کد خبر: 40322
ف
جامعه شناسی شهادت/ تیپ شناسی انواع شهید
اگر بخواهیم شهدا را بر اساس عناصر شکل دهنده هویت آنان تقسیم بندی کنیم می‌توان گفت که در یک تیپ شناسی کلی شهدا به دو دسته شهید حاجت و شهید مجاهدت تقسیم می‌شوند.

به گزارش ثریا مسئله شهید و شهادت از ارکان هویت معنوی جامعه اسلامی است. این مسئله در کشور شیعه نشین ایران به دلیل گره خوردن با جریان عاشورا، بخشی از هویت مذهبی کشور را تشکیل داده است از همین رو ورود جامعه شناسانه به این بحث یکی از زمینه‌های مناسب برای شکل گیری علوم انسانی اسلامی-بومی خواهد بود.

در خصوص شهدا با توجه به موضوع و نحوه شهادت تقسیم بندی‌های مختلفی همچون شهید امنیت، شهید خدمت، شهید دفاع مقدس، شهید مدافع وطن، شهید مدافع حرم و … ارائه شده است اما اگر بخواهیم شهدا را بر اساس عناصر شکل دهنده هویت آنان تقسیم بندی کنیم می‌توان گفت که در یک تیپ شناسی کلی شهدا به دو دسته شهید حاجت و شهید مجاهدت تقسیم می‌شوند.

شهید حاجت که دنباله آن را می‌توان در اکثر کتب دفاع مقدس و روایتگری‌ها جست و جو کرد با شاخصه‌هایی همچون رؤیای شهادت داشتن، کمک به فقرا، دستگیری و لوتی گری، عبادت‌های شبانگاهی و تقوا معرفی می‌شود. کارکرد اصلی این تیپ شهید برای امروز ایجاد ارتباط معنوی با وی، خلوت کردن و حاجت گرفتن است. وجه تسمیه این تیپ شهید در همین کارکرد آخر آن نهفته است. شهید ابراهیم هادی یکی از نمونه‌های بارز این تیپ از شهید است. در دسته مقابل شهید مجاهدت قرار دارد. شهید مجاهدت سری پر از سودا دارد. لحظه‌ای آرام و قرار ندارد و مدام در حال جنب و جوش است. مبارزه سیاسی دارد، کلاس‌های عقیدتی برگزار می‌کند، محور تظاهرات هاست، کانون پخش کتب ممنوعه و اعلامیه‌های امام خمینی است. کمتر کسی برای حاجت گرفتن به سراغ او می‌رود ولی او عمق ایدئولوژیک دارد و به چیزی می‌اندیشد به نام تمدن نوین اسلامی، مکتب امام و مبارزه. کارکرد اصلی این تیپ شهید برای نیروهای در صحنه انقلاب اسلامی گرفتن الگوی مبارزاتی است. نواب صفوی، آیت الله سعیدی، شهید چمران و حتی شخصیتی چون شهید طیب نمونه بارز شهید مجاهدت است.

یکی از الگوهای جدی شهید مجاهدت حسین علم الهدی است. جوانی که در ۱۵ سالگی با هدف حمایت از فلسطین سیرک مصری‌ها را آتش می‌زدند. در ۱۸ سالگی محور تشکیل گروهی مسلح با نام موحدین می‌شود، استانداری کرمان را منفجر می‌کند، مسئول ارشد آمریکایی حاضر در شرکت نفت را ترور می‌کند، مجتمع فرهنگی با کلاس‌های غنی ولایت فقیه تشکیل می‌دهد، محور تظاهرات است و در عین حال لحظه‌ای دست از مطالعه نمی‌کشد.

البته در این میان خود شهدای مجاهدت هم در یک طیف از منظر عمق ایدئولوژیک قرار دارند. برای نمونه عمقی که شهدایی چون چمران و علم الهدی در مبارزه و تفکر راهبردی برای رسیدن به حاکمیت مطلوب دارند کسانی چون طیب از آن برخوردار نیستند اما باز در تقسیم بندی شهیدی چون طیب در در دسته بندی شهید مجاهدت قرار دارد چراکه برای شهادت عجله ندارد بلکه عمر خود را در مبارزه می‌بیند و برای هدف خود هزینه می‌دهد.

نکته‌ای که باید اضافه کرد آن است که تقسیم بندی شهید به شهید مجاهدت و حاجت و معرفی شهید حاجت با عناصری مانند تقوا و عبادت به معنای بی بهره بودن شهید مجاهدت از این عناصر نیست بلکه سخن در اینجا بر سر نقاط حساس و برجسته زندگی شهید که معرف هویت اوست می‌باشد. برای نمونه آن مقداری که شهید چمران علی رغم دسته نوشته‌های مناجات گونه فراوان با عبادات و خلوت‌هایش شناخته می‌شود ده‌ها برابر با کارهای چریکی در لبنان و دفاع مقدس شناخته می‌شود و یا علی رغم اینکه شهدایی همچون نواب صفوی عبادت‌های گوناگون داشته اند با آن عبادت‌ها شناخته نمی‌شوند بلکه با مبارزات سیاسی با شاه شناخته شده است.

از طرف دیگر این دسته بندی، تقسیم منطقی نیست بلکه می‌توان شهید را یافت که در هر دو دسته یافت شود بلکه مهم در این باره نحوه روایتی است که از آن شهید می‌شود. برای نمونه اگر بخواهیم یک شهید مدافع حرم را در قالب شهید مجاهدت و نه حاجت معرفی کنیم جا دارد به مبارزات وی در حوادث ۸۸ اشاره شود.

در انتها لازم است به دو نکته اشاره شود: نخست آنکه غلبه گفتمان شهید حاجت در عرصه روایت‌های عرضه شده در زمینه شهادت ظرفیت استفاده از این مسئله مهم اسلامی‌را در راستای اهداف انقلاب اسلامی کاهش می‌دهد از همین رو می‌توان گفت که شهید تراز انقلاب اسلامی شهید مجاهدت است. ریشه‌های این تقسیم بندی را می‌توان به صورت گسترده‌تر در عملکرد دو گفتمان مختلف در حوزه‌های علمیه جست و جو کرد. تفاوت شهید مجاهدت با شهید حاجت همان تفاوتی است که در عملکرد بزرگانی همچون امام خمینی با آیت الله سید علی قاضی، آیت الله حق شناس و … می‌توان یافت. امام خمینی بارزترین شخصیت تیپ مجاهدت است که علی رغم داشتن آثار معنوی عمیقی همچون شرح چهل حدیث، آداب الصلاه، اسرار صلاه و… اینها را مقدمه أمر دیگری به نام مبارزه قرار داده است از همین رو نقاط برجسته و حساس در کارنامه ایشان تبدیل به انقلاب اسلامی و مبارزات تمدنی می‌شود. از این دریچه می‌توان فهمید که عالم تراز انقلاب اسلامی هم دارای چه ویژگی هایی است.

نکته دوم آنکه اگر روزی آیت الله خامنه ای شهید می‌شد قطعاً شهید مجاهدت بود نه شهید حاجت.

منبع: مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

از کتاب اختران تهران رونمایی شد

روایت تازه‌ای از جهان فکری و میراث فلسفی فارابی در هم اندیشی اساتید و پژوهشگران

انسان معاصر در عصر انفجار اطلاعات به حقیقت نزدیک‌تر شده است؟

پیشنهاد تشکیل شورای مستقل علوم پایه در دومین نشست هم‌اندیشی استادان

لزوم رفع فوری چالش‌های دانشجویان ایرانی در روسیه در دیدار رئیس سازمان امور دانشجویان و سفیر جمهوری اسلامی ایران

اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاه‌های علوم پزشکی +جدول

ارتقاء رتبه دانشگاه تربیت مدرس در نظام رتبه‌بندی جهانی گرین متریک

تصویری از احمد نجفی در اتاق گریم سریال سلمان فارسی

ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام می‌شود

۴۹۶ هزار و ۸۰۶ نفر در کنکور سراسری و دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ قبول شدند

تصویب ضوابط ایجاد دوره‌های تکمیلی تخصصی بالینی «فلوشیپ»

نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد

دانشگاه‌ها مجاز به کاهش واحدهای درسی مقطع کارشناسی شدند

کلید نهایی آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی ۱۴۰۵ اعلام شد

تاکید رئیس دانشگاه تهران بر نظارت روسای دانشکده‌ها بر پوشش دانشجویان

پیام‌نور از نیمه آذرماه به دانشجویان علوم پزشکی درس می‌دهد+جزئیات

آمازون و گوگل مالک ۳۰ درصد سهام آنتروپیک پس از عرضه اولیه می‌شوند

توسعه همکاری‌های علمی با کشورهای آفریقایی و جذب دانشجویان خارجی

نقش هوش مصنوعی در هدف قرار دادن مدرسه میناب به عنوان هدف نظامی

تأکید رئیس دانشگاه علمی‌کاربردی بر تشکیل انجمن دانش‌آموختگان

یک گام دیگر برای اصلاح ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی برداشته شد

مشوق‌های جدید فناورانه پیرو منویات رهبری؛ حمایت از پروژه‌های پرریسک

سیستم‌های زیرساختی آمریکا شکاف‌های رفع نشدنی دارند

ثبت رویداد از ایده تا کسب‌وکار دانشکده شریعتی در شبکه جهانی کارآفرینی

کپی کردن ریلزها در اینستاگرام ممنوع شد

درگذشت استاد پیشکسوت ریاضی دانشگاه صنعتی شریف

پاویون دانش‌بنیان‌ها در نمایشگاه توانمندی‌های صادراتی جمهوری اسلامی

نه قاطع انویدیا به استخدام دوباره هوانگ

تاکسی روباتیک گوگل از بزرگراه های آمریکا جمع شد

مایکروسافت با ۷ مدل جدید به جنگ اوپن ای آی و آنتروپیک رفت

نشست تخصصی دستگاه‌های پرتو ایکس در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد

ایالت اورگن جدیدترین شاکی اوپن ای آی شد

نتایج نهایی رشته‌های با آزمون دانشگاه آزاد در کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد

آغاز نخستین طرح سراسری نظرسنجی رضایت دانشجویان از اول آذرماه

تعمیر مبل استیل و راحتی در کرج؛ تفاوت خدمات و عوامل مؤثر بر هزینه

سرمایه‌گذاری در اتاق شیشه‌ای؛ چرا شفافیت، شاهرگ حیات پلتفرم‌های مالی دیجیتال است؟

تقدیر حجت الاسلام قمی از جانشین ستاد کل نیروهای مسلح

ششمین اجلاس مهدویت و انقلاب اسلامی فراخوان داد

تأسیس ۱۱ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت

خدمات دینی و آثار ماندگار آیت الله وحید خراسانی سرمایه‌ حوزه های علمیه

به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس

فرصت مجدد ثبت‌نام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی

کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی

دانشگاه‌ها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند

حجت‌الاسلام خسروپناه خواستار کوچک‌سازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاه‌ها شد

طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا می‌شود

«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه

واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی

گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد

انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی

تلگرام در عراق فیلتر شد

حذف ۲ اپ کاربردی از موبایل‌های سامسونگ

چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی

بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند

فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سه‌شنبه غیرحضوری شد

مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزش‌وپرورش واگذار شد

نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام می‌شود

۳ پیش‌نیاز تحقق خیزش علمی جدید

خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت

آپارتمان‌های قم در زمان امام عسکری (ع)

اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس

آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت می‌شود؟

مهلت ثبت‌نام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد

انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

فهرست دانشگاه‌های خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد

اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری

پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل می‌شود

هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت

آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانش‌بنیان

دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید

حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت

امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟

آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه

قرائتی: مسجد را اسیر هزینه‌های سنگین و تجمل‌گرایی نکنید

وقتی بدقولی از یک رفتار شخصی به مسئله‌ای اجتماعی تبدیل می‌شود

«مسلمانان در اتریش» کتاب شد

ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی

سرویس‌های مایکروسافت احیا شدند

درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوری‌های پیشرفته بریکس‌؛ کسب ۹ مدال

فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی

ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی

انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری

مهلت ثبت‌نام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد

فهرست دانشگاه‌های خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد

آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار می‌شود

فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی

نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال

عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس می‌گیرد

هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت

جزئیات ثبت نام ۴ درس مجازی برای دانشجویان علوم پزشکی اعلام شد

برد پیت ۵۰ سال عقب می‌رود؛ بازی در نقش یک فلزکار در آسمان‌ها

حجت‌الاسلام خسروپناه خواستار کوچک‌سازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاه‌ها شد

ابداع یک آبنبات‌چوبی برای معاینه کودکان

امت پیامبر(ص) چگونه در ستم به دخترش همدست شدند؟

انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی

تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی

«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه

مدیرعامل انویدیا استعفا کرد

جایزه سزار افتخاری آکادمی فیلم فرانسه به نیکول کیدمن می‌رسد

«پرواز ۶۵۵» ده‌نمکی به تدوین رسید

رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود

حضرت زهرا(س) موضوع فدک را به سطح «حق مسلمانان و مشروعیت حکومت» بردند

«پروانه الماس» بهترین فیلمنامه به «دختر پری‌خانوم» رسید

استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس

شهادت یک مامور فراجا در سیستان‌وبلوچستان

سرویس‌های مایکروسافت احیا شدند

نانوپوشش‌ها به کمک افزایش عمر لنت‌های ترمز آمدند

نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام می‌شود

مویه حضرت علی (ع) بر پیکر زهرا (س) در نقاشی علی بحرینی