کد خبر: 55022
ف
مهم‌ترین میراث علمی علامه مرتضی عاملی نقادی تاریخی است
رسول جعفریان در بزرگداشت علامه مرتضی عاملی گفت: مهم ترین میراث علمی از آقای جعفر مرتضی نقادی تاریخی، هم در سند و هم متن اخبار تاریخی است. این نقادی ها، علم تاریخ را رشد داد.

به گزارش ثریا مراسم بزرگداشت مرحوم علامه جعفر مرتضی در گروه تاریخ دانشگاه تهران با حضور خضری، حضرتی، قزوینی و حجت الاسلام رسول جعفریان برگزار شد.

در ادامه گزارشی از سخنرانی رسول جعفریان درباره میراث تاریخی علامه جعفر مرتضی در حوزه تاریخ اسلام ارائه می شود:

۱.  علم تاریخ در حوزه های علمیه ما و در سیر علم سنّتی این رشته علمی، طبعا در چارچوب تفکر شیعی، نسبتا فعال بوده است، اما این فعالیت، به خصوص در ایران، به دلیل کم بودن منابع کتابخانه ای، قوت چندانی نداشته و این امر، ناشی از ضعف سنت تاریخ ورزی در ایران به معنای علمی آن است.

۲.  می توان گفت، حد و قواره «علم تاریخ اسلامی» از لحاظ علمی، قابل مقایسه با علم اصول یا علم فقه نیست، اما به دلیل نیازی که در مباحث کلامی به آن بوده، و درگیر شدن در مناظرات مکتوب و شفاهی، به آن هم پرداخته می شده است. این یک سنت قدیمی بود که متکلمان شیعه، با مطالعه متون کهن از اهل سنت، و با استفاده از آنها، به دفاع تاریخی از باورهای خود می پرداختند و این خود سبب تقویت نگاه تاریخی می شد.

۳.  در دوره نزدیک به زمان انقلاب، حرکتی علمی در نجف، لبنان و تا حدی ایران در این زمینه آغاز شده است. این حرکت، بعد یک دوره کم فروغ از علم تاریخ از دوره قاجاری است که تاریخ اسلام چندان جدی گرفته نشده بود. علت آن هم عمدتا نبود کتاب و نبودن سنت تعلیم و تربیت در این جهت بود. در همین شرایط از وقتی که میرزا حسین نوری با کتابهای مانند خاتمه مستدرک و لؤلؤ و مرجان ظاهر شد، تا میرحامد حسین، یا سید حسن صدر، یک حلقه علمی ـ تاریخی ـ رجالی در حوزه های شیعی شکل گرفت و نوعی آگاهی تاریخی و سپس علم تاریخ پدید آمد. اینها نقش مهمی در شکل دهی به هویت تاریخی شیعه را در دوره معاصر داشتند. امری که در دوره ما، سید جعفر مرتضی نقش مهمی داشت.

۴.  از این زاویه چند کار اساسی در نجف صورت گرفت که مهم ترین آن کتاب الغدیر بود. این اثر، یک دوره تاریخ اسلام از وجهه نظر شیعی است. کار بسیار عظیمی است و مهم ترین نکته آن، استفاده از منابع فراوان، رویکردهای پژوهشی در آن و نثر استوار آن است.در این کتاب هیچ کلامی بدون ارجاع نیست و استدلالها، تقریبا تابع منابع است. این به معنای بی اشکال بودن کار نیست، اما اساس کار علمی است، کاری اگر کسی بخواهد آن را رد کند، باز هم  نیاز به علم دارد. در ایران این دوره، مرحوم علامه شیخ محمد تقی تستری، با پدید آوردن قاموس الرجال که مملو از تحقیقات تاریخی و رجالی است، نشانی دیگر از این سنت علمی است.

۵.  سنت پژوهشی در حوزه تاریخ اسلام، در لبنان هم نسبتا قوی بود. سید شرف الدین از چهره های برجسته این سنت است. کتاب الاجتهاد و النص و همین طور المراجعات و آثار دیگر ایشان، کارهایی است که مانند آنها در دوره اخیر، کمتر دیده شده است. برد این کتابها در جهان اسلام جدی بوده و تاکنون چندین نقد بر المراجعات نوشته شده که نشان از تأثیرگذاری آن است.

۶.  در نجف، علامه مرتضی عسکری هم که معاصر علامه مرتضی بلکه یک نسل جلوتر بود، قدم های جالبی در نقادی تاریخی برداشت. دو اثر گرانبهای او عبدالله بن سبا و کتاب یک صدو پنجاه صحابی ساختگی آثار مهمی از لحاظ روش نقد منابع هستند. این همان دوره ای است که جواد علی، مقالات منبع شناسی طبری را در مجله فرهنگستان علوم عراق می نوشت.

۷.  حرکت علمی یاد شده و سنت پژوهشی مزبور در حوزه «تاریخ نگاری شیعی» با رویکرد کلامی بوده و البته مبتنی بر ارجاع و تحقیق است. البته که آنان در صدد اثبات دیدگاه های یک مذهب بوده اند ولی به هر حال، و به اجبار، به تاریخ به عنوان یک علم هم کمک کرده اند.

۸.  سید جعفر مرتضی در این بستر شروع به فعالیت می کند. نخستین اثر او حیات سیاسی امام رضا است که اثری استوار و به طور قطع در حوزه های شیعه، نخستین گام برای یک کار علمی است. البته در چارچوب همان رویکرد تاریخی ـ مذهبی یا تاریخی ـ کلامی. او برای اولین بار نشان داد که ما باید تاریخ عباسیان را بشناسیم تا بتوانیم جایگاه امامان را درک کنیم.

۹.  ورود او در بحث های تاریخی به خصوص سیره، با نگارش کتاب «حدیث الافک» بود. بررسی ماجرایی که او عمدتا آن را از لحاظ سندی و متنی نقد کرد. تجربه ای بسیار عالی از نقادی در حوزه تاریخ. طبعا همیشه نقد بوده است، اما این کار یک کار منحصر به فرد و منظم در باره یک رویداد بود که هیچ کاری هم پیش از آن در باره اش نشده بود.

۱۰.  شکاک بودن آقای مرتضی زمینه پژوهش های جدی را فراهم کرد. در همین ماجرای افک، همه آن را مسلم می انگاشتند، ولی آقای مرتضی با توجه به روحیه شکاک بودن خود، و این که اصل را بر تردید اولیه گذاشت، وارد بررسی آن شد. بخشی از این شکاکیت ناشی از دیدی بود که نسبت به تحریف تاریخ اسلام به دلایل مختلف انجام شده بود. برای مثال، ایشان برای نخستین بار در حوزه تفکر تاریخی شیعه، بحث از اسرائیلیات را مطرح کرد و نشان داد که دست تحریف کعب الاحبار تا کجا نفوذ کرده است.

۱۱.  یک نکته مهم در باره ایشان کثرت مطالعه متون کهن بود. باید توجه داشت که متون کهن، حاوی نصوص بسیار با ارزش است و اگر کسی می خواهد به نکات تازه ای در تحقیقات خود در تاریخ صدر اسلام برسد، باید آن متون را بخواند. آقای مرتضی، در مطالعه متون بسیار جدی بود. ایشان منتظر نمی نشست تا موضوعی به ذهنش بیاید، یا چنان نبود که به طور پراکنده در کتابها بگردد تا شاهدی برای حرفهایش بیابد. او  متون قدیمی را می خواند و از طریق آنها، آگاهی تاریخی اش را افزایش می داد. موضوعات زیادی برای تحقیق می یافت. همین موضوعات جدید بود که در کارهای بعدی او، خود را نشان داد.

۱۲.  مهم ترین میراث علمی از آقای جعفر مرتضی نقادی تاریخی، هم در سند و هم متن اخبار تاریخی است. این درست است که او برای دفاع از تشیع تاریخ می نوشت، اما نقادی های او، در معرض چشم عالمان و نخبگان حوزه تاریخ بوده و هست. این نقادی ها، علم تاریخ را رشد داد. در ضمن بسیاری از ستم هایی را هم که از لحاظ تاریخی بر شیعه رفته بود روشن کرد. ممکن است، کسی شماری از نقادی ها را نپذیرد، اما در کل، سید جعفر مرتضی، علم تاریخ را چندین گام به جلو برد.

منبع: خبرگزاری مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

همدردی متفاوت روزنامه ایرانی درباره انفجار بیروت+عکس

ابراز نگرانی محسن رضایی برای معیشت مردم لبنان

تصویر عامل اصلی انفجار بیروت منتشر شد+عکس

واکنش به خودکشی همزمان ۴ دختر در بابل

واریز یارانه جدید به این حساب‌ها

نتایج آزمون دستیاری پزشکی شهریور ماه اعلام می‌شود

افزایش ضریب تاب آوری واحدها/ایجاد پایداری اقتصادی در دانشگاه آزاد

نتایج نهایی کنکور ارشد اواخر مهر اعلام می‌شود

تصاویر دردناک از مفقودان انفجار بیروت+عکس

نشان جدید دانشگاه افسری+عکس

کیهان مقصر انفجار بیروت را اعلام کرد

هجوم مردم به سمت شمال+عکس

صحنه ترسناک سرقت در خوزستان +عکس

نماینده آمریکا: نباید بگذاریم ایران ثروتمند شود

ببینید کرونا چه بلایی سر هنرمندان آورده+عکس

پیام رهبر انقلاب در پی فاجعه دردناک بیروت +عکس

ترامپ: اگر این اتفاق نبود، ایران مذاکره می‌کرد!

پل طبیعت تهران به رنگ پرچم لبنان درآمد +عکس

لبخند متهمان اقتصادی در دادگاه+عکس

کره جنوبی زیر باران شدید غرق شد+عکس

این طلبه به بیماران کرونایی خدمت میکند+عکس

پیرزن ۸۹ ساله هشترودی کرونا را شکست داد +عکس

پرت شدن انسان‌ها به آسمان در انفجار بیروت+عکس

لاغری سریع با این میوه کوچک

خودروهای داعش در تهران + عکس

دلتنگی بازیگر زن فرانسوی برای اصفهان+عکس

همدردی جالب امارات با لبنان +عکس

پایانِ حج در سال کرونا +عکس

تعمیق جریان وکالت و مفهوم امامت توسط امام هادی(ع)

فلسفه‌های مضاف، شرط پویایی تمدن اسلامی است

مهران مدیری راهی بیمارستان شد

خلاقیت کرونایی در آسانسور هند+عکس

بابک جهانبخش و همسرش لب دریا+عکس

اولین بیمارستان موقت هنگ کنگ مخصوص بیماران کرونایی+عکس

علی انصاریان در کنار بادیگاردش +عکس

آیت الله سیستانی ۹۰ ساله شد+عکس

تصاویر تلخ از انتقال ز‌ن مجروح پس از انفجار بیروت+عکس

رشد قیمت مسکن تا کجا ادامه دارد؟

ادامه صعود بورس‌های جهانی

قابلیت صحت سنجی پیام‌ها به واتساپ اضافه شد

یکی از محبوب‌ترین امکانات آیفون به اندروید آمد

عقبگرد دلار

مجری صدا و سیما علت برکناری‌اش را فاش کرد+عکس

دراز کشیدن مجروحان در محل انفجار بیروت+عکس

پاشیدن رنگ قرمز روی مجسمه پادشاه بلژیک +عکس

تخریب دفتر روز‌نامه لبنانی در انفجار بیروت+عکس

تصویری از قبل و بعد مرکز انفجار بیروت+عکس

علت تغییر رئیس سازمان هواپیمایی لو رفت+عکس

امام هادی(ع)‌ اسلام ناب و سنت نبوی را در قالب زیارت بازیابی کرد

جامعه کبیره منشور امامت و ولایت و دوره کامل امام‌شناسی است

سناریوهای آغاز سال تحصیلی با اولویت سلامت دانش آموزان تدوین شد

مشارکت بیش از ۶۱۰ هزار سوادآموز در طرح نماز کلید بهشت

اهالی رسانه در آموزش‌و پرورش عضوی از خانواده تعلیم و تربیت هستند

موافقت رهبر انقلاب با عفو یا تخفیف مجازات تعدادی از محکومان

علت شیوع کرونا در گیلان اعلام شد

توضیحات وزیر بهداشت درباره ساخت واکسن ایرانی کرونا

انواع تست‌های کرونا را بشناسید

فرانسه سفر اتباعش به ایران را به این دلیل ممنوع کرد

دولت موافق کالابرگ نیست/ درحال گذران شرایط تحریم هستیم

مجلس وقوه قضائیه دنبال زمین زدن دولت نیستند/قوی‌تر از دیروز هستیم

وضعیت بحرانی مردم در اتوبوس‌های تهران+عکس

تصویری از پرستار انفجار بیروت که اشک همه را در آورد+عکس

علت انفجار مواد شیمیایی در بیروت+عکس

تصویر هوایی از لحظه انفجار بیروت +عکس

کنایه سنگین بازیگر سینمای ایران به فحاشان انفجار بیروت+عکس

رئیس‌جمهور لبنان در خرابه‌های انفجار بیروت+عکس

اصلاحات رشته‌های پذیرش بدون کنکور ۲۶ مرداد منتشر می‌شود

آمار دریافت کارت کنکور ارشد ۹۹ اعلام شد

فردا دومینوی تعویق ۲ آزمون کشوری پایان می‌یابد

مسابقه عکاسی و نقاشی کودکان ایرانی

تصاویر دردناک از انفجار لبنان+عکس

ظاهر عجیب و غریب علی انصاریان+عکس

کتک خوردم، عکسم رو لایک کنید +عکس

اعلام آمادگی وزارت بهداشت برای کمک به لبنان

حرکت عجیب چینی‌ها همه را شوکه کرد+عکس

درآمد باورنکردنی کودکان کار تهرانی

تصویر دردناک از مراسم تشییع پرستار ایرانی+عکس

ماسک لاکچری بهاره رهنما+عکس

مهریه جدید عروس‌های ایرانی+عکس

درخواست خطرناک از عادل فردوسی پور+عکس

ساحل بیروت قبل و بعد از انفجار+عکس

کنایه تند مجری ممنوع التصویر به معاون وزیر بهداشت+عکس

کنایه سنگین مجری مهاجرت کرده به آزاده نامداری+عکس

زیباترین عروس و داماد ایران+عکس

پیامک وزارت اطلاعات به مردم ایران+عکس

ماجرای این مادر و پسر دنیا را شوکه کرد+عکس

اکبر عبدی دردسرساز شد+عکس

لاغری سریع با این میوه کوچک

مجری معروف روی تخت بیمارستان +عکس

تصاویر دردناک از ساحل گیلان+عکس

اعتراض به تصویر لاریجانی در بیمارستان +عکس

تصویر تکان دهنده از پرستار جیرفتی+عکس

بی‌خیالی دردناک مادر مشهدی+عکس

این آقازاده جایگزین احسان علیخانی شد+عکس

خداحافظی دردناک حامد بهداد در اینستاگرام+عکس

اولین تصویر از داماد متواری وزیر سابق+عکس

هجوم مردم به سمت شمال+عکس

جزئیات تازه از جنایت خونین سعادت‌آباد +عکس

چاقو وسط صورت یکی از آقازاده‌ها+عکس

بی‌خیال‌ترین داوطلب کنکور دکتری+عکس

اینم عاقبت کوه خواری+عکس

ترامپ در دو قدمی مرگ+عکس

تصاویر هولناک از شدت خرابی‌ها در بیروت+عکس

انتقاد مداح معروف از تصمیم ستاد ملی کرونا+عکس

همدردی جالب امارات با لبنان +عکس

حریرچی وسط مسافران مترو تهران+عکس

صحنه ترسناک سرقت در خوزستان +عکس

تصویری متفاوت از عمو پورنگ که سروصدا کرد+عکس

مجید مظفری در اورژانس بیمارستان+عکس

پاسخ تند رائفی پور+عکس