سیاسی آن دوران قرار دهیم، معنای دیگری پیدا میکند: امامی جوان، زیر شدیدترین فشار و مراقبت دستگاه خلافت، شبکهای از اصحاب دارد که قادر است در زمانی کوتاه پیامی را میان دهها نفر منتقل کند. اینجا دیگر فقط با یک «خبر تاریخی» مواجه نیستیم؛ با نشانهای از یک شبکه، یک سازمان ارتباطی و احتمالاً بخشی از سازوکار مبارزاتی امام مواجهیم.
شاید یکی از مشکلات ما در شناخت اهلبیت علیهمالسلام همین باشد که تاریخ آنان را بسیار خواندهایم، اما کمتر آن را با «پرسش از مبارزه» خواندهایم. میدانیم امام رضا علیهالسلام از مدینه به مرو آمد؛ میدانیم مأمون ولایتعهدی را به ایشان تحمیل کرد؛ مناظرات حضرت را میشناسیم و از نماز عید و حدیث سلسلةالذهب شنیدهایم. اما اگر همین حوادث را نه بهصورت وقایعی منفصل، بلکه با این پرسش دوباره بخوانیم که «امام در دل ساختار قدرت مأمون چگونه مبارزه میکرد؟»، شاید تصویر متفاوتی از سیره رضوی پیش روی ما قرار گیرد.
از این منظر، پذیرش ولایتعهدی دیگر صرفاً یک واقعه پیچیده سیاسی نیست؛ میتوان آن را بخشی از مواجههای دانست که در آن مأمون میکوشید امام را درون نظم سیاسی خود تعریف و مهار کند و امام، همان موقعیت تحمیلی را به بستری برای آشکارکردن مرز میان امامت و خلافت تبدیل میکرد. مناظرات امام نیز صرفاً نمایش توانایی علمی ایشان نیست؛ میتواند بخشی از تثبیت مرجعیت معرفتی امام در برابر دستگاهی باشد که میکوشید مرجعیت سیاسی و معرفتی را یکجا در اختیار داشته باشد. حتی حرکت حضرت از مدینه تا مرو را میتوان با پرسش از شبکه اجتماعی شیعه، ارتباط امام با مردم و گسترش مرجعیت اهلبیت دوباره مطالعه کرد.
این نوع خواندن، البته با افزودن چند تعبیر حماسی به تاریخ ائمه تفاوت دارد. قرار نیست هر رفتار امام را به زور «مبارزه سیاسی» بنامیم. مسئله دقیقاً کشف منطق کنش امام از دل مجموعه شواهد است؛ اینکه امام چگونه در شرایطی که امکان قیام آشکار وجود ندارد، هویت میسازد، شبکه حفظ میکند، مرجعیت ایجاد میکند، دستگاه قدرت را در تصاحب معنای دین ناکام میگذارد و جامعه مؤمنان را برای استمرار یک مسیر تاریخی آماده میکند. شاید به همین دلیل است که استخراج سیره مبارزاتی بیش از نقل تاریخ، محتاج «تحلیل» است.
اگر چنین دریچهای گشوده شود، حتی زیارت امام رضا علیهالسلام نیز میتواند معنایی فراتر پیدا کند. ما در برابر امامی ایستادهایم که فقط موضوع محبت و توسل ما نیست؛ صاحب یک تجربه تاریخی برای حفظ و پیشبرد جبهه حق در متن یک نظم مسلط است. امامی که باید علاوه بر فضائل، کرامات و معارفش، «منطق کنش» او را نیز شناخت.
شاید یکی از کارهای برزمینمانده حوزه و اندیشه دینی همین باشد: بازگشت دوباره به منابع روایی با پرسش از «سیره مبارزاتی». نه برای اینکه تصویری از پیشساخته را بر روایات تحمیل کنیم، بلکه برای آنکه از میان صدها روایت پراکنده، شبکه ارتباطات، شیوههای تولید و توزیع معنا، نحوه مواجهه با قدرت، تربیت اصحاب، حفظ جبهه مؤمنان و تدابیر ائمه برای امتداد تاریخی جریان امامت را استخراج کنیم.
روز شهادت امام رضا علیهالسلام، شاید فرصت مناسبی باشد که در کنار سوگواری برای غربت آن امام، از غربت بخشی از سیره او نیز سخن بگوییم؛ سیره امامی که بسیار زیارتش کردهایم، بسیار از علم و کرامتش گفتهایم، اما هنوز جای آن دارد که «مبارزهاش» را عمیقتر بشناسیم.
خوانش هجرتی تاریخی توسط یک زن در سپهر فرهنگی ایران
آغاز ثبت نام دهمین دوره تخصصی صحیفه سجادیه
مداحان کشور برای نوجوانان کلاس مداحی برگزار میکنند
هنر صاحب جواهر ایستادن میان قالب نص و روح تشریع در فقاهت بود
منشور کوروش بدون حتی یک رای مخالف و اصلاحیه در یونسکو ثبت شد
ورود هوش مصنوعی به موضوعات قرآنی و پژوهشهای حدیثی و دینی
پایبندی پل شریدر به هوش مصنوعی؛ فیلم بعدی با AI ساخته میشود
یوسف حاتمی کیا: ۶سال گفتند این فیلم مصلحت نیست؛ مردمی که از غم نان با جان قمار میکنند
واکاوی رابطه هنر و سرمایه در ریبون
دلاور تنگستانی که حماسه بی پایان غیرت در خلیج فارس را زنده کرد
تابآوری کودکان در جنگ را با داستان افزایش دهیم
برگزاری بزرگداشت ابوریحان بیرونی از سوی فلاسفه و اساتید
از نگاه امیرالمومنین(ع) راه مهار طمع انسان به قدرت و ثروت چگونه است؟
برگزاری آزمونهای تافل و GRE رسماً در ایران متوقف شد
اعلام جزئیات مرحله شفاهی آزمونهای دانشنامه تخصصی و فوق تخصصی پزشکی
ایران پرچمدار المپیاد فناوری نانو در سطح جهانی
محکومیت اقدام غیرقانونی آمریکا علیه متقاضیان آزمونهای بینالمللی
ارزش از کدنویسی به فهم مسئله منتقل میشود
ثبت نام آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵ آغاز شد/ اعلام جزئیات آزمون
واکنش وزیر علوم به تحریمهای علمی آمریکا
مهلت انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ تمدید شد
ویژه برنامههای هفته وحدت در تجمعات شبانه
افتتاح دفاتر مشاوره وقف در سراسر کشور
برگزاری رویداد رحمه للعالمین در باغ کتاب
دانشجویان خارجی جشنواره هنر و رسانه عهد همزیستی را برگزار میکنند
وقف بر پایه ایثار، نوعدوستی و دوراندیشی استوار است
آغاز انتخاب رشته داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد سال ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد
شرکت های فناوری خواستار افزایش دفاع سایبری در مقابل حملات هوش مصنوعی
نوار نانویی ۳ داروی مسکن را در کمتر از ۲ ثانیه آزاد میکند
قدرتمندترین موشک اروپا به پرواز درآمد
تاکید علمای مسلمان بر عملی کردن وحدت و ایستادگی در مقابل دشمن مشترک
نزاع حجاب، از ابتدا نزاع بر سر قدرت زن بود
البرز زیر بار کمبود مدرسه؛ مهاجرت چالش بزرگ مدارس البرز
توانمند سازی و گذار از الفبا رویکرد جدید سواد آموزی استان سمنان
جزئیات بورسیه تحصیلی صنعت و مشاغل در پذیرش کارشناسی ارشد ۱۴۰۵
غرامت ۱۸ میلیارد دلاری متا برای فرار از شکایت ایالتهای آمریکا
واکنش دانشگاه صنعتی خواجه نصیر به کناره گیری رئیس آن
نفوذ هکرهای چینی به ناسا و سنای آمریکا ردیابی شد
موبایلهای آینده چگونه تغییر میکنند؟
از خیالپردازی سرامیک تاشاعرانگی کاغذ در ماه هنر؛ تکثرِ بودن در پایتخت
محمد اصفهانی در دومین شب از «روایت رحمت» روی صحنه میرود
در طبیعت چه خبر است؟ یک مجموعه خواندنی برای کودکان
پرچم ایران روایتی از خون، باور، ایستادگی و تمنای رسیدن
تاکید بر نقش هنرستانها در مقابله با چالشهای جنگ اقتصادی
کاظمی: دشمن تلاش میکند تا دولتها را از صف مردم جدا کند
امین و مهدیه احمدزاده؛ خواهر و برادر شهید مینابی
پذیرش برگزیدگان المپیادهای جغرافیا و علوم زمین بدون کنکور ابلاغ شد
نتایج آزمون صلاحیت گروه پرستاری سال ۱۴۰۵ اعلام شد
جزئیات آزمون مرحله انفرادی هجدهمین المپیاد علمی دانشجویان علوم پزشکی
دفترچه انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ منتشر شد
آغاز انتخاب رشته داوطلبان مجاز آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ از امروز
سینمای زیرزمینی ایران بررسی شد؛ از بحران بازنمایی تا اقتصاد نامرئی
روایت دبیر انجمن سرود کانون پرورش فکری از برگزاری یک جشنواره ملی
«حبیبی یا نبی»؛ نغمهای برای پیامبر رحمت
ریدلی اسکات با «ستاره های سگی» بدترین فیلمش را ساخت
«کوری» از پروندههای قضایی تا ممیزی؛ این سریال مروج مشروبات الکلی است؟
رازهایی که در یک کشو پنهان است؛ چه کسی دستخط قاتل را تقلید کرد؟
برای پویایی صنف باید صدای جوانها را جدی گرفت؛ سکوت معنا دارد
نسخه ویژه نابینایان «روزی روزگاری» منتشر میشود
وقتی مستند، حافظه میراث ملی را بیدار میکند
ایرانیخوانی نمایشنامه «تاجماه» برگزار شد
«رویای نیمه شب» و ضرورت ساخت آثار تلویزیونی با موضوع مهدویت
وقف رقیب اقتصاد کشور نیست
بیستمین آزمون سراسری قرآن پس از وقفه ای طولانی برگزار میشود
دانشمندی که هنوز رازهایش کشف نشده است؛ کیمیای رازی در تاریخ علم
تجلیل از ۴۵ چهره شاخص در اولین دوره جایزه جهانی دیپلماسی فرهنگی
تاسیس ۱۳ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت
برگزاری آزمون بخش معارفی چهل و نهمین دوره مسابقات سراسری قرآن اوقاف
شرقشناسی بدون ایرانشناسی، امکان یا امتناع؟
متن نوبتدهی آرایشگاه برای عید؛ نمونههایی برای جذب مخاطب
دانشگاهها با ورزش تابآوری دانشجویان را تقویت کنند
راهنمای ثبتنام پذیرفتهشدگان دکتری دانشگاه علامه طباطبائی اعلام شد
پایان رویای «تنگه ترامپ» و غروب توهمات طاغوت روزگار در اعماق خلیج فارس
بهنام تشکر کارآگاه علوی جدید شد
برگزاری بزرگداشت ابن سینا با حضور اندیشمندان ایرانی و خارجی
تجربههای جهانی بازسازی پساجنگ در ۱۲ جلد کتاب
تلقی رایج از موسسات خیریه غلط است؛ انتشار نخستین گزارش زیست بوم خیریه
برگزاری جشنهای میلاد پیامبر مهربانیها با محوریت خونخواهی رهبر شهید
رجبی دوانی: نیازمند «انقلابی درون انقلاب» هستیم
آیا بین «امر تاریخی» و «امر ایمانی» می توان تمایزی مفهومی ایجاد کرد؟
ثبت نام آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵ آغاز شد/ اعلام جزئیات آزمون
محکومیت اقدام غیرقانونی آمریکا علیه متقاضیان آزمونهای بینالمللی
واکنش وزیر علوم به تحریمهای علمی آمریکا
مهلت انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ تمدید شد
اعلام جزئیات مرحله شفاهی آزمونهای دانشنامه تخصصی و فوق تخصصی پزشکی
برگزاری آزمونهای تافل و GRE رسماً در ایران متوقف شد
برگزاری بزرگداشت ابوریحان بیرونی از سوی فلاسفه و اساتید
ایران پرچمدار المپیاد فناوری نانو در سطح جهانی
ارزش از کدنویسی به فهم مسئله منتقل میشود
از نگاه امیرالمومنین(ع) راه مهار طمع انسان به قدرت و ثروت چگونه است؟
تابآوری کودکان در جنگ را با داستان افزایش دهیم
جزئیات بورسیه تحصیلی صنعت و مشاغل در پذیرش کارشناسی ارشد ۱۴۰۵
البرز زیر بار کمبود مدرسه؛ مهاجرت چالش بزرگ مدارس البرز
در طبیعت چه خبر است؟ یک مجموعه خواندنی برای کودکان
تاکید علمای مسلمان بر عملی کردن وحدت و ایستادگی در مقابل دشمن مشترک
دلاور تنگستانی که حماسه بی پایان غیرت در خلیج فارس را زنده کرد
منشور کوروش بدون حتی یک رای مخالف و اصلاحیه در یونسکو ثبت شد
نوار نانویی ۳ داروی مسکن را در کمتر از ۲ ثانیه آزاد میکند
آغاز انتخاب رشته داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد سال ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد
هنر صاحب جواهر ایستادن میان قالب نص و روح تشریع در فقاهت بود
یوسف حاتمی کیا: ۶سال گفتند این فیلم مصلحت نیست؛ مردمی که از غم نان با جان قمار میکنند
خوانش هجرتی تاریخی توسط یک زن در سپهر فرهنگی ایران
توانمند سازی و گذار از الفبا رویکرد جدید سواد آموزی استان سمنان
آغاز ثبت نام دهمین دوره تخصصی صحیفه سجادیه
واکنش دانشگاه صنعتی خواجه نصیر به کناره گیری رئیس آن
وقف بر پایه ایثار، نوعدوستی و دوراندیشی استوار است
برگزاری رویداد رحمه للعالمین در باغ کتاب
افتتاح دفاتر مشاوره وقف در سراسر کشور
پرچم ایران روایتی از خون، باور، ایستادگی و تمنای رسیدن
نفوذ هکرهای چینی به ناسا و سنای آمریکا ردیابی شد
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.