کد خبر: 40322
ف
جامعه شناسی شهادت/ تیپ شناسی انواع شهید
اگر بخواهیم شهدا را بر اساس عناصر شکل دهنده هویت آنان تقسیم بندی کنیم می‌توان گفت که در یک تیپ شناسی کلی شهدا به دو دسته شهید حاجت و شهید مجاهدت تقسیم می‌شوند.

به گزارش ثریا مسئله شهید و شهادت از ارکان هویت معنوی جامعه اسلامی است. این مسئله در کشور شیعه نشین ایران به دلیل گره خوردن با جریان عاشورا، بخشی از هویت مذهبی کشور را تشکیل داده است از همین رو ورود جامعه شناسانه به این بحث یکی از زمینه‌های مناسب برای شکل گیری علوم انسانی اسلامی-بومی خواهد بود.

در خصوص شهدا با توجه به موضوع و نحوه شهادت تقسیم بندی‌های مختلفی همچون شهید امنیت، شهید خدمت، شهید دفاع مقدس، شهید مدافع وطن، شهید مدافع حرم و … ارائه شده است اما اگر بخواهیم شهدا را بر اساس عناصر شکل دهنده هویت آنان تقسیم بندی کنیم می‌توان گفت که در یک تیپ شناسی کلی شهدا به دو دسته شهید حاجت و شهید مجاهدت تقسیم می‌شوند.

شهید حاجت که دنباله آن را می‌توان در اکثر کتب دفاع مقدس و روایتگری‌ها جست و جو کرد با شاخصه‌هایی همچون رؤیای شهادت داشتن، کمک به فقرا، دستگیری و لوتی گری، عبادت‌های شبانگاهی و تقوا معرفی می‌شود. کارکرد اصلی این تیپ شهید برای امروز ایجاد ارتباط معنوی با وی، خلوت کردن و حاجت گرفتن است. وجه تسمیه این تیپ شهید در همین کارکرد آخر آن نهفته است. شهید ابراهیم هادی یکی از نمونه‌های بارز این تیپ از شهید است. در دسته مقابل شهید مجاهدت قرار دارد. شهید مجاهدت سری پر از سودا دارد. لحظه‌ای آرام و قرار ندارد و مدام در حال جنب و جوش است. مبارزه سیاسی دارد، کلاس‌های عقیدتی برگزار می‌کند، محور تظاهرات هاست، کانون پخش کتب ممنوعه و اعلامیه‌های امام خمینی است. کمتر کسی برای حاجت گرفتن به سراغ او می‌رود ولی او عمق ایدئولوژیک دارد و به چیزی می‌اندیشد به نام تمدن نوین اسلامی، مکتب امام و مبارزه. کارکرد اصلی این تیپ شهید برای نیروهای در صحنه انقلاب اسلامی گرفتن الگوی مبارزاتی است. نواب صفوی، آیت الله سعیدی، شهید چمران و حتی شخصیتی چون شهید طیب نمونه بارز شهید مجاهدت است.

یکی از الگوهای جدی شهید مجاهدت حسین علم الهدی است. جوانی که در ۱۵ سالگی با هدف حمایت از فلسطین سیرک مصری‌ها را آتش می‌زدند. در ۱۸ سالگی محور تشکیل گروهی مسلح با نام موحدین می‌شود، استانداری کرمان را منفجر می‌کند، مسئول ارشد آمریکایی حاضر در شرکت نفت را ترور می‌کند، مجتمع فرهنگی با کلاس‌های غنی ولایت فقیه تشکیل می‌دهد، محور تظاهرات است و در عین حال لحظه‌ای دست از مطالعه نمی‌کشد.

البته در این میان خود شهدای مجاهدت هم در یک طیف از منظر عمق ایدئولوژیک قرار دارند. برای نمونه عمقی که شهدایی چون چمران و علم الهدی در مبارزه و تفکر راهبردی برای رسیدن به حاکمیت مطلوب دارند کسانی چون طیب از آن برخوردار نیستند اما باز در تقسیم بندی شهیدی چون طیب در در دسته بندی شهید مجاهدت قرار دارد چراکه برای شهادت عجله ندارد بلکه عمر خود را در مبارزه می‌بیند و برای هدف خود هزینه می‌دهد.

نکته‌ای که باید اضافه کرد آن است که تقسیم بندی شهید به شهید مجاهدت و حاجت و معرفی شهید حاجت با عناصری مانند تقوا و عبادت به معنای بی بهره بودن شهید مجاهدت از این عناصر نیست بلکه سخن در اینجا بر سر نقاط حساس و برجسته زندگی شهید که معرف هویت اوست می‌باشد. برای نمونه آن مقداری که شهید چمران علی رغم دسته نوشته‌های مناجات گونه فراوان با عبادات و خلوت‌هایش شناخته می‌شود ده‌ها برابر با کارهای چریکی در لبنان و دفاع مقدس شناخته می‌شود و یا علی رغم اینکه شهدایی همچون نواب صفوی عبادت‌های گوناگون داشته اند با آن عبادت‌ها شناخته نمی‌شوند بلکه با مبارزات سیاسی با شاه شناخته شده است.

از طرف دیگر این دسته بندی، تقسیم منطقی نیست بلکه می‌توان شهید را یافت که در هر دو دسته یافت شود بلکه مهم در این باره نحوه روایتی است که از آن شهید می‌شود. برای نمونه اگر بخواهیم یک شهید مدافع حرم را در قالب شهید مجاهدت و نه حاجت معرفی کنیم جا دارد به مبارزات وی در حوادث ۸۸ اشاره شود.

در انتها لازم است به دو نکته اشاره شود: نخست آنکه غلبه گفتمان شهید حاجت در عرصه روایت‌های عرضه شده در زمینه شهادت ظرفیت استفاده از این مسئله مهم اسلامی‌را در راستای اهداف انقلاب اسلامی کاهش می‌دهد از همین رو می‌توان گفت که شهید تراز انقلاب اسلامی شهید مجاهدت است. ریشه‌های این تقسیم بندی را می‌توان به صورت گسترده‌تر در عملکرد دو گفتمان مختلف در حوزه‌های علمیه جست و جو کرد. تفاوت شهید مجاهدت با شهید حاجت همان تفاوتی است که در عملکرد بزرگانی همچون امام خمینی با آیت الله سید علی قاضی، آیت الله حق شناس و … می‌توان یافت. امام خمینی بارزترین شخصیت تیپ مجاهدت است که علی رغم داشتن آثار معنوی عمیقی همچون شرح چهل حدیث، آداب الصلاه، اسرار صلاه و… اینها را مقدمه أمر دیگری به نام مبارزه قرار داده است از همین رو نقاط برجسته و حساس در کارنامه ایشان تبدیل به انقلاب اسلامی و مبارزات تمدنی می‌شود. از این دریچه می‌توان فهمید که عالم تراز انقلاب اسلامی هم دارای چه ویژگی هایی است.

نکته دوم آنکه اگر روزی آیت الله خامنه ای شهید می‌شد قطعاً شهید مجاهدت بود نه شهید حاجت.

منبع: مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

پیرزن ۹۳ ساله بازداشت شد+عکس

روحانی: به نفع اروپا و آمریکاست که به برجام بازگردند

رصد توپ فوتبال در فضای بین ستاره‌ای

پیشنهاد مذاکره، فریب آمریکا برای خلع سلاح و عوامل اقتدار ملت است

بازیابی باکتری‌های روده راهی برای درمان آلرژی غذایی

نماینده مجلس مشغول طراحی تبلیغات + عکس

حمید فرخ‌نژادهم سیگار به دست شد + عکس

روزهای گرم تابستان و میوه‌هایی که باید خورد

هشدار هابرماس به اروپایی‌ها؛ با نابرابری‌های اجتماعی مقابله کنید

زنده شدن یک جوان ۲۰ دقیقه بعد از مرگ +عکس

فرزاد حسنی و لیلا بلوکات روبه روی هم با تیپی خاص + عکس

حق امتیاز اپل برای دوربینی روی بند اپل واچ

جشنواره ملی دانش آموزی امیرکبیر برگزار می شود

جزئیات ترم تابستان رشته‌های علوم پزشکی و دامپزشکی اعلام شد

تازه ترین رتبه بندی جهانی شانگهای/ رتبه درخشان دانشگاه های ایرانی

تیپ لاکچری و خاص حامد بهداد در یک سریال + عکس

دیواری که روحانی کشید + عکس

کمبود ۱۲ هزار کلاس درس در پایتخت

واکنش کاربران اینستاگرام نسبت به ساقط کردن پهپاد آمریکایی

وظیفه دولت‌هاست که اعتماد را در فضای مجازی ایجاد کنند

کاهش خطر حمله قلبی با یک ساعت ورزش متعادل

وقتی پوریا پورسرخ خودش به خودش تولدش را تبریک می گوید + عکس

تلگرام در حال سقوط + عکس

پیام تبریک خاص پرویز پرستویی برای تولد بانوی اول سینما + عکس

پوست گوجه‌فرنگی با دیابت مبارزه می‌کند

سپاه در سرنگونی پهپاد جاسوسی به وظیفه‌اش عمل کرد / آمریکا‌‌یی‌ها ‌اقدام مقابله به مثل نمی‌کنند‌

ترکیب زردچوبه از پیشرفت سلول‌های سرطان استخوان پیشگیری می‌کند

به این میگن عصر ارتباطات + عکس

سیگار دغدغه سلبریتی مشهورسینما شد + عکس

تعطیلات لاکچری رونالدو + عکس

برنامه‌های تقریبی دهه کرامت اعلام شد

دلیل بالا رفتن آمپر آب هنگام استفاده از کولر چیست؟

داغ شدن تبلت سامسونگ رختخواب پسربچه را سوزاند!

افسردگی موجب افزایش ریسک بیماری‌های مزمن در زنان می‌شود

ورود صنعت فضایی به فاز تولید /سهم استارت‌آپ‌ها در تحقق شعار سال

۷۰ هزار نفر در آزمون ارشد پزشکی سال ۹۸ رقابت می کنند

مشکلات کشور موضوع پایان نامه می شود/مشوقهای فرصت مطالعاتی در صنعت

"سلفیِ کمتر، واقعیتِ بیشتر"

ارزش رفع غم و گرفتاری از مردم

درباره اینترنتی که سرعت انتقالش کمتر از ثانیه است

یادگیری سنتی کارآیی خود را از دست می‌دهد/یادگیری آینده، "عمیق" و "الکترونیکی"می‌شود

پروسه ارزیابی و ارتقای اعضای هیأت علمی تغییر کرد/رعایت اخلاق در پژوهش ملاک ارتقاء

تشکیل جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی با حضور روسای سه قوه کشور / تصویب کلیات سند عفاف و حجاب

این داروها اعصاب مغز را نابود می‌کند

قهوه موجب کاهش خطر ابتلا به ام اس می‌شود

خودروی برقی خورشیدی با برد ۷۲۵ کیلومتر تولید شد

طبابت با پزشک است، اثر با خداست/ طبابت شغل نیست

پرش مرد هندی با موتور از روی ۴ نفر +عکس

انفجار بمب جا مانده از جنگ جهانی در زمین کشاورزی +عکس

دورهمی لاکچری بچه پولدارهای تهران! +عکس

وسایل کار جالب یک سارق تهرانی +عکس

روایت وزیر ارتباطات از خودسوزی مقابل وزارتخانه +عکس

کشف اسلحه شاه‌کش در تهران! +عکس

انتشار عکس گلزار با پوشش نامناسب انتقادات را برانگیخت

چهره جدید کمدین محبوب خندوانه با سر کچل +عکس

واکنش تند خانم مجری به افزایش قیمت لبنیات +عکس

عکس یادگاری علی اوجی با یک خرس قهوه‌ای بزرگ

تفریح لاکچری داور عصر جدید در کنار همسرش +عکس

تصویر جدید از بازیگر سریال خانه به دوش +عکس

تیپ رسمی بازیگر پرکار سینما +عکس

آتش سوزی مرگبار بعد از تصادف در اتوبان تهران-قم +عکس

پرسپولیس رسما از تیم الاهلی شکایت کرد

پرونده آبی‌های پایتخت روی میز ظریف! +عکس

دکترجان خوب شدم، بی‌خیال! +عکس

کلکسیون پهپادهامون داره کامل می‌شه! +عکس

آیت الله رئیسی با مترو به محل کار رفت +عکس

دیدار پمپئو و ملک سلمان همراه با مایع ضدعفونی کننده +عکس

شیوه‌های جدید قاچاق مواد در فرودگاه! +عکس

جشن تولد مسی با کیک شکلاتی +عکس

سردار آزمون در کنار پدر و مادرش +عکس

عراقچی: دلیلی برای اجرای تعهدات یکجانبه ایران در برجام باقی نمانده است

آمریکا به تجاوز‌گری ادامه دهد نیروهای مسلح ایران با آنها برخورد قاطع خواهند کرد

حضور تاج در کلاس مربیگری حرفه‌ای + عکس

فردی مقابل وزارت ارتباطات اقدام به خودسوزی کرد

بانوی قهرمان ایرانی درگذشت + عکس

لباس زیبای باشگاه اینترمیلان + عکس

آغاز ثبت‌نام آزمون تصدی منصب قضا

کلید سؤالات آزمون ورودی پایه دهم مدارس سمپاد و نمونه دولتی اعلام شد

سامسونگ گوشی ۵G ارزان قیمت می سازد

فعالیت مشترک آموزشی و پژوهشی دانشگاه های شریف و علوم پزشکی ایران

مجری تلویزیون از لاک جیغ تا خدا درگذشت + عکس

سلاح افسانه‌ای ایران علیه پهپاد امریکایی! +عکس

ترامپ اینطوری به گریه افتاد! +عکس

بهنوش بختیاری در ۱۸ سالگی +عکس

دورهمی لاکچری بچه پولدارهای تهران! +عکس

مشاور رئیس جمهور سریال«گاندو» را مسخره کرد + عکس

بهاره رهنما در کنار مادر خواننده معروف +عکس

خاص‌ترین لندکروز با رنگی زیبا در خیابان‌های تهران +عکس

دوستی مرد بلوچی با ۲۴ گاندو +عکس

رامبد جوان از کنداکتور تابستانی نسیم کامل حذف شد + عکس

حرکت جالب راننده بامعرفت قزوینی +عکس

شاخ ۳ متری این گاو رکورد زد +عکس

سارا خوئینی‌ها عروس شد + عکس

اینم عاقبت بازی با دم شیر! +عکس

ساره بیات و حامد بهداد پشت ویترین طلافروشی +عکس

جوراب‌های وارونه آقای سیاستمدار سوژه شد +عکس

آیت الله رئیسی با مترو به محل کار رفت +عکس

شوخی بامزه جناب خان با کچل ها + عکس

عاشقانه های دو سلبریتی پیر سینمای ایران + عکس

ترامپ سقوط پهپاد جاسوسی آمریکا را خطای انسانی دانست!

هدیه جذاب آقای کارگردان برای ازدواج تهمینه میلانی +عکس

علت حذف صدای محمد علیزاده از سریال گاندو

سه شنبه خوشبختی فاطمه گودرزی در ماشین +عکس

کاهش نرخ دلار +جزئیات

لاکچری ترین مرسدس بنز ۲۰۱۹ در شیراز شکار شد + عکس

محمود احمدی‌نژاد برای رئیس جمهور آمریکا نامه نوشت

لباس زیبای باشگاه اینترمیلان + عکس

گرمای بی‌سابقه اهواز را تعطیل کرد +عکس

سردار آزمون در کنار پدر و مادرش +عکس

سگ‌های هلال احمر در حال آموزش فوتبال دستی + عکس