کد خبر: 40322
ف
جامعه شناسی شهادت/ تیپ شناسی انواع شهید
اگر بخواهیم شهدا را بر اساس عناصر شکل دهنده هویت آنان تقسیم بندی کنیم می‌توان گفت که در یک تیپ شناسی کلی شهدا به دو دسته شهید حاجت و شهید مجاهدت تقسیم می‌شوند.

به گزارش ثریا مسئله شهید و شهادت از ارکان هویت معنوی جامعه اسلامی است. این مسئله در کشور شیعه نشین ایران به دلیل گره خوردن با جریان عاشورا، بخشی از هویت مذهبی کشور را تشکیل داده است از همین رو ورود جامعه شناسانه به این بحث یکی از زمینه‌های مناسب برای شکل گیری علوم انسانی اسلامی-بومی خواهد بود.

در خصوص شهدا با توجه به موضوع و نحوه شهادت تقسیم بندی‌های مختلفی همچون شهید امنیت، شهید خدمت، شهید دفاع مقدس، شهید مدافع وطن، شهید مدافع حرم و … ارائه شده است اما اگر بخواهیم شهدا را بر اساس عناصر شکل دهنده هویت آنان تقسیم بندی کنیم می‌توان گفت که در یک تیپ شناسی کلی شهدا به دو دسته شهید حاجت و شهید مجاهدت تقسیم می‌شوند.

شهید حاجت که دنباله آن را می‌توان در اکثر کتب دفاع مقدس و روایتگری‌ها جست و جو کرد با شاخصه‌هایی همچون رؤیای شهادت داشتن، کمک به فقرا، دستگیری و لوتی گری، عبادت‌های شبانگاهی و تقوا معرفی می‌شود. کارکرد اصلی این تیپ شهید برای امروز ایجاد ارتباط معنوی با وی، خلوت کردن و حاجت گرفتن است. وجه تسمیه این تیپ شهید در همین کارکرد آخر آن نهفته است. شهید ابراهیم هادی یکی از نمونه‌های بارز این تیپ از شهید است. در دسته مقابل شهید مجاهدت قرار دارد. شهید مجاهدت سری پر از سودا دارد. لحظه‌ای آرام و قرار ندارد و مدام در حال جنب و جوش است. مبارزه سیاسی دارد، کلاس‌های عقیدتی برگزار می‌کند، محور تظاهرات هاست، کانون پخش کتب ممنوعه و اعلامیه‌های امام خمینی است. کمتر کسی برای حاجت گرفتن به سراغ او می‌رود ولی او عمق ایدئولوژیک دارد و به چیزی می‌اندیشد به نام تمدن نوین اسلامی، مکتب امام و مبارزه. کارکرد اصلی این تیپ شهید برای نیروهای در صحنه انقلاب اسلامی گرفتن الگوی مبارزاتی است. نواب صفوی، آیت الله سعیدی، شهید چمران و حتی شخصیتی چون شهید طیب نمونه بارز شهید مجاهدت است.

یکی از الگوهای جدی شهید مجاهدت حسین علم الهدی است. جوانی که در ۱۵ سالگی با هدف حمایت از فلسطین سیرک مصری‌ها را آتش می‌زدند. در ۱۸ سالگی محور تشکیل گروهی مسلح با نام موحدین می‌شود، استانداری کرمان را منفجر می‌کند، مسئول ارشد آمریکایی حاضر در شرکت نفت را ترور می‌کند، مجتمع فرهنگی با کلاس‌های غنی ولایت فقیه تشکیل می‌دهد، محور تظاهرات است و در عین حال لحظه‌ای دست از مطالعه نمی‌کشد.

البته در این میان خود شهدای مجاهدت هم در یک طیف از منظر عمق ایدئولوژیک قرار دارند. برای نمونه عمقی که شهدایی چون چمران و علم الهدی در مبارزه و تفکر راهبردی برای رسیدن به حاکمیت مطلوب دارند کسانی چون طیب از آن برخوردار نیستند اما باز در تقسیم بندی شهیدی چون طیب در در دسته بندی شهید مجاهدت قرار دارد چراکه برای شهادت عجله ندارد بلکه عمر خود را در مبارزه می‌بیند و برای هدف خود هزینه می‌دهد.

نکته‌ای که باید اضافه کرد آن است که تقسیم بندی شهید به شهید مجاهدت و حاجت و معرفی شهید حاجت با عناصری مانند تقوا و عبادت به معنای بی بهره بودن شهید مجاهدت از این عناصر نیست بلکه سخن در اینجا بر سر نقاط حساس و برجسته زندگی شهید که معرف هویت اوست می‌باشد. برای نمونه آن مقداری که شهید چمران علی رغم دسته نوشته‌های مناجات گونه فراوان با عبادات و خلوت‌هایش شناخته می‌شود ده‌ها برابر با کارهای چریکی در لبنان و دفاع مقدس شناخته می‌شود و یا علی رغم اینکه شهدایی همچون نواب صفوی عبادت‌های گوناگون داشته اند با آن عبادت‌ها شناخته نمی‌شوند بلکه با مبارزات سیاسی با شاه شناخته شده است.

از طرف دیگر این دسته بندی، تقسیم منطقی نیست بلکه می‌توان شهید را یافت که در هر دو دسته یافت شود بلکه مهم در این باره نحوه روایتی است که از آن شهید می‌شود. برای نمونه اگر بخواهیم یک شهید مدافع حرم را در قالب شهید مجاهدت و نه حاجت معرفی کنیم جا دارد به مبارزات وی در حوادث ۸۸ اشاره شود.

در انتها لازم است به دو نکته اشاره شود: نخست آنکه غلبه گفتمان شهید حاجت در عرصه روایت‌های عرضه شده در زمینه شهادت ظرفیت استفاده از این مسئله مهم اسلامی‌را در راستای اهداف انقلاب اسلامی کاهش می‌دهد از همین رو می‌توان گفت که شهید تراز انقلاب اسلامی شهید مجاهدت است. ریشه‌های این تقسیم بندی را می‌توان به صورت گسترده‌تر در عملکرد دو گفتمان مختلف در حوزه‌های علمیه جست و جو کرد. تفاوت شهید مجاهدت با شهید حاجت همان تفاوتی است که در عملکرد بزرگانی همچون امام خمینی با آیت الله سید علی قاضی، آیت الله حق شناس و … می‌توان یافت. امام خمینی بارزترین شخصیت تیپ مجاهدت است که علی رغم داشتن آثار معنوی عمیقی همچون شرح چهل حدیث، آداب الصلاه، اسرار صلاه و… اینها را مقدمه أمر دیگری به نام مبارزه قرار داده است از همین رو نقاط برجسته و حساس در کارنامه ایشان تبدیل به انقلاب اسلامی و مبارزات تمدنی می‌شود. از این دریچه می‌توان فهمید که عالم تراز انقلاب اسلامی هم دارای چه ویژگی هایی است.

نکته دوم آنکه اگر روزی آیت الله خامنه ای شهید می‌شد قطعاً شهید مجاهدت بود نه شهید حاجت.

منبع: مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

گرمایش زمین؛ مهم‌ترین مسئله روز انگلیس

نخستین مولکول‌های تشکیل جهان رصد شدند

نشانه‌های خرابی ترمز خودرو چیست؟

حالت فوق العاده در آبادان، خرمشهر و شادگان اعلام شد

جشن عروسی زوج سیل زده در سالن ورزشی +عکس

آگهی استخدام کارشناس فوتبال برای برنامه میثاقی!

نکاتی غیرقابل باور از جراحی پلاستیک در کره جنوبی

رضا رشیدپور به تلویزیون بر می‌گردد

نکات دفترچه انتخاب رشته آزمون دوره دکتری

سری گلکسی A سامسونگ؛ پرفروش‌تر از حد انتظار!

چگونه افراد را بدون بلاک کردن، در اینستاگرام حذف کنیم؟

مرورگر اینترنتی سامسونگ گوی رقابت را از گوگل می‌رباید

گریم جدید هوتن شکیبا در «فوق لیسانسه‌ها» + عکس

منتظر قسمت جدید پایتخت در عید فطر باشیم؟

پشت پرده گرانی قیمت پیاز +جزئیات

موضوع استیضاح ترامپ دوباره داغ شد

رونمایی از پوستر فیلم خانوادگی علیرضا داودنژاد +عکس

کنترل بیماری پارکینسون با حسگر حرکتی

غیبت امام زمان از ناحیه ماست/ امکان ملاقات با امام عصر(عج)

این غذاها را پس از ۳۰ سالگی مصرف نکنید

محسن تنابنده کار ناتمام همکار مرحومش را تمام می کند

خبر خوب پرویز پرستویی برای مخاطبینش+عکس

سرهنگ فداکاری که مورد تقدیر رهبر انقلاب قرار گرفت +عکس

تصویری تکان دهنده از مناطق سیل زده +عکس

تجهیزات حشدالشعبی در ایران برای تقویت سیل‌بند+عکس

خودروهایی که در سیلاب خوزستان غرق شدند +عکس

مخالفت علی نصیریان با نام‌گذاری خیابانی به نام خودش

بلایی که سیل سر روستاهای طبس آورد +عکس

دعوا بین دو خانم بازیگر و مجری بالا گرفت

ربات موشک انداز ارتش در رژه + عکس

یک گزارشگر دیگر در آستانه حذف از شبکه سه

مسافران قطار تهران _ قم باید تا مقصد سرپا بایستند + عکس

نمایی تلخ از زندگی یک دختر بچه در پلدختر + عکس

اولین لامبورگینی شاسی بلند هم آمد + عکس

اینستاگرام فاکس اسپورتس از علی دایی تمجید کرد

سامسونگ دو گوشی میان‌رده جدید معرفی کرد

۱۰۰ کلاس بازی و یادگیری در استان قزوین راه اندازی شده است

کنکوری‌ها فریب تغییر زمان کنکور سراسری را نخورند

قبرستان اهواز هم زیر آب رفت +عکس

مصرف روغن‌های دانه صنعتی را متوقف کنید

یک اسپری که با افسردگی مقابله می‌کند

ویژگی حکومت عدل الهی از منظر قرآن کریم

تصویری از شناسنامه قبل از انقلاب رهبری +عکس

احیای شریان‌های آسیب دیده با سلول‌های بنیادی جنینی

حضور تک تیراندازها برای تأمین امنیت رژه روز ارتش +عکس

سگ‌های تیم حفاظت روحانی در رژه امروز +عکس

ایستگاه‌های کمک به سیل زدگان ایرانی در پاکستان +عکس

کارت دعوت خاص عروس و داماد افغانستانی +عکس

پس از پیج سیدابراهیم رئیسی، صفحه انگلیسی رهبر انقلاب هم رفع انسداد شد

اگه طاقتشو داری قیمت جدید رو بگم + عکس

مهراوه شریفی‌نیا از نگاه خواهرش + عکس

مرکز تحقیقات ریز فناوری پزشکی در دانشگاه ایران راه اندازی شد

چارت جدید دانشگاه آزاد به صورت کامل اجرا شد

ایجاد ۱۴ آزمایشگاه جامع در دانشگاه‌های علوم پزشکی

گوشی‌های تاشو هنوز نیامده، به مشکل خوردند!

آیفون ارزان‌قیمت جدیدی در راه است!

روحانی: ارتش 40 سال در کنار ولایت و مردم بوده است/ همه مردم کنار سپاه بودند و خواهند بود

خط قرمز آموزش و پرورش از نگاه وزیرش

دروس امتحانی آزمون مدارس سمپاد اعلام شد + جزییات

نکاتی برای گرفتن یک عکس خوب با دوربین گوشی

ارتباط مستقیم فعالیت بیشتر مغز با «کابوس دیدن»

بخش مهمی از علوم انسانی سکولار به نوعی آنارشیسم مبتلا شده است

واکنش گردشگران خارجی به هنر معماری اصفهان +عکس

اگه طاقتشو داری قیمت جدید رو بگم؟ +عکس

شروع موج دوم حمله ملخ‌های صحرایی به کرمان

نبش قبر پدر برای گرفتن عکس یادگاری با او! +عکس

مدیری که تراکتورش را سرویس مدرسه کرده است +عکس

حال و روز کلیسای نوتردام پس از آتش‌سوزی +عکس

رضا کیانیان و ستاره اسکندری لباس هلال احمر پوشیدند +عکس

کلاس شناور در خوزستان +عکس

واکنش محمدرضا گلزار به توقیف رحمان ۱۴۰۰ +عکس

آمریکا، تحریم‌های ایران را کاهش می‌دهد؟

اجازه هست یه نفس بگیریم؟ +عکس

دختری که در محاصره سیل به دنیا آمد +عکس

جشنواره جهانی فجر با حضور هنرمندان افتتاح شد+عکس

سوسمار یک متری در ساحل کارون! +عکس

امارات و عربستان هم به کمک سیل زدگان ایران آمدند

موج‌سواری ژن خوب روی سیل! +عکس

ایثار امام زمان (عج) برای آمرزش گناهان شیعیان

دیپلمات فرانسوی پیگیر برنامه نود شد +عکس

سگ‌های تیم حفاظت روحانی در رژه امروز +عکس

بساط کباب و سلبریتی در حاشیه سیل + عکس

پسر بامزه و جذاب مجری معروف +عکس

شباهت بامزه محمدرضا گلزار به یک کودک +عکس

نبش قبر پدر برای گرفتن عکس یادگاری با او! +عکس

حسن روحانی در آغوش پدرش +عکس

آمریکا، تحریم‌های ایران را کاهش می‌دهد؟

ماجرای کمک ۲ هزار تومانی پرویز پرستویی به زلزله‌زدگان +عکس

هنرپیشه معروف نام‌خانوادگی خود را تغییر داد

نظر قائم‌مقام معاون سیما درباره ممنوع التصویری مجری معروف

تمساحی که در خانه ای در چابهار پیدا شد+ عکس

دریاچه ارومیه از بحران خارج شد و سیراب شد +عکس

کارت دعوت خاص عروس و داماد افغانستانی +عکس

تالاب انزلی پس از بارندگی‌ها پرآب و زیبا شد +عکس

تصویری که رامبد جوان را تحت تاثیر قرار داد +عکس

یگان مهندسی حشد الشعبی به ایران آمد+عکس

مجری معروف در میان سیل +عکس

ضرر میلیاردی تلویزیون به خاطر تعطیلی ۹۰ +جزئیات

چرا تصاویر بیل‌زدن آخوندها در مناطق سیل زده زیاد است؟

اولین لامبورگینی شاسی بلند هم آمد + عکس

گوشت ارزان می‌شود +جزئیات

موج‌سواری ژن خوب روی سیل! +عکس

ماشین های ایرانی، ژاپنی و آلمانی در یک نگاه + عکس

گزارشگر معروف فوتبال به تلویزیون آمد

سایت رهبرانقلاب هم دقایقی قبل توسط اینستاگرام بسته شد + عکس

تصویری تکان دهنده از مناطق سیل زده +عکس

مسافران قطار تهران _ قم باید تا مقصد سرپا بایستند + عکس

قطب نیشکر ایران زیر آب رفت +عکس

شادی مردم عین دو اهواز بعد از بستن سیل بند +عکس

خواهر مسیح علی‌نژاد: هر چه می‌کشیم از اوست