کد خبر: 62179
ف
ما و تجربه جهان کرونا زده/ وقتی طبیعت غرور علم را به چالش می‌کشد
کرونا فرصتی است برای اینکه بدانیم طبیعت همواره چالش‌های جدیدی پیش‌روی علم خواهد گذاشت و همواره مستعد آن است که غرور علمی ما را به چالش بکشد.

به گزارش ثریا متن زیر یادداشتی است از سیده معصومه موسوی، دکتری فلسفه دین از پژوهشگاه علوم انسانی که در گروه مطالعات اخلاقی پژوهشگاه فضای مجازی تهیه شده است؛

آنچه این‌روزها در حال تجربه کردن آن هستیم، دیگر یک بحران یا ترس از چیزی مشخص نیست. شکلی از سو ظن دائمی انسان نسبت به انسان و اشیا در تمامیت آن‌هاست. نوعی ناامنی و تهدید مدام که می‌توان گفت تاکنون نظیری برایش سراغ نداشته‌ایم. در این تجربه چیزی که بر ما پدیدار می‌شود این است که هر انسان، انسان دیگر را بالقوه نه تنها منبع نابودی خود، بلکه خطری برای انسانیت در مقیاس کلان آن می‌بیند.

ویروس‌ها دیدنی نیستند و نمی‌توان با یک نگاه حضور یا عدم حضورشان را فهمید. آن‌ها دشمنان نادیدنی و مرموزی هستند که می‌توانند هر جایی باشند. پسر یا دختر تمیز، شیک و مبادی آدابی که هیچ جِرمی زیر ناخن‌ها یا هیچ شوره‌ای توی سرش نیست همانقدر احتمال آلودگی‌اش هست که هر کس دیگری. در واقع این بیماری تمام ملاک‌ها و معیارهای ما برای سنجش پاکی و ناپاکی را به چالش کشیده و این موضوع سردرگمی غریبی برایمان رقم زده است. حالا که دیگر نمی‌شود جهان را به بخش‌های تمیز و کثیف تقسیم کرد و به یکی از دیگری پناه برد، جهان نه تنها در واقعیت، که در تصویر ذهنی ما از آن هم آلوده و پریشان می‌شود. حالا دیگر از قطعیت خبری نیست و عدم قطعیتی فراگیر تمام پهنه واقعیت و جهان را فرا می‌گیرد. وقتی احتمال آلودگی در هر چیز و هر کسی باشد، دیگر به هیچ چیز نمی‌توان اعتماد کرد، حتی به دست‌های خودمان! به رابطه خودتان با دست‌ها و لباس‌هایتان در این روزها فکر کنید. انگار غریبه و موذی به نظر می‌رسند. این نادیدنی‌هایِ همه‌جا حاضر حتی میان ما و خودمان هم فاصله انداخته‌اند. آنها نظم طبیعی و متعارف اشیا و جهان را برهم می‌زنند.

این سو ظن دائمی نسبت به یکدیگر –و حتی نسبت به خودمان- را به بارزترین شکل در وسایل نقلیه عمومی و محیط‌های پرتجمع انسانی شاهدیم. در این مکان‌ها همه بالفعل یا بالقوه بیمارند. موجوداتی که باید قرنطینه و به عنوان تهدیدی برای دیگران از سایرین جداسازی شوند. فضا بوی مرگ نمی‌دهد، بوی ترس می‌دهد. وحشت از بیماری را می‌شود همه‌جا احساس کرد. از گسترش روزافزون ماسک‌ها تا خلوت شدن تدریجی معابر و لغو تجمعات. اما ما از پس این تهدید و سو ظن دائم هنوز هم می‌توانیم با ترس‌های اساسی خود روبرو شویم و آنها را بشناسیم.

۱. نخستین چیزی که این تهدید بر ما آشکار می‌کند این است که چقدر آرمانِ وحدت میان انسان و طبیعت دور و دست نیافتنی است. آرمانی که علم مدرن ادعای دستیابی یا دست‌کم امید دستیابی به آن را مطرح کرد. این آرمان که علم طبیعت را همچون بره‌ای رامِ انسان خواهد کرد. انسان شاید به واسطه پیشرفت علم و تکنولوژی توانسته باشد بخش اعظمی از نیروهای طبیعی را تحت سلطه خود در آورد، اما طبیعت هنوز هم چالشی برای هستی انسانی است. در حقیقت علی‌رغم تمام پیشرفت‌های علمی، تعارض میان انسان و طبیعت پابرجاست و هنوز هم طبیعت می‌تواند با به رخ کشیدن سویه‌های مهارنشدنی و نامکشوف خود، بقای انسان را تهدید کند و این انسان است که هر بار برای بقای خود ناچار از یافتن راهی برای حل چالشی است که طبیعت پیش‌روی او نهاده است. این تهدید و سویه‌های مهارنشدنی دیگر چیزی مهیب یا بعید همچون احتمال ویرانی جهان در اثر برخورد زمین یا خورشید با فلان سیاره در دویست سال آینده نیست، بلکه امری ساده‌تر و بالفعل‌تر همچون انتقال یک بیماری از یک گونه‌ی حیوانی به انسان است که سرعت آن می‌تواند علم و حاکمیت‌ها را تا مرز استیصال پیش ببرد. به این ترتیب یکی از اموری که این تهدید بر ما آشکار می‌کند این است که علم هنوز از پس جدال با طبیعت برنیامده و همچنان طبیعت می‌تواند غرور علمی ما را به چالش بکشد.

۲. هر شرایط بحرانی‌ای معمولاً خوراک پرورش دو گونه انسان است. یکی رو کردن دست آنهایی که همواره دستی در سو استفاده از بحران دارند و از هر آب گل آلودی ماهی می‌گیرند. مثل کسانی که در این موقعیت از احتکار ماسک و مواد ضدعفونی‌کننده و ترساندنِ هر چه بیشتر مردم پول به جیب می‌زنند. دسته دوم افرادی که در شرایط بحرانی شکوفا می‌شوند. کسانی که در شرایط بحرانی جایگاه قهرمانی خود را باز می‌یابند و برای محافظت از دیگران پیش‌قدم می‌شوند. این قبیل افراد معمولاً در حالت روزمره هم نشانه‌هایی از تمایل و توانایی برای کاستن از رنج دیگران از خود نشان می‌دهند، اما در شرایط بحرانی است که این نشانه‌ها بیشتر به چشم می‌آیند و بیش از هر زمان دیگری آشکار می‌شوند.

وجود هر دو دسته این افراد چالشی پیش‌روی ماست. ما می‌خواهیم شبیه طیف اول نباشیم و با طیف دوم همذات پنداری کنیم. اما وقتی قانون بقای نفس ما را به احتکارِ هر چه بیشترِ مواد خوراکی و بهداشتی برای خود و خانواده‌مان سوق می‌دهد، ناخودآگاه به شباهت‌های خود با طیف اول و عدم تشابه‌هایمان با طیف دوم پی می‌بریم. آگاهی‌ای که چالشی پیش‌روی تصویر ایدئال ما از خودمان است و سرزنش‌هایی که از سودجویان و ستایشی که از فداکاران می‌کنیم را با اندوه یا غبطه‌ای درونی همراه می‌کند.

۳. همه ما از مردن می‌ترسیم. این ترس یکی از بدیهی‌ترین و سازنده‌ترین ترس‌های نوع بشر است، اما ما از مردن در شرایط و به شیوه‌های خاصی بیشتر می‌ترسیم. ما غالباً دوست نداریم ناگهان، در تنهایی و انزوا بمیریم. دوست نداریم کسانی که شاهد آخرین‌های دَم‌ها یا حرف‌های ما هستند غریبه‌هایی سفیدپوش باشند، دوست نداریم عزیزان و دوستان ما حاضر به شرکت در خاکسپاری ما نباشند یا این کار را با اکراه انجام دهند. در یک کلام ما دوست نداریم «طرد شویم». این امر به ویژه از آن جهت مهم تلقی می‌شود که در فرهنگ ما مرگ خوب و خاکسپاری شایسته، دست‌رنجِ نیکوکاران تلقی می‌شود. تصویر مرگ بر اثر این بیماری، تمام این ناخوشایندی‌ها و طردشدگی‌ها را بر سرمان آوار می‌کند. هراس ما از کرونا در حقیقت هراس از «طرد شدگی» و «بدنامی» است. ما می‌دانیم که به محض تشخیص این بیماری باید از دیگران –دیگرانی که هنوز آنقدر خوش‌اقبال‌اند که اکثریتِ سالم پنداشته شوند- جدا شویم. باید خودمان را به درمانی بسپاریم که نمی‌دانیم کارآمد خواهد بود یا خیر. احتمالاً ناخوشایندی این خبر برای اطرافیان و دوستانمان را تصور می‌کنیم و این افسوسِ آنها که ای کاش با ما در ارتباط نبودند! این همان تجربه‌ی طرد شدگی و دردناک ناشی از پیوستن به جمع مطرودانِ جداسازی شده است.

در مقابله با این ترس‌ها ما باید نکاتی چند را مدنظر داشته باشیم:

۱. ما باید مدتها پیش از خودشیفتگی علمی دست می‌کشیدیم و اگر این کار را نکرده‌ایم کرونا نه بحران، که فرصتی است که نسبتی معقول‌تر با علم و میزان دانش و کنترل خود یا عالمان بر جهان برقرار کنیم. قاعدتاً قرار نیست این ویروس طومار عالم را در هم بپیچد. علم تجربی به هر روی –با هر میزان تلفات- راهی برای حل یا مهار این مشکل هم خواهد یافت. کاری که ما باید بکنیم این است که درس‌های گرفته از این بحران را فراموش نکنیم و بدانیم طبیعت همواره چالش‌های جدیدی پیش‌روی علم خواهد گذاشت و همواره مستعد آن است که غرور علمی ما را به چالش بکشد.

۲. باید یادمان باشد که بحران کرونا هم آسیب ایجاد می‌کند و هم فرصت. تقریباً این خاصیت تمام بحران‌هاست. ما باید از این بحران به سود شناخت دقیق‌تر و واقعی‌تر از خودمان استفاده کنیم. باید یادمان باشد که ما یکپارچه انسانیم. نباید تصور یا انتظاری سیاه یا سفید از خودمان داشته باشیم. باید بدانیم که ما نوسانی دائمی از حالات قهرمانی و خودخواهانه هستیم. شاید حتی این نوسان را در طول یک روز بارها تجربه کنیم. باید بپذیریم که گاهی تحت فشار یا خستگی روانی بیشتری هستیم و ظرفیت و توانایی مراقبت از دیگران یا فداکاری برای آنها را نداریم و گاهی این توان را داریم و آن را در قالب کمک به دیگران یا دست‌کم گذشتن از حق خودمان آشکار می‌کنیم. اما باید یاد بگیریم که تصویر خاکستری از خودمان را بپذیریم و آن را به سمت پیراستگیِ هر چه بیشتر از سیاهی سوق دهیم.

۳. در شرایط بحران زندگی روزمره ترک می‌خورد و نظم پیشین اتفاقات به هم می‌ریزد. در این حالت مرگ بیش از همیشه از پرده فراموش‌شدگی بیرون می‌افتد و به مرکز توجه همگان بدل می‌شود. در این حالت هر چند چیزهایی آسیب می‌بینند، اما باید به یاد داشته باشیم که به تبع همان است که نیاز به تاب‌آوردن، پیراستن تصورات و القائات فرهنگی غلط، خلاقیت و کنار گذاشتن ترس‌ها و عبور از خط قرمزهای بی‌معنای‌مان برای ما فراهم می‌شود. تنها به این ترتیب است که می‌توانیم بگوییم دوره‌های بحرانی هرچند برای همه فرساینده و پرهزینه‌اند اما یک‌سره تلخ و ویرانگر نیستند. آن‌ها ما را به مرز محدودیت‌هایمان می‌رسانند و ناگزیرمان می‌کنند که در عین هراس و تردید، قدمی به سویشان برداریم و جهان تجربه‌هایمان را گسترش دهیم.

منبع: خبرگزاری مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

معنادارترین تصویر افتتاحیه مجلس+عکس

جوان‌ترین و مسن‌ترین نماینده مجلس یازدهم+عکس

جای خالی نماینده‌ای که بر اثر کرونا از دنیا رفت+عکس

پای قالیباف به مجلس باز شد+عکس

استقبال گرم از نفتکش ایرانی در بندر ونزوئلا+عکس

دفن جنجالی این تاجر در قبرستان بقیع+عکس

بازیگر معروف پایتخت ازدواج کرد+عکس

جدیدترین تصویر از مهران مدیری و پسرش+عکس

تخم گذاری این پرنده در بدترین جای ممکن+عکس

این هندو ۸ ساعت خودش را وسط آتش دفن کرد+عکس

آخه چرا این کارو می‌کنید؟ +عکس

تصویرِ متفاوت رومینای ۱۴ ساله در این روزنامه+عکس

وسایلی که رهبر انقلاب از آن‌ها استفاده می‌کند+عکس

اقدام عجیب میرسلیم قبل از افتتاح مجلس

جهش ژنتیکی عامل زوال عقل، خطر ابتلا به کرونا را افزایش می‌دهد

همکاری مصر و چین برای مهار کروناویروس

بررسی یک آتشفشان فعال با پهپاد

قیمت مسکن ملی در شهرهای کوچک چقدر است؟

آخرین قیمت طلا، سکه و ارز در بازار

آموزش خودمراقبتی به نوجوانان در یک برنامه تلویزیونی

تصویری که باعث خشم آمریکایی‌ها شد+عکس

جشنواره‌ای برای افزایش آگاهی دانش‌آموزان از کرونا

چند توصیه امتحانی برای دانش‌آموزان

گلف بازی‌ ترامپ در شرایط کرونا +عکس

آخرین وضعیت اصلاح سهمیه ورود به دانشگاه‌ها و حذف کنکور

بازیگر جنجالی از بارداری خود خبر داد +عکس

انتقال ۹ تن طلا از ونزوئلا به ایران؟

این شایعه درباره پدر رومینا رد شد

جدول زمانی برنامه‌های درسی ۷ خرداد شبکه‌های ۴ و ۷

نقش «مایکروبایوتا» روده‌ای در ابتلای کودکان به اوتیسم و چاقی

شایع ترین علت عقب ماندگی ذهنی کودکان

تهران می‌تواند انتقال دهنده ویروس کرونا باشد

آمار روزانه کرونا کاهش یافت

درخواست ۱۰ کشور برای خرید ماسک‌های نانوی ایرانی

باید شیوه زندگی جدیدی ابداع کنیم

عرضه واقعیت مجازی در قاب عینک استیو جابز

کرونا درآمد و سود چه شرکت‌های فناوری را کم کرد

چین قوانین حفظ اطلاعات شخصی کاربران را تصویب می‌کند

فرصت ثبت نام در آزمون فلوشیپ پزشکی تمدید شد

جشنواره دانشجویی پادکست با موضوع مقابله با کرونا برگزار می‌شود

تداوم فعالیت نشریات دانشجویی دانشگاه تهران در دوران کرونا

۳ مطالبه رهبری از دانشگاه آزاد اسلامی

دانشگاه علوم پزشکی آزاد به دنبال اخذ مجوز تخصص‌های پزشکی

احیای ظرفیت برون دانشگاهی مهمترین برنامه دانشگاه علوم پزشکی آزاد

پرداخت بیش از هزار و ۲۰۰میلیارد تومان وام به دانشجویان علوم پزشکی

دانشگاه علوم پزشکی ایران دانشجوی انتقالی از خارج می‌پذیرد

فوت ۱۱۲ نفر از طلاب و روحانیان +جزئیات

پدر رومینا با این داس، دخترش را کشت+عکس

استقبال مقامات ونزوئلایی از نفتکش‌های ایران+عکس

بی‌خیال‌ترین مسافر شمال+عکس

این استان‌ها در سه روز آینده بارانی می‌شوند

جسد رومینا به پزشکی قانونی منتقل شد+عکس

زندان لاکچری دبی که مثل هتل است+عکس

ملکه انگلیس سوژه کرونایی شد +عکس

ضرورت اعتدال و میانه روی در عرصهٔ اعتقادی از دیدگاه امام علی(ع)

وضعیت پدر رومینا مشخص شد

دلار عقب رفت

افت ۳۳ هزار واحدی شاخص بورس

محبوب‌ترین بازی‌های اندرویدی در دوران قرنطینه

واگذاری یک میلیون اشتراک اینترنت پرسرعت خانگی به ترتیب ثبت‌نام

چگونه ویدیوهای یوتیوب را دانلود کنیم؟

یک واکسن دیگر کرونا وارد مرحله آزمایش انسانی شد

پادتنی که می‌تواند به مقابله با آلزایمر کمک کند

کروناویروس زنده روی مدفوع بیماران مشاهده شد

رصد یک حلقه آتش حاصل از یک برخورد کیهانی

اعلام نتایج اولیه نقل و انتقالات فرهنگیان تا ۱۵ خرداد

امتحانات پایه نهم حضوری برگزار می‌شود تا اعتراض درتفکیک رشته نباشد

انتقال اسناد مالکیت بیش از ۱۷ هزار متر فضای آموزشی به آموزش و پروش

دستورالعمل برگزاری امتحانات پایانی پایه نهم مدارس شبانه‌روزی

آغاز سال تحصیلی جدید دانشگاه‌ها از شهریور/تغییر زمان پذیرش دانشجو

تقویم آزمون تولیمو اعلام شد/ برگزاری ۷ دوره آزمون در ۴ ماه

واکنش به قتل فجیع دختر ۱۳ ساله تالشی +عکس

شناسایی دانشجویان علوم پزشکی فاقد بیمه/ رایزنی برای بیمه تکمیلی

اشک شوق مردم از بازگشایی حرم شاهچراغ+عکس

ترم تمام شد، اینترنت رایگان نشد

انقلاب اسلامی با کدام آیه قرآن آغاز شد؟/ نسبت قرآن و هنر

داروینیسم؛ زخم کهنه‌ای که با آمدن کرونا سر، باز کرد

کتاب بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی منتشر شد

۹ گام تا نظریه پردازی در علوم انسانی اسلامی

ابلاغ سه قانون توسط روحانی/ قانون ضد اسرائیلی مجلس اجرا می‌شود

لباس روحانی تلویزیون خبرساز شد +عکس

توئیت محسن رضایی جنجالی شد+عکس

تمساح هیتلر از دنیا رفت+عکس

تصویر شوکه کننده از مهدکودک کره شمالی+عکس

صدیقه کیانفر درگذشت +علت فوت

واکنش این مرد در لحظه ورود به حرم امام رضا(ع)+عکس

محل دپوی خودروهای ایرانی لو رفت+عکس

خداحافظی تهرانی‌ها با کرونا +عکس

تصاویر دلهره‌آور از بازگشایی حرم‌های مطهر +عکس

مهمان جنجالی امشب برنامه دورهمی+عکس

علت برگشت خوردن ۲۰۰ واگن هندوانه صادراتی به ترکیه

تصادف کامیون از پراید چیزی باقی نگذاشت+عکس

تصویری از مسافر شمال که همه را ناراحت کرد +عکس

آمار بسیار زیاد کرونا در این استان +جزئیات

مقصر ۸۰ میلیونی شدن پراید پیدا شد

این افراد فردا برای فروش سهام عدالت خود به بانک بروند

علت خجالت آور خروج قطار مشهد از ریل+عکس

تصویری که فضای مجازی را شوکه کرد+عکس

جسد رومینا به پزشکی قانونی منتقل شد+عکس

تصویری که باعث خشم آمریکایی‌ها شد+عکس

سرنوشت دردناک این زرافه‌ بعد از ورود به ایران+عکس

بی‌خیال‌ترین مسافر شمال+عکس

خواهر تتلو بازداشت شد+عکس

از هواپیمای مسافربری پاکستان چیزی باقی نماند+عکس

عروس و داماد با فاصله چهل سانت +عکس

ترامپ برای اولین بار ماسک زد+عکس

گدایی با رعایت فاصله اجتماعی در خیابان+عکس

فوت ۱۱۲ نفر از طلاب و روحانیان +جزئیات

مشکل سانسوری باباطاهر عریان حل شد+عکس

علی لاریجانی قبل از پایان ریاست+عکس