به گزارش ثریا در تاریخ ۲ فروردین سال گذشته که داریوش شایگان از دنیا رفت، همه، از کتاب‌خوان‌های معمولی تا حرفه‌ای‌های اهل فرهنگ عزادار شدند. دست کم چهار دهه بود که آنها درگیر افکار او بودند. اگر اهل فلسفه، زیبایی‌شناسی، هنر و حتی نظریه فرهنگ بودید، راهی نداشتید جز اینکه در جایی با کتاب‌ها و مقاله‌های شایگان مواجه شوید.
او با کتاب «آسیا در برابر غرب» پاسخ روشنی به سوال قدیمی ما ایرانی‌ها می‌داد: «ما هویتی داریم که نمی‌تواند به سادگی با نظم فراگیر جهانی که از سوی غرب کنترل می‌شد کنار بیاییم.» این ایده در جواب سوال «چه باید کرد؟» می‌گفت: «بازگشت به خویشتن» و «شایگان» نشان داده بود که چگونه هر راهی به جز همین بازگشت، جز سرابی نیست. البته این موضوع صف‌بندی‌های سیاسی زیادی ایجاد می‌کرد اما دربار گمان می‌کرد می‌تواند همانطور که پای خود را آن سوی دروازه تمدن می‌گذارد، با دستش کل سنت را با همه گل‌ها و بلبل‌هایش نگاه دارد.
اما خیلی زود طنین حرف‌های پیچیده شایگان در انقلاب پیچید. حتی پس از آن تبدیل به منبع الهام انقلابیونی شد که مشق و درس خوانده بودند و اصطلاحاً دهان روشنفکران می‌شدند. شاید این استقبال خود وی را دستپاچه کرده باشد؛ زیرا شایگان «هویت چهل تکه» را هم نوشت که این بار نسبت به ما، سویه انتقادی داشت. او حس می‌کرد ما چندان در انتقاد از خود موفق نبوده‌ایم و حتی وقتی در «پنج اقلیم حضور» بنای تعریف از شاعران را گذاشت، دست از این ایراد برنداشته و ما را سر و ته «غیر انتقادی» خواند.
شایگان در طول پر سر و صداترین سال‌های سیاسی ایران درگیر فرهنگ هندی شد که از این لحاظ یک مرخصی تمام عیار محسوب می‌شد. او وقتی زبان سیاست باز کرد، کتاب «انقلاب دینی چیست؟» را به زبان فرانسوی نوشت که در آن حساب دین و فلسفه را از ایدئولوژی جدا می‌کرد. به همین خاطر ساده است که می‌توانیم نتیجه بگیریم چقدر انقلاب می‌تواند برای فلسفه و دین خطرآفرین باشد. اتفاقا بعضی از دولت داران انقلاب سال ۵۷ دلخور شدند؛ زیرا آنها داشتند زیر بار فشارهای درونی و حتی خیانت‌ها، با قدارترین دشمنان صلح و دین و فلسفه می‌جنگیدند، آن وقت یکی پیدا شده بود که به آنها طعنه و کنایه می‌زند. ولی آن کتاب تا جایی که نظری باشد، باید با قواعد بازی نظریه سنجیده شود. طبق این قواعد شایگان داشته نیروی انتقادی یا بهتر بگوییم «خود انتقادی» را فعال می‌کرده است.
شایگان مثلث فکری جذابی را با آثارش ساخته است.
از یک سو به هندوستان دلبستگی دارد. او بعد از ادیان و مکتب‌های فلسفی هند، کتاب تصوف و هندوئیسم را نوشت که مستقیما به ایران بیاید.
علاقه او به تفکر اسلامی/ایرانی، با ملاقات‌های مشهوری که با علامه طباطبایی دارد آشکار می‌شود.
او با هانری کربن دوستی عمیقی داشت. هر قدر کربن به ایران دل‌بسته بود، شایگان به فرانسه علاقمند بود و کشش انتقادی نظریه‌های وی هم از طبع فرانسه و دوستش آب می‌خورد. این مثلث به شکل عجیب و غریبی متشکل بود. به همین خاطر، هر چیز به فکر یک ایرانی اهل فرهنگ بخورد، حتما قبلاً شایگان در موردش چیزی گفته است.
هندوستان خواهر فرهنگی ما بوده است و ما از دیرباز شباهت‌های فراوانی میان خودمان حس می‌کردیم. فرانسوی‌ها هم انتخاب دیرین ما بودند. وقتی عباس‌میرزا می‌خواست زبانی برای ایران انتخاب کند تا وارد جهان جدید شویم، دست روی فرانسه گذاشت؛ چون روسیه روی سر ما بود و انگلستان در حال مکیدن نیمه شرقی بود؛ به همین خاطر هر دو زبان خطرناک بودند. زبان فرانسه ظاهراً با کمترین خطر استعمار زدگی، ما را آشنای جهان می‌کرد. تاریخ نشان داد نظر عباس میرزا درست بوده؛ ولی یکی از نتایج این انتخاب، تاثیرپذیری زبان فارسی از ادبیات و فلسفه فرانسوی بود؛ اما این تأثیر ریشه‌های عمیق‌تری دارد که در اولین نگاه معلوم نمی‌شود. زبان فرانسه به خاطر خط‌الرسمش پیوند خود با زبان لاتین را حفظ کرده است. به همین خاطر فلسفه اسکولاستیک و فیلسوفان مسیحی با دقت زیادی در فرانسه تدریس می‌شوند.
می بینیم که شایگان از هر راهی می‌رفت، به نحوی با فرهنگ دینی که در مرکز تفکر ایرانی بود بر می‌خورد و ناگفته پیداست که هر طور نام دین را در ایران بر زبان بیاوریم، فوراً موضعی سیاسی می‌یابیم.
شایگان مردی خوش‌پوش، اهل فضل و محترم بود که خانه‌اش به اندازه موزه کوچکی، اشیاء هنری و بی‌آزار فرهنگ‌های قدیمی و گوناگون را در خود نگاه می‌داشت. شاید شخصا دوست نداشت کارهایش به این اندازه بسامد سیاسی داشته باشد، اما موقعیت ایران و چیزهایی که فکرش را مشغول می‌کرد، کارهایش را از تنش سیاسی بارور می‌کرد.
منبع: فارس
جنگ‌ها و تحولات اخیر به کتاب‌های درسی نهم و یازدهم رسید
خانه فرهنگ در خوابگاه‌های دانشگاه فرهنگیان راه‌اندازی می‌شود
بازگشت معتمدآریا و یک یادآوری درباره حفظ حرمت سرزمین مادری
چه خبر از گیشه سینماها؟ فروش سینماها رو به افزایش است
فیلم نماینده ایران در اسکار انتخاب شد
سمپوزیوم راهکارهای قرآنی برای حل مشکلات تمدن معاصر
الگوی قرآن برای حل اختلافات شدید خانوادگی چیست؟
مساجد ۳۲ استان به دنبال طراحی برنامه‌های قرآنی ویژه
بچه‌های مسجدی با حداقل امکانات، کارهای «نشد» را «شد» می‌کنند
حکمرانی فضای مجازی در پیچ تعدد نهادها؛ نمی‌توان دستوری حکمرانی کرد
وقتی امامزادگان در روزهای جنگ به کانون خدمت‌رسانی تبدیل شدند
ایرباس به فناوری «پوست کوسه» مجهز می‌شود
نوشته جالب در دانشگاه شهید بهشتی
اعتبار ردیف استخدامی ۴۶۵ نفر از فراخوان سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ تأمین شد
تمدید مهلت معرفی مشمولان پذیرفته‌شدگان آزمون دستیاری پزشکی تا ۳۰ مهر
لشکر پهپادهای زیر آبی چین رکورد زد
شرکت‌های فناوری درباره هوش مصنوعی با ترامپ چه توافقی کردند؟
اولویت‌های استادان برای سال تحصیلی پیش‌رو بررسی شد
اختصاص ۳۰ میلیارد تومان تسهیلات معاونت علمی به حوزه بازی‌های رایانه‌ای
برگزاری همایش ملی نخبگان لغو شد
تشریح جزئیات اجرای آیین‌نامه جذب استعدادهای برتر در دانشگاه فرهنگیان
سالن مطالعه دو دانشکده مهندسی دانشگاه صنعتی امیرکبیر باز طراحی شد
ثبت نام آزمون بسندگی زبان فارسی ویژه دانشجویان بین‌الملل ۱۴۰۵ آغاز شد
۳۰۰ گروه و کانال فیشینگ در سکوهای خارجی فعالیت می‌کنند
برنامه مدارس اینستاگرام گسترده تر می شود
پارک فناوری دانشگاه تهران پلتفرم سرمایه گذاری مجازی راه اندازی کرد
حجت‌الاسلام قمی: زنجیره جنایت باید با خونخواهی رهبر شهید قطع شود
رونمایی از نخستین کیوسک نذر عتبات
برگزاری چهاردهمین کنگره ملی شعر فاطمی در سه زبان؛ توجه ویژه به نوقلمان
جزئیات چهارمین «همایش ایده‌پردازان قرآنی» اعلام شد
عالمان عصر صفوی چگونه به قدرت اجتماعی رسیدند؟
اعلام برنامه دروس خارج فقه مسئله محور اساتید حوزوی
زمان ثبت درخواست دانشگاه‌ها برای ایجاد رشته‌های جدید اعلام شد
امکان تحصیل بدون آزمون مدال‌آوران بازی‌های آسیایی ناگویا فراهم شد
اجازه نمی‌دهیم کسی به پرچم ایران اهانت کند
قالیباف: یا بازار نفت احمق است یا آمریکا دروغ می‌گوید+عکس
پرچم جمهوری اسلامی، محور وحدت و نماد ایستادگی در برابر بدخواهان است
ماه کاملِ امشب از تنگهٔ هرمز+عکس
مهلت ثبت‌نام آزمون اخذ پروانه وکالت مرکز وکلای قوه قضائیه تمدید شد
سهمیه بومی آزمون کارشناسی ارشد علوم پزشکی سال ۱۴۰۵ اعلام شد
دانشگاه شریف در مسیر توسعه برق تجدیدپذیر؛ احداث و خرید نیروگاه
مهلت مجدد ثبت‌نام در آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی ۱۴۰۵ از امروز آغاز شد
اعلام تسهیلات ویژه برای برگزیدگان المپیاد علمی دانشجویی کشوری
اعلام نتایج اولیه کنکور سراسری ۱۴۰۵ در نیمه اول مهر
رقابت داوطلبان در سی و یکمین المپیاد علمی دانشجویی کشور آغاز شد
۱۰۹۶ میلیارد ریال به حساب اعضای صندوق ذخیره فرهنگیان واریز شد
استقلال آموزش و پرورش کالپوش؛ گامی در مسیر تحقق عدالت آموزشی
داخلی‌سازی صنعت نوشت‌افزار به بیش از ۸۵ درصد رسید
معرفی بسته‌های تربیت و یادگیری ارزیابی شده ویژه کودکان برای سال تحصیلی جدید
مدارس تراز؛ سامانه‌ای برای پایش، ارزیابی و مدیریت داده‌محور مدارس
اهتمام به نماز، بخش مهمی از فرآیند تربیت دانش‌آموزان است
بازدید ۴۰۰ میلیونی سکوهای ایرانی برای رئیس جمهور ایران
آنتروپیک بازنده شکایت از پنتاگون شد
درخواست بازنگری در سقف سنی جذب اعضای هیئت علمی توسط جمعی از متقاضیان
تأکید معاون آموزشی دانشگاه شریف بر اهمیت بازگشت به آموزش حضوری
این دانشگاه‌ها از امروز آموزش حضوری را آغاز کردند
ضرورت هماهنگی در سیاست‌گذاری فضای مجازی؛ اولویت حل مسائل اصلی مردم است
یک پژوهش جدید نشان می‌دهد: مریخ آب گرم داشت!
فرصت جدید ثبت نام آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵ فراهم شد
گوگل هوش مصنوعی را به فضا می‌برد
تیک تاک ۱۲.۷ میلیون پوند جریمه می‌دهد
مهلت مجدد ثبت‌نام آزمون کارشناسی ارشد گروه پزشکی ۱۴۰۵ از امروز آغاز شد
بانویی که هجرتش آغاز یک تمدن شد
تاکید رهبر شهید بر عمومی کردن فلسفه؛تولید علم دینی بدون مبنا ممکن نیست
واکاوی مفهومی مؤلفه‌ها و حدود مقوله سوءرفتار علیه زنان
دین در جهان شبکه‌ها؛ چرا شیوه گفت‌وگو با نسل جدید باید تغییر کند؟
سیاستمداران بدون حکمت عملگرایان بی مبنا هستند
روایت رسانه‌های جهان از یک روز متفاوت در تهران
آغاز ثبت‌نام ترم پاییز دوره‌های آموزش قرآن دارالتحفیظ
توجه بازدیدکنندگان نمایشگاه کتاب ابوظبی به مصحف ۱۳۰ ساله مینیاتوری
نوجوان ایرانی، جهانی که آن را نمی‌شناسیم
چرا ما انتقادپذیر نیستیم؟
زنان جان فدا نیستند، جان فزا هستند
ترامپ باز هم خواب تنگه هرمز را دید+عکس
نخستین آزمون بسندگی زبان عربی برگزار شد
اوپن ای آی عکس‌های کاربران را فاش کرد
۴۸ هزار بازمانده از تحصیل به مدرسه بازگشتند
توزیع رایگان شیر و تغذیه در مدارس دولتی ابلاغ شد
پیام تسلیت حجت‌الاسلام رستمی در پی ارتحال آیت‌الله شبیری زنجانی
۲۵۰۰ دانشجو در سراسر کشور وام شرافتی دریافت می‌کنند
اولویت‌های استادان برای سال تحصیلی پیش‌رو بررسی شد
تمدید مهلت معرفی مشمولان پذیرفته‌شدگان آزمون دستیاری پزشکی تا ۳۰ مهر
سمپوزیوم راهکارهای قرآنی برای حل مشکلات تمدن معاصر
اعتبار ردیف استخدامی ۴۶۵ نفر از فراخوان سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ تأمین شد
الگوی قرآن برای حل اختلافات شدید خانوادگی چیست؟
فیلم نماینده ایران در اسکار انتخاب شد
برگزاری همایش ملی نخبگان لغو شد
تشریح جزئیات اجرای آیین‌نامه جذب استعدادهای برتر در دانشگاه فرهنگیان
اختصاص ۳۰ میلیارد تومان تسهیلات معاونت علمی به حوزه بازی‌های رایانه‌ای
ایرباس به فناوری «پوست کوسه» مجهز می‌شود
حکمرانی فضای مجازی در پیچ تعدد نهادها؛ نمی‌توان دستوری حکمرانی کرد
مساجد ۳۲ استان به دنبال طراحی برنامه‌های قرآنی ویژه
بازگشت معتمدآریا و یک یادآوری درباره حفظ حرمت سرزمین مادری
جنگ‌ها و تحولات اخیر به کتاب‌های درسی نهم و یازدهم رسید
ثبت نام آزمون بسندگی زبان فارسی ویژه دانشجویان بین‌الملل ۱۴۰۵ آغاز شد
شرکت‌های فناوری درباره هوش مصنوعی با ترامپ چه توافقی کردند؟
خانه فرهنگ در خوابگاه‌های دانشگاه فرهنگیان راه‌اندازی می‌شود
نوشته جالب در دانشگاه شهید بهشتی
لشکر پهپادهای زیر آبی چین رکورد زد
پارک فناوری دانشگاه تهران پلتفرم سرمایه گذاری مجازی راه اندازی کرد
وقتی امامزادگان در روزهای جنگ به کانون خدمت‌رسانی تبدیل شدند
بچه‌های مسجدی با حداقل امکانات، کارهای «نشد» را «شد» می‌کنند
چه خبر از گیشه سینماها؟ فروش سینماها رو به افزایش است
سالن مطالعه دو دانشکده مهندسی دانشگاه صنعتی امیرکبیر باز طراحی شد
رونمایی از نخستین کیوسک نذر عتبات
جزئیات چهارمین «همایش ایده‌پردازان قرآنی» اعلام شد
عالمان عصر صفوی چگونه به قدرت اجتماعی رسیدند؟
حجت‌الاسلام قمی: زنجیره جنایت باید با خونخواهی رهبر شهید قطع شود
اعلام برنامه دروس خارج فقه مسئله محور اساتید حوزوی
۳۰۰ گروه و کانال فیشینگ در سکوهای خارجی فعالیت می‌کنند
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.