کد خبر: 55022
ف
مهم‌ترین میراث علمی علامه مرتضی عاملی نقادی تاریخی است
رسول جعفریان در بزرگداشت علامه مرتضی عاملی گفت: مهم ترین میراث علمی از آقای جعفر مرتضی نقادی تاریخی، هم در سند و هم متن اخبار تاریخی است. این نقادی ها، علم تاریخ را رشد داد.

به گزارش ثریا مراسم بزرگداشت مرحوم علامه جعفر مرتضی در گروه تاریخ دانشگاه تهران با حضور خضری، حضرتی، قزوینی و حجت الاسلام رسول جعفریان برگزار شد.

در ادامه گزارشی از سخنرانی رسول جعفریان درباره میراث تاریخی علامه جعفر مرتضی در حوزه تاریخ اسلام ارائه می شود:

۱.  علم تاریخ در حوزه های علمیه ما و در سیر علم سنّتی این رشته علمی، طبعا در چارچوب تفکر شیعی، نسبتا فعال بوده است، اما این فعالیت، به خصوص در ایران، به دلیل کم بودن منابع کتابخانه ای، قوت چندانی نداشته و این امر، ناشی از ضعف سنت تاریخ ورزی در ایران به معنای علمی آن است.

۲.  می توان گفت، حد و قواره «علم تاریخ اسلامی» از لحاظ علمی، قابل مقایسه با علم اصول یا علم فقه نیست، اما به دلیل نیازی که در مباحث کلامی به آن بوده، و درگیر شدن در مناظرات مکتوب و شفاهی، به آن هم پرداخته می شده است. این یک سنت قدیمی بود که متکلمان شیعه، با مطالعه متون کهن از اهل سنت، و با استفاده از آنها، به دفاع تاریخی از باورهای خود می پرداختند و این خود سبب تقویت نگاه تاریخی می شد.

۳.  در دوره نزدیک به زمان انقلاب، حرکتی علمی در نجف، لبنان و تا حدی ایران در این زمینه آغاز شده است. این حرکت، بعد یک دوره کم فروغ از علم تاریخ از دوره قاجاری است که تاریخ اسلام چندان جدی گرفته نشده بود. علت آن هم عمدتا نبود کتاب و نبودن سنت تعلیم و تربیت در این جهت بود. در همین شرایط از وقتی که میرزا حسین نوری با کتابهای مانند خاتمه مستدرک و لؤلؤ و مرجان ظاهر شد، تا میرحامد حسین، یا سید حسن صدر، یک حلقه علمی ـ تاریخی ـ رجالی در حوزه های شیعی شکل گرفت و نوعی آگاهی تاریخی و سپس علم تاریخ پدید آمد. اینها نقش مهمی در شکل دهی به هویت تاریخی شیعه را در دوره معاصر داشتند. امری که در دوره ما، سید جعفر مرتضی نقش مهمی داشت.

۴.  از این زاویه چند کار اساسی در نجف صورت گرفت که مهم ترین آن کتاب الغدیر بود. این اثر، یک دوره تاریخ اسلام از وجهه نظر شیعی است. کار بسیار عظیمی است و مهم ترین نکته آن، استفاده از منابع فراوان، رویکردهای پژوهشی در آن و نثر استوار آن است.در این کتاب هیچ کلامی بدون ارجاع نیست و استدلالها، تقریبا تابع منابع است. این به معنای بی اشکال بودن کار نیست، اما اساس کار علمی است، کاری اگر کسی بخواهد آن را رد کند، باز هم  نیاز به علم دارد. در ایران این دوره، مرحوم علامه شیخ محمد تقی تستری، با پدید آوردن قاموس الرجال که مملو از تحقیقات تاریخی و رجالی است، نشانی دیگر از این سنت علمی است.

۵.  سنت پژوهشی در حوزه تاریخ اسلام، در لبنان هم نسبتا قوی بود. سید شرف الدین از چهره های برجسته این سنت است. کتاب الاجتهاد و النص و همین طور المراجعات و آثار دیگر ایشان، کارهایی است که مانند آنها در دوره اخیر، کمتر دیده شده است. برد این کتابها در جهان اسلام جدی بوده و تاکنون چندین نقد بر المراجعات نوشته شده که نشان از تأثیرگذاری آن است.

۶.  در نجف، علامه مرتضی عسکری هم که معاصر علامه مرتضی بلکه یک نسل جلوتر بود، قدم های جالبی در نقادی تاریخی برداشت. دو اثر گرانبهای او عبدالله بن سبا و کتاب یک صدو پنجاه صحابی ساختگی آثار مهمی از لحاظ روش نقد منابع هستند. این همان دوره ای است که جواد علی، مقالات منبع شناسی طبری را در مجله فرهنگستان علوم عراق می نوشت.

۷.  حرکت علمی یاد شده و سنت پژوهشی مزبور در حوزه «تاریخ نگاری شیعی» با رویکرد کلامی بوده و البته مبتنی بر ارجاع و تحقیق است. البته که آنان در صدد اثبات دیدگاه های یک مذهب بوده اند ولی به هر حال، و به اجبار، به تاریخ به عنوان یک علم هم کمک کرده اند.

۸.  سید جعفر مرتضی در این بستر شروع به فعالیت می کند. نخستین اثر او حیات سیاسی امام رضا است که اثری استوار و به طور قطع در حوزه های شیعه، نخستین گام برای یک کار علمی است. البته در چارچوب همان رویکرد تاریخی ـ مذهبی یا تاریخی ـ کلامی. او برای اولین بار نشان داد که ما باید تاریخ عباسیان را بشناسیم تا بتوانیم جایگاه امامان را درک کنیم.

۹.  ورود او در بحث های تاریخی به خصوص سیره، با نگارش کتاب «حدیث الافک» بود. بررسی ماجرایی که او عمدتا آن را از لحاظ سندی و متنی نقد کرد. تجربه ای بسیار عالی از نقادی در حوزه تاریخ. طبعا همیشه نقد بوده است، اما این کار یک کار منحصر به فرد و منظم در باره یک رویداد بود که هیچ کاری هم پیش از آن در باره اش نشده بود.

۱۰.  شکاک بودن آقای مرتضی زمینه پژوهش های جدی را فراهم کرد. در همین ماجرای افک، همه آن را مسلم می انگاشتند، ولی آقای مرتضی با توجه به روحیه شکاک بودن خود، و این که اصل را بر تردید اولیه گذاشت، وارد بررسی آن شد. بخشی از این شکاکیت ناشی از دیدی بود که نسبت به تحریف تاریخ اسلام به دلایل مختلف انجام شده بود. برای مثال، ایشان برای نخستین بار در حوزه تفکر تاریخی شیعه، بحث از اسرائیلیات را مطرح کرد و نشان داد که دست تحریف کعب الاحبار تا کجا نفوذ کرده است.

۱۱.  یک نکته مهم در باره ایشان کثرت مطالعه متون کهن بود. باید توجه داشت که متون کهن، حاوی نصوص بسیار با ارزش است و اگر کسی می خواهد به نکات تازه ای در تحقیقات خود در تاریخ صدر اسلام برسد، باید آن متون را بخواند. آقای مرتضی، در مطالعه متون بسیار جدی بود. ایشان منتظر نمی نشست تا موضوعی به ذهنش بیاید، یا چنان نبود که به طور پراکنده در کتابها بگردد تا شاهدی برای حرفهایش بیابد. او  متون قدیمی را می خواند و از طریق آنها، آگاهی تاریخی اش را افزایش می داد. موضوعات زیادی برای تحقیق می یافت. همین موضوعات جدید بود که در کارهای بعدی او، خود را نشان داد.

۱۲.  مهم ترین میراث علمی از آقای جعفر مرتضی نقادی تاریخی، هم در سند و هم متن اخبار تاریخی است. این درست است که او برای دفاع از تشیع تاریخ می نوشت، اما نقادی های او، در معرض چشم عالمان و نخبگان حوزه تاریخ بوده و هست. این نقادی ها، علم تاریخ را رشد داد. در ضمن بسیاری از ستم هایی را هم که از لحاظ تاریخی بر شیعه رفته بود روشن کرد. ممکن است، کسی شماری از نقادی ها را نپذیرد، اما در کل، سید جعفر مرتضی، علم تاریخ را چندین گام به جلو برد.

منبع: خبرگزاری مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

کشف سکه دوره تیموری در اصفهان+عکس

افراد فاقد حس بویایی در معرض خطر مرگ هستند

ابداع روکش جدیدی که از ایجاد حفره در دندان پیشگیری می‌کند

پیاده‌روی فضایی انجام می‌شود

کشف دو داروی موثر در توقف رشد سلول‌های سرطانی

رگ‌های خونی در زنان زودتر پیر می‌شوند یا مردان؟

تولید رنگ نانویی مقاوم در برابر امواج الکترومغناطیس

صدای مومیایی ۳ هزار ساله شبیه سازی شد

تغییر شارژرهای اپل انبوه زباله الکترونیکی تولید می‌کند

دعوت از وزیر علوم به مجلس درباره مسائل فرهنگی سیاسی دانشگاه‌ها

دوره آموزش مجازی اخلاق پزشکی راه اندازی می‌شود

تکذیب خبر بازسازی مدارس سوریه توسط ایران

کرایه تاکسی برای این افراد مجانی است +عکس

تک‌ تیراندازان آماده شلیک به سربازان اسرائیلی +عکس

اولین تصویر از «خورشید» مجید مجیدی +عکس

لحظه بلعیدن ایگوانا توسط مار پیتون در حیاط خانه +عکس

گورستان سربازان آمریکایی در تهران +عکس

تظاهرات ضدآمریکایی میلیونی در بغداد +عکس

پانته‌آ پناهی‌ها در فیلم حاتمی کیا +عکس

تصویر متفاوت پیمان معادی روی پوستر درخت گردو +عکس

علت شیوع بیشتر سرطان در مردان مشخص شد

راه‌های به تاخیر انداختن خطرات یائسگی زودهنگام

کلید آزمون دستیاری فوق تخصصی پزشکی منتشر شد

هتل حبابی برای همنشینی با فیل‌ها +عکس

عیادت ناطق نوری از رئیس بنیاد شهید +عکس

برخورد مرگبار پژو ۲۰۶ با گاردریل در بزرگراه نیایش +عکس

دولت اندونزی در رشته‌های هنری بورس تحصیلی می‌دهد

رقابت ۴۸۱ هزار نفر در کنکور ارشد ۹۹/ آغاز ثبت نام مجدد از ۱۴ بهمن

حرکت تاریخی ملت ایران در مسیر تکاملی به تمدن نوین منتهی می‌شود

شرایط اجتماعی زمانه میلاد امام زمان (عج)

این فیلم هالیوودی نیست اینجا چین است +عکس

کشنده‌ترین عنکبوت جهان در حال تکثیر +عکس

تصویر باورنکردنی از بارش برف در پیرانشهر +عکس

فروشنده اینترنتی پوست روباه در آذربایجان شرقی به دام افتاد +عکس

دستخط پادشاه جدید عمان سوژه شد +عکس

راه حل علی ضیا برای تمام شدن جنگ +عکس

وقتی همه دارن به هم دروغ می‌گن! +عکس

راننده تاکسی با معرفت +عکس

با خوردن این سوپ ویروس کرونا می‌گیرید +عکس

لژیونر ایرانی به خاطر ویروس کرونا قرنطینه شد +عکس

نجات مادر باردار بستان آبادی از محاصره برف +عکس

تحریم‌های جدید آمریکا علیه ایران +جزئیات

گردو برای سلامت باکتری‌های روده و قلب مفید است

دیدار وزیر آموزش و پرورش با نخست وزیر سوریه

ورزش می‌تواند داروی مناسبی برای سرماخوردگی باشد

مواد شیمیایی کرم‌های ضدآفتاب جذب بدن می‌شود

یک سوم بیماران مصروع مقاوم به درمان هستند

ویندوز ۷ برای دولت آلمان هزینه تراشید

با دو میراث تمدنی اسلامی و شیعی می‌توانیم با تمدن غرب تعامل کنیم

تمدن نوین اسلامی باید از گذرگاه عامه مردم عبور کند

مستضعفان چگونه می توانند تمدن نوین بیافرینند؟

خانه‌های رنگی اراک +عکس

کله پاچه ارزان شد

عکس دسته‌جمعی پوتین با خانواده نتانیاهو

تغییر مجری یک برنامه تلویزیونی +عکس

سفر رهبر انقلاب به پاکستان +عکس

واکنش ایران به تهدید آمریکا درباره ترور سردار قاآنی

داماد نامزد دموکرات آمریکا در فیلم مجید مجیدی

تخت جمشید سفیدپوش شد +عکس

حاشیه عیادت روحانی از رئیس بنیاد شهید +عکس

تصاویری هولناک از وضعیت چین پس از ابتلا به کرونا +عکس

دستگیری خواننده لس آنجلسی در تهران +عکس

در این دو نقطه از جاده چالوس توقف نکنید!

کشور در امن ترین زمان خود است/ آیین نامه ها تولید را مختل نکند

برنامه‌های قرآن و عترت وزارت آموزش و پرورش در ایام الله دهه فجر

عیادت روحانی از رئیس بنیاد شهید +عکس

تولید ادبیات علمی در زمینه تمدن نوین اسلامی سرعت پیدا کرده است

آسمان بهمن میزبان چه رویدادهای نجومی است

موافقت با بهره برداری ۲۴ مرکز آموزش مهارتی و حرفه‌ای علوم پزشکی

زمان ثبت نام پذیرفته شدگان فراگیر دانشگاه پیام نور اعلام شد

احراز هویت ۸۰۰ متخلف علمی و ارسال مشخصات به دانشگاه‌ها

آمریکا سردار قاآنی را هم به ترور تهدید کرد

ایران قوی بدون اقتصاد قوی امکان‌پذیر نیست

بهاره رهنما در کنار مردم سیستان و بلوچستان + عکس

سرقت خودرو با این وسایل ساده +عکس

درخواست خجالت آور عروس از مهمانان عروسی+عکس

زنده ماندن معجزه آسای پسر ۱۵ ساله تهرانی +عکس

مجری معروف و خواب عجیبش +عکس

مراقبت پسر مبتلا به ناتوانی ذهنی از مادر پیرش! +عکس

نگهبان و زندانی در دوره قاجار +عکس

نقشه ایران در شبکه سه صدای همه را درآورد +عکس

تصویر عروسی زوج جانباخته هواپیمای اوکراینی بنر شد +عکس

ترور فرمانده بسیج دارخوین شادگان در منزلش +عکس

ابتلای رضا پهلوی به یک بیماری کُشنده؟

زیرنویس متفاوت شبکه خبر از سخنان خجالت آور ترامپ +عکس

جایزه نماینده کهنوج برای سَر ترامپ، جهانی شد +عکس

تصویر باورنکردنی از بارش برف در پیرانشهر +عکس

کراوات جان‌باخته هواپیمای اوکراینی سانسور شد +عکس

تهران برفی‌ در دوره ناصرالدین شاه +عکس

افسر راهور با معرفت در شب برفی ارومیه+عکس

پوستر سایت رهبر انقلاب درباره مذاکره با آمریکا +عکس

تخت جمشید سفیدپوش شد +عکس

تک‌ تیراندازان آماده شلیک به سربازان اسرائیلی +عکس

واژگونی مرگبار اتوبوس در ساوه +عکس

قیمت سکه مسیر عوض کرد +جزئیات

رفتار باورنکردنی اردک با ماهی‌ها +عکس

فرو رفتن دهان نیزه‌ای ماهی باراکودا در گردن ماهیگیر عسلویه‌ای+عکس

حفاظت از ترامپ در آسمان +عکس

حاشیه عیادت روحانی از رئیس بنیاد شهید +عکس

با خوردن این سوپ ویروس کرونا می‌گیرید +عکس

بدل ایرانی دیوید بکهام هم پیدا شد+عکس

بازگشت پروازهای عبوری به آسمان ایران +عکس

گورستان سربازان آمریکایی در تهران +عکس

خودروی پانصد میلیون تومانی در خیابان‌های تهران +عکس

اسپند دود کردن برای حسن روحانی +عکس

لژیونر ایرانی به خاطر ویروس کرونا قرنطینه شد +عکس

شیرین پنجه طلا بازداشت شد +عکس

درخواست خجالت آور عروس از مهمانان عروسی+عکس

داماد نامزد دموکرات آمریکا در فیلم مجید مجیدی

حرکت زیبای ارتش در روز‌های آخر امدادرسانی +عکس