شبکه علمی ثریا- چندی پیش جناب آقای شریعت‌نژاد، معاون تبلیغ حرم مطهر رضوی، روایتی نقل می‌کرد که این روزها، در ایام شهادت امام رضا علیه‌السلام، به آن فکر می‌کنم. می‌گفت پیش از جنگ دوازده‌روزه، در مشهد جریانی را برای شناسایی خطبا و مبلغان جوان و اهل فضل آغاز کرده بودند و در این مسیر حدود دوازده خطیب جوان شناسایی شدند. فرصتی فراهم شد تا یکی از این خطبا برای نخستین بار در مجلس روضه خصوصی رهبر انقلاب سخنرانی کند. موضوع سخنرانی او «سنت‌های الهی» بود. در پایان مجلس، رهبر انقلاب ضمن تمجید از سخنران، مطالبه‌ای قدیمی را دوباره یادآوری کردند: حوزه باید بیش از آنچه تاکنون کرده است، بر «سیره مبارزاتی ائمه اطهار علیهم‌السلام» کار کند.
به روایت آقای شریعت‌نژاد، تا پیش از شهادت رهبر انقلاب، هشت مرتبه این فرصت فراهم شد که خطبای جوان در این مجالس حضور پیدا کنند و این مطالبه در آن جلسات مکرراً مورد تأکید قرار گرفت. رهبر انقلاب در تفسیر مطالبه خود میفرمودند «سیره مبارزاتی» را نباید با «سیره سیاسی» یکی گرفت. برای شناخت سیره سیاسی، گاه می‌توان به گزارش‌های تاریخی مراجعه کرد و مناسبات امام با خلفا، حاکمان، گروه‌های اجتماعی و حوادث زمانه را بازسازی کرد؛ اما کشف سیره مبارزاتی نیازمند یک لایه عمیق‌تر از تحلیل است. باید مجموعه روایات، احادیث، ارتباطات، موضع‌گیری‌ها و حتی رفتارهایی را که در نگاه نخست سیاسی به نظر نمی‌رسند، کنار یکدیگر گذاشت تا منطق مبارزه امام آشکار شود.
نمونه‌ای که در همان جلسات مطرح شده بود، درباره روزهای پایانی زندگی امام جواد علیه‌السلام بود. بنا بر این نقل، حضرت پیامی را به خادم خود می‌سپارند و در همان شب، آن پیام به حدود چهل نفر از اصحاب ایشان می‌رسد. اگر این روایت صرفاً به‌عنوان یک واقعه تاریخی خوانده شود، شاید تنها گزارشی از ارتباط امام با اصحابش باشد؛ اما وقتی آن را در متن خفقان سیاسی آن دوران قرار دهیم، معنای دیگری پیدا می‌کند: امامی جوان، زیر شدیدترین فشار و مراقبت دستگاه خلافت، شبکه‌ای از اصحاب دارد که قادر است در زمانی کوتاه پیامی را میان ده‌ها نفر منتقل کند. اینجا دیگر فقط با یک «خبر تاریخی» مواجه نیستیم؛ با نشانه‌ای از یک شبکه، یک سازمان ارتباطی و احتمالاً بخشی از سازوکار مبارزاتی امام مواجهیم.
شاید یکی از مشکلات ما در شناخت اهل‌بیت علیهم‌السلام همین باشد که تاریخ آنان را بسیار خوانده‌ایم، اما کمتر آن را با «پرسش از مبارزه» خوانده‌ایم. می‌دانیم امام رضا علیه‌السلام از مدینه به مرو آمد؛ می‌دانیم مأمون ولایتعهدی را به ایشان تحمیل کرد؛ مناظرات حضرت را می‌شناسیم و از نماز عید و حدیث سلسلةالذهب شنیده‌ایم. اما اگر همین حوادث را نه به‌صورت وقایعی منفصل، بلکه با این پرسش دوباره بخوانیم که «امام در دل ساختار قدرت مأمون چگونه مبارزه می‌کرد؟»، شاید تصویر متفاوتی از سیره رضوی پیش روی ما قرار گیرد.
از این منظر، پذیرش ولایتعهدی دیگر صرفاً یک واقعه پیچیده سیاسی نیست؛ می‌توان آن را بخشی از مواجهه‌ای دانست که در آن مأمون می‌کوشید امام را درون نظم سیاسی خود تعریف و مهار کند و امام، همان موقعیت تحمیلی را به بستری برای آشکارکردن مرز میان امامت و خلافت تبدیل می‌کرد. مناظرات امام نیز صرفاً نمایش توانایی علمی ایشان نیست؛ می‌تواند بخشی از تثبیت مرجعیت معرفتی امام در برابر دستگاهی باشد که می‌کوشید مرجعیت سیاسی و معرفتی را یکجا در اختیار داشته باشد. حتی حرکت حضرت از مدینه تا مرو را می‌توان با پرسش از شبکه اجتماعی شیعه، ارتباط امام با مردم و گسترش مرجعیت اهل‌بیت دوباره مطالعه کرد.
این نوع خواندن، البته با افزودن چند تعبیر حماسی به تاریخ ائمه تفاوت دارد. قرار نیست هر رفتار امام را به زور «مبارزه سیاسی» بنامیم. مسئله دقیقاً کشف منطق کنش امام از دل مجموعه شواهد است؛ اینکه امام چگونه در شرایطی که امکان قیام آشکار وجود ندارد، هویت می‌سازد، شبکه حفظ می‌کند، مرجعیت ایجاد می‌کند، دستگاه قدرت را در تصاحب معنای دین ناکام می‌گذارد و جامعه مؤمنان را برای استمرار یک مسیر تاریخی آماده می‌کند. شاید به همین دلیل است که استخراج سیره مبارزاتی بیش از نقل تاریخ، محتاج «تحلیل» است.
اگر چنین دریچه‌ای گشوده شود، حتی زیارت امام رضا علیه‌السلام نیز می‌تواند معنایی فراتر پیدا کند. ما در برابر امامی ایستاده‌ایم که فقط موضوع محبت و توسل ما نیست؛ صاحب یک تجربه تاریخی برای حفظ و پیشبرد جبهه حق در متن یک نظم مسلط است. امامی که باید علاوه بر فضائل، کرامات و معارفش، «منطق کنش» او را نیز شناخت.
شاید یکی از کارهای برزمین‌مانده حوزه و اندیشه دینی همین باشد: بازگشت دوباره به منابع روایی با پرسش از «سیره مبارزاتی». نه برای اینکه تصویری از پیش‌ساخته را بر روایات تحمیل کنیم، بلکه برای آنکه از میان صدها روایت پراکنده، شبکه ارتباطات، شیوه‌های تولید و توزیع معنا، نحوه مواجهه با قدرت، تربیت اصحاب، حفظ جبهه مؤمنان و تدابیر ائمه برای امتداد تاریخی جریان امامت را استخراج کنیم.
روز شهادت امام رضا علیه‌السلام، شاید فرصت مناسبی باشد که در کنار سوگواری برای غربت آن امام، از غربت بخشی از سیره او نیز سخن بگوییم؛ سیره امامی که بسیار زیارتش کرده‌ایم، بسیار از علم و کرامتش گفته‌ایم، اما هنوز جای آن دارد که «مبارزه‌اش» را عمیق‌تر بشناسیم.
اختصاص بورس نخبگان دانشگاه تهران به رتبه های زیر ۱۰۰ در کنکور
رشته‌محل‌های جدید و اصلاحات دفترچه انتخاب رشته کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد
شرایط خوابگاهی دانشگاه‌های کشور برای داوطلبان کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد
حمایت بانک‌ها از ۴ دانشگاه آسیب دیده از جنگ کلید خورد
ساخت چندین ماهواره سنجشی ایران با دقت تصویربرداری یک متر
نوبل فیزیک به «پیام‌های شبح‌وار از فضا» رسید
آرای نهایی ۱۴ پرونده انضباطی دانشجویان مرتبط با حوادث دی‌ماه صادر شد
تصویب صندوق عدالت آموزشی برای حمایت از دانش‌آموزان مناطق محروم
دانشجویان دانشگاه هنر نقوش ایرانی را در طراحی پوشاک به‌کار گرفتند
آغاز اجرای طرح «ردا کارت» دانشجویی در ۲۰ دانشگاه کشور طی ۱۰ روز آینده
مدیر ناسا: یوفوها می‌توانند یک «لحظه اسپوتنیک» باشند
«کامپیوتر شریف» انتخاب اول برترین رتبه های ریاضی کنکور ۱۴۰۵
واتس‌اپ ورود کاربران با سیستم‌عامل قدیمی را مسدود می‌کند
کشف سیاره ای که از خاکستر ستاره اش متولد شد
اوپن ای آی ویکی مدیا را هم هک کرد
رتبه ۶ کنکور: جنگ را مدیریت کردم، نه اینکه تسلیمش شوم
وزیر آموزش و پرورش: معیشت معلمان را جدی پیگیری می‌کنیم
ارتقای کیفیت آموزشی اولویت مدارس غیردولتی است
توزیع ۷۶۵ میلیارد تومان تجهیزات ورزشی در ۶۲ هزار مدرسه
قهرمانی دانش‌آموزان ایرانی در مالزی؛ سه سکوی نخست برای ایران
سرپرست صندوق ذخیره فرهنگیان منصوب شد
وزیر آموزش و پرورش وارد لامرد شد
کاظمی: ظرفیت‌های آموزشی ایران و عراق باید بیش از گذشته توسعه یابد
حضور ۸۹ دانشگاه ایرانی در رتبه بندی دانشگاه‌های جهان تایمز ۲۰۲۷
برندگان نوبل پزشکی ۲۰۲۶ معرفی شدند؛ کنترل سلول‌های عصبی با نور
اسپانیا و پرتغال مقصد جدید اعضای هیئت علمی برای فرصت مطالعاتی
توافق مجلس و شورای عالی انقلاب فرهنگی برای بررسی سهمیه‌های کنکور
ثبت نام در رشته‌های بدون آزمون کنکور ۱۴۰۵ آغاز شد
دیار: نخستین همکاری شهرام ناظری و تهمورس پورناظری
تام کروز شکست فیلمش را نپذیرفت
دیوارنگاره میدان جهاد به رنگ پایتخت درآمد
علت لغو کنسرت علیرضا قربانی در شاندیز چه بود؟
پیشنهاد برای ساخت فصل دوم سریال «اکسیر»؛ بازخورد خوبی گرفتیم
کمک اربعین به بازتولید حافظه تاریخی مقاومت و سرمایه اجتماعی فراملیتی
ضرورت انتقال پژوهش‌های علمی هیئات از دانشگاه به هیئت
دوازدهمین شماره «خردورزی» با پرونده‌ای درباره نسل نو منتشر شد
جستارهایی در فلسفه علوم حکمی کتاب شد
آغاز انتخاب رشته کنکور ۱۴۰۵؛ لزوم دریافت رسید انتخاب رشته
شانس‌های جایزه نوبل فیزیک کدامند؟
مطالبات دانشجویان دانشگاه الزهرا(س) در نشست با مسئولان بررسی شد
هوش مصنوعی کسب وکار یابندگان باگ های نرم افزاری را کساد کرد
وجه مغفول شخصیت شهید سید حسن نصرالله امامت اوست
آمادگی ۴۰ کشور برای حضور در مسابقات بین‌المللی قرآن
سید حسن نصرالله رهبران جنبش‌های آزادی‌بخش را تحت‌تأثیر قرار داد
تمدید مهلت ثبت‌نام دومین آزمون بسندگی زبان فارسی ویژه دانشجویان خارجی
اسامی معرفی‌شدگان رشته‌های خاص آزمون کاردانی به کارشناسی اعلام شد
تفاهم‌نامه چهارجانبه طرح رداکارت دانشجویان فردا ۱۴ مهر امضاء می‌شود
گامی تازه در توسعه آموزش بین‌المللی؛ مجتمع آموزشی بین‌المللی حکیم با افتتاح ساختمان جدید به ۷ شعبه رسید
فراخوان بورس ویژه هنگ‌کنگ برای دانشجویان دکتری منتشر شد
نحوه انتخاب رشته‌های بدون آزمون در کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد
سامانه راهنمای انتخاب رشته مجازی کنکور ۱۴۰۵ در دسترس قرار گرفت
تعیین تکلیف بدهی وام‌های دانشجویی پس از پایان سنوات مجاز تحصیلی
تقدیر از برگزیدگان سومین همایش علمی هیئت در سالروز ولادت حضرت زینب(س)
آیت‌الله رشاد: خروج آمریکا از عراق باید برای مسئولان درس عبرت باشد
خاموشی: وقت عبور از برنامه‌محوری به اثرمحوری در فعالیت‌های فرهنگی است
واکاوی اندیشه امام شهید در باب امت واحده
ارائه مقالاتی از کشورهای مختلف در نشست اربعین، گفتمان مقاومت
«بی‌نام» روایتگر مفاهیمی از معنویت؛ تئاتری که زندانی آزاد می‌کند!
«اشراق» شنیدنی شد؛ بیان موسیقی ایرانی با امکانات موسیقی عربی!
موسیقی اعتراضی در آمریکا: رئیس جمهورِ من یک جنایتکار است!
سید حسن نصرالله مقاومت را مسیر پیشرفت و عزت بشریت می‌دانست
ناشنوایان فعال اربعینی در همایش ملی «قهرمانان سکوت» تجلیل شدند
جنگ‌ها و تحولات اخیر به کتاب‌های درسی نهم و یازدهم رسید
خانه فرهنگ در خوابگاه‌های دانشگاه فرهنگیان راه‌اندازی می‌شود
بازگشت معتمدآریا و یک یادآوری درباره حفظ حرمت سرزمین مادری
چه خبر از گیشه سینماها؟ فروش سینماها رو به افزایش است
فیلم نماینده ایران در اسکار انتخاب شد
سمپوزیوم راهکارهای قرآنی برای حل مشکلات تمدن معاصر
الگوی قرآن برای حل اختلافات شدید خانوادگی چیست؟
مساجد ۳۲ استان به دنبال طراحی برنامه‌های قرآنی ویژه
بچه‌های مسجدی با حداقل امکانات، کارهای «نشد» را «شد» می‌کنند
حکمرانی فضای مجازی در پیچ تعدد نهادها؛ نمی‌توان دستوری حکمرانی کرد
وقتی امامزادگان در روزهای جنگ به کانون خدمت‌رسانی تبدیل شدند
ایرباس به فناوری «پوست کوسه» مجهز می‌شود
نوشته جالب در دانشگاه شهید بهشتی
اعتبار ردیف استخدامی ۴۶۵ نفر از فراخوان سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ تأمین شد
تمدید مهلت معرفی مشمولان پذیرفته‌شدگان آزمون دستیاری پزشکی تا ۳۰ مهر
لشکر پهپادهای زیر آبی چین رکورد زد
شرکت‌های فناوری درباره هوش مصنوعی با ترامپ چه توافقی کردند؟
اولویت‌های استادان برای سال تحصیلی پیش‌رو بررسی شد
ثبت نام در رشته‌های بدون آزمون کنکور ۱۴۰۵ آغاز شد
سامانه راهنمای انتخاب رشته مجازی کنکور ۱۴۰۵ در دسترس قرار گرفت
نحوه انتخاب رشته‌های بدون آزمون در کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد
گامی تازه در توسعه آموزش بین‌المللی؛ مجتمع آموزشی بین‌المللی حکیم با افتتاح ساختمان جدید به ۷ شعبه رسید
حضور ۸۹ دانشگاه ایرانی در رتبه بندی دانشگاه‌های جهان تایمز ۲۰۲۷
تعیین تکلیف بدهی وام‌های دانشجویی پس از پایان سنوات مجاز تحصیلی
اسپانیا و پرتغال مقصد جدید اعضای هیئت علمی برای فرصت مطالعاتی
فراخوان بورس ویژه هنگ‌کنگ برای دانشجویان دکتری منتشر شد
آرای نهایی ۱۴ پرونده انضباطی دانشجویان مرتبط با حوادث دی‌ماه صادر شد
دیار: نخستین همکاری شهرام ناظری و تهمورس پورناظری
آیت‌الله رشاد: خروج آمریکا از عراق باید برای مسئولان درس عبرت باشد
واکاوی اندیشه امام شهید در باب امت واحده
پیشنهاد برای ساخت فصل دوم سریال «اکسیر»؛ بازخورد خوبی گرفتیم
توافق مجلس و شورای عالی انقلاب فرهنگی برای بررسی سهمیه‌های کنکور
خاموشی: وقت عبور از برنامه‌محوری به اثرمحوری در فعالیت‌های فرهنگی است
ارائه مقالاتی از کشورهای مختلف در نشست اربعین، گفتمان مقاومت
توزیع ۷۶۵ میلیارد تومان تجهیزات ورزشی در ۶۲ هزار مدرسه
آغاز انتخاب رشته کنکور ۱۴۰۵؛ لزوم دریافت رسید انتخاب رشته
آغاز اجرای طرح «ردا کارت» دانشجویی در ۲۰ دانشگاه کشور طی ۱۰ روز آینده
کمک اربعین به بازتولید حافظه تاریخی مقاومت و سرمایه اجتماعی فراملیتی
هوش مصنوعی کسب وکار یابندگان باگ های نرم افزاری را کساد کرد
سید حسن نصرالله رهبران جنبش‌های آزادی‌بخش را تحت‌تأثیر قرار داد
وجه مغفول شخصیت شهید سید حسن نصرالله امامت اوست
دیوارنگاره میدان جهاد به رنگ پایتخت درآمد
برندگان نوبل پزشکی ۲۰۲۶ معرفی شدند؛ کنترل سلول‌های عصبی با نور
نوبل فیزیک به «پیام‌های شبح‌وار از فضا» رسید
جستارهایی در فلسفه علوم حکمی کتاب شد
علت لغو کنسرت علیرضا قربانی در شاندیز چه بود؟
تفاهم‌نامه چهارجانبه طرح رداکارت دانشجویان فردا ۱۴ مهر امضاء می‌شود
آمادگی ۴۰ کشور برای حضور در مسابقات بین‌المللی قرآن
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.