کد خبر: 49951
ف
کتابی در مورد فلسفه معرفت در کشورهای اسلامی وجود ندارد
مهدی عباس زاده در کرسی ترویجی «فلسفه معرفت» گفت: در کشورهای اسلامی درخصوص فلسفه معرفت کتاب یا مقاله ای وجود ندارد.

به گزارش ثریا کرسی ترویجی «فلسفه معرفت» به همت گروه معرفت شناسی پژوهشکده حکمت و دین پژوهی پژوهشگاه با حضور صاحبنظران این حوزه در شهر مقدس قم برگزار شد.

مهدی عباس زاده عضو هیات علمی گروه معرفت شناسی پژوهشگاه و ارائه دهنده این کرسی، بحث فلسفه معرفت را به عنوان حوزه تمحض علمی خود در پژوهشگاه معرفی کرد و گفت: بنده مطالعاتی در متون و منابعی که در داخل و خارج از کشور در زمینه فلسفه معرفت کار شده و موجود است داشته ام و ماحصل آن، طرح حاضر و مقاله منتشر شده در شماره ۷۷ فصلنامه علمی پژوهشی «ذهن» می‌باشد.‌ طبق بررسی‌هایی که در خارج از کشور در خصوص فلسفه معرفت انجام دادم، یک کتاب وجود دارد که اقدام به بررسی و مطالعه آن کردم و اینکه غربی‌ها فلسفه معرفت را معادل معرفت شناسی یا به تعبیری، نظریه شناخت یا نظریه معرفت لحاظ کرده اند. مطلب دیگری در غرب با عنوان فلسفه معرفت یافت نشد.

وی با بیان اینکه در کشورهای اسلامی درخصوص فلسفه معرفت کتاب یا مقاله ای وجود ندارد افزود: در کشور ما، دو کار از مجموعه کارهای جناب حجت الاسلام خسروپناه وجود دارد، کتابی تحت عنوان «فلسفه شناخت» و یک مقاله به نام «فلسفه معرفت» به چاپ رسیده است و با بررسی آن نتیجه گرفتم که تلقی ایشان از فلسفه معرفت دو بحث است: اول همان معرفت شناسی که غربیان نیز به آن متفطن بوده اند و دیگری بحث هستی شناسی معرفت است که بحثی فلسفی است. بنده بر اساس این مطالعات،‌ در جهت تکمیل، بحث سومی را به هم اضافه کردم تحت عنوان چیستی شناسی معرفت.

معاون امور پژوهشی و آموزشی پژوهشگاه با بیان اینکه فلسفه معرفت، دانشی است که معرفت را به مثابه یک امر موجود یا مقوله مورد مطالعه قرار می دهد گفت: فلسفه معرفت از سنخ فلسفه های مضاف است که در مقابل فلسفه محض قرار داشته و عهده دار تامل و مطالعه فلسفی و عقلی در باب موضوعات خاصی است همانند فلسفه ریاضی و … ما در پژوهشگاه، فلسفه های مضاف را بر دو قسم می دانیم: فلسفه های مضاف به امور یا مقوله‌ها و فلسفه های مضاف به دانش‌ها یا علوم؛ از اولی می توان فلسفه ورزش و از دومی هم به فلسفه فقه را به عنوان مثال مطرح کرد. فلسفه معرفت طبعا به فلسفه امور یا مقولات بر می گردد؛ چرا که معرفت، امری موجود است در کنار موجودات دیگر این عالم؛ لذا فلسفه معرفت،‌ از سنخ فلسفه‌های مضاف به امور یا مقوله‌هاست.

وی تصریح داشت: خود معرفت، یک دانش نیست. Knowledge غیر از Science و Discipline. اگر چه هر ساینس و دیسیپلین، قسمی معرفت است، ولی خود معرفت بما هو معرفت،‌ عینا یک دانش تلقی نمی شود. در بحث از فلسفه معرفت در صدد هستیم تا تعریف جدیدی از آن ارائه داده و ساختار موضوعی آن را بررسی کنیم. لذا عنوان مقاله بنده «چیستی و قلمرو فلسفه معرفت» است. بنده در این مقاله، فلسفه معرفت را اجمالا به تامل یا دانش عقلی بیرون نگر (فرانگر)ی که از معرفت بحث می کند، تعریف کرده ام. ممکن است فلسفه معرفت را به جای یک تامل، یک دانش لحاظ کرد. دانش، ‌یک پیشینه و انباشته ای از معلومات نیاز دارد تا دانش تلقی شود. در هر حال، منظور بنده از تامل، مطالعه ژرف و تفکر روشمند در باب چیزی به منظور تبیین ماهیت،‌ مولفه‌هاو اجزای مختلف آن است که به دانشی نوشونده و فزاینده نیز منجر می شود.

اما منظور از عقلی چیست؟ عقل در بدو امر به دو قسم،‌ عقل عادی بشری و عقلی که فلاسفه مرادشان است تقسیم می شود و مراد ما نیز همان عقل فلسفی است که با توجه به اقسام فلسفه‌ها،‌ تلقی‌های مختلفی از آن برداشت می شود، مشائیان،‌ اشراقیان، فلاسفه غرب و … هر کدام تلقی خاصی از کاربست عقل دارند. لذا باید به صراحت منظورم را از عقل بیان کنم که مقصود همان عقل نظری نزد فیلسوفان اسلامی است که روش استدلالی و برهانی را در پیش می گیرد. اگر ساده بخواهیم عنوان کنیم،‌ عقل مشایی منظور است.

وی با اشاره به اینکه ما بحث از معرفت را با عقل مشایی و عقل برهانی پیش می بریم و با طرح این پرسش که قید بیرون نگر یا فرانگر به چه معناست، ادامه داد: در علوم، از موضوع علم به صورت درونی بحث می کنیم، مثلا ریاضی بحث عدد است اما در فلسفه علوم از زاویه بیرونی می نگریم، سعی داریم نگاه عقلی داشته باشیم. لذا فلسفه ریاضی گویی نگاه بیرونی به ریاضیات دارد و در اینجا در خود موضوع و مسائل ریاضی ورود نمی کنیم. لذا برخی معتقدند هرگونه فلسفه مضافی بیرون نگر یا فرانگر است و فلسفه معرفت نیز قصد دارد از نگاه بیرونی به معرفت نگاه کند، لذا از معارف و گزاره‌های موجود بحثی ندارد بلکه از خود معرفت بحث می کند و نوعی نگاه درجه دو دارد. در نتیجه ترکیب «عقلی – بیرون نگر» ایجاد می شود که مقصود این است که فلسفه معرفت مثل جامعه شناسی معرفت،‌ روان شناسی معرفت نیست. جامعه شناسی معرفت،‌ جامعه شناختی- عقلانی است، روان شناسی معرفت،‌ روان شناختی- عقلانی است. اما فلسفه معرفت، فلسفی- عقلانی است؛ یعنی با کمک عقل سعی داریم نگاه درجه دو بر مقوله معرفت داشته باشیم.

قید آخر تعریف بنده،‌ خود معرفت است. بنده معرفت را معادل Knowledge گرفتم که غیر از Science است و معادل شناخت و احیانا آگاهی است. ما معرفت را مطلق و لابشرط دیدیم. شناخت و آگاهی، به تعبیر فلاسفه، نیازی به تعریف ندارد و جزء بدیهیات است و اساسا غیر قابل تعریف است و هیچ مفهومی آشناتر از خود شناخت نیست که ما به وسیله آن، شناخت را تعریف کنیم. تعاریفی هم که تاکنون ارائه شده، بیشتر از باب معرفی مصداق خاصی از مصادیق معرفت یا تعیین شرط خاصی از شرایط معرفت است. مثلا صورت حاصل از شی خارجی در ذهن، در واقع تعریف معرفت حصولی است که مصداقی از معرفت است. البته غربی‌ها معرفت را اینگونه تعریف کرده اند: باور صادق موجه؛ که البته در مقالات دیگر بحث کرده ام که شامل اشکالات مختلفی است و اولین اشکال آن این است که صرفا شامل معرفت حصولی و گزاره ای می شود و طبعا معرفت حضوری که قسم مهمی از معرفت و سنگ بنای معرفت بشری است را حذف می کند.

عضو هیات علمی گروه معرفت شناسی پژوهشگاه همچنین در بیان ساختار فلسفه معرفت ابراز داشت فلسفه معرفت، دارای سه بخش اصلی است: چیستی شناسی معرفت، هستی شناسی معرفت و معرفت شناسی. ممکن است ایراد شود که چیستی شناسی معرفت، در خود معرفت شناسی موجود است. پاسخم بنده این است که به دلیل انباشت دانش می توان این مبحث را از معرفت شناسی خارج کرد و به طور مستقل به آن پرداخت. وقتی انبوه یافته های علمی جمع شد، علم مستقل شده و شاخه ها و شعب علوم، متفرق می شود. احساس می کنم در بحث چیستی شناسی معرفت نیز حجم مباحث،‌ چه در فلسفه اسلامی و چه فلسفه غربی آنقدر است که مجاز هستیم این بحث را از معرفت شناسی خارج کنیم و به شکل بحث در ذیل فلسفه معرفت مستقلی دنبال کنیم.

در باب هستی شناسی معرفت و معرفت شناسی نیز که دو جزء دیگر فلسفه معرفت هستند، در مقاله ام توضیحات مفصل داده ام.

بحث مهم دیگر بنده، زاویه اسلامی در فلسفه معرفت است. قصد داریم این حوزه تمحض را با رویکرد اسلامی دنبال کنیم و لذا ثقل بحث به این سمت است که در هر بحثی در زمینه فلسفه معرفت وارد شویم، قطعا رکن اصلی، آرای فلاسفه اسلامی خودمان است، از فارابی و ابن سینا و سهروردی گرفته تا ملاصدرا و علامه طباطبایی.

عباس زاده افزود: البته معرفت شناسی اصلا در فلسفه اسلامی مسئله نبوده و لذا فلاسفه اسلامی که ملاحظه می کنیم عمدتا بحث های هستی شناسی و متافیزیکی دارند و بحث های معرفت شناسی را در خلال مباحث دیگرشان مطرح کرده اند. لذا ممکن است در بدو امر، کسی مدعی شود که اینها معرفت شناسی به آن مفهوم ندارند، اما بنده با این مخالف هستم و در تحقیقات قبلی ام نیز سعی در اثبات مخالفتم داشته ام. از نظر بنده، اگرچه فلاسفه اسلامی به شکل نظام‌مند در آثارشان اشاره ای به معرفت شناسی نداشتند ولی این به معنای نداشتن نظام معرفت شناسی نیست. و در تحقیق قبلی ام تحت عنوان «نظام معرفت شناسی اشراقی سهروردی» نشان دادم که سهروردی معرفت شناسی نظام‌مند دارد و سعی کرده ام این نظام را از آثر او استنباط کنم، اگرچه خود او آن را به نحو نظام‌مند نوشته نشده است. در مورد فارابی و ابن سینا و ملاصدرا نیز همین وضعیت وجود دارد. گذشته از میراث فلسفه اسلامی، ما مباحث معرفتی عمیقی نیز در آموزه های اسلامی و قرآن و حدیث شاهد هستیم. لذا درصدد هستیم طراحی فلسفه معرفت را از همان ابتدا با رویکرد اسلامی دنبال کنیم و البته آرای معرفت شناسان غربی که سابقه آن به کانت و فلاسفه قرن بیستم برمی گردد نیز از قلم نخواهد افتاد.

در ادامه نشست، علیرضا قائمی نیا عضو هیات علمی گروه معرفت شناسی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و حسن عبدی عضو هیات علمی دانشگاه باقر العلوم (ع) و برخی دیگر از حاضران جلسه، به بررسی و نقد دیدگاه های فوق پرداختند.

گفتنی است کرسی علمی ترویجی فلسفه معرفت صبح چهارشنبه ۲۷ شهریور ماه با حضور صاحبنظران این حوزه در سالن فرهنگ پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در شهر مقدس قم برگزار شد.

منبع: خبرگزاری مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

عکس روز ناسا از سیاره نپتون

واکنش آموزش و پرورش به خبر فوت سوگند صیادی

برگزیدگان رویداد «جوان سال» به مدرسه حکمرانی جوانان راه می‌یابند

تعطیلی مدارس آخرین راهکار مقابله با آلودگی هواست

نظارت بر تلاش شبانه‌روزی آماده‌سازی کتاب‌ درسی سال تحصیلی جدید

رکوردشکنی دانش‌آموزان ایرانی با ۲۴ طلای علمی در جنگ

قسمت جدید «ریحانه» با اجرای ژیلا صادقی امشب روی آنتن می‌رود

اژدهای افتخاری گوتبورگ جلوی پای سازندگان «ارزش احساسی» خوابید

ساخت مجموعه مستند ۱۴ قسمتی «طولانی ترین جنگ» با نگاهی به زندگی حاج قاسم

قصه فداکاری و عشق محض یک‌ مرد به همسرش در یک فیلم

رویداد ملی «ایران‌دخت» درباره توانمندی‌های زنان است

نکاتی جالب درباره تقسیم بندی‌های مختلف قرآن

کتاب «پس از پیامبر (ص)» منتشر شد

تصویری از موشک حاج قاسم با سر جنگی موشک خیبرشکن

ماجرای زندگی نویسنده مفاتیح الجنان برای نسلی که او را نمیشناسد

استاد گلشنی افق‌ بلند علوم تجربی و فیزیک را با ژرفای اندیشه فلسفی پیوند زد

زره مخصوص از فضانوردان در مقابل زباله‌های فضایی محافظت می‌کند

دکتر مهدی گلشنی، استاد ممتاز فیزیک دانشگاه شریف درگذشت

تربیت بیش از ۸۰ هزار دانش‌آموخته در دانشگاه صنعتی امیرکبیر

پذیرش مستقیم دستیاری از بین پزشکان عمومی نیمه دوم آذر اجرایی می‌شود

قابل توجه دانشجویان: فراخوان فرصت پژوهانه فولاد مبارکه برای دانشجویان منتشر شد

جشن استقبال از دانشجویان نوورود شریف ۲ آذرماه برگزار می‌شود+پوستر

یک ریاضیدان مسئله ۱۶۷ ساله ریاضی را با کمک هوش مصنوعی حل کرد

ایران و ترکیه در مسیر افزایش انتشار دی‌اکسیدکربن

ماموریت محرمانه نیروی فضایی آمریکا به مدار زمین انجام شد

ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان دانشگاه پیام نور از امروز آغاز می‌شود

واکنش رئیس دانشگاه تهران به مقاله نیویورک تامز درباره توجیه حمله به زیرساخت‌های آبی ایران

دامنه حمله‌های سایبری به اتحادیه اروپا رسید

اف بی آی و وزارت کشاورزی آمریکا جدیدترین قربانیان هکرها شدند

۳۰ درصد ظرفیت منتقل‌شده پزشکی و دندانپزشکی از پذیرش سال ۱۴۰۶ کسر می‌شود

نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل» منتشر شد

مجسمه‌هایی با پوششی از نقوش ایرانی به نیاوران آمدند

در دیدار آهنگساز ایتالیایی با مدیران بنیاد رودکی چه گذشت؟

طرح سینما کارت دانش‌آموزی اجرا می‌شود

ناهید شعشعانی، دوبلور پیشکسوت درگذشت

همراه با فیلم‌های آخر هفته تلویزیون؛ از «به وقت شام» تا «در بروژ»

از کتاب اختران تهران رونمایی شد

روایت تازه‌ای از جهان فکری و میراث فلسفی فارابی در هم اندیشی اساتید و پژوهشگران

انسان معاصر در عصر انفجار اطلاعات به حقیقت نزدیک‌تر شده است؟

پیشنهاد تشکیل شورای مستقل علوم پایه در دومین نشست هم‌اندیشی استادان

لزوم رفع فوری چالش‌های دانشجویان ایرانی در روسیه در دیدار رئیس سازمان امور دانشجویان و سفیر جمهوری اسلامی ایران

اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاه‌های علوم پزشکی +جدول

ارتقاء رتبه دانشگاه تربیت مدرس در نظام رتبه‌بندی جهانی گرین متریک

تصویری از احمد نجفی در اتاق گریم سریال سلمان فارسی

ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام می‌شود

۴۹۶ هزار و ۸۰۶ نفر در کنکور سراسری و دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ قبول شدند

تصویب ضوابط ایجاد دوره‌های تکمیلی تخصصی بالینی «فلوشیپ»

نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد

دانشگاه‌ها مجاز به کاهش واحدهای درسی مقطع کارشناسی شدند

کلید نهایی آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی ۱۴۰۵ اعلام شد

تاکید رئیس دانشگاه تهران بر نظارت روسای دانشکده‌ها بر پوشش دانشجویان

پیام‌نور از نیمه آذرماه به دانشجویان علوم پزشکی درس می‌دهد+جزئیات

آمازون و گوگل مالک ۳۰ درصد سهام آنتروپیک پس از عرضه اولیه می‌شوند

توسعه همکاری‌های علمی با کشورهای آفریقایی و جذب دانشجویان خارجی

نقش هوش مصنوعی در هدف قرار دادن مدرسه میناب به عنوان هدف نظامی

تأکید رئیس دانشگاه علمی‌کاربردی بر تشکیل انجمن دانش‌آموختگان

یک گام دیگر برای اصلاح ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی برداشته شد

مشوق‌های جدید فناورانه پیرو منویات رهبری؛ حمایت از پروژه‌های پرریسک

سیستم‌های زیرساختی آمریکا شکاف‌های رفع نشدنی دارند

ثبت رویداد از ایده تا کسب‌وکار دانشکده شریعتی در شبکه جهانی کارآفرینی

کپی کردن ریلزها در اینستاگرام ممنوع شد

درگذشت استاد پیشکسوت ریاضی دانشگاه صنعتی شریف

پاویون دانش‌بنیان‌ها در نمایشگاه توانمندی‌های صادراتی جمهوری اسلامی

نه قاطع انویدیا به استخدام دوباره هوانگ

تاکسی روباتیک گوگل از بزرگراه های آمریکا جمع شد

مایکروسافت با ۷ مدل جدید به جنگ اوپن ای آی و آنتروپیک رفت

نشست تخصصی دستگاه‌های پرتو ایکس در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد

ایالت اورگن جدیدترین شاکی اوپن ای آی شد

نتایج نهایی رشته‌های با آزمون دانشگاه آزاد در کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد

آغاز نخستین طرح سراسری نظرسنجی رضایت دانشجویان از اول آذرماه

تعمیر مبل استیل و راحتی در کرج؛ تفاوت خدمات و عوامل مؤثر بر هزینه

سرمایه‌گذاری در اتاق شیشه‌ای؛ چرا شفافیت، شاهرگ حیات پلتفرم‌های مالی دیجیتال است؟

تقدیر حجت الاسلام قمی از جانشین ستاد کل نیروهای مسلح

ششمین اجلاس مهدویت و انقلاب اسلامی فراخوان داد

تأسیس ۱۱ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت

خدمات دینی و آثار ماندگار آیت الله وحید خراسانی سرمایه‌ حوزه های علمیه

به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس

فرصت مجدد ثبت‌نام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی

کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی

دانشگاه‌ها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند

نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام می‌شود

حجت‌الاسلام خسروپناه خواستار کوچک‌سازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاه‌ها شد

«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه

انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی

تلگرام در عراق فیلتر شد

فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سه‌شنبه غیرحضوری شد

حذف ۲ اپ کاربردی از موبایل‌های سامسونگ

چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی

ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام می‌شود

دانشگاه‌ها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند

طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا می‌شود

به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس

فرصت مجدد ثبت‌نام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی

مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزش‌وپرورش واگذار شد

۳ پیش‌نیاز تحقق خیزش علمی جدید

بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند

کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی

آپارتمان‌های قم در زمان امام عسکری (ع)

اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس

خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت

واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی

گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد

آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانش‌بنیان

«مسلمانان در اتریش» کتاب شد

آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت می‌شود؟

پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل می‌شود

دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید

اعلام نتایج ارزشیابی فعالیت تحقیقات و فناوری دانشگاه‌های علوم پزشکی +جدول

هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت

آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه